that partakes of the same existence, consubstantial, coexistent.
συνών ὀμοούσιος ejusdem essentiae, consubstantialis Բնութենակից. իսկակից. համագոյ.
Ցուցաւ էակից միշտ եւ գոյակից հօր. (Կիւրղ. գանձ.։)
Էակիցն հօր անդրանիկն որդի։ Ի փառս էակցի որդւոյդ։ Ի ձեռն բանին իւրոյ էակցի։ (Հոգին) փառակից որդւոյ, էակից ընդ հօր. (Նար. ՟Լ՟Դ. ՟Խ՟Ը. ՟Հ՟Ե. եւ Նար. գանձ հոգ.։)
Էակից Հօր եւ հոգւոյն՝ անսկիզբն որդի։ Անեղանելի հոգիդ սուրբ, որ ես ընդ Հօր փառակից, եւ էակից գոլով ծոցածին բանին։ Ի պաշտօն փառաց քոց, եւ էակից փառակցացդ. (Շար.։)
Սաղմոսացն սրբազնաբանութիւն էակից եղեալ գրեթէ ամենայն քահանայապետականացն խորհրդոց. (Դիոն. եկեղ.։)
consubstantiality, identity of substance.
Բնութենակցութիւն. համագոյութիւն.
Ոմն ձայնիւ, եւ ոմն երեւմամբ զէակցութիւն յայտ առնելով. (Յհ. իմ. ատ.։)
Զաստուածութիւն եւ զէակցութիւն յայտնաբանեաց. (Վահր. երրորդ.։)
to be, to exist, to subsist.
Ոչ յափշտակութիւն համարեցաւ զէանալն հաւասար Հօր. (Ագաթ.։ եւ Լմբ. հանգ.։)
Զդրամն եգիտ, որ զէութիւնն ունէր, բայց թաղեալ էր, եւ զբարիոք էանալն շնորհեաց մաքրելովն. (Լծ. ածաբ.։)
Աղբերաբար ի ձեզ էացաւ հոգի շնորհաց՝ բղխումն անսպառ. (Շար.։)
essentially, really, in reality, in fact.
Ունի զէապէսն աւետիս, որ է հոգին ճշմարտութեան. (Սարկ. քհ.։)
to cause to exist, to extract from nothing, to create.
Որ զէսս էացոյց յոչէից, օրհնի ի յէիցս. (Խոսր.։)
key-hole.
Զբանալիսն կորոյս զեկեղեցւոյն, եւ կնքեաց զէմս փակացն յանուն Քրիստոսի. եւ ձեռն արկեալ՝ ինքնին բացան նմա. (Վրք. եւագր. ի հին լծ։)
essence, nature, constitution;
existence;
substance;
divinity, God;
property, fortune, wealth;
յ— ածել՝ յօրինել, to create.
Ի հօր էութենէն որդի ... ետ մեզ յէութենէն Աստուծոյ զպտուղ սրբոյ հոգւոյն. (Աթան. ՟Ա։)
Սուրբ հոգւոյն ելողին ի նոցունց էութենէ. (Սեբեր. ՟Ա։)
Որ յէութենէդ ես ընդ հօր եւ սուրբ հոգւոյն անսկիզբն որդի։ Որ անքնինդ ես յէութեան համագոյ Երրորդութիւն. (Շար.։)
Յեղանակս ասեն գոլ բաժանման ... որպէս ի յէութենէ ի պատահումն, որպէս ի պատահմանէ յէութիւն. (Սահմ. ՟Ժ՟Ը։)
Քրիստոս ընդ հօր նստի ի սրբութեան աթոռն՝ մերս մարմնոյ էութեամբ. (Լմբ. պտրգ.։)
Շնորհօք որդիք էութեան։ Միդ յէութենէն։ Տէր Յիսուս՝ միդ յէութենէդ. (Նար.։)
Որոյ հակառակն է՝ ոչ էութիւն կամ չէութիւն եւ ոչնչութիւն ըստ ինքեան. զոր օրինակ,
Ո՛չ զի ոչ Աստուած, այլ զի եւ մարդ՝ Քրիստոս. վասն այսորիկ եւ գիր երկաքանչիւրից անուանցն առնէ զյորջորջումնն՝ ցուցմամբ էութեանն ... իսկ Պօղոս Սամոստացի խոստովանի նախասահմանութեամբ յառաջ քան զյաւիտեանս գոլով, իսկ էութեամբ ի Նազարեթէ ցուցեալ. այսպիսի է նորա ամպարշտութիւնն. (Աթան. ՟Դ։)
ԷՈՒԹԻՒՆ. ὔπαρξις substantia Գոյք, ինչք, իրք. հելլենաբանութեամբ եւ լատինաբանութեամբ.
Յետոյ անկեալ յէութենէն՝ նեղացայ յոյժ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
the eighth letter of the alphabet and the fourth of the vowels;
eight, eighth.
Ձայնաւոր տառ՝ միջասահման ընդ է եւ ի. եւ լծորդ ընդ նոսա, որպէս եւ ընդ ո, ւ, եւ ու։ Նմանաւոր հնչումն չի՛ք յայլ լեզուս, եթէ ոչ զօրութեամբ՝ իբր կլանելով եւ սղելով. միայն առ թուրքս (որպէս եւ առ անգղիացիս) կայ այս ձայն որոշակի. զոր օրինակ, սաթը՛ն ալտը՛մ, ըլըճագ։ Առ յոյնս կայ η , իթա անուանեալ, այլ այժմ հնչի որպէս ի՛, եւ յոմանց՝ է՛. գուցէ հնչելի ը. քանզի եւ սա նովին անուամբ կոչի ի մեզ ըեթ, ըթ, եթ։
Զօրութեամբ իմանալի՛ է՝ նաեւ ո՛ւր ուրեք կարծին կորուսմամբ ձայնաւորի հոլովեալ անուանք. զոր օրինակ, բիծ, բծի. գիր, գրոյ. մարմին, մարմնոյ. լիր, լրի. լուր, լրոյ. տուրք, տրոց. ջուր, ջրոյ. կառափումն, կառափման, եւ այլն. որք չունին ինչ կորուստ, այլ ձայնաւորքն այն փոխեալ են ի ը ՝ սղելի, կամ զօրութեամբ հնչելի. իբր բըծի, գըրոյ, մարմընոյ, լըրի, լըրոյ, տըրոց, ջըրոյ, կառափըման, եւ այլն։ Ըստ նմին իմա՛ զնուագելն ի Շարականի՝ մանըկանց, այսինքն մանկանց. զի սեռականն բառիս մանուկ, լինի մանըկան. այլ սղելով ասի՝ մանկան։
Զանուն տառիս Շնորհալին գրէ Ըթ.
Ըթն ընդ էին հօր զուգական՝ զորդի ասէ համաբնական. (Շ. այբուբ.։)
Ըեթ յայսպիսի իմաստս սուղ հանդիպի, կամ բնաւ իսկ ոչ. (Գրչ. գէ.։)
Ըեթն՝ ընթացօղ սուրհանդակաց, դու նըմանեա՛ արշաւանաց. (Երզն. այբուբ.։)
Գտանի ի մեզ սովորաբար ի մէջ բառից առ որոշումն հնչմանց եւեթ. այլ ի յանգս ո՛չ երբէք, եթէ ոչ քերթողաբար. որպէս ռմկ. ը, վարի իբրեւ զյօդ, եւ իբրեւ նշանակ հայցական հոլովոյ։ Իսկ բառք սկսեալք տառիւս ը, կա՛մ են ի փոխ առեալ յայլոց ձայնաւոր տառից, եւ կամ ածանցք ձայնիցս Ընդ, Ըստ. զորս տեսցես։
cf. Ուղերձեմ.
Այլ դողալով առաքինաբար զինքն ըղերձեալ՝ ի յանիւս աստուածային գանձուցն հոլովիցին. (Ժմ.) այսինքն զինքեանս ընծայելով Աստուծոյ մահուչափ, մինչեւ սայլիւք մարմինք սրբոցն արկան ի գետ։
Մարդկապէս Տէր Քրիստոս ի ձեզ, եւ դուք հոգեպէս ըղերձեալք ի նա. (Նար. առաք.) (տպ. ըղորձեալք) այսինքն նուիրեալք, կամ յարեալք։
desirable, to be wished for, amiable;
desirous, anxious;
— է ինձ, I wish.
Զամն ողջոյն յ՝ղձալի եւ ի խաղաղաւէտն անցուցանէր հանգիստ. (Կաղանկտ.։)
Ըղձալի՛ է ինձ։ Ըղձալի համարիմ։ Ըղձալին քեզ։ Ըղձալիք ի վատթարաց։ Ըղձալին դաշտի։ Ըղձալի վայրիցն. (Նար.։)
Սովաւ շնորհեա՛... զ՝ղձալի զխաղաղութիւն ամենայն աշխարհի. (Պտրգ.։)
cf. Ըղձալի;
optative (mood);
— դիւթութիւն, witchcraft, sorcery, spell, charm.
Ըղձական է աղօթքն. (Եղիշ. հայր մեր.։)
Ըղձական դիւրութիւն, կամ ճառ, նուագերգութիւն, երգ, նուէր ձայնի, խորհուրդք։ Ըղձականք եւ ախորժելիք. (Նար.։)
ԸՂՁԱԿԱՆ. εὑκτικός optativus Ըստ քերականաց, մի յեղանակաց խոնարհման բայից. որ ի մեզ նոյն է ընդ ստորադասականի.
Խոնարհութիւնք են հինգ. աներեւոյթ, հրամայական, ըղձական, ստորադասական. (Թրակ. քեր.։)
Ոչ լուաւ, թէ կեցցե՛ս. եւ էր ասացեալս ըղձական, եւ ոչ հրամայական. (Կլիմաք.։)
desire, wish.
Այսքան է զօրութիւն խորհըրդական աղօթիցս, բայց եւ ո՛չ ըղձականութիւնն։ Այնքան՝ ըղձականութիւն նորին (փառացն Աստուծոյ) առաւել է քան զնիւթոյ. (Լմբ. պտրգ.։)
Մարգարէին սրբոյ ըղձականութիւն (ո՞ տայր զգլուխ իմ եւ այլն)։ Մարգարէին հոգեւոր ըղձականութիւն ամենատենչ բաղձանացն։ Արժանաբար ըղձականութեամբ հնչել զձայն բերկրանաց։ Զերեւոյթ ապագայից ըղձականութեանցն (իրաց ըղձալեաց). (Նար. ՟Կ՟Զ. ՟Ղ՟Գ. եւ Նար. կուս. եւ Նար. խչ.։)
desirable, to be wished for;
desirous, longing, greedy, thirsty, eager;
— or —ս առնել, to render desirable, to make valuable, interesting, to excite desire;
— լինել, to desire, to wish for, to aspire after, to covet, to long after, to be greedy of.
Զայսպիսի ըղձակերտ գաւառ զչնաշխարհիկ. (Փարպ.։)
Վեհավայր տաճարաց ըղձակերտ շինութիւն. (Պիտ.։)
Քեւ տեառնագրեցեալ առ ի յըղձակերտ օթեւան հոգւոյդ. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
Ըստ ըղձակերտ իմոցս կամացս չոքայ յայրն սուրբ. (Յհ. կթ.։)
desire, wish.
Ըղձակերտութեամբ առ ի նմանէ հայցել թագաւորեցուցանել Հայաստանեայց զԽոսրով։ Ըղձակերտութեամբ իմն հայցէ յինքնակալէն Թէոդոսէ. (Յհ. կթ.։)
to desire, to wish, to long for;
to guess, to divine;
ողջ լինել ձեզ —, I wish you health, I hope you will enjoy good health;
adieu! good bye!
Կայունութեան ըղձասցի եւ հաստատութեան. (Փիլ. իմաստն.։)
Ընդ հրեշտակս պարակցութեանն ըղձայ. (Լմբ. սղ.։)
Ոչ կամիս կորուստ, ոչ ըղձանաս մահ. (Նար. ՟Հ՟Զ։)
Եւ ապա արքային Սմպատայ զմահ անհնարին ըղձացեալ ոստիկանին ... մատնէր զնա անօրէն դահճաց. (Յհ. կթ.։)
ԸՂՁԱԼ կամ ԸՂՁԱՆԱԼ. μαντεύομαι vaticinor, divino, hariolor Ըղձութիւնս պատմել. հմայս հմայել. գուշակել.
cf. Ըղձամ.
Եւ ապա արքային Սմպատայ զմահ անհնարին ըղձացեալ ոստիկանին ... մատնէր զնա անօրէն դահճաց. (Յհ. կթ.։)
Կայունութեան ըղձասցի եւ հաստատութեան. (Փիլ. իմաստն.։)
Ընդ հրեշտակս պարակցութեանն ըղձայ. (Լմբ. սղ.։)
Ոչ կամիս կորուստ, ոչ ըղձանաս մահ. (Նար. ՟Հ՟Զ։)
ԸՂՁԱԼ կամ ԸՂՁԱՆԱԼ. Ըղձութիւնս պատմել. հմայս հմայել. գուշակել.
strong desire, longing, eagerness;
— առաջնորդութեան, ambition.
Մի՛ տնկեսցին ի քեզ համարձակութիւնք, եւ ըղձանք առաջնորդութեան. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Զ։)
conjuror, diviner.
μάντις vates, hariolus Որ պատմէ ըղձութիւնս ըստ սրտի իւրում կամ հարցողին. հմայօղ. սուտ գուշակ. հարցուկ. երազատես.
Մի՛ հրապուրեսցեն զձեզ ըղձապատումք ձեր. (Երեմ. ՟Կ՟Թ. 8։)
Ըղձապատումքն, որ զհայցուածս աղօթիցն յայտնէին. (Մխ. երեմ.։)
eager, greedy;
lovely, affectionate.
Զոր եւ ըղձաւորն այսորիկ հարսն պանծալի յերգոց երգսն հրատարակէ. (Գր. հր.։)
Խոնարհ եւ ըղձաւոր պաղատանք ծառայիցս քոց։ Որք ըղձաւոր մտօք հաւաքեցայք այսօր. (Մաշտ. ջահկ.։)
very desirable;
— առնել, to make one's mouth water;
— լինել, to desire passionately.
Ըղձափափաք աղօթիւք ձեռնարկելի է մաքուր մտաց սրբոց. (Յիշատ. ոսկ. յհ.։)
desire, wish;
divination, augury, omen.
Միշտ համբուրեալ շրթամբք ոգւոյ ըղձութեան շնչոյ. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
Ըղձութիւն բարւոյ. (Վրք. հց. ՟Բ։)
Ամենայն ըղձութիւնք (աւելորդք) շփոթեն եւ պղտորեն զտեսանելիս հոգւոյն. (Մաշկ.։)
desire, wish, fancy.
Եթէ ըղձումն մահու ինքեան լսիցէ, այս՝ ասէ. (Նար. չ։)
cf. Ուղտապան.
cf. ՈՒՂՏԱՊԱՆ։ (Վրք. հց.։)
throat, pharynx.
Ոտն կծիցէ կամ ձեռն ... փնչելն, եւ լեզուին կծել, եւ ունկանն հարկանել, եւ ըմբանին կծել. (Եզնիկ.։)
to shut a persons mouth, to put to silence;
to leave one not a word to say, to dispirit, to convince, to put to a nonplus;
— զեզն կալոտի, to muzzle the ox.
Ըմբերանեսցես հանճարեղ բանիւն պանծացեալս. (Պիտ.։)
tolerable, bearable, light.
Թեթեւ եւ ըմբերելի՞ յանցանք. զուգեսցի՛ եւ ապաշխարութիւն (ըստ նմին). (Բրս. հայեաց.։)
cf. Համբերող.
athletic;
— մրցութիւն, wrestling.
Մա՛րտիկ հայեա՛ց ի քեզ, մի՛ ուրուք զանցցես ինչ զըմբշական օրինօքն. (Բրս. հայեաց.։)
Ըմբշտական, կամ ըմբշտականաց նահատակն։
wrestler;
athletic;
—ք, wrestling.
Յըմբշամարտս յունաց զցլուցն ձեռամբ թափէր զեղջիւրսըն. (Խոր. հռիփս.։)
Յըմբշամարտս մարդադատիչ իբրեւ առիւծ հզօր. (Նար. առաք.։)
Մարհտչէին առ մարմինս՝ ո՛չ գունդ առ գունդ, այլ ըմբշամարտ մարտիւ. (Ղեւոնդ.։)
athlete, wrestler.
Յորում փառս ոլոմպիայ խաղուն հանդիսի ըմբշամարտկացն երեւի. (Խոր. ՟Գ. 40։)
wrestling.
Զըմբշամարտութիւնն վանեսցէ։ Ո՛րպէս զըմբշամարտութիւնն ի գլուխ հանին. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. էր ընդ եղբ.։)
Եւ զզօրութիւն ո՛չ ի բարգաւաճելի նահատակութիւնս, եւ կամ յըմբշամրցութիւնս կրթեն. (Պիտ.։)
cf. Ըմբշամարտութիւն.
Զըմբշամարտութիւնն վանեսցէ։ Ո՛րպէս զըմբշամարտութիւնն ի գլուխ հանին. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. էր ընդ եղբ.։)
Եւ զզօրութիւն ո՛չ ի բարգաւաճելի նահատակութիւնս, եւ կամ յըմբշամրցութիւնս կրթեն. (Պիտ.։)
cf. Ըմբոշխնեմ.
ԸՄԲՈՇԽՆԵՄ ԸՄԲՈՇԽՆԻՄ. ἁπολαύω, ἁπόνυμι fruor (իբր համբէշխուն, այսինքն հաղորդ սեղանոյ լինել. ի պ. բէշխուն, սեղան, սուֆրա) Վայելել ի սեղան կերակրոյ կամ յուտելիս. որպէս զմայլիլն է առաւել վայելել յըմպելիս. եւ Առնուլ զճաշակ եւ զհամ ուտելեաց. եւ նմանութեամբ՝ Ճաշակել եւ վայելել յամենայն բարեաց. ի կիր արկանել ախորժանօք. վարել ըստ հաճոյս. ժառանգել.
Զիւրոյ սերմանցն բերս ըմբոշխնեսցէ պտուղ զմահ. (Պիտ.։)
Ոչ փշրեցեր զպարս ատամանցս յըմբոշխնելն զքեզ անսահմանելի։ Որ տաս պատանեկաց աղորիս ըմբոշխնելիս. (Նար. ՟Ե. եւ ՟Կ՟Գ։)
եւ սուրբ խորհուրդն, որ ճաշաժամն կոչի ... նախ զանձինսն զգեստաւորել Աստուծոյ արժանաւորին, եւ ապա զայս ըմբոշխնել. (Ճ. ՟Թ.։)
Ո՛չ զարծաթն ըմբոշխնեաց, եւ ո՛չ ի կեանս աշխարհիս վայելեաց. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 32։)
Անշնչանայր Ղազարոս, եւ զգերեզմանականացն ըմբոշխնելով կերպ (այսինքն ճաշակելով զմահ) փոխեալ լինէր ի կենդանութենէն. (Սհկ. կթ.։)
Յետ խոնարհութեանն ըմբոշխնեսցէ զպսակն բարձրութեան. (Վանակ. յոբ.։)
Ոչ անկատար հասակաւ, եւ ոչ ի ծերութեան ըմբոշխնէ բնութիւն մեր զզուարճութիւն աստեացս. (Ճ. ՟Թ.։)
to resist, to kick, to disobey, to revolt, to mutiny;
to grow insolent, bold, proud.
Որպէս յն. Ի վեր կամ ի բաց ոստնուլ. ἁναπηδάω, ἁποπηδάω resilio, desilio, subsilio Ի բաց վազելով եւ զայրացմամբ հրաժարիլ. հեստել. անսաստել. ապստամբիլ. եւ Զչարիլ. դժկամակիլ. վեր կամ դուրս ցաթկել, վեր վեր ինկնալ, գլուխ քաշել, թօթվել.
Առ ժամայն ընդոստուցեալ ըմբոստացաւ. յն. մի բառ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 26։)
Յորժամ պոռնկորդի կոչեսցիս, ըմբոստանաս. յորժամ դու իսկ պոռնկիցիս, զայն չհամարիս չարիս. (Ոսկ. ես.։)
Զըմբոստանալն խոնարհութիւնն նուաճէ, եւ ոչ զչարելն։ Մեր ըմբոստանալն եւ անհնազանդութիւնն օրինաց նորին. (Լմբ. ատ. եւ Լմբ. պտրգ.։)
to take, to surprise, to hold, to seize;
to entrap, to catch again, to retake, to grapple, to match;
to reach;
to comprehend, to conceive, to undertake;
ձուկն —, to catch fish, to fish;
— զոք բանիւք, to surprise, to convince or confound one in argument;
to address or question with art, insidiously.
καταλαμβάνω, ἑπιλαμβάνω, δράσσομαι , κατέχω եւ այլն. apprehendo, comprehendo, capio, detineo եւ այլն. Գրի եւ ԸՆԲՌՆԵԼ. (իբր ընդբռնել, համբռնել) Պինդ բռնել, այսինքն ի բուռն արկանել, զբռամբ ածել. ունիմ, կալայ. պինդ ունել. կաշկանդել. ձերբակալ առնել. հասանել. տիրել. որսալ. ժառանգել. բռնել, ափ ձգել.
Զդա՝ զոր ըմբռնեցաքդ, հարցաք։ Եթէ ըմբռնեսցի (գողն), եւ գտցի ի ձեռին նորա գողօնն։ Զստացուածս նորա զպէսպէսս ըմբռնեսցուք։ Կին մի ըմբռնեալ ի շնութեան։ Որ ըմբռնէ զիմաստունս ի խորագիտութեան իւրեանց։ Զի ըմբռնեսցեն զնա բանիւք։ Եւ ոչ կարացին ըմբռնել զնա բանիւք առաջի ժողովրդեան։ Ըմբռնի բանիւ բերանոյ իւրոյ։ Մի՛ ըմբռնիցիս աչօք քովք։ Զարքայութիւնն սուրբք ըմբռնեցին.եւ այլն։
Ըմբռնեաց զաթոռն։ Ոչ զհայրենի տէրութիւն ինչ ըմբռնեալ. (Կոչ. ՟Ժ՟Դ. ՟Ժ՟Ե։)
Ըմբռնել զոք, զթագաւորն, զգաւառն, զյաւիտենից կեանսն. զարդիւնս շահեկանս. զգանձս. բոցոյ ըմբռնել զանտառս։ Ըմբռնիլ խաւարաւ, ցաւով երկանց, ի խորին քնոյ, յարատոյ մեղաց, ի չարիս, ի չարութիւն, յաղմուկ, եւ այլն։
Ի մերձենալդ՝ ի ներքսագոյն տեղի ըմբռնելդ, զի յայտնագոյն լիցի բարբառ մեր ի լսելիս ձեր. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 3։)
Իսկ ըմբռնել մտօք, է Հասու լինել, կամ հասկանալ. իմանալ. ի միտ առնուլ.
Ըմբռնել զշարժմունս աստեղաց. (Սահմ. ՟Ժ՟Ը։)
Զանքննելիսն եւ զանհասանելիսն ըմբռնել ջանան. (Գէ. ես.։)
hold, retention, surprise;
comprehension, perception;
— ախտից, attack, fit, stroke.
Որք զԱստուծոյ բնութիւնն ի ներքս առնեն իւրեանց հասանօղ ըմբռնողութեանն (կամ ըմբռնութեանն). (Նիւս. կազմ.։)
Եթէ երթալի է ի մեզ անհասութիւն բանիդ, ոչ էր սքանչելի, այլ ըմբռնութեան իրք. այսինքն դիւրըմբռնելի. (Ճ. ՟Գ.։)
Ուսս եւ բազուկս եւ ձեռս (հրեշտակաց՝ իմասջի՛ր) զարարողականութիւնն եւ զներգործութիւն բարեաց, եւ զըմբռնողութիւն. (Շ. հրեշտ.։)
Կարմիրն (գոյն երիվարաց նշանակէ) զհրատեսակութիւնն եւ զըմբռողութիւնն. (Դիոն. երկն.։)
cf. Ըմբռնողութիւն.
Քսան սեանցն միջին նիգն է ի հաստատագոյն ըմբռնումն խառնուածոյն նոցա. (Փիլ. ել. ՟Բ. 89։)
Ըմբռնումն մարմնոյ եւ ծառայութիւն ոչ յայլ ոչ յիմեքէ այսչափ, որպէս ի ժուժկալութենէս ուղղեսցի. (Բրս. հց.։)
Կամ Ըմբռնելն մտօք. հասումն. հասկընալը, ճանաչողութիւն.
Միտք՝ պարզաբար ըմբռնումն գոյիցն է. (Սահմ. ՟Ժ՟Զ։)
Ի հասմանէ ըմբռնման ասիցելոցն. (Փիլ. տեսական.։)
cup, drinking-glass.
Ըմպակս եւ բաժակս։ Ըմպակս եւ նուագս։ Բազում ըմպակս եւ սպասս, եւ բազում կազմուածս ոսկեղէն եւ արծաթեղէն. (Յհ. կթ.։)
commensal, mess-mate.
Ի Կրետէ մին սա է յայլոց օրինացն՝ զորս եդ Մինովս, ոչ ըմպակից լինելն միմեանց ի հարբեցութեանն. (Պղատ. մինովս.։)
drinking vase;
dish, mug, cup.
Անուշահամ ախորժ բաժակ, տօնասիրաց գոլ ըմպանակ. (Գանձ.։)
potable, drinkable;
drinker;
drink, draught, beverage, liquor, potation;
cf. Ըմպակ;
զովացուցիչ —, refreshing draught;
կերակուր եւ —, food and drink;
թակոյկք եւ —ք, vessels and drink;
ի տուն ըմպելեաց մի մտանիցես նստել ընդ նոսա՝ ուտել եւ ըմպել, thou shalt, not go into the house of feasting to sit with them tp eat and to drink;
անուշակ —, cf. Օշարակ;
— քդից, cf. Նեկտար.
Որ ըմպէ զանօրէնութիւնս հանգոյն ըմպելւոյ. (Յոբ. ՟Ժ՟Ե. 16։)
Մարմին իմ ճշմարիտ կերակուր է, եւ արիւն իմ ճշմարիտ ըմպելի է՛. (Յհ. ՟Զ. 56։ տե՛ս եւ Հռ. ՟Ժ՟Դ. 17։ Եբր. ՟Թ. 9։ ՟Ա. Կոր. ՟Ժ. 4։ Սղ. ՟Ճ՟Ա. 10։ Դան. ՟Ա. 16։)
Քամահել տան զկերակրօք եւ զըմպելօք (եօք)։ Ասի առ մանկունս բժշկաց, զի ըմպելւոյ պէտք՝ ո՛չ է կերակուր, այլ՝ կառք կերակրոց. (Փիլ. լին.։)
Յաւար էառ զսուրբ սպասս պաշտամանցն, եւ ետ որդւոց իւրոց եւ հարճից անմաքուր խրախճանութեանցն ըմպելիս. (Լմբ. ատ.։)
cf. Ըմբերանեմ.
Ոչ ըմբերանեցան եւ կարկեցան. (Եփր. հռ. եւ Եփր. տիտ.։)
fabulous monsters, Erinnys, Furies.
(իբր դեւք ընկղմեալք, կամ ընկլուզեալք) ἑρινύς furiae Առասպելեալ հրէշք կամ այսք ծովու.
Իբրեւ զդեւս հալածականս. իբրեւ զընգղայք ծովու վնասակարս. (Ոսկ. մտթ. ՟Բ. 15։)
innate, native, natural, habitual.
fed with pulse.
(ի բառէս Ունդ, ընդոյ. հունտ). Ընդով բտեալ, բուծեալ. ընդեղինօք սնեալ.
mild or gentle looking, affectionate or tender care, protection.
dwelling with;
neighbouring, familiar;
playfellow, comrade.
Ագահութիւն ... եւ այլ ամենայն հոյլքն՝ ընդակից մարդկան՝ ախտիցն. (Նիւս. կուս.։)
cf. Անդաճեմ.
Ընդաճէր զմոգութիւն եւ զքաւդէութիւն եւ զամենայն ուսմունս աշխարհին իւրոյ. (Եղիշ. ՟Բ։)
under the armpits;
— մազք, the hair growing -.
Ընդանթական մազքն են այծահոտք. (Բժշկարան.։)
cf. Ընդ առաջ ելանեմ.
Քառասնօրեայ պահօքս ընդառաջեսցուք քառասնաթիւ մարտիրոսացս. (Թէոփիլ. ՟խ. մկ.։)