envy, jealousy;
rancour, hatred;
emulation, rivalry;
zeal, fervour, warmth;
տիրասէր —, attachment, affection;
zeal;
առ —ու, enviously, invidiously;
— կրել յումեքէ, to be envied;
—ու մաշիլ, to pine away with envy, to be eaten up with;
ի —բարկութեան բրդիլ, to burst with envy;
ի — բարկութեան բրդիլ, to burst with envy;
առնուլ, բերել, ի — բերիլ, մտանել, to envy, to be envious of, to grow jealous, to bear envy, cf. Նախանձեմ;
to rival, to vie with;
— արկանել յոք, ի — ածել զոք, to fill with jealousy or envy, cf. Նախանձեցուցանեմ;
to move, excite or provoke to emulation;
ի — գրգռել զոք, to arouse the jealousy of, to create envy;
խնդրել զ—, to revenge, to take vengeance;
վառիլ —ու ընդ, to become jealous;
ի — վառիլ ընդ ումեք, to be jealous of;
— դնել, to emulate, to rival;
ի — նմանութեան ուրուք կրթիլ, to emulate a person, to desire to imitate him;
— առաքինութեան դնել ընդ ումեք, to desire to emulate a person's virtues;
— առնել, to fascinate, to charm, to bewitch, to cast a spell on;
ո՜ անմիտ գաղատացիք, ո՞ — արար զձեզ, o foolish Galatians, who hath bewitched you?.
· Calfa
Ոչ ի հեթանոսս առնէր միշտ զընթացս իւր, այլ այնչափ՝ զի նախանձ արկցէ նոցա. (Երզն. մտթ.։)
dying with envy, full of envy, envious, jealous;
— առնել, to move to envy, to provoke to jealousy, cf. Նախանձեցուցանեմ.
· Calfa
Ընտրեաց աստուած զհեթանոսս, զի նախանձաբեկ արասցէ զհրէայսն. (Իգն.։)
Նախանձաբեկ գոլով նոցին՝ առ փրկութեան հեթանոսին. (Յիսուս որդի.։)
inspiring, raising or provoking envy.
· Calfa
Բարբառեալ կոչէ զհեթանոսս նախանձարկու ժողովրդեանն իսրայէլի. (Մծբ. ՟Ժ՟Դ։)
first, fruit, premice.
· Calfa
Նախապտուղ աստուածածանօթութեան ցուցան ի հեթանոսաց (մոգք). (Պրոկղ. ի կոյսն.։)
offered previously;
preliminary;
premices;
primitively, at first;
— օրինակ, first example.
· Calfa
Զի մի՛ պատճառ ինչ լսողացն տացէ, ոչ նախընծայ առ հեթանոսս ճառէ զբանն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 1։)
to prosper, to make prosperous, to favour, to second, to facilitate;
to direct, to govern;
to do, to operate, to act;
—եաց մեզ ըստ բաղդի տեսանել, we were so fortunate as to see.
· Calfa
Որ յաջողէ (կամ աջողէ) զամենայն յամենայնի։ Աջողեաց ի ձեզ զզօրութիւնս։ Որ յաջողեացն Պետրոսի յառաքելութիւն թլփատութեանն, յաջողեաց եւ ինձ ի հեթանոսս։ Հաւատք սիրով աջողեալք.եւ այլն։
to heap up, to agglomerate;
to compound;
to add.
· Calfa
Զարթուցեալ ի հրէական կարգացն՝ յարաբարդի առ հեթանոսս. իմա՛, յարի յաւելուածով մոլորութեանց։
to assail, to affront, to attack, to storm the breach;
to dash, rush or fall upon, to pounce upon with violence, to dart or fall on;
— ի ներքս, to enter violently, forcibly, impetuously;
արտաքս —, to make a sortie;
— ի դարանացն, to leap from one's hiding-place;
cf. Զհետ;
— յոք, to attack one;
to affront, to provoke;
յիրեարս —, to attack each other, to fall upon one another.
· Calfa
Յարձակեցան դարանամուտքն։ Յարձակեցար դիմել ի վերայ աւարիդ։ Կորիւն առիւծու. եւ յարձակեսցի ի Բասանայ։ Յարձակեցաւ ի վերայ գնդին, յաջ եւ յահեակ կոտորեաց։ Յարձակեցան ի ներքս ի քաղաքն։ Ամենայն հեթանոսաց յարձակելոց ի վերայ Երուսաղէմի. եւ այլն։
cf. Մեկուսիմ.
· Calfa
Որ ախորժեսդ հեթանոսաբար առ ի մէնջ մեկուսանալ. (Յհ. իմ. երեւ.։)
fane, heathen temple;
ara, altar;
idol, image.
· Calfa
τέμενος, εἱδωλεῖον, ἰερόν , νάος delubrum, fanum, templum idolorum եւ այլն. (գրի եւ Մեհենք. մեհենաց) լծ. թ. մէքէան, միւքէան, խանէ. Տուն կռոց. տաճար հեթանոսաց. տեղի՝ դից նուիրական. կռատուն.
of a heathen temple or belonging to a heathen temple;
hieroglyphical.
· Calfa
ἰερός sacer. Որ ինչ հայի ի մեհեանս. նուիրական՝ սրբազան ըստ հեթանոսաց.
s. pl. heathen temples.
· Calfa
Երթան ի հեթանոսս, եւ խորտակեն զմեհենանին (կամ ըզմեհեանին). (Մագ. ոտ. մանուչ.։)
blamable, blameworthy;
— լինել, cf. Մեղադրեմ.
· Calfa
Մեղադիր լիցի մարդ, ինքն ցինքն ասիցէ։ Յառաջագոյն իսկ մեղադիր եղեաք հրէից եւ հեթանոսաց՝ ամենեցուն ընդ մեղօք լինելոյ։ Ո՞վ իցէ՝ որ մեղադիր լինիցի ընտրելոց աստուծոյ, եւ այլն։
Մեղադիր եմք յոյժ, զի ամենայն սրտիւ միտեցեր զհետ հեթանոս թագաւորին ... ե՛ւս առաւել յայսմ մեղադիր եմք, զի եւ այլն. (Խոր. ՟Գ. 57։)
dead;
carcass;
idols, image.
· Calfa
θνησιμαῖον morticinum. Մեռեալն կենդանւոյն. դի. գէշ. շաղիղ. դիակունք, եւ դիք հեթանոսաց.
to levigate, to pulverize, to reduce into powder;
to burn to ashes.
· Calfa
Զհեթանոսական բոյսն՝ մղեղել, եւ արտաքս ընկենուլ։ Անցեալ ի բաց գնաց մղեղեալ եւ լուծեալ. (Յհ. իմ. պաւլ. եւ Յհ. իմ. ատ.։)
cf. Մշտնջենաւորիմ.
· Calfa
Ընկալեալ էր նոցա զաւետարանն եւ հեթանոսք. (Եփր. կողոս.։)
magician, astrologer;
diviner, enchanter, wizard, sorcerer;
fire-worshipper, follower of Zoroaster;
wise man of the East.
· Calfa
Յունացն հեթանոսաց, եւ արանց մոգուց, եւ հերձուածողաց. (Եզնիկ.։)
μάγος magus, praestigiator, incantator. յն. լտ. մա՛ղօս, մակուս. պ. մուզ. յոք. մու՛զան. ար. մէճիւս, մէճիւսի, միւնէճճիմ. վր. մոգու, մոգվի. Մարգարէ հեթանոսաց. սուտ գուշակ. հմայօղ. քաղդեայ. գէտ. աստեղագէտ. օրէնսգէտ ըստ դենից. քուրմ. կրակապաշտ. եւ Դիւթ. կախարդ.
planet, wandering star.
· Calfa
Եօթնաստեղն մոլորակացն եւ մոլորեցուցչացն (հեթանոսս). (Մագ. ՟Ե։)
wandering, vagrant;
false, erroneous, heretical;
deceitful;
fallible;
— աստղ, erratic star;
—ն, demon;
antichrist.
· Calfa
tamed, tractable;
երիվար —, broken in or trained horse.
· Calfa
Էշն օրինակեաց զհրէայսն. քանզի որպէս մուղ ի թամբս եւ ի բեռն եւ ի պախուցս, այսպէս եւ հրէայքն վարժեալ էին օրինօքն եւ մարգարէիւքն եւ օրինացն պահպանութեամբ. եւ եւ զոր օրինակ յաւանակն՝ անմուղ եւ անվարժ է, նոյնպէս եւ հեթանոսք առանց օրինի. (Զքր. կթ.։)
Էշն օրինակեաց զհրէայսն. քանզի որպէս մուղ ի թամբս եւ ի բեռն եւ ի պախուցս, այսպէս եւ հրէայքն վարժեալ էին օրինօքն եւ մարգարէիւքն եւ օրինացն պահպանութեամբ. եւ եւ զոր օրինակ յաւանակն՝ անմուղ եւ անվարժ է, նոյնպէս եւ հեթանոսք առանց օրինի. (Զքր. կթ.։)
fog, haze, mist;
darkness, obscurity;
օր ամպոյ եւ —խղոյ, cloudy and tempestuous or stormy day.
· Calfa
Տէր ասաց բնակել ի մառախղի։ Խաւար ծածկեաց զերկիր, եւ մառախուղ զհեթանոսս։ Մէգ եւ մառախուղ։ Խաւար եւ մէգ եւ մառախուղ։ Օր խաւարի եւ միգի, որ ամպոյ եւ մառախղոյ.եւ այլն։
martyr's shrine;
chapel, oratory.
· Calfa
Ոչ երթեալ ի ժողովարանս եւ ի մատրունս հրէից եւ հեթանոսաց. (Յհ. իմ. ատ.։)
somatology.
· Calfa
Ոչ որպէս մարմնաբանութիւնս յաղագս մարդկան կարծել (զերիս անձինս), զի մի՛ բազմաստուածութիւն թստ հեթանոսաց իմանայցեմք. ընթերցի՛ր մարմնաբնութիւնս. զի յն. է մարմնաբնապէս կամ մարմնաբուսապէս. այսինքն ըստ մարմնաւոր բնութեան։
of the same nature;
consanguineous;
fellow-man.
· Calfa
Լինել հեթանոսաց ժառանգակիցս եւ մարմնակիցս եւ հաղորդս աւետեացն. (Եփես. ՟Գ. 6։)
cf. Մարմնաւորական.
· Calfa
Եթէ հոգեւորացն նոցա հաղորդ եղեն հեթանոսք, պարտին եւ մարմնաւորացն կցորդ լինել։ Զէն զինուորութեան մերոյ ոչ է մարմնաւոր։ Ցանկութիւն մարմնաւոր.եւ այլն։
of the same race or family;
homogeneous.
· Calfa
Ուր ազգք իր, եւ համացեղքն են։ Իւր ժողովուրդ անուանէ վասն համացեղ լինելոյն ամենայն հեթանոսաց. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. սղ.։)
to curse and swear, to blaspheme;
to talk scandal;
to revile, to abuse, to slander, to traduce, to defame, to speak ill of.
· Calfa
Հայհոյեցին զիս։ Զո՞ նախատեցեր եւ հայհոյեցեր։ Հայհոյէին զնա, եւ ասէին. վա՛հ եւ այլն։ Վասն ձեր անուն իմ հանապազ հայհոյի ի մէջ հեթանոսաց. եւ այլն։
to tranquillize, to appease, to calm;
to render tranquil, to soften;
to be appeased, calmed, tranquillized;
to abate, to be settled, to diminish, to assuage;
to hold one's peace, to keep silence;
to support, to endure, to suffer, to resist, to be able;
— զկիրս, զամբոխեալ միտս ուրուք, to calm the passions, to relieve anxiety.
· Calfa
Ի շաբաթուն հանդարտեցին վասն պատուիրանին։ Հանդարտեսցես, եւ ոչ ոք իցէ՝ որ պատերազմիցի ընդ քեզ։ Բարիքն հանդարտեն յամենայն ժամ։ Եղիուս հանդարտեաց ի տալոյ պատասխանի յոբայ։ Հանդարտեաց ահն հեթանոսաց։ Հանդարտեաց երկիրն յուդայ ամս տասն։ Ոչ հանդարտէին, այլ ի նմին խռովութեան կային։ Հանդարտելոցն յուսով։ Հանդարտեա՛ եւ մնա՛ դու ի բանակիս քում։ Մինչեւ յե՞րբ ոչ դադարիցես. (հանդարտեա՛, զի եւ մե՛ք խօսեսցուք. եւ այլն։)
before, in face, in presence of, in front, opposite;
against;
ի —, ի —դիպէ, ի —դիպոյ or —պոջ, before, in front;
convenient, fit, proper.
· Calfa
Ի հանդիպէ անտի նորա գտանէին հեթանոսք հանգիստ նաւաց իւրեանց. (Եփր. ել.։)
to suffer, to support, to sustain;
to last, to endure, to resist;
to be able.
· Calfa
Ոչ հանդուրժեաց բնակել ի մէջ կռապաշտիցն։ Ըստ հանդուրժելոյ հեթանոսական լսելեաց. (Խոր. ՟Բ. 32։ ՟Գ. 65։)
burdensome, tiresome, wearisome, tedious, importunate, vexatious, insupportable.
· Calfa
իրաց ընկեցին զծանրատաղտուկ լուծն հեթանոսաց. (Գիւտ թղթ. առ վաչէ։)
clad or arrayed in purple;
royal, imperial, august.
· Calfa
այսօր պսակիս արքայ ի հեթանոսաց փշօք՝ ծիրանազգեստ պճնեալ եկեղեցւոյ փեսայ. (Տաղ.։)
cf. Ծիրանազգեաց.
· Calfa
այսօր պսակիս արքայ ի հեթանոսաց փշօք՝ ծիրանազգեստ պճնեալ եկեղեցւոյ փեսայ. (Տաղ.։)
cf. Ծիրանազգեաց.
· Calfa
այսօր պսակիս արքայ ի հեթանոսաց փշօք՝ ծիրանազգեստ պճնեալ եկեղեցւոյ փեսայ. (Տաղ.։)
cf. Ծիրանազգեաց.
· Calfa
այսօր պսակիս արքայ ի հեթանոսաց փշօք՝ ծիրանազգեստ պճնեալ եկեղեցւոյ փեսայ. (Տաղ.։)
yoke;
pair, couple;
լուծք եզանց, yoke of oxen;
լուծ կշռոց, pair of scales;
beam of a balance;
բառնալ ինչ ի լուծ կշռոց, to weigh with scales;
—ք, a pair;
— —, in pairs;
լուծ իմ քաղցր է եւ բեռն իմ փոքրոգի, my yoke is easy and my burden light;
աունուլ զլուծ կրօնաւորական կարգի, to take the cowl (monk), to take the veil (nun), to pronounce the vows, to become a monk or nun;
մտանել ընդ լծով ամուսնութեան, to bear the yoke of matrimony;
ընդ լըծով արկանել, to place under the yoke;
to subject, to reduce to slavery;
խոնարհել ընդ լծով, to bend under the yoke;
to submit tamely to slavery;
ընդ լծով կալ, ընդ լծով ծառայութեան մտանել, to pass under the yoke, to become a vassal, or tributary;
լուծանել, բառնալ զլուծ, to unharness;
to take off the yoke;
ընկենուլ, թօթափել, նշկահել զլուծ, ի բաց ընկենուլ զլուծն, to throw off the yoke, to slip the collar;
զերծանիլ ի լծոյ, to be freed;
yoke, subjection, slavery, bondage;
yoke;
libra, the balance (sign of the zodiac).
· Calfa
լուծեաս զլուծ նորա ի պարանոցե քումմէ։ Բարձցի լուծ նորա ի պարանոցէ քումմէ, եւ խորտակեսցի լուծն յուսոց ձերոց։ Բարձաւ լուծն հեթանոսաց յիսրայէլեան տոհմէ անտի։ Ընկեսցուք ի մէնջ զլուծ նոցա։ Մի միւսանգամ ընդ ծով ծառայութեան մտանէք.եւ այլն։
s. ast. Jupiter, Jove (planet)
· Calfa
Ζεύς սեռ. Διός Juppiter սեռ. Jovis. (Որպէս թէ թնգ լուսնի՝ գեր ի վերոյ քան զնա, կամ լուսնովն թագազարդ. ըստ Հին բռ. լուսակիր, կամ լուսաւոր) Մին ի մոլորակաց բարձրագունից՝ լուսանշոյլ յետ արուսեկի. որ եւ ի կարդս դից հեթանոսաց իբր թագաւոր եւ հայր չաստուածոց. այն է արամազդ կամ զեւս.
cf. Լրութիւն
· Calfa
Լրումն, որ զամենայն յամենայնի լնու։ Ի նմա հաճաւ ամենայն լրումն աստուածութեանն մարմնապէս։ Լրումն օրինացն սէր է։ Լրումն հեթանոսաց մտցէ։ Եկն լրումն ժմանակին։ Ի լրման ժամանակաց. եւ այլն։
very rude, very coarse;
խոշորագոյնս, rudely, coarsely.
· Calfa
Չխուժադուժ կողմանս աշակերտեալ՝ զխոշորագոյն եւ զխեցկեկագոյն զբար հեթանոսութեան. (Ագաթ.։)
thought, reflection;
deliberation;
secret;
mystery;
administration of the sacraments;
celebration of mass.
· Calfa
Որպէս եւ վասն հեթանոսական արարողութեանց ասի.
mysteries;
orgies, drunken revelry, feasts of Bacchus, bacchanals, drinking-bout.
· Calfa
cf. Խուժ.
· Calfa
Հայհոյիչ խուժադուժ հեթանոսաց։ Արամբ միով, որ խուժադուժ եւս էր տեսանելով քան զմտօքն թանձրութեան. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ. 4։ եւ ՟Դ. 40։)
barbarous, rough.
· Calfa
Առաջին կրօնք՝ խուժականք եւ հեթանոսականք կոչին, մինչեւ եկն աբրահամու աստուածպաշտութիւնն. (Եզնիկ.։)
to number, to count, to calculate;
to rank, to range, to reckon;
եւ զի մի մի —, in a word.
· Calfa
Որում մեղքն դիւր թուաց։ Սքանչելի թուաց նմա հեթանոսաց կոչումն, եւ այլն. (Լմբ. սղ.։)
Սրբոցն հարց թուեցեալն, այսինքն արտադրութիւն։ Որպէս ի հիմանէ իւրեանց ի բաց շարժեալք զհեթանոսացն թուեցեալս. (Կիւրղ. գանձ.։)
to disconcert, to dumfound, to dumb, to impose silence on, to put to silence, to hush, to quiet, to still.
· Calfa
Զհեթանոսն ի նոցուն առասպելաց անտի կարեսցուք. (Կոչ. ՟Ժ՟Բ։)
cf. Կարկեմ.
· Calfa
Զհեթանոսն ի նոցուն առասպելաց անտի կարեսցուք. (Կոչ. ՟Ժ՟Բ։)
to cover, to shut, to close;
— զաչս ուրուք, to close the eyes of;
— զաչս ի լոյս, to shut the eyes against conviction.
· Calfa
Ի կատարածի իւրեանց ծառայութեան կափոյց զնոսա ի մէջ հեթանոսաց. (Եփր. համաբ.։)
universal, all, whole.
· Calfa
Ծնար զարարիչն համաբոլոր բնութեան։ Այլեւ ի հեթանոսս շառաւեղագործեաց համաբոլոր տարածասփիւռ. (Թէոդոր. կուս.։)
cf. Համախորհուրդ.
· Calfa
Որպէս կարծիքն արիոսի՝ հեթանոսաց համախոհի. (Շ. խոստ.։)
cf. Համախորհուրդ.
· Calfa
Որպէս կարծիքն արիոսի՝ հեթանոսաց համախոհի. (Շ. խոստ.։)