Definitions containing the research մահ : 1998 results

Խարոյկ, րուկաց

s.

fire, fire-brand;
live-coal;
pyre, funeral-pile;
— արկանել՝ լուցանել՝ վառել, to light a fire, to set on fire;
— մահահամբոյր, funeral pile.

· Calfa


Խաւարազգեաց

adj.

clothed in darkness, surrounded with gloom, darkling.

· Calfa

NBHL (1)

յետ ապականելոյ խաւարազգեստ (կամ խաւարզգեստ) մահուն. (Սեբեր. ՟Ժ։)


Խաւարազգեստ

cf. Խաւարազգեաց.

· Calfa

NBHL (1)

յետ ապականելոյ խաւարազգեստ (կամ խաւարզգեստ) մահուն. (Սեբեր. ՟Ժ։)


Ղուղիմ, եցայ

vn.

to swim;
to hide.

· Calfa

NBHL (1)

Ղուղեալ հետեւէր ... ձախող դիմեցմամբ ի մահ. (Տաղ.։)


Ղօղիմ, եցայ

vn.

to hide, to conceal oneself;
to lurk, to crouch, to squat;
to creep into;
to swim.

· Calfa

NBHL (1)

Ղօղեալ (այսինքն թաքուն) խորհուրդ երրորդութեան ի յերկրայնոցս անքննական։ Ղօղեցան ըստուերք մահու, լքեալ լուծան իշխանութիւնք. (Շ. տաղ.։)


Ճագար, աց

s.

rabbit, coney;
էգ, մատակ —, doe-rabbit;
արու —, buck rabbit;
ձագ —ի, young rabbit;
որջ, դադարք —ի, rabbit-burrow, rabbit-hutch;
կաղկանձել —ի, to squeak;
ղօղել —ի, to squat, to lie squat or cowering.

· Calfa

NBHL (1)

Վասն մերձաւորութեան ձայնին կարծի յոմանց, թէ ճագար կոչիցի նաեւ չագալ բազմահաջ կենդանին, նման իւիք իրօք աղուիսու, գայլոյ եւ շան։ Իսկ ի բառս Գաղիանոսի դնի նաեւ որպէս Բորենի։


Ճախարակեմ, եցի

va. fig.

to turn, to fashion in a turning lathe;
to turn elegantly, to round, to pollish, to beautify.

· Calfa

NBHL (1)

Առեալ զանմահ սկիզբն հոգւոյ, յետ այսորիկ զմահկանացու զմարմինն սովաւ (յն. սմին) շուրջ ճախարակեցինն. (անդ։)


Ճանճիռն

s.

flay, flies.

· Calfa

NBHL (1)

Ո՛վ բերան հայհոյիչ, յորժամ հասանի օր մահուան քո, յայնժամ դնեն ճանճիւռն հրեղէն ի բերան քո, եւ քարշեն ի գեհենն. (Եփր. քրզ.։)


Ճաշակումն, ման

s.

act of tasting or eating;
Holy Communion;
consumption.

· Calfa

NBHL (2)

Լիցի ինձ ճաշակումն անմահ խորհրդոյս ի ժառանգութիւն երկնաւոր որդեգրութեանն. (Եղիշ. ՟Ը։)

Իբր ճաշակումն մահու արբի։ Ի ճաշակմանէ մահաբեր պտղոյն. (Նար.։ Շար.։)


Ճարակեմ, եցի

va. fig. vn.

to lead the flocks out to pasture, to feed, to pasture;
to remedy, to cure;
to attack, to corrupt, to waste, to devour, to consume;
to pasture, to graze, to browse, to feed, to bait, to feed or live upon, to eat;
to expand, to extend, to dilate, to propagate, to diffuse, to spread;
to take root, to get rooted;
to be cured;
— զանձն, to fatten oneself;
բոցն հողմավար ծաւալեաւ —կէր, the flames, driven by the wind, continued to spread;
յանհնարինս —կէր ի սիրտս նոցա, a deep wound rankled in their hearts;
ցաւն որ յոսկերս նորա —կէր, a pain which penetrated to the very marrow of his bones.

· Calfa


Ճարտարամտեմ, եցի

vn.

to tax one's ingenuity, to discover, to find out, to invent, to contrive, to sophisticate, to subtilize.

· Calfa

NBHL (1)

Զերկնից եւ վասն ի վեր քան զերկինս ինչ իրաց ճարտարամտեն։ Մատթէոս ճարտարամտէ առ խոնարհութեան։ Վասն անմահութեանն ճարտարամտեմք. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 8։ ՟Գ. 3։ Ոսկ. փիլիպ. ՟Է։)


Ճարտարապետեմ, եցի

va.

to be the architect of, to build or construct with art.

· Calfa

NBHL (1)

Կեանք զմուտ անմահութեան ճարտարապետեցին. (Ոսկ. յաւետիս.։)


Ճգնիմ, եցայ

vn.

to torment or trouble oneself, to lead a laborious, painful life, to labour, to suffer much;
to afflict one's body, to subdue one's passions, to devote oneself to an ascetic life, to mortify, to macerate;
to strive, to endeavour, to make an effort, to exert oneself, to take pains;
to combat, to resist;
to venture, to risk, to jeopard oneself.

· Calfa

NBHL (1)

Լաւ իցէ մարդոյ մահուչափ ճգնել՝ քան յայդպիսի օրինաց ուրանալ. (Եղիշ. ՟Բ։)


Ճգնութիւն, ութեան

s.

austere or ascetic life, austerity;
penitence, mortification, maceration;
fatigue, labour, trouble, effort;
combat, resistance;
danger, risk;
— մահու, death-struggle, pangs, agony;
օր ճգնութեան դատաստանին, the momentous day of the Last Judgment;
ամենայն ճգնութեամբ, with the utmost care or diligence.

· Calfa


Ճեպեմ, եցի

va.

cf. Ճեպեցուցանեմ.

· Calfa

NBHL (2)

Որպէս երբեմն զխաչօղսն ճեպէր ի տէրունական մահն. (Խոր. հռիփս.։)

Եւ ինքն մահուամբ ճեպի զհետ ամենայն երկրածնաց. (Լաստ. ՟Զ։)


Ճմլեցուցանեմ, ուցի

va. fig.

to trample, to press, to squeeze, to crush, to bruise, to compress, to contuse;
to soften, to move, to affect;
to trample on, to grind down, to oppress, to crush, to vex, to molest;
— զպտուղս, to bruise fruits;
— զսիրտ, to grieve, to oppress;
— զսիրտ ի գորով, to affect, to melt, to move to pity;
ո՞չ իսկ սիրտք մեր ճմլէին ի մեզ, did not our hearts burn within us ?

· Calfa

NBHL (1)

Կամելով ճմլեցուցանել զնոսա յաղագս մահուան խորհրդեան. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 33։)


Ճշմարտապէս

adv.

cf. Ճշմարտիւ.

· Calfa

NBHL (1)

Ճշմարտապէս անմահ գոլ հոգի. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Բ։)


Ճշմարտասիրութիւն, ութեան

s.

love of truth, veracity, sincerity, equity.

· Calfa

NBHL (1)

Վասն ճշմարտասիրութեան եւ արդար իրաւանց գալ եւ մարմին զգենուլ, եւ զսոյն արդար երեւեցուցանել, եւ մահուամբն իւր փրկել. (Լմբ. սղ.։)


Ճոպան, աց

s.

rope, cord;
halter.

· Calfa

NBHL (1)

Ճոպան ի փողս եդեալ խեղդամահ արարին զնա. (Բուզ. ՟Գ. 14։)


Կերպարանակցութիւն, ութեան

s.

conformity.

· Calfa

NBHL (1)

Որ ի նմա արդարութիւն է, եւ առ մահ նորա կերպարանակցութիւն. (Բրս. հց.։)


Կերպարանառնութիւն, ութեան

s.

prosopopea, personification.

· Calfa

NBHL (1)

Կերպարանառնութիւն է, ուրանօր դէմքն են ծանօթք, այլ դադարեալք են (մահուամբ). (Պիտ.։)


Կէտ, կետի ou կիտի

cf. Կետոս;
point, period, full stop;
moment, instant;
end, aim;
— նպատակի, aim, end, scope, object, goal;
ի — մահում, at the point of death.

· Calfa


Կիծ

s.

burn, ustion;
smart;
crumb, bit, piece.

· Calfa


Կիսախողխող

adj.

having the throat half cut;
half killed.

· Calfa

NBHL (1)

ἠμισφαγής semimactatus. Կէս մի խողխողեալ. կիսամեռ. կիսամահ.


Կիսակենդան

adj.

half alive;
half dead.

· Calfa

NBHL (1)

ἠμίζωος semivivus. Անկատար ի կենդանութեան, եւ կիսամահ. կիսամեռ.


Կիսահասակ

adj.

young.

· Calfa

NBHL (1)

Տղայոյն կիսահասակ մահն, խեցիցն առողջութիւն. (Անյաղթ հց. իմ.։)


Կիսահատ

adj.

half cut off.

· Calfa

NBHL (1)

թողեալ զդանակն ի մէջ ձկանն, եւ ոչ եհատ զնա բնաւ (ըստ բոլորին), այլ կիսահատ եւս թողեալ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Զ. (տպ. կիսամահ։))


Կիսամեռ

adj.

half dead.

· Calfa


Կլանեմ, կլի, կուլ

va.

to swallow;
to devour;
to ingulf, to absorbe;
զօդ՝ զշունչ or ոգի to breathe, to take breath;
— զբանս, to listen eagerly.

· Calfa

NBHL (1)

Թէ մազ ոք կլանէ։ Եկուլ զիս իբրեւ զվիշապ։ Ձուկն կամէր կլանել զպատանեակն։ Հրամն ետ աստուած կիտին մեծի կլանել զյովնան։ Կլանէին եօթն հասկքն զեօթն հասկսն ընտիրս։ Եկուլ գաւազանն ահարոնի զգաւազանս նոցա։ Ցաւովք կլանիցեմ զտողունս իմ։ Կլցուք զնա կենդանւոյն իբրեւ դժողք։ Բացեալ երկրի զբերան իւր՝ կլանիցէ զգոսա։ Գուցէ կլանիցէ զարքայ, եւ զամենայն ժողովուրդն՝ որ ընդ նմա։ Բերան ամպարշտաց կլանէ զդատաստանս։ Զքօրացաւ մահ, եւ եկուլ։ Կլանէին զազգս։ Առի զգրկոյսն, եւ կլայ (կամ կլի) զնա.եւ այլն։


Կղկղումն, ման

s.

defecation, purification.

· Calfa

NBHL (1)

Բաղկացաւ եւ գոյացաւ մահկանացուն ըստ կղկղման. քանզի զօրէն հիման՝ ճաշակաւորութիւն պատճառք կենդանեացն յաւէժ տեւողութեանն է. եւ բալա թարգմանի կղկղումն. (Փիլ. այլաբ.։) (Ըստ եբր. պալա, է կլանել, ընկնուլ. իսկ յն. բալէօ՛օ, հնացուցանել. յորս հային եւ բանք Լմբ. եւ Վրդն. ի նախընթաց բառսդ)։


Կնիք, նքոց

s. mus.

seal;
signet;
stamp, impression ot a seal;
signature;
mark, figure, sign, character;
proof, witness;
confirmation, sentence;
sign of the cross;
baptism;
— Հօր, the only Begotten Son;
— — անմահութեան, the seal or stamp of immortality;
անփակ —, flying seal;
— կուսութեան, maidenhead, hymen;
— դրամոյ, die, stamp;
— բանից, conclusion, end;
— հարկանել, to affix one's seal to, to seal;
լուծանել՝ քակել զ—, to unseal, to break the seal;
— տալ, to baptize;
to seal up, to terminate, to finish;
— առնուլ to receive baptism, to be baptized;
առնուլ զոք ի կնքոյ, to stand godfather or godmother to;
— բանիս, after all, in fine, in short, in a word;
— դնել բանից, to wind up a speech, to conclude a discourse. tone, sound.

· Calfa


Կնքատու, աց

adj. s.

baptizing, confer-ing baptism;
the Institutor of the Sacrament, of Baptism.

· Calfa

NBHL (1)

Վկայեսցէ կնքատուն, եթէ ահաւասիկ գառն աստուծոյ։ Ո՞ տացէ քեզ յայնժամ մկրտութիւն. կնքատուն ոչ պատահիցէ, եւ մահ հասեալ է. (Սեբեր. ՟Թ. ՟Ժ։ եւ Կանոն.։)


Կշտամբիչ

adj.

scolding, grumbling;
exorcising.

· Calfa

NBHL (1)

Կշտամբիչս ինձ գոյացուցի անիրաւս եւ անպատկառելիս։ Անձամբ անձին մահու կշտամբիչ։ Անդուլ դատիչ, անաչառ կշտամբիչ, եւ այլն. (Նար. ՟Ի՟Ա. ՟Խ՟Զ. ՟Ծ՟Ա. ՟Ձ՟Ը։)


Կող, ից

s. fig. adv.

side, rib, flank;
part;
woman;
wife;
ընդ կողաց, aside, awry, sidelong;
առ ի —, cf. Զառ՞՞՞ի՞՞՞կող;
անդէն ի —ի, directly, at once, forthwith;
ի — լինել, to stretch or lay oneself down, to lie down, to go to bed;
—ք գրեանց, cover or binding of a book.

· Calfa

NBHL (1)

Ի կողէ անտի ադամայ մահ, եւ ի կողէ անտի տեառն մերոյ կեանք. (Եփր. համաբ.։)


Կողմն, մանց

s.

flank, side;
side, part, party;
climate;
confine, quarter, canton;
country, soil, region, land;
հակառակ —, the wrong side;
the opposite party;
տկար —, weak side;
ի մի —, aside, apart;
առ ի —, slantingly, awry, sideways, laterally;
ի մի — թողուլ, to set apart, to lay aside;
ի — լինել, անկանիլ, to lean on one's side, to lay oneself down, to repose;
ի — առնել ի վերայ մահճաց, to place in bed, to put to bed;
— տալ, to recede, to retreat, to draw back;
ի — ելանել, to retire from, to withdraw oneself, to stand aside;
ունել զ— ուրուք, to take up the cudgels for, to take one's part, to range oneself on the side of, to side with one;
երկոցուն իսկ կողմանց հաճոյ լինել, to run with the hare hold with the hounds, to contrive, to stand well with opposite parties;
ոչ միում յերկոցունց կողմանցն լինել ձեռնտու, to preserve neutrality, to remain neutral;
նստաւ ի կողմանէ նորա, he sate near him;
յայսմ կողմանէ, on this side;
ի միւս կողմանէ, on the other side;
յերկոցունց կողմանց, on both sides;
ի կողմանց կողմանց, from different parts;
ի միոյ կողմանէ զմիւսն, from one side to the other;
through through, right through;
յամենայն կողմանց, on all sides or hands;
from all quarters, everywhere;
յինէն կաղմանէ, on my side;
on my part, as for me;
ի ձէնջ կողմանէ, from you;
in your name.

· Calfa


Մազապուրծ զերծանիլ

sn.

to have a narrow or hairbreadth escape, to escape narrowly, with much difficulty, to save one's life;
ոչ թողուլ —, to give no quarter, to cut down, to exterminate, to destroy utterly;
միայն փախուցեալ կենդանի —, escaped alone with difficulty;
cf. Մահ.

· Calfa


Մածումն, ման

s.

pasting, gluing, soldering, cementing, conjunction, adhesion, fastening;
coagulation, curdling;
congelation.

· Calfa

NBHL (1)

Փայտիւ մահու մածմամբ քո ի նմա, ածեալ մածուցեր զմեզ, միաւորեալ ի փայտն կենաց. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)


Մածուցանեմ, ուցի

va.

to paste, to glue, to solder, to join, to cement, to conglutinate, to fasten;
to curdle, to coagulate, to clot, to congeal, to thicken.

· Calfa

NBHL (1)

Ի պատժարանի փայտին մածուցեր (զսուրբ ոտսդ)։ Յիշատակաւ բեւեռացդ՝ որով ի գործի մահուն մածուցար։ Մածուցանէ իբրեւ զսառն, եւ պնդէ. (Նար. ՟Լ՟Զ. Նար. ղ. եւ Նար. յովէդ.։)


Մակաբաժանումն, ման

s.

subdivision.

· Calfa

NBHL (1)

Զի՞նչ է բաժանումն, եւ մակաբաժանումն, եւ ստորաբաժանումն։ Մակաբաժանումն՝ երկրորդ հատումն. որպէս զկենդանին վերստին բաժանել՝ ասելով, եթէ կենդանւոյն ոմանք մահկանացուք են, եւ ոմանք անմահ. (Սահմ. ՟Ժ՟Ե։)


Մաղկատիմ, եցայ

va.

to bite, to sting, to prick, to nettle, to pique;
to transpierce, to run through.

· Calfa

NBHL (1)

Ի թիւնից մաղկատօղ օձիցն։ Ի մաղկատօղ օձիցն մահաբեր խածմանցն. (Նանայ.։)


Մաղձադեղ

s.

emetic;
cholagogue.

· Calfa

NBHL (1)

Խառնեալ ընդ այլ դեղոց՝ մաղձադեղ է բուժիչ ի մահուանէ. (Եզնիկ.։)


Մայրաքաղաք, աց

s.

metropolis, capital;
— վանք, cf. Մայրավանք.

· Calfa

NBHL (1)

Փոխեցելոյ ի մահկանացու մարմնոյս, եւ երթելոյ անդրէն դարձելոյ իբր ի մայրաքաղաք. (Փիլ. լին. ՟Գ. 11։)


Մանկասպան, աց

s.

child-murderer, infanticide.

· Calfa

NBHL (1)

Էջ նա յեգիպտոս՝ փախստական ի մանկասպան վիշապէն։ Յետ մահուան հալածիչ մանկասպանին դարձար յեգիպտոսէ ի նազարէթ. (Մարաթ.։)


Հպիմ, եցայ

vn.

to approach;
to touch, to handle.

· Calfa

NBHL (1)

Հպիլ առ աստուած, կամ ի հոգեւոր շնորհս, իմացմամբ յերկնաւորն, ի պատկառելիսն, ի նմանութիւն, ի մահ մարմնով. (Խոր.։ Սոկր.։ Լմբ. իմ.։ Նար. ՟Ի՟Թ։ Նիւս. կազմ.։ Պրպմ. ձ։)


Հպումն, ման

s.

cf. Հպաւորութիւն.

· Calfa

NBHL (1)

Անկեալ նախահայրն՝ մահաբեր ծառոյն հպմամբ, կանգնէր կենարար փայտին մերձենալ ի սմա. (Շ. տաղ.։)


Հռնչիւն

s.

snorting or rattling in the throat;
— մահուան, death-rattle.

· Calfa


Հրաժարութիւն, ութեան

s.

cf. Հրաժարումն.

· Calfa

NBHL (2)

ՀՐԱԺԱՐՈՒԹԻՒՆ ՀՐԱԺԱՐՈՒՄՆ. ἁποταγή renuntiatio եւ այլն. Հրաժարելն. հրաժեշտ. չյօժարելն. խորշումն. արգելումն. մեկնիլն. չու. ելք յաշխարհէ, որպէս մահ, եւ կրօնաւորութիւն.

Կատարեալ հրաժարումն է՝ զաննախանձութիւն ուղղել եւ առ կեալն, եւ զվճիռ մահուն ունել։ Արդ է հրաժարումն՝ լուծումն ի նիւթական կապանացս. (Բրս. հց.։)


Հրաժարումն, ման

s.

renouncing, giving up, resignation, renunciation, abdication;
dismission;
departure from this life, decease, death;
monastic life;
—ումն յանձնէ, ի կամաց անձին, resignation, self-denial, thorough self-forgetfulness, abnegation.

· Calfa

NBHL (2)

ՀՐԱԺԱՐՈՒԹԻՒՆ ՀՐԱԺԱՐՈՒՄՆ. ἁποταγή renuntiatio եւ այլն. Հրաժարելն. հրաժեշտ. չյօժարելն. խորշումն. արգելումն. մեկնիլն. չու. ելք յաշխարհէ, որպէս մահ, եւ կրօնաւորութիւն.

Կատարեալ հրաժարումն է՝ զաննախանձութիւն ուղղել եւ առ կեալն, եւ զվճիռ մահուն ունել։ Արդ է հրաժարումն՝ լուծումն ի նիւթական կապանացս. (Բրս. հց.։)


Հրաժեշտ, ի

s.

renunciation, renouncing, relinquishment;
abdication;
resigning, resignation;
denial, refusal;
leave of absence;
dismission, discharge;
permission;
parting, leave;
farewell, adieu, good-bye;
— առնել, տալ, cf. Տալ հրաժարական ողջոյն;
to renounce, to give over, to relinquish, to resign;
to retire from, to leave off;
to bid adieu or farewell;
ի —ի կացուցանել, to dismiss, to discharge, to send or turn away;
առնուլ — անդարձ, to bid an eternal farewell, to bid adieu for ever.

· Calfa

NBHL (2)

Հրաժեշտ ի մահաբեր գործոյ, կամ ի պատարագաց (զոհից). (Նախ. իմ. եւ Նախ. ես.։)

Հրաժեշտ առին մահ եւ խաւար ի ծագել լուսոյն եւ ի գալ կենացն. (Յճխ. ՟Զ։)


Հրամանատու, աց

adj.

commanding, permitting.

· Calfa

NBHL (1)

Վասն մահկանացու հրամանատուին զայն արութիւնս կատարէաք. (Եղիշ. ՟Ե։)