Չափօղ այլոց իրաց.

Չափոցն եւ թուոցն են ոմանք, որ ինքնաչափք եւ ինքնաթիւք են, եւ նոյնք այլաթիւք եւ այլաչափք են. (Սահմ. ՟Գ։)

ἐτεροειδής. alterius vel diversae speciei Տեսակաւ այլ. զանազանեալ ըստ տեսակի. այլաբուն. եւ այլատարազ. ուրիշ կերպ. էնվայի մուխթելիֆէտէն.

Այլատեսակք են այսոքիկ (հոգի եւ մարմին), եւ միմեանց ոչ համագոյք. (Պրպմ.։ եւ Շ. թղթ.։)

Այլատեսակքն ոչ ուրեք երբէք երեւեսցին։ Յոլովիցն եւ յայլատեսակացն շարակացեալ։ (Պրպմ. ԼԹ։)

Թէպէտ եւ յայլատեսակաց իցէ նիւթն. (Յհ. իմ. պաւլ։)

Պատմուճանաւ փայլուն այլատեսակ. (ՃՃ.։)

ἁλλόφυλος, ἕκφυλος. qui non est eiusdem tribus, alienus, nulius tribus Որ է յայլմէ կամ յօտար ցեղէ. օտարազգի, եւ անազգի. օտարոտի. օտար. էճնեպի.

Օտար ամենեւին եւ այլացեղ. (Աթ. ՟Բ։)

Ոչ սահել յայլացեղ չորրորդութիւն. (Պիսիդ.։)

Ոչ այլացեղք ոմանք աստուածք լինէին վերակացուք. (Դիոն.։)

Այլացեղ ցանկութիւնք. (Մաքս.։)

Այլացեղ ինչ եւ օտար յատկութիւն. (Կիւրղ. գանձ.։)

Նովին մարմնովս յարեայ ի գերեզմանէն, եւ ոչ այլգունակ մարմնով. (Տօնակ.։)

Եւ որ այլգունակ ձեռոց վնասք. (Խոսր.։)

Այլապէս այլում թուի, եւ այլգունակ այլում։ Լինի եւ այլգունակ ըստ ընտրութեան սրբոցն։ Այլազգ ձեզ, եւ այլգունակ այլոց քարոզէ. (Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. յհ. եւ Ոսկ. գղ.։)

Զի ոչ այլգունակ ինչ իմացեալ լինէր զծնունդն։ Դարձեալ այլգունակ զնոսա յորդորէ ի սիրոյ հաստատութիւնն. (Նանայ.։)

Այնգոյն. այնպիսի. անանկը, այնչափ. էօյլէսի, օ գըտար.

Ըստ այնգունակ ամենաքջրն խրոխտանաց։ Այնգունակ փոփոխմամբ կիսոց ի վեր ելեալ։ Այնգունակ բազմապատիկ երկչոտութեամբն ընդոստուցեալ. (Պիտ.։)

Յայնգունակ տիս. (Ոսկ. մտթ.։)

Այնպէս. անանկ. էօյլէ, օ կէօնէ.

Այնգունակ գլխաւորել, կամ կոչել, կամ երթեալ հասանել։ Եւ այնգունակ՝ էր ինչ, զոր ծերունին մեկնէր հայր, եւ էր ինչ որով ես, եւ այլն. (Պիտ.։)

ԱՅՍՕՐԵԱՅ ԱՅՍՕՐԵԱՆ. Որ ինչ է այսր աւուր. սերկեան, եւ առօրեայ. առաջիկայ. ενέστος. instans

Զդիւրախամուր խոտն, որ այսօրեայ ունի զկեալն. (Երզն. մտթ.։)

Աւելաստացութիւն՝ որ աւելի քան զայսօրեան օրն հարկն է եւ փութալ ինչ վասն իւր. (Բրս. հց.։)

Թելադրութիւն այսօրեան տօնախմբութեանս է լինելն Աստուծոյ մարդ. (ՃՃ.։)

Որ է ի կերպարանս առն. իբրեւ այր ձեւացեալ. մարդակերպ. մարդու կերպարանքով. ինսան քիսվեթինտէ.

Այրակերպ երեւեալ նախածանօթ Դանիէլի. (Վրդն. դան.։)

Այրակերպեալ զզօրավարն իւր զմիքայէլ՝ զօրագլխին իւրում յեսովայ ի դաշտին ցուցանէր։ (Եզնիկ.։)

Այրակերպեալ զզօրավարն իւր զմիքայէլ՝ զօրագլխին իւրում յեսովայ ի դաշտին ցուցանէր. (Եզնիկ.։)

Ունօղ զսիրտ եւ զարիութիւն առն մարդոյ. քաջասիրտ. (որպէս կին ժրագլուխ, եւ այր քաջ). էրիկ մարդու սիրտ ունեցօղ, կտրիճ.

Այրասիրտն այն Շամիրամ. (Խոր. ՟Ա. 15։)

Տացէ ինձ Աստուած յորդւոց իմոց այրասիրտ նման հօր իւրոյ. (Արծր. ՟Դ. 12։)

Որպէս այրօղ. այրեցօղ. էրօղ.

Այրեցաւ մեհեանն, եւ ոչ զանուն անգամ այրելեացն կամեցան յայտնել. (Ոսկ. եփես.։)

Եւ որ ինչ ունի այրիլ, կամ այրի. եւ նիւթ հրոյ. եւ հուր գլխովին.

Սուրբ սերմանիք ցանեսցին ի ձեզ, եւ մի՛ փուշ այրելի. (Ագաթ.։ Իսկ Եզեկ. ԼԹ. 9.)

Զի իցէ մարդկան այրելի". յն. յայրումն. այս ինքն ի պէտս այրելոյ։ (Ուր եւ ԼԹ. 9.)

Այրեսցեն իւրեանց այրելիս եօթն ամի". յն. հուր, կամ կրակ։

Ուր իցէ այր կամ արք ընտրանաւ, քաջք. ընտիր ընտիր մարտիկք. ընտրած կտրիճներ.

Գունդ կազմէր այրընտիր բազմութեամբ ի պարսից եւ ի յունաց։ Բազում այրընտիր գնդաւ յարձակէին։ Այրընտիր զօրօք դիմեալ. (Փարպ.։)

Զայրընտիր ժողովել. (Կոչ. ՟Ա։)

Այրընտիր եղեալ՝ նստի յարճէշ. (Ասող. ՟Բ. 3։)

Որ այրէ. այրօղ, այրեցօղ. էրօղ. եագան. եագար. եագըճը.

Զայրիչ հրոյն չարութեան։ Այրիչ նշողիւքն տապացուցանէ։ Այրիչ վտակքն։ Այրիչ եւ ցամաքեցուցիչ է։ Ճրագ (անուն յհ. մկ) յայտ առնէ այրիչ (գոլ) բերանոյն իւրոյ (որպէս զԵղիա). (Եփր. համաբ.։)

Դարձոյց ի նմանէ զայրիչ զօրութիւնն. (Վեցօր. ՟Զ։)

Ծառայք անդամայաղթք, առողջք։ Յորժամ տեսանիցես եւ գլխաւորս քաղաքաց մարմնագեղս՝ անդամայաղթս. (Ոսկ. ես.։)

Անզգայաբար ունին զանձինս. (Նիւս. կուս.։)

Անշնչապէս եւ անզգայաբար. (Մաքս. ի դիոն.։)

Ել յայս աշխարհէս, յոր անզգայաբար կեայր։ Ուտէ եւ ըմպէ անզգայաբար. (Յճխ. ՟Ժ՟Բ. ՟Ժ՟Է։)

Որ ձայնի միայն շշնջիւն իցէ անզգայաբար, եւ ոչ այլ ինչ իմանի. (Խոսր.։)

Մանկանցն անզգայաբար է մահն. (Մխ. երեմ.։)

Անզգամն բացեալ զբերան՝ սկսանի անզգայաբար ցուցանել զիւր անմտութիւնն. (Ածաբ. ԺՂ։)

Լսողացն՝ զանզգայաբար հարցմամբն ծիծաղելով. (Փարպ.։)

Բազում անզգայաբար մտօք. (Ոսկ. մտթ.։)

Որպէս հիւանդք յախտսն անզգայաբար լեալ. (Ոսկ. եբր.։)

Անյարկ, անծածկոյթ. (Ոսկ. լս.։)

Անծածկոյթ (կամ անծածուկ) գլխով. (ՃՃ.։)

Ոյր չիք ծածկոյթ. մերկ. բա՛ց. եօրթիւսիւզ. աչըգ.

Զանծածկոյթսն զարդարէ, եւ կազմութեամբ իւիք տայ պատել զնոսա. (Դիոն. երկն.։) յն. անհովանի, այս ինքն հոլանի։

Որոյ չիք կամ չերեւի ծայր. անեզր. անսահման. անվախճան. ծար ճոթ չունեցօղ, անհատնում. ուճսուզ. նիհայէթսիզ.

Անծայր անդունդք անօրէնութեան։ Անծայր անդունդք մրրկաց անօրէնութեան. (Բենիկ.։)

Մի գետ Քրիստոս ելեալ յԵդեմայ՝ յանծայր ծովէ ծագեալ հայրական փառօք ոռոգել զդրախտս Եկեղեցւոյ. (Լծ. կոչ.։ եւ Կամրջ.։)

Անծայր ծայրութիւն անբաւութեան Սուրբ Երրորդութեանն։ Անծայր ծայրիւք ծայրացեալ. (Անան. եկեղ.։ Իսկ Ոսկ. յհ. ՟Բ. 16.)

Զանծայր բարիսն այնպէս եդեալ են յերկբայութիւն. իմա՛ ըստ յն. գլխաւոր, կամ ծայրագոյն։

Անծա՛յր ցաւք ծնողի, անպակաս ցաւք ծնանելեաց. (Համամ առակ.։)

ἅστατος. instabilis, inconstans, caducus. Որ չունի զկայս կամ չառնու զկայ. անկայ. անկայական. անհաստատ. շարժուն. անտեւական. փոփոխական. անցաւոր. չկայնօղ, չկեցօղ. տուրմազ, էյրէթի, գարարսըզ.

Անկայուն բնութիւն ջրոյ. (Պիտ.։) եւ (Սարգ.։)

Անկայուն ի հաստատութեանց։ Իբր զանկայուն հոսեալ սասանի. (Նար. ՟Հ՟Ա. ՟Ձ՟Ե։)

Զանկայունս զայսոսիկ զկեանս՝ ջո՛ւրս եւ խորս ծովու կոչէ. (Նիւս. կուս.։)

Անկայուն, եւ ոչ հաստատուն. (Առ որս. ՟Զ։)

Տէր մեր էջ յերկնից ի հոսանուտ եւ յանկայուն յայս մեր բնութիւնս (որպէս Յովնան ի ծով). (Անան. նին.։)

Անկայուն դատեցաւ զմեծութիւնն. (Սարգ. յկ. ՟Ժ։)

Անկայուն գոյիւ զբաղեալք։ Անկայուն երկք։ Ի միտս անկայունս. (Նար. ՟Ե. ՟Խ՟Ը. եւ ՟Ի՟Ը։)

ԱՆՅԱՅՏԱՑՈՒՑԱՆԵՄ ԱՆՅԱՅՏԵՄ ԱՆՅԱՅՏԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. ἁφανίζω. ab adspectu removeo. Անյայտ առնել. անհետ առնել. չերեւցնել. պէլիրսիզ էթմէք, եօզ էթմէք.

Անյայտացուցանէ զվայելչութիւն աստուածատունկ դրախտի. (Պիտ.։)

Ծածկէ անյայտէ զմեծութիւն շնորհին։ անյայտեաց զտեղին. (Իգն.։ Վրդն. դան.։ Ճ. ՟Գ.։)

Մինչդեռ յերկրի է ոսկին, յուզեն զհողն. յորժամ յայտ եղեւն, դարձեալ յերկիր անյայտացուցանեն. (Բրս. ընչեղ.։)

Սորա իրք անցին անյիշատակելի. (Խոր. ՟Բ. 7։)

Ողողէ, անյիշատակելի ջնջէ. (Ագաթ.։)

Դու ձանձրացեալ ի վաշխից անյուսական ոմն սակաւիկ մի ննջես. (Համամ առակ.։)

Տեսանե՞ս անյուսական ինչ իրաց զաստուծոյ սքանչելիսն. (Ոսկ. ես.։)

Անսայթաքն գոլ. անվրիպութիւն. կարգաւոր ընթացք.

Փոխատրելով զհայերէն աթութայսն ըստ անսայթաքութեան սիղոբայիցն հելլենացւոց. (Խոր. ՟Գ. 53։ Փարպ.։) (ուր ասորին, արաբ. եբր. պրս. առ ի չգոյէ ձայնաւորի՝ չեն անսայթաք ի փաղառութիւնս։)

ԱՆՓԱՅՏ որ եւ ԱՆՓԱՅՏԱԿԵՐՏ. ἅξυλος. ligni expers. Ուր չկայցէ փայտ. առանց փայտի կերտեալ. առանց փայտակերտի. օտունսուզ.

Դուռն անփայտ. (ՃՃ.։)

Դոմետիանոս զանփայտակերտ մեհեանն կազմեաց. (Եւս. քր. ՟Բ։ յն. զանփայտ։)

ԱՆՓԱՅՏ որ եւ ԱՆՓԱՅՏԱԿԵՐՏ. ἅξυλος. ligni expers. Ուր չկայցէ փայտ. առանց փայտի կերտեալ. առանց փայտակերտի. օտունսուզ.

Դուռն անփայտ. (ՃՃ.։)

Դոմետիանոս զանփայտակերտ մեհեանն կազմեաց. (Եւս. քր. ՟Բ։ յն. զանփայտ։)

ԱՋՈՅ կամ ԱՋՈՒ. δεξιός. dexterus. Աջական. աջեայ. աջակողմեան. աջ. սաղ.

Զամենայն ակն ձեր զաջոյ։ Յակն իւր աջոյ։ Աջոյ ունկանն։ Զաջոյ ձեռանէ։ Աջոյ ձեռաց, կամ ոտից, կամ ոտին։ Յաջոյ ազդեր կամ ազդերէ։ Աջոյ ուսոյ տանն։ Խիստ հողմ է հիւսիսի, բայց անուամբ աջոյ կոչի. եւ այլն։

Ձեռին նորա աջոյ. լինի եւ սեռական աջ ձայնիս՝ ըստ որում ա։

Զձեռն զաջոյ. (Շ. ընդհանր.։)

Աջոյ ձեռամբն. (Պիտ.։)

Ի կողմանսդ աջոյ։ Ի կողմանն աջոյ կայից. (Ագաթ.։ Նար. կուս.։)

Որ ընդ աջմէն եւ ընդ ահեկէն է, այսինքն առ որդիսն աջու, եւ առ որդիսն ձախու. այսինքն աջակողմեան, կամ աջակողման. (Եփր. ՟բ. կոր.։)

περισσότερος, -ον. եւ այլն. amplior, major, melior, excellentior, -ius. Որ է աւելի քան զայլս. մեծագոյն. յոլովագոյն. լաւագոյն. գերագոյն. ա՛լ աւելի, ա՛լ շատ, ա՛լ աղէկ.

Գոյ տեառն տալ քեզ առաւելագոյն քան զայն։ Առաւելագոյն պատիւ. (՟Բ. Մնաց. ՟Ի՟Ե. 9։ ՟Բ. Կոր. ՟Ժ՟Բ. 23։)

Հարկս առաւելագոյնս. (Խոր. ՟Բ. 35։)

Զառաւելագոյնն ի մէնջ պահանջէ հատիւ. (Յհ. իմ. ատ.։)

Եւ ո՛չ սակաւ բարին առաւելագունին է հակառակ. զի եւ ոչ նուազ ջերմ կամ ցուրտ առաւելագունին է հակառակ. (Դիոն. ածայ. ՟Դ։)

Զի՞նչ առաւելագոյն ունէր քան զառաքեալսն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 18։)

Որով առաւելագոյն հնազանէին նմա. (Ագաթ.։)

Առաւելագոյն նեղ է մեզ. (Խոր. ՟Բ. 59։)

Առաւելագոյն ողջախոհասցին։ Եւս առաւելագոյն յորդորեցից ի վերայ իմ զաստուածառաքն բարկութիւն. (Պիտ.։)

Առաւելագոյնս քան զբնաւ նահատակացն խումբս բաւական է. (Պիտ.։)

ԱՌԿԱՅԾ եւ ԱՌԿԱՅԾԵԱԼ ԱՌԿԱՅԾԵԼԻ. Ի փոքր կայծ իմն վերացեալ. նուազեալ, նուաղեալ, մերձեալ ի շիջումն. պլպլացօղ, մարելու մօտ.

Զպատրոյկն առկայծ. (Տօնակ.։)

Զպատրոյկն առկայծեալ մի՛ շիջուսցէ. (Ես. ՟Խ՟Բ. 3։)

Մի՛ շնչման հողմոյ մատներ զառկայծեալն. (Նար. ՟Ձ՟Ե։)

Աչք առկայծեալք, այսինքն մերձեցեալք ի կուրանալ. (Մխ. երեմ. եւ Մխ. բար.։)

Եկն անանցանելի լոյսն առ առկայծելի ճրագն. (Ճ. ՟Գ.։)

Փայլեալ որպէս զաստղ. աստեղաճաճանչ.

Աստեղափայլ եւ աղատածին որդիս կոչելով աբրահամու. (Վրդն. լուս.։)

Պսակ աստեղեայ յերկոտասանից. (Յայտ. ՟Ժ՟Բ 1. յն. աստեղաց երկոտասանից։)

Պսակ աստեղեայ իջեալ յերկնից ի վերայ դագաղացն. (Հ=Յ. դեկտ. ՟Ի՟Ե.։)

Խաչ, կամ նշան աստեղեյ. (Խոր. ՟Բ 80։ Փարպ.։)

Օրհնութիւնս եւ երգբ աստուածավայելս։ Տեսանես զԱստուածավեյել ժողովելոցն թիւ. (Փիլ. ել.։)

ԱՐՓԱՅԱԳՆԱՑ լինել. որ եւ ԱՐՓԵԳՆԱՑ կամ ԱՐՓԻԱԳՆԱՑ ԼԻՆԵԼ. Խաղալ գնալ իբրեւ ընդ արփի. եթերընթաց իմն լինել. իբրեւ ըդապարիկ ընդ օդս թռչել. խոյանալ.

Եւ զայս ասացեալ՝ քամահաբար ի ձիարձակարանէն արփայագնաց չինէր. (Խոր. ՟Գ. 55։)

ԲԱԶՄԱՅԵՂ ԲԱԶՄԱՅԵՂԱՆԱԿ. πολύτροπος multis modis, multifariam, diversus Պէսպէս յեղեալ՝ յեղյեղեալ. բազմօրինակ. բազմազան. ազգի ազգի.

Բազմայեղ ձեւով՝ յոլովակի անուամբ ստորոգէ զնա. (Ոսկիփ.։)

Բազմայեղ այլայլութիւնս դաւանէին. (Կանոն.։)

Բազմայեղ չարութեամբ. (Մէկն. Ղեւտ.։)

Յորմէ անկեալն զանազան եւ բազմայեղանակ հիւանդութեամբ ախտացաւ. (Բրս. չար.։)

Կարգել մի ըստ միոջէ զիրս եւ զգործս, զբազմայեղանակ դիպմունս Հայաստան աշխարհիս. (Փարպ.։)

Բազմայեղանակ նախագուշակ մարգարէիցն քարոզութեամբ. (Թէոդոր. ի կոյսն.։)

Բազմաթիւր եւ բազմայեղանակ բարոյիցն. (Խոսրովիկ.։)

Բազմայեղանակ տրտմական կենցաղոյս. (Մաշկ.։)

Բազմայրն գոլ հետզհետէ. իսկ միանգամայնն՝ է պոռնկութիւն. եւ յայս միտ ասի.

Ասացաք, թէ խոտելի էր՝ ե՛ւ առանց օրինացն, ե՛ւս եւ օրինօքն՝ կնոջն բազմայրութիւնն. (Լմբ. առակ.։)

Հայեա՛ց ի ծով, բազմախուզեա՛ եւ զօդս. (Ոսկ. ի կոյսն.։)

Եւ անտի յարուցեալ բազմախումբ կաճառովն մտանէ ի Գարդման գավառ. (Կաղանկտ.։)

Խռնեալ յոյժ. ուր իցէ խուռն բազմութիւն՝ անձանց կամ իրաց. կուտակեալ. յաճախեալ. բազմապատիկ. խռնած, խռկած.

Սփռեցան ի վերայ բազմախուռն գումարութեան ժողովրդոցն. (Ագաթ.։ եւ Կորիւն.։)

Ի բազմախուռն ժողովոյն շինեաց եկեղեցի ի վերայ պետրոսեան վիմին. (Անան. ի պետր.։)

Բազմախուռն անուանս, որ ոչ ումեք է յայտնի. (Ճ. ՟Ա.։)

Զանցեալ զբազմախուռն արգասեօք սրբոյն. (Ագաթ.։ եւ Կորիւն.։)

Մարդկայինս բնութիւն ի սկզբնուստն յաստուածայնոցն բարութեանց անմտաբար սահեալ՝ զբազմախտեան զկեանս ընդունի, եւ զապականացուցիչ մահու վախճան։ Ի բազմախտեանն այլայլութիւն մոլորեալ։ Զնիւթեղէն եւ զբազմախտեան այլայլութիւն ցանկացեալ. (Դիոն. եկեղ.։)

Բազմախօսն ոչ ծանեաւ զանձն՝ որպէս պարտն էր։ Որպէս զբազմախօս արգելուին զնա արտաքոյ վանիցն. (Կլիմաք.։)

Զի մի՛այսն բազմախօս մոլորեցուսցէ զքեզ. (Եւագր. ՟Ժ։)

Կամ Ուր լինի բան զբազում իրաց՝ հետաքննութեամբ. յաճախաբան. յաճախապատում. բազմախոյզ.

Զմիտս բազմախօսս յաղթահարէր. (Ոսկ. հռ.։)

Ոչ ինչ են այժմ պէտք բազմախօսութիւնս առաջի արկանել. (Աթ. համբ.։)

Եւ եղիցիս պատրաստ (այսինքն զգոյշ) ի բազմախօսութենէ. (Վրք. հց. ՟Բ։)

Ոչ ի բազմածախ յընթրիս, այլ առ մօրն առաքինութեանց՝ բաւականութեամբ. (Իսիւք.)

Անփոյթ արարեալ զբազմածախ եւ զյոգնազան ինչս ստացուածոց. (Նար. խչ.։)

Ի մարդս բազմածաղիկս եւ յանուշահոտս. (Ածաբ. աղքատ.։)

Բազմածաղիկ՝ հաւատոյ բոյս. (Պրոկղ. ստեփ.։)

Զուարթացուցանել զբազմածաղիկ քարոզութեան նոցա բոյս. (Խոր. հռիփս.։)

Զոր ինչ ախտանան առ բազմածաղիկս բուրաստանաց, որք այնոցիկ են ցանկացողք. (Առ որս. ՟Դ։)

Բազմածաղիկ է խաղաղութիւն եւ իմաստութիւն տեառն մերոյ, ողորմութիւն եւ երկայնամտութիւն. (Եպիփ. բարոյ.։)

πολυτόκος, πολύγονος multos pariens, fecundus, ferax որ եւ ԲԱԶՄԱԾՆՈՒՆԴ. Մայր բազմութեան զաւակաց. բեղնաւոր. եւ Բերրի. շատ զաւակ բերօղ.

Ամուլն ծնաւ եօթն, եւ բազմածինն նուաղեաց յորդւոց. (՟Ա. Թագ. ՟Բ. 5։)

Ունայնացաւ եօթնածինն. բազմածին քաղաքն այն ունայնացաւ. (Մխ. երեմ.։)

Բազմածին հոյլք կենդանեաց. (Պիտ. (որ լինի եւ կր. իբր բազմաթիւ ծնեալք)։)

Անասունք՝ որ միշտ յորս եւ ի կերակուրս կոտորին, բազմածին ծնունդս ունին բնութեամբ. եւ վասն այնորիկ նապաստակաց բազմածին ծնունդս կարգեալ է. (Վեցօր. ՟Թ. (ուր յն. է ն. եւ հյ. իբր կր)։)

Ի սոյն երկաքանչիւր բաւականաբոյս բազմածին լերանց հզօրաց. (Նար. խչ.։)

Բազմածնունդ մայր, կամ հարսն, եկեղեցի. (Ճ. ՟Ա.։ Սկեւռ. ես.։)

Բազմածնունդ լինել յուղութեան վարս. (Նար. երգ.։)

Ծփեալ յոյժ. վրդովեալ բազում ծփանօք.

Որպէ՛ս Բազմակ, այսինքն ճրագ. λύχνος lucerna

ԲԱԶՄԱԿԱԼ. Որպէս Բազմակակալ. այն է ըստ ոմանց ունելիք ճրագի, այսինքն մկրատ. որ եւ ՅԱՐԴԱՐԻՉ ասի. ... կամ ըստ այլոց՝ Ընդունարան իւղոյ. եղաման, ձիթաման կամ ձագար. թարգմանի ի մեզ եւ ԲԵՐԱՆ ՃՐԱԳԱՑ. զի եբր. է մախթա, մէլփախաիմ եւ մուձափօթ. եւ յն. ἑπαριστρίς, ἑαρίστηρ forceps եւ haustrum, situla, infusorium

Ճրագարանս եօթն, եւ զբազմակալս նորա եւ զնեցուկս արասցես յոսկւոյ սրբոյ. (Ել. ՟Ի՟Ե. 38։ ՟Լ՟Է. 17։ Թուոց. ՟Դ. 9։ ՟Գ. Թագ. 49։ յորս օրինակքինչ գրեն ԲԱԶՄԱԿԱԿԱԼ։)

ԲԱԶՄԱԿԱԼ գրի մերթ փոխանակ գրելոյ ԲԱԶՄԱԿԱՆ. (որպէս կոչնական՝ որ ունի զտեղի ի կոչունս)

Ադոնիա, եւ ամենայն բազմականք նորա, Հերովդի, եւ բազմականացն, Լցան հարսանիքն բազմականօք։ Ոմն ի բազմականացն։ Ոչ ոք իմացաւ ի բազմականաց անտի։ Մտեալ թագաւորն հայել զբազմականօքն.եւ այլն։

Նախ հոգայ զտունն, ապա զբազմականն. (Վրդն. ծն.։)

ԲԱԶՄԱԿԱՆ. κλῆσις, κλίσις, κατακλίσις vocatio ad coenam, discumbitus եւ այլն. Կոչունք, սեղան. նիստ խրախճանի. երախանք. ...

Թափեաց ի գլուխ նորա ի բազմականին. (Մտթ. ՟Ի՟Զ. 7. (ու ր յն. բերի ի ՟Ա նշ. այսինքն Յիսուսի բազմեցելոյ։))

Զօրն ամենայն ի բազմականին արտասուեցին. (Կանոն.։)

ԲԱԶՄԱԿԱՆ. κλισία sella, locus sedendi, στρῶμα, στιβάς, τάπης stratum, stramentum, tapes եւ այլն. Բազմոց. նստարան. գահոյք. գահ. բարձ. ...

Արկ նմա բազմական ի գետնի զակումբն մաշկեայ. (Յուդթ. ՟Ծ՟Բ. 15։)

Մերժելով ի քոց բազմականացդ՝ ահա արկանես ինձ բազմականս առ հօրն հաւատոցն Աբրահամու. (Ագաթ. ։ Մի՛ բազմականս բարձրագոյնս կարգեսցուք։ Բազմեալք կամք պայծառք պայծառապէս ի վերայ բարձր բազմականի եւ ամբարձելոյ. Ածաբ. ծն. եւ Ածաբ. աղքատասիր.։)

Նկարակերտ կազմուածս բազմականաց։ Նկարակերպ կանաց ոստայնանկութեանց բազում բազմականս կազմեալ. (Յհ. կթ.։)

Ետես մսուր՝ բազմական ահաւոր խորհրդոյ. (Պրոկղ. ներբ. ղկ.։)

Բազմական էին դաւանեաց զերկին ... Մասն հատուածոց ի կենսակիրն փայտէ տէրունեան փառացն բազմականի։ Բանիւ քո սրբեա՛ զպատսպարանս բազմականիս. (Նար. խչ. եւ ՟Ղ՟Բ։)

Բազմակապ յօդիւք ոտքն. (Վեցօր. ՟Թ։)

Կարօտ բազում իրաց, որոյ բազում են կարիք. շատ բանի պիտանաւորութիւն ունէցօղ.

Բազմակերութիւն եւ զմայլումն արբեցողութեան՝ գիտէ այլայլութիւն գործել խորհրդոցն. (Վանակ. յոբ.։)

ԲԱԶՄԱԿԻ ԲԱԶՄԱԿԻՆ. Բազմաւորակի. յոքնակի. եւ Բազմապատիկ. բազում.

Հասկահիւս լաստեալ բազմակին մանուածով, եւ յոքնական երակօք շարապատեալ. (Մագ. ՟Ժ՟Է։)

Իսկ ԲԱԶՄԱԿԻՆ, կնոջ. (յորմէ ԲԱԶՄԱԿՆՈՒԹԻՒՆ), ունի նշանակել զամուսնացեալն ընդ այլ եւ այլ կանայս։

ԲԱԶՄԱԿԻ ԲԱԶՄԱԿԻՆ. Բազմաւորակի. յոքնակի. եւ Բազմապատիկ. բազում.

Հասկահիւս լաստեալ բազմակին մանուածով, եւ յոքնական երակօք շարապատեալ. (Մագ. ԺԷ։)

Իսկ ԲԱԶՄԱԿԻՆ, կնոջ. (յորմէ ԲԱԶՄԱԿՆՈՒԹԻՒՆ), ունի նշանակել զամուսնացեալն ընդ այլ եւ այլ կանայս։

ԲԱԶՄԱԿԻՆ 2 (կնոջ.) ԲԱԶՄԱԿԻ ԲԱԶՄԱԿԻՆ. Բազմաւորակի. յոքնակի. եւ Բազմապատիկ. բազում.

Հասկահիւս լաստեալ բազմակին մանուածով, եւ յոքնական երակօք շարապատեալ. (Մագ. ԺԷ։)

Իսկ ԲԱԶՄԱԿԻՆ, կնոջ. (յորմէ ԲԱԶՄԱԿՆՈՒԹԻՒՆ), ունի նշանակել զամուսնացեալն ընդ այլ եւ այլ կանայս։

ԲԱԶՄԱԿԻՑ ա. Որ ի միասին բազմի ընդ այլս ի սեղան. բազմականակից. սեղանակից. մէկտեղ սեղան նստօղ.

Ունելն զբազում՝ աչս. բազմաչեայ գոլն. շատ աչք ունենալը.

ԲԱԶՄԱԿՈԽ ԼԻՆԵԼ. Ստէպ ոտն կոխել, երթեւեկել կամ յաճախել ուրեք. տեղ մը շատ հեղ երթալ.

Ի տունս բարեկամի քո ասէ՝ մի՛ յաճախեր բազմակոխ լինել, գուցե տտիցէ զքեզ. (Ճ. ՟Ա.։)

Ցամաքեցուցանել զշիղջս ջրակոյտս բազմակոհակս. (Նար. ՟Ժ՟Է։)

Գետք յորդագնացք եւ բազմակոհակք. (ՃՃ.։)

Որ ունի այլ եւ այլ համս. յոյժ համեղ. պէսպէս համով, շատ համով.

Զայս կերակուրս ուտեն, եւ եւս այլոցն բազմահամոց ցանկան։ Բազմահամ կերակուրս պատրաստել տօնի աղագաւ։ Գինի տանեմ եղբարցն՝ բազմահամս. (Վրք. հց. ՟Բ. ՟Դ. ՟Ժ՟Թ։)

Ընդ անասնական գարւոյն կերակրոյ՝ զբազմահամբար պտուղ ցորենոյդ՝ կենացն հացի. (Նար. ՟Լ՟Գ։)

Ներսէս տօնօղ տօնից տէրունականաց ... բազմահամբար պատրաստութեամբ ըստ իմանալի մտաց փայլման. (Սկեւռ. լմբ.։)

Խնդրեցի զբազմահամբաւն զայն, եւ առ ամենեսեան ի վեր եւ ի խոնարհ շուրջ բերեալ զասացուածն. (Բրս. առ ոպտիմ.։)

Ուր բազում հանդէս կայցէ ճգանց. մեծավաստակ. ըստ բազում փորձս անցեալ. քաջայաղթ. եւ Հռչակաւոր. շատ քրտինք թափած, երեւելի.

Բազմահանդէս առաքինութեամբք են ընծայեալք ի կոչումն սիրոյն սրբութեան. (Յճխ. ՟Ժ՟Ա։)

Զկնի բազում արիական քաջութեանցն, եւ բազմահանդէս երկոց։ Առն Աստուծոյ Մաշտոցի, որ բնակեալն էր ի Սեւան կղզւոջ բազմահանդէս ճգնութեամբ։ Իսկ բազմահանդէսն այն, եւ յաջողակն ի հրահանգս կրթութեան վարժից՝ աշոտ. (յհ. կթ։)

Յոյժ հանճարեղ, եւ լի հանճարով՝ անձն եւ գործ. շատգէտ, ճարտար.

Ոչ գոյ մեզ զօրագլուխ քաջամարտիկ եւ բազմահանճար. (Երզն. լս.։)

Անկանեն բազմահանճար առաքինութիւնս. (Վանակ. յոբ.։)

Լուեալ զանտեղի եւ զբազմահառաչ բանս նոցա՝ սկսանի հեգել զնոսա. (Սարգ. յկ. ՟Թ։)

Ղովտ գինեաւն պարտեցաւ ի կանանց, եւ զգործն զայն բազմահառաչ գործեաց. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Գ։)

Բազմահառաչ պաղատանօք եւ արտասուօք անկեալ առ ոտս հայրապետին՝ հայցէր թողութիւն. (Յհ. կթ.։)

Կարասցուք պտղաբերել տեառն մերոյ ... զհնազանդութեան զբազմահոտն հասկ. (Ոսկ. ղկ.։)

Նուռն՝ կուռն, յոդնախումբ ... բազմահատեալ հարստութեամբ. (Մագ. ՟Ը։)

Թողլով իւր որդի բազմահարուստ եւ լիահանճար յիրս եւ ի բանս զանուշաւանն. (Յհ. կթ.։)

Գունակ խրախարար եւ բազմահաւաք խորին խնճոյից սուրբ հարսնարանին. (Նար. խչ.։)

Եւ Որ գնայ ընդ այլ եւ այլ հետս, կամ ընդ շաւիղս աննմանս այլոց. շատ ճամբով քալօղ.

Հիանալի յոյժ յոյժ. շատ զարմանալի.

Եղիայի եւ եղիսէի բազմահիացիկ սքանչելիքն. (ՃՃ.։)

Եթէ բազմահմուտ ոք լինել ցանկանայցէ. (Իմաստ. ՟Ը. 8։)

Այր բազմահմուտ պատկառեսցի յերեսաց. (Սիր. ՟Ի՟Ա. 25։)

Մի՛ գուցէ ըստ բազմահնար իւրոյ իմաստութեանն՝ առաքեալ եւ այլն. (Փարպ.։)

Եւ Որ բազում չարիս մեքենայէ.

Ի բազմահնար սատակչէ յայնմանէ. (Եսթ. ՟Ժ՟Զ. 13։)

Մենամարտեայ ընդդէմ չարին՝ բազմահնար վիշապին. (Շար.։)

Դաւիթ ՝ այն, որ զբազմահնար քնարն պատրաստէր. (Սարգ. յկ. ՟Ժ՟Ա։)

Բազմահնար հայթայթանք. (Պիտ.։)

Ի մի՛տ առ զբազմահնար նիւթ թշնամւոյն. (Մանդ. ՟Է։)

Բազմահնար վարմ, որոգայթ, կամ մեքենայք. կամ տանջանք. (Լմբ. սղ.։ ՃՃ.։ Հ=Յ. փետր.։ Երզն. լս.։)

πολύφροτις multis curis plenus Որ է ի. բազում հոգս. յոյժ զբաղեալ.

Հակէ հողեղէն յարկ զմիտս բազմահոգս. (Իմ. ՟Թ. 15։)

Որ ստէպ հոլովի, եւ շրջան առնու ընդ բազում վայրս. շատ պտըտօղ, մենծ պտուտ ունեցօղ.

Բազմահոլով գետոց յորձանասոյզ պտոյտք. (Թէոդոր. ի կոյսն.։)

Արեգակունք բազմահոլովք (առաքեալք)։ Զբազմահոլով հոգիս նաւողաց։ Զգադերոնն բազմահոլով՝ ընդ Ասորեստանն մեծ եւ երկայնանիստ. (Նար. առաք.։)

Կամ իբր Բազմայոլով, բազմաժողով, սփռեալ ընդ աշխարհ ամենայն.

Առ բոլոր գումարս բազմահոլով տիեզերակոյտ քրիստոնէից. (Նար. ՟Գ։)

ԲԱԶՄԱՀՈՍ ԲԱԶՄԱՀՈՍԱՆ. Յորդահոս. յորդ. յորդեալ. յաճախեալ.

Ալէկոծի (ծով) ... առ ի յնդունումն արդարակ բազմահոս արեանս. (Պիտ.։)

Բազմահոս արտասուացն ի վեր բղխեալք ի յաղթ աղբերացն. (Բաբիղ. յհ. մկ.։)

Ծանրացեալ թշուառականն ի կնոջն բազմահոսանս հեշտութիւնս ... առաքեաց գլխատեաց զյով հաննէս. (անդ։)

ԲԱԶՄԱՀՈՍ ԲԱԶՄԱՀՈՍԱՆ. Յորդահոս. յորդ. յորդեալ. յաճախեալ.

Ալէկոծի (ծով) ... առ ի յնդունումն արդարակ բազմահոս արեանս. (Պիտ.։)

Բազմահոս արտասուացն ի վեր բղխեալք ի յաղթ աղբերացն. (Բաբիղ. յհ. մկ.։)

Ծանրացեալ թշուառականն ի կնոջն բազմահոսանս հեշտութիւնս ... առաքեաց գլխատեաց զյովհաննէս. (անդ։)

Ետես զբազմահունձ արդիւնս. (Կոչ. ՟Ժ՟Ե. յն. զբազում հունձ։)

Որ պէսպէս հնչէ. բազմաձայն, կամ ղօղանջօղ, շաղփաղփ.

Հռչակաւոր յոյժ. մեծահամբաւ.

πολύχειρ multimanus, numerosus Որ իցէ բազում ձեռն, այսինքն չափ եւ թիւ զինուորական ուժոյ, կամ բազմութիւն արանց ուժաւորաց. բազմաթիւ. յոքնախումբ. յաճախագունդ. (որոյ ներհակն Սակաւաձեռն ասի). շատւոր.

Իմաստուն խորհրդով բազմաձեռն զօրութեան յաղթէ։ Խոհականագոյն իմաստութեամբ բազմաձեռն կարէ հերքօղ լինել զօրութեան. (Պիտ.։)

Զնորուն իսկ զվկայն բազմաձեռն մարդկամբք քարկոծեալ սպանանէր. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 9. յն. բազում ձեռօք քարկոծեալ։)

Որ եւ այժմ արասցէ Աստուած աղօթիւք բազմաձեռնութեամբ՝ թագաւորիս մերոյ բժշկութիւն. Աստուծոյ միաբան աղօթիւք. (Վրք. սեղբ.։)

Պիտոյ եւս է զկապեալսն արձակել, եւ զպարտսն թողուլ, զկարօտեալսն լցուցանել, եւ որ այլ եւս են բարեգործութիւնք բազմաձեռնութեամբ. (Յճխ. ՟Ժ՟Բ։)

πολύσχημος multarum figurarum, πολυειδής, ποικίλος multiformis, varius Բազում ձեւով յօրինեալ. յոքնատեսիլ. պէսպէս. բազմագոյն.

Անունն Աստուծոյ՝ բազմաձեւ եւ բազմատեսակ յասացելոցն (այսինքն՝ ի սուրբ գրոց) ստեղծանի. (Դիոն. ածայ.։)

Նուրբ՝ եւ գրեթէ օդային թեւովքն (մեղուաց) բազմաձեւ ձգեցելովքն. Եւ սոյն բազմաձեւ, եւ աղգի ազգի. առ որս. ՟Է։ Բազմաձեւ արուեստականագոյն անօթք ճախարակեայք։ Հեշտ ցանկութիւն՝ բազմապատիկ եւ բազմաձեւ օձի նմանեցաւ. (Փիլ. տեսական. եւ Փիլ. այլաբ.։)

Զբազմաձիգ տեղացմունս նետից եւ ռմբաքարաց իբր յամուր մեքենայէ ի բաց դարձուցեալ. (Սկեւռ. լմբ.։)

Որոյ բազում են աղէտք. գորովալից.

Կանայք թուլասիրտ եւ բազմաղէտ են. (Ոսկիփոր.։)

Որոյ աղիքն այսինքն լարքն են բազում.

πολύφωτος, αὑγήεις lucidissimus, splendidus Ճաճանչագեղ. լուսափայլ. ճառագայթաւէտ. պայծառ.

Նորոգ փայլեցեալ բազմաճաճանչ ծայրարձակութեամբ. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)

Ելանէաք առ բարձրագոյնսն բազմաճաճանչ ճառագայթիցն պայծառութիւնս. (Դիոն. ածայ.։)

Բազմագունակ, երփն երփն. խատուտիկ, փայլուն.

Սիրամարգն բազմաճամուկ (կամ բազմաճեմուկ) ոտնովն՝ յաղթէ քեզ գեղեցկութեամբ. (Ոսկ. փիլիպ.։)

ԲԱԶՄԱՃԵՂ ԲԱԶՄԱՃԻՒՂ. πολυκλαδής, πολύκλαδος multos ramulos habens գրի եւ իբր ռմկ. ԲԱԶՄԱՃՈՒՂ. Որոյ բազում են ճիւղք, կամ ոստք, իրօք կամ նմանութեամբ. ճղերը շատ.

Գտանիցէ անդ ծառ մի բազմաճեղ։ Իբրեւ զծառ բազմաճիւղ եւ տերեւաշատ. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Է. ՟Ը։)

Իբրեւ զբազմաման ինչ շարի յորժամ սկիզբնն լուծանիցի, ընդ նմին քակի. (Առ որս. ՟Զ։)

Բազմաման եւ շաղապատ՝ որպէս օձին շարժումն, այնպէս եւ հեշտ ցանկութեան։ Առ իւրաքանչիւր մասն՝ բազմաման է եւ յոքնապատ. (Փիլ. այլաբ.։)