Definitions containing the research յ : 10000 Results

Խարազնազգեաց

adj.

wearing sack-cloth;
— լինել, to wear haircloth.


Խարազնազգեստ, ի, ից, ուց

cf. Խարազնազգեաց.

NBHL (3)

Թողեալ այնուհետեւ զպերճագոյն հանդերձսն, խարազնազգեստ եղեալ։ Արք կրօնաւորք խարազնազգեստք. (Խոր. ՟Գ. 31. 49։)

Խարազնազգեստ կուսանք կամ կանայք, կամ կրօնաւորք։ Սրբոց կուսանացն խարազնազգեստիցն. (Հ=Յ. սեպտ. ՟Ի. եւ այլն։)

Առնոյր զմազեղէն զգեստ նորա զաղտեկեալ, եւ զգենոյր զայն ի մերկուց ի ծածուկ ... ոչ ումեք յայտարարեալ զխարազնազգեստն. (Աբր. մամիկ.։)


Խարակաձեւ

adj.

steep, cragged, rocky.

NBHL (1)

Նման ապառաժ քարի. Վիմարգեայ.


Խարակեմ, եցի

va.

to burn, to scorch, to tan, to brown;
to toast;
to heat, to warm;
to imbibe, to anoint.

NBHL (3)

(յորմէ ռմկ. խարկել) Խարել. խահրել. կիզուլ. տոչորել. խանձատել. այրել. աղանձել. (լծ. յն. քաւմադի՛ղօ, թ. գավուրմագ ).

Խարակէ զթերեւսն, կամ խարակին թեւքն ի ջերմութենէ արեգականն. (Եպիփ. բարոյ.։)

Քան զջերմնոտսն. որք իւզով խարակեն զգլուխս. Իմա՛ ըստ յն. օծանել, կամ տոգորել. καταβρέχω perfundo, irrigo.


Խարակիչ

s.

burning, caustic.

NBHL (1)

Խարակիչ փայլատակամբ. որ զջերմագոլն արկեալ առ ի բոյսսն՝ քրտնացուցանէ. (Ագաթ.։)


Խարբալեմ, եցի

va. fig.

to sift, to riddle, to bolt;
to tempt, to try.

NBHL (7)

σινιάζω cribro Մաղել. յուղել իբրեւ ի խարբալի. Փորձել. վրդովել. խախտլ. խռովել. Վտանգել.

Ահա սատանայ խնդրեաց զձեզ խարբալել իբրեւ զցորեան. (Ղկ. ՟Ի՟Բ. 31։)

Խարբալել իբրեւ զցորեան. այսինքն՝ զորպէս պտույտի ցորեան ի մաղն վեր ի վայր շրջելով. (Բրսղ. մրկ.։)

Խայտառակեաց զայն, որ երբեմնխարբալեաց զմեզ. (Մագ. ՟Ի՟Դ։)

Յաներեւոյթ հողմոյ շարժեալ՝ խարբալեաց զքարոզութիւնն. (Երզն. մտթ.։)

Ընդունայն շփոթիւք խարբալին. (Վրք. հց. ՟Բ։)

Ասէ ցեղբայրն, ու՞ր էիր որդեակ. իսկ նա խարբալէր սուտ, եւ ասէր, անդ՝ ուր էի. իմա՛ յուզէր զսուտ, կամ աստանդէր ի կարկատել սուտ ինչ։


Խարբալումն, ման

s. fig.

act of sifting;
temptation.

NBHL (1)

Զմարդկային խարբալումնս ի բաց ի մէնջ ձգելով. (Վրք. հց. ՟Ա։)


Խարդախական, ի, աց

adj.

deceitful, fallacious.

NBHL (1)

Խարդախական հայթայթանօք. (ՃՃ.։)


Խարդախանք

s.

cf. Խարդախութիւն;
խարդախանս նիւթել, to deceive, to dupe, to entrap.

NBHL (1)

օձաձեւ խարդախանօք հնարէր հեղուլ զապականիչ թոյնսն. (Լաստ. ՟Ի՟Բ։)


Խարդախեմ, եցի

va.

tocheat;
to falsify, to counterfeit, to forge;
to feign, to simulate;
to corrupt, to adulterate;
to sophisticate;
to dissemble;
— ումեք զմահ, to plotthe death of.

NBHL (4)

եւ չ. κακοποιέω malefacio ἑπιτίθημι impono (յորմէ impostor ). Նենգել. դաւաճանել. խորամանկել. հայթայթել հնարել չարարուեստ ինչ. արուեստակել. կեղծել. խարել.

Յատակ մահու հայել զիս խարդախեսցէ։ Խարդախեաց օձն զեւայ. (Նար. ՟Կղ։ Վրք. հց. ՟Բ։)

Նա յուստինեայ փիղիսոփայի խարդախեաց զմարտիրոսութեան մահն. (Եւս. քր. ՟Բ։)

Հոռոմք եւ ասորիք եւ հայք զառաքինութիւնս՝ զոր ոչ ունին, խարդախեն, եւ պարծին ունել. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Զ։)


Խարդախող

cf. Նենգիչ.

NBHL (2)

Որ խարդախէ. խարդախիչ. առաւել մակդիր բանսարկին սատանայի.

Խարդախող եւ պատրող բռնաւորին սատանայի. (Լմբ. իմ.։)


Խարդախութիւն, ութեան

s.

fraud, knavery;
falsification, forgery, act of counterfeiting;
adulteration;
chicanery;
violation, rape.

NBHL (6)

ἕνεδρος, ἑπιβουλή insidiae κακία, κακοπραγία, maleficentia ἑπιτήδευμα, παραδιατριβή, ῤαδιούργημα, στραγγαλία, σπίλας, μεθοδεία dolus, versutia եւ այլն. Նենգութիւն. դաւաճանութիւն. խորամանկութիւն. դարանակալութիւն. չարութիւն. չարարուեստութիւն. չարագործութիւն. հիլլէ, տէք, տօլապ։ cf. (Թուոց. ՟Լ՟Ե. 20։ Ես. ՟Ծ՟Ը. 6։ Իմ. ՟Ե. 24։ ՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Բ. 25։ ՟Գ. Թագ. ՟Ժ՟Ե. 12։ Գործ. ՟Ժ՟Ը. 14։ ՟Ա. Տիմ. ՟Զ. 5։ Յուդ. 12։)

Յայտ առնէին եւ զայլ եւս բազմագոյն խարդախութիւնսն. (Եղիշ. Է։)

Այսքան վնասակարութիւնք խարդախութեանց։ Հին խարդախութիւն բանսարկուին. (Նար. ԾԶ. ՂԱ։)

Եւ այս իսկ սատանայի խարդախութեանն գործ է. (Ոսկ. մ. Բ. 21։)

Վասն խարդախութեան խորհրդոց, որ ի վերայ փրկչին եղեն, խոտեցան հրեայք. (Կոչ. ԺԶ։)

Պորպիզիա կոյս ի խարդախութեան գտեալ՝ կենդանւոյն թազեցաւ. (Եւս. քր. Բ։)


Խարդախումն, ման

s.

cf. Խարդախութիւն.

NBHL (1)

Ետ եւ գիտգլզխարդախումն նորա. (Վանակ. յոբ.։)


Խարդաւանակ լինիմ

va. vn.

to conspire against, to attempt evil, to deceive;
to risk, to be exposed to danger.

NBHL (1)

Երկիւղ կասկածանաց խարդաւանակ լինելոյ իւրոյ թագաւորութեանն. Խարդաւանակ լեալ նմին ի տաճարին վիշապաց. (Խոր. ՟Ա. 12. 29։)


Խարդաւանական, ի, աց

adj.

traiterous, deceitful, fraudulent, knavish.


Խարդաւանեմ, եցի

va.

to cheat, to overreach, to circumvent, to defraud;
to implicate, to involve, to entangle;
to precipitate;
to deflower, to violate.

NBHL (5)

Դաւով եւ պատրանօք Խարդախութեան որսալ, կամ արկանել յորոգայթ եւի չարիս. խաբել, կարթել, թաթել, կործանել. ի վայր հոսել.

Զմեզ խարդաւանեն դեւք։ Ի բռնութենէ աներեւոյթ որսողին խարդաւանեալ ազգ մարդկան. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. էր ընդ եղբ.։)

Գայլ ապականիչ յարձակեալ խոզխոզէր զընտիրսն ի հօտէ գառանց, եւ գահավէժ ցնդմամբ խարդաւանեալ ի վիհն. (Շար.։)

Ի ծնծուկ խարդաւանէրմահու պարտաւորութեամբ։ Խարդաւանեալ յանօրինաց՝ բարձաւ մեռեալ։ Մահացու դեղոց արբուցմամբ ի ծածուկ խարդաւանէ. (Յհ. կթ.։)

Զտիկինն բռնադատեալ խարդաւանէր։ Կոյս ի հռոմ խարդաւանեալ ի ծառայէ անձին արար. (Եւս. քր. ՟Ա. եւ ՟Բ։)


Խարդաւանութիւն, ութեան

s.

fraud, deceit, circumvention, crime, outrage;
— կուսի, violation, deflowering.

NBHL (3)

Դաւումն. նենգապատիր դաւաճանումն. պատրանք ի կործանումն եւ ի կորուստ. որոգայթադրութիւն.

Կոյսք իմ հռոմըմբռնեալք ի խարդաւանութիւն՝ կենդանւոյնթաղեցան։ Յեստեայ երեք նուիրական կոյսք ի խարդաւանութեան ըմբռնեալ՝ պատժեցան. (Եւս. քր. ՟Բ։)

յանդգնեցան սոդոմայեցիքն բռնադատելզնսսա յաղտեղութիւն եւ յանարժանաց խարդաւանութիւն. (Սեբեր. ՟Թ։)


Խարդաւանք

s.

cf. Խարդաւանութիւն.

NBHL (2)

Դաւելն. դաւաճանութիւն. պատրանք. մեքենայք. խարդախանք. խաբէութիւն.

Խարդաւանս ի վերայ իմ խոկալով. (Մագ. ՟Ժ՟Ե։)


Խարեմ, եցի

va. fig.

to cauterize;
to brand;
to blind with hot irons;
to stigmatize, to afflict, to distress, to cut to the heart.

NBHL (7)

(յորմէ Խարակել, որպէս թէ այրելով խորել. լծ. եւ յն. քէ՛օ) καίω, καυτηριάζω uro, aduro եւ ἑκκόπτω effodio. Խորովել. կիզուլ չանթացեալ երկաթով. տոչորել. եւ Բրել (զաչս). տաշել.

Ըստ իմաստուն եւ ճարտար բժշկաց՝երբեմն հատանէ եւ խարէ, եւ երբեմն կակուղ սպեղանիս ի վերայ դնէ։ Որ հիւանդն է՝ ոչ է հեշտեաւ կամ հատանել կամխարել. (Ոսկ. ես. եւ Ոսկ. գաղ.։ Վրք. հց. ձ։ Սարգ. յկ. ՟Ժ՟Ա։)

Նման էրնա ի քաղցէ անտի իւրմէ խարեալ խանձողոյ. (Եփր. թագ.։)

Հրամայեաց երկաթի հրացեալ ակչօք խարել զլեզուն. (Հ=Յ. յուլ. ՟Ժ՟Զ.։)

Գոհացոյց տանջեալ, զակնս խարեալ. յն. բրեալ. (Բրս. գոհ.։)

Զաչս խարեսցուք զարքային հայոց. (Բուզ. ՟Գ. 2՟։)

Շաղախեալքն յիրսկենցաղոյս, եւ յարատոց սորին խարեալք. (Լմբ. սղ.։)


Խարխալանք, նաց

s. fig.

shaking, tottering, ruin;
perverseness, error, aberration.

NBHL (1)

σαθρότης pravitas. Խարխուլն գոլ. դեդեւանք. գայթումն. սխալանք. վատթարութիւն.


Խարխալեմ, եցի

va. fig.

to shake, to shatter, to demolish, to ruin, to destroy;
to deteriorate, to hurt, to corrupt;
to renew pain or grief;
— զվէրս, to tear open healing wounds;
to irritate, to excite anew.

NBHL (2)

ԽԱՐԽԱԼԵՄ σαθρόω marcidum reddo, debilito, quasso. կր. labo եւ διακόπτω , συγχέω discindo, dirimo, confundo, perturbo. որ եւ ԽԱՐԽԼԵԼ, եւ ԽԱՐԽԱՐԵԼ. որպէս թէ Խառնելով հալել կամ խլել զխարիսխն եւ զամրութիւնն, Խարխուլ կացուցանել. խախտել. քայքայել. փորել ի ներքոյ. աւերել. քանդել. կործանել. եղծանել.

Զի մի՛ ի բազմացուցանել բանիցս՝ խարխալիցեմք (զկարգն)։ Չխարխալէ զկարգ պատուիրանացն։ Մարդկայինք անենայնդիւրաւ անկանի եւ խարխալի։ Իբրեւ զտունխարխալեալ եւ աւերեալ։ Փտի եւ խարխլի զկնի ժամանակաց։ Խարխալեցին զիրսն, քանզի չէին տեղեակ լեզուին. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 9. 16։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 28։ ՟Բ. 10։ եւ Ոսկ. փիլիպ.։)


Խարխարեմ, եցի

va.

cf. Խարխալեմ.

NBHL (7)

cf. ԽԱՐԽԱԼԵՄ. συρρήγω confringo διαιρέω divido, findo ὐφορμέω insidior ἁναξαίνω carpo, carmino, discerpo եւ այլն. (ուր լտ. ձայնք են լծ. ընդ հյ) ի դէպ է եւ ասելն Լծ. նար.

Խարխարել. քակտել. այսինքն ի հիմանց քակել բրելով. որպէս յն.

Ջանայ կաւն զվէմի խարխարել կարասցեն. (Սեբեր. ՟Դ։ Երզն. մտթ.։)

Յորժամ դուռն լսելեաց խարխարեցաւ, բոլորբնութիւն մարմնոյն աւերեցաւ, ընդ նմին եւ հոգիքն խարխարեցեն. (Եղիշ. դտ.։)

Ձայնիւ լոկով խարխարեալ պարիսպք (երիքովի). (Սարկ. մարդեղ.։)

Հանէ ի միջոյ զայն ինչ, որ զնոցա միտսն խարխարելոց էր. զի՞նչ իցէ, որ խարխարէրն, եւ ընդդէմ բախէր. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 16։)

Սիրական ձայնիւ գորովեն, խարխարեալ անձամբ. (Եփր. զղջ.։)


Խարխարիչ

adj.

destructive, ruinous.

NBHL (2)

Որ խարխարէ (ըստ ամենայն առման).

Զխարխարիչն երբեմն ժամանակի։ Զուարճալի պայծառութեանց խարխարիչ. (Պիտ.։)


Խարխարումն, ման

s.

destruction, waste.

NBHL (2)

Խարխարելն. եւ իլն (ըստ ամենայն նշ).

Այրումն ի վերայ այրման, եւ խարխարումն առաջի վիրաց. (Մամբր.։)


Խարխափեմ, եցի

vn.

to grope along, to feel ones way;
to fumble;
to shake, to rustle.

NBHL (8)

Խարխափիցես ի միջօրէի, որպէս խարխափիցէ կոյր իխաւարի. (Օրին. ՟Ի՟Ը. 29։)

Շօշափեսցեն զորմս իբրեւ կոյրք, եւ իբրեւ զաչացու խարխափեսցեն. (Ես. ՟Ծ՟Թ. 10։)

Մինչդեռ զխաւար մեղացն խարխափէր։ Խարխափեմք զխաւար ճառագայթեա՛. (Լմբ. սղ.։)

Ընդ խաւար խարխափել (գողոյն). (Ոսկ. եփես. ՟Բ. յն. βαδίζω , քայլել. գնալ։)

Իբրեւ զաչացու զորմոյ խարխափեալ՝ ոչ տեսանէին. (Սանահն.։)

ԽԱՐԽԱՓԵԼ. φέρομαι agitor. որ եւ ԽԱՐՇԱՓԵԼ. Տատանիլ տերեւոց. շարժիլ. այսր անդր բանիլ.

հալածեսցէ զնոսա ձայն տերեւոյ խարխափելոյ. (Ղեւտ. ՟Ի՟Զ. 36։)

Այնպէս երկուցեալ, մինչեւ ի խարխափելոյ տերեւոյ փախիցէ. (Նչ. եզեկ.։)


Խարխիմ, եցայ

vn.

cf. Խարխալիմ.

NBHL (2)

Խարխի եւ հալի ի նմանութիւն սարդի ոստայնից. (Ոսկ. ես.։)

Թօշնի, խարխլի. (Սարգ. ՟բ. յհ.։)


Խարխնճեմ, եցի

vn.

to bray.

NBHL (2)

Բայ ռմկ. իբր Խանչել, կամ Քորել զինքն. զռալ, կամ քերմըշտըկիլ.

Ամէն բան իշուն լաւ է, բաց ի խարխընճելոյն եւ ի փախչիլն. (Ոսկիփոր.։)


Խարխուլ

adj.

ruinous, falling, tottering to decay.

NBHL (1)

Խալխուլ շինունծ, կամ յարկ, կամ տաճար։ Խախուտ եւ խարխուլ։ Խարխուլեւ առանց հիման. (Ագաթ.։ Նար. ՟Խ՟Ը. Ոսկ. յհ. ՟Ա. 11։ Իգն.։)


Խարշատեմ, եցի

va.

to burn.

NBHL (6)

Չարաչար խարշել. խարել. տոչորել. այրել. կիզուլ. խորովել. (իրօք կամ նմանութեամբ).

Զյանդգնեալ երեսն խարշատէր. (Երզն. մտթ.։)

Զլեարդն հանին, եւ կայծիւք խարշատեցին. (ՃՃ.։)

Խիղճ յանցանաց զմարմինս իմ մաշէ, եւ զոսկերս իմ խարշատէ. (Մանդ. ՟Ա։)

Ի տուն նորա փայլատակունք տեղացին, եւ նա խարշատեալ սատակէր. (Եւս. քր. ՟Ա։)

Ի տապոյ փորձութեան խարշատեալ չորացաւ, (իբր խորշակաւ) (Լմբ. սղ.։)


Խարշափումն, ման

s.

cf. Խարշափ.

NBHL (1)

Ի խոտոյ խարշափելոյ երկնէին. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 8։)


Խարշափեմ, եցի

vn.

to rustle.

NBHL (1)

Ի խոտոյ խարշափելոյ երկնէին. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 8։)


Խարշափուն

adj.

rustling, murmuring.

NBHL (3)

Որք պատէին խարշափուն բանջարով. (Յոբ. ՟Լ. 4. յն. աղիմայիւ) (աղուտ բանջարով) խարշափելով կամ վերահնչողիւ. այսինքն հողմաշարժ բանջարով։

Ուր Վանականն շփոթելով զխարշափունն ընդ բանջարոյ գրէ.

Զխարշափուննն այլք աղիմաւ թարգմանեցինք, եւ կէսք գերիսն. (քերէվիզ). եւ է սա բանջար աղեհամ, որ յուտելն լցուցանէ զտեղի հացի.


Խարշեմ, եցի

va.

to boil, to stew;
to scald;
to scorch, to burn.

NBHL (8)

Կամ κατακαίω, συγκαίω exuro, comburo. Խարշատել. Այրել. տոչորել. խորովել. (իրօք կամ նմանութեամբ). էրել.

Գնայցէ ոք ի վերայ կայծականց հրոյ, եւ զոտս իւր խարշիցէ. (Առակ. ՟Զ. 28։)

Խարշեալք իբրեւ զփուչ յագարակի. (Ես. ՟Լ՟Գ. 12։)

Խարշեցաւ փոր իմ ի լալոյ։ Գնշերի ոսկերք իմ խարշեցան. (Յոբ. ՟Ժ՟Զ. 17։)

Արեգակն խարշէր զամենայն ինչ տալով իւրով. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)

Որպէս հայր ի վերայ աղեաց խարշի. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)

Յաղագս խանդաղատելոյ գթոյն խարշին աղիքն. (Ճ. ՟Ա.։)

Յազգի ազգի ցաւս եւ ի տառապանս եւ ի տարակուսանս խարշիմք։ Որպէս ի սովոյխարշին եւ ապականինոգիքն. (որպես լծ. ընդ Հաշիլ). (Ի գիրս խոսր.։)


Խարուանք, նաց

s.

misfortune, calamity, disaster.

NBHL (2)

(ի Խարելոյ, կամ ի Քարուական). δυσημερία infelicitas. Թշուառութիւն. Չուառութիւն. աղէտք. վնաս. յն. չարօրութիւն. գէշ օրերու հանդիպելն.

Զայլոց վիշտս շահավաճառ համարի այնպիսին (վաշխառուն), եւ բերս բարութեանց զընկերին խարուանս գործէ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 5։)


Խարուկածին

adj.

born of, or produced by fire, ardent, luminous, fiery.

NBHL (1)

Եւ ոչ խարուկածին բորբոքեալ բոցք (յն. աստեղացն արտափայլեալ բոցք) հանդարտէին լրջացուցանել զտխուր գիշերն. (Իմ. ՟Ժ՟Է. 5։)


Խարուկեմ, եցի

va.

to burn.

NBHL (2)

ԽԱՐՈՒԿԵԼ ԽԱՐՈՒԿԻԼ. (Ուստի Խարուկել) διάπυρος ignescens. Այրել եւ այրիլ իբր խարուկաւ. հիանա. վառիլ իբրեւ զխարոյկ. cf. ԽԱՐԱԿԵԼ, եւ cf. ԽՈՐՈՎԵՄ. կրակ կտրիլ.

Յորմէ ըստ աստուածայինքն սերովբէք կիզիչք եւ ջեռուցիչք անուանեցան. (Դիոն. եկեղ.։)


Խարումն, ման

s.

cauterization.

NBHL (1)

Ի ձեռն հրացեալ երկաթոյն խարման. (Ճ. ՟Գ.։)


Խարստի

s.

stallion, entire horse or ass.

NBHL (1)

cf. ՀԱՐՍՏԻ. իբր մակդիր խոշոր իշոյ (որ է պրս. Խառ ).


Խարտեշ, տեշի

cf. Խարտեաշ.

NBHL (1)

cf. ԽԱՐՏԵԱՇ. Բիբս խարտեշս՝ մեղմս, քաղցրահայեացս, ցածունս. (Ոսկ. կող. ՟Ժ՟Բ։)


Խարտէշ, տեշի

cf. Խարտեաշ.

NBHL (1)

Առաւել ծաղկէր հեր գլխոյն սպիտակն քան զխարտէշն. (Փարպ.։)


Խարտեմ, եցի

va.

to file.

NBHL (3)

Խարտեաց զնա մանր, եւ ցանեաց զնա ի վերայ ջրոցն. (Ել. ՟Լ՟Բ. 20։)

Մխեաց խարտեաց ընդ ամենայն մարդկութիւնս նետսչարին. (Կոչ. ՟Զ։)

Ո՞ ոք այնպէս ամբարիշտ եւանօրէն կայցէ, եւ աստուածամարտ լեզուն խարտիցէ. (Սեբեր. ՟Ե։)


Խարտեշագեղ

adj.

fair-complexioned;
— վարսք, fair-hair, golden-hair.

NBHL (1)

Լայնաճակատ, խարտեշագեղ. (Աղթարք.։)


Խարտեշանամ, ացայ

vn.

to become fair or flaxen.

NBHL (1)

ξανθίζομαι, ἑξανθίζω flavesco, floridis coloribus pingor. Խարտեաշ կամ շիկագոյն լինել.


Խարտոց, ի

s.

file.

NBHL (2)

ῤινή lima. Գործի խարտելոյ. երկաթ ատամնաւոր՝ որ մաշէ զայլ երկաթ.

Որ զդանակն հատանէ, խարտոց է. (Անյաղթ վերլծ. արիստ.։)


Խաւարաբեր

adj.

bringing darkness, tenebrous.

NBHL (2)

Բերօղ զխաւար. խաւարեցուցիչ. եւ Բերօղյինքեան զխաւար, խաւարամած.

Այս է խաւարաբեր ժամանակն հայցող. (Ասող. ՟Գ. 5։)


Խաւարաբնակ, աց

adj. s.

dwelling in obscurity, obscure, gloomy;
devils, demons.

NBHL (4)

ԽԱՒԱՐԱԲՆԱԿ ԽԱՒԱՐԱԲՆԱԿԵԱԼ. Բնակեալն ի խաւարի. եւ Ի բնէխաւարային.

Բաւարաբնակ եւ չարասէրն սատանայ. (Ոսկ. գծ.։)

Մու՛տի խաւար (ո՛վ բանսարկու), փոխանակ խաւարաբնակ առնելոյզադամ. (Տօնակ.։)

Կամ Ուր Խաւարնբնակէ. Խաւարային. դժոխական.


Խաւարաբորբ

adj.

dark, murky, dim.

NBHL (3)

ԽԱՒԱՐԱԲՈՐԲ կամ ԽԱՒԱՐԱԲՈՐԲՈՔ. Որոյ բորբն կամ բորբոքն եւ նշոյլն ոչինչ ընդհատ է ի խաւարէ. Աղօտ. մտուերամած. մթագին.

Լուսին յետ արեգական զնսեմ գիշերոյ զարդարէ, եւ առաքեալքն յետ քրիստոսի զերկիր խաւարաբորբ ի ճաճանչ լուսոյ ձգեցին. (Սարկ. տոմար.։)

Ի կաթոյրեւ ի խաւարաբորբոք անիձեալ օձին դառնութեան. (Թէոդոր. խչ.։)


Խաւարագնաց

adj.

walking in the darkness.

NBHL (2)

Որ գնայ ընդ խաւար, կամ ընդ մութն գիշերոյ.

Իգիշերի անկան յուղիս զառաջինն ընդ այլ խաւավարագնացն. (Սամ. երէց.։)


Խաւարազգած

adj.

dark, gloomy, dismal, sad;
— լինել, to become darkened, or obscured;
— խափնուլ, to become blind.

NBHL (6)

Զգածեալ խաւարաւ. խաւարազգեաց. խաւարամած. խաւարեալ. խաւարային մթագտին. (իրօք կամ նմանութեամբ)

Զինչ պիտոյ է մարմնոյ առողջութիւն, եթէ աչքն խաւարազգած խափնուցուն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 20։)

(Լոյսդ անեղական) ամփոխեցար ի խաւարազգած մարմինս. (Բենիկ.։)

Յորժմ աչքն կուրանային, եւ այլ եւս անդամքն խաւարազգած լինէին. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 20։)

Պակասի ի նմանէ լոյս անմեղութեանն. խաւարազգած եղեալ՝ մերձ առ արեւմուտս նստի. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Ա։)

Վէմք՝ պատառելով, օդ՝ խաւարազգածն լինելով. (Սկեւռ. յար.։)


Խաւարազգեաց

adj.

clothed in darkness, surrounded with gloom, darkling.

NBHL (4)

Խաւարազգեաց վանին (սատանայ). (Խոր. հռիփս.։)

Ո՞վ ոք խաւարազգեաց վարուք անօրէնութեան զայլս, լուսաւորել ժպրհիցի. (Մանդ. ՟Ը.) (նոր ձ. խաւարազգած)։

Խաւարազգեստիս այսմիկ հանդիպիլ մարմնոյս. (Գանձ.։)

յետ ապականելոյ խաւարազգեստ (կամ խաւարզգեստ) մահուն. (Սեբեր. ՟Ժ։)