cf. Գեղեցկատես.
Գեղեցկատեսակ շինուած, դրախտ, որդի, պատուիրան. (Պիտ.։ Արշ.։ Ճ. ՟Բ.։ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Դ։)
Գեղեցկատեսիլ երեսք, ծնօտք, աշտ, արմաւ. (Մագ. ՟Ի՟Ը։ Փարպ.։ Յհ. կթ.։ Ագաթ.։)
well shaped, made, printed, pretty.
beauty, charms, graces, delicacy, gentility, decency, neatness, elegance;
ornament, enamel, flower, embellishment, bloom;
— տեղւոյ, amenity.
Եւ ետ բարձրեալն շնորհս եւ գեղեցկութիւն առաջի նեմեսարայ. (Տոբ. ՟Ա. 23։) յն. տեսք, իբր կերպարան հաճոյական։
Գեղեցկութիւն հասակի, դիմաց, երկրի, քայռամանեկի. (Խոր.։ Եղիշ.։ Յհ. իմ.։)
strong or intense desire, eagerness, wish, longing.
Արտօսրահոս գեղձումն։ Ըստ բնութեան շարժեցեալք դիւրաւ ի գեղձումն. (Պիտ.։)
Հրեշտակականին կենաց գեղձմամբ զամենայնի զանց արարեալ զստորնայնովք եւ զժամանակէիւք. (Տօնակ.։)
fleece, wool.
peasant, countryman;
rustic, rural, country.
որ եւ ԳԵՂՋԵԱՅ, ԳԵՂՋՈՒԿ. Բնակ գեղջ. շինական. գեղացի, գեղի մարդ.
burgomaster, major of a village.
Աւագն կամ իշխանն գեղջ.
cf. Գեղջկօրէն.
Որպէս գեղջուկ. շինականօրէն. գեղացիի պէս.
peasant, villager, countryman, boor, plebeian;
rustic, unpolite, uncivil, vulgar, low.
χωρίτης rusticus, rusticanus, ἱδιώτης privatus, plebejus, unus e vulgo որ եւ ԳԵՂՋԵԱՅ, ԳԵՂՋԱՅԻՆ. Գեղական. շինական. եւ Գռեհիկ. ռամիկ. սոսկական. անկիրթ. տգէտ.
Գեղջուկք եւ թագաւորք։ Յելլենացւոց ոչ միայն գեղջկաց, այլ եւ թագւորք։ Իշխանաց եւ գեղջկաց։ Զգեղջուկս, եւ զազատս։ Տգէտ համարելի է եւ գեղջուկ. (Փիլ.։)
Գեղջկաց պատուել զքաղաքիս՝ որպէս զիշխանս, եւ քաղաքացեաց մի՛ կարի առ գեղջկօքն պերճանալ. (Խոր. ՟Բ. 7։)
Իբր Ռամկական. անշուք.
dancing music;
dancing with singing;
pomp, show.
Միթէ ի գեղօ՞ն (կամ ի գեղաւ) յառնիցես, եւ ի ցոյց շպարիցի. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ը.) յն. մի բառ, իբր պաճուճանք հանդիսի։
to make flow like a river;
to flow like a river.
գետահետեալ յորովայնէդ՝ զառատ բըխօղ շնորհաց հոգին. (Յիսուս որդի.։)
Քաղաք մեծին աստուծոյ գետահետեալ յերկուց մշտաբուղխ աղբերաց՝ ի սրբոյ աւազանէն եւ յանապական արենէ՝ զոգւով ծարաւիս. (Արծր. ՟Ե. 8։)
that divides a river.
Գետահերձ մաշկեակն (եղիայի) սքանչելահրաշ. (Նար. ՟Հ՟Ե։)
edge of a river, hank, shore;
beach;
quay.
Սովորութիւն է միշտ ի գետափն սաղարթել ուռեաց. (Լմբ. սղ.։)
thrown into a river;
գետընկէց առնեմ, to throw into a river.
Յուշ առնելով նոցա զտղայոցն արիւն, զոր գետընկեցիկն արարին. (Արշ. ՟Ի՟Դ։)
cf. Գետնախշտեայ.
potato, truffle;
camomile.
χαμαίμηλον chamaemalum, poma terrae իտ. patata Բերք երկրի ընդ հողով՝ խորտաբորտ. գետնի խնձոր. (Գաղիան.։ Բժշկարան.։)
Է եւ անուն խոտոյ, որ եւ Երիցուկ. պապունիճ. (լտ. ըստ յն)։ (Բժշկարան.։)
enchanter with earth, geomancer.
որ եւ ԳԵՏՆԱՀԱՐՑ, ԳԵՏՆԱՁԱՅՆ. ἁπό կամ ἑκ τῆς γῆς φωνοῦν haiolus, pytho եբր. ետօնի, օպ. Դաւիթ՝ որ դնելով զականջս ընդ գետինն՝ հմայէ շշնջանօք, եւ ցուցանէ կոչել անտի զզօրութիւնս ինչ, եւ առնուլ պատգամս. ըստ ոմանց նաեւ դեւն ձայնատու յերկրէ.
that loves the ground, that stretches it self on the ground;
attached to the vanities of the world, secular, mundane;
low, vile.
ԳԵՏՆԱՆԱԽԱՆՁ որ եւ ՍՏՈՐԱՆԱԽԱՆՁ. χαμαίζηλος humilia aemulans, humi repens, terrae adfixus, depressus, sordidus Բերեալն իբր նախանձու առ գետին. հակեալ եւ յարեալ յերկիր որպէս ոմանք ի բուսոց եւ ի տնկոց. եւ Բնութիւն երկրաքարշ. վայրաբար. ստորին. անարգ. նուաստ.
Զգետնանախանձսն եւ զնուաստսն լքեալ՝ առ վերամբարձսն համբառնայ։ Որք հասանեն առ ծայրութիւնն, ոչինչ ամենեւին թոյլ տան գետնանախանձացն։ Գետնանախանձ շառաւեղաց յերկրի կողմն խոնարհեալ. (Փիլ.։)
Գետնանախանձ եւ երկրաքարշ որթ զօրէն սեղխենւոյ զերեսօք երկրի տարածեալ իկոխումն։ Ի գետնանախանձիցն եւ յերկրաքարշ պատաղելոցն. (Պիտ.։)
attachment to earth, love of the vanities of the world.
τὸ χαμαίζηλον terrae adfixio, humi serpere Երկրասիրութիւն. գետնաքարշութիւն. վայրաբերութիւն.
Յամենայն գետնանախանձութենէ ըստ վերամբարձութեան արտաքս որոշեալ. (Դիոն. երկն.։)
chameleon
Ո՞րքան զծովն եւ զգետնառիւծն եւ՛ս շրջշրջէին. (Ոսկ. փիլիպ. ՟Ժ՟Բ։)
creeping, crawling;
low, mundane, mean.
Առնեն զիս գետնասող (կամ գետնսող) եւ երկրաքարշ. (Ճ. ՟Թ.։)
prostrate or stretched on the ground;
— անկողին, pallet.
χαμαικληνής, χαμαιλεχής humi prostratus Ի մերկ գետին տարածեալ, կամ ընկողմանեալ. գետնախշտի.
prostration;
the lying down on the ground.
hollowed;
subterraneous.
Փորէր փոս մի, եւ ծածկէր (սուրբն Մեսրոպ զսուրբ խաչն) ի գետնափոր կայանի։ Ի վերայ գետնափոր կայանի խաչին շինէ մատուռն մի. (Կաղանկտ.։)
Քագինք շինեալք էին ի գետնափորս, եւ ի խաւարին տունս. (Ոսկիփոր.։)
Ջանայր որսալ զվախթանգ. եւ ի գիշերին արար գետնափորս ի դրան քաղաքին ծածուկս, եւ թաքոյց ի ներքս տասն այր ընիր. (Պտմ. վր.։)
like a river.
Գետօրէն յառաջ խաղայ (շնորհն). (Սարգ. յկ. ՟Թ։)
supernatural;
sublime, excellent, divine.
ὐπερούσιος supernaturalis, naturae modum excedens եւ այլն. Գերագոյն քան զբնութիւն հասարակաց. գեր ի վերոյ բնութեամբ կամ ի բնէ. չնաշխարհիկ. գերահրաշ. գերբնական իրք, կամ գերաստիճան ոք.
Ընդ գերաբունն լուսոյ անեղի. (Շ. հրեշտ.։)
Հաւատալ զաստուած հայր՝ էութիւն ճշմարիտ, գերաբուն. (Գր. հր.։)
Զգերաբունսն աստուածային նշանս. (Գերմ.։)
Այսօր ծնաւ յայսպիսի գերաբուն շքեղութիւնս. (Լմբ. սղ.։)
Յերեսաց գերաբուն ճշմարտութեանն. (Համամ առակ.։)
cf. Գերագոյ.
Առեալ սոցա զիշխանութիւն փառաց ի գերագոյակն իշխանութենէ. (Շ. հրեշտ.։)
supreme, sublime, excellent, superior, eminent.
Քան զչափ կշռութեան բանի գերագոյնք։ Գերագունիցն կայից. (Նար.։)
to elevate, to raise, to put higher or in the first place;
to prefer.
Վերոյ այսոցիկ գերադասի։ Սակայն ճշմարտութիւն անբաւութեամբ գերադասի. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. պտրգ.։)
superlative.
Զմեծութիւն քո, զիմանալին եւ զանապատումն զգերադրական շնորհն. (Համամ առակ.։)
to elevate, to prefer;
to augment, to benefit.
Քերականն ի քերականութենէ գերադրէ (յարանունաբար), եւ երաժիշտն յերաժշտականէն. (Դամասկ. ըստ բագր.։)
excellent, sublime, eminent, superior, magnificent, extraordinary;
— իմն օրինակալ, excellently, eminently, supremely.
Խոշոր (ասի), վասն ումեմն ( ի մասանցն) գերազանցն լինելոյն, եւ ումեմն՝ որ պակաս. (Արիստ. որակ.։)
Գերազանց սահմանի, կամ չափոյ, գովութեան։ Երկրային հնարից գերազանց։ Աշակերտք գերազանցք օրինացն Մովսեսի. (Նար.։)
Գերազանց յուսոյ՝ շնորհ։ Գերազանց ելանեմք երկիւղին. (Լմբ.։)
ԳԵՐԱԶԱՆՑ. մ. ԳԵՐԱԶԱՆՑԱԲԱՐ. Գերազանց օրինակաւ, առաւելութեամբ. Նշանակեաց զերկուս բնութիւնս՝ գերազանց միաւորեալս ի վեր քան զմիտս եւ զբանս. (Զքր. կթ.։)
to surpass, to surmount, to excel, to exceed.
Հրաշազան. աննման.
Զբոլորիւքն գերազանցեաց։ Բարեբախտութեամբ եւ շինութեամբ քաջ ի բաց գերազանցեցին զմիջերկրեայ զհռչակաւոր քաղաքօքն. (Պիտ.։)
Գերազանցէ քան զհեղեղին յորդութիւն։ Անդր քան զօրինակն գերազանցեաց ճշմարտութիւն ի նշանս, եւ այլն։ Հօրն կրիցն գերազանցեաց։ Անճառ ես բանից, եւ գերազանցեալ քննութեանց. (Նար.։)
excellence, sublimity
Ըստ մարմնոյ իշխանութեան եւ գերազանցութեան. (Մագ. ՟Ա։)
excellently too much.
Գերազանց օրինակաւ. եւ Ինքնիշխանաբար՝ զանցանելով ըստ օրէնս.
well ornamented, rich, superb.
ὐπερκόσμιος supermundanus, supermundialis Առաւելեալ զարդուք. եւս վայելչազարդ, շքեղ. պանծալի. գերագոյն կարգաւ. մանաւանդ Գերաշխարհիկ, եւ չնաշխարհիկ. ըստ հոմաձայնութեան յունին, զի աշխարհ եւ զարդ՝ մի է ըստ յն.
գերազարդ միտ, նմանութիւն։ Գերազարդիցն տռփմանց գիտութիւնք։ Խորհրդոց գերազարդից թաքնութեանց տեսութիւնիս. (Դիոն.։ ուր Մաքսիմոս միշտ մեկնէ գերակարդ, եւ գերաշխարհիկ։)
Գերազարդիցդ հանդիսարան. այսինքն՝ իմանալեաց աշխարհ. (Բենիկ.։)
Մեծացուցանէ ( ի նոր օրէնս) գերազարդ պատուով եւ իշխանութեամբ զքահանայութեան խորհուրդ. (Սարկ. քհ.։)
powerful.
Արդարութեան շնորհ որ եւ գերազօրն է ի վերայ մեղաց. (Պրպմ. ՟Ի՟Է։)
eminent, pre-eminent, supreme.
Անդանօր հրաշապէս եւ եւս քան զէսն գերակայից եւ որդիքն լուսոյ դաւանին. (Նար. մծբ.։)
vexatious, proud, tiresome, crabbed, cross.
Դառն արտասուել. (Շար.։ Մաշկ.։)
Դառնաբար ի վերայ նորա սաստկացուցանել զաշխարհն. (Նիւս. կազմ. ՟Ի՟Է։)
that produces bitterness.
very bitter;
—, —ս, bitterly.
πικρότερος amarior, δεινότερος dirior, durior, acerbior Առաւել կամ յոյժ դառն. դժնդակագոյն. աւելի լեղի, գէշ.
bitter remedy.
Ըմպել զդառնադեղսն. (Ոսկ. ապաշխ. ՟Ե։)
furnished with, or full of bitterness, very bitter
Եւ զսպունգն դառնաթորմի ընդ ախորժելի քաղցր ճաշակմանն. (Նար. խչ.։)
full of bitterness.
Որպէս երբեմն սուրբն շուշան ի դառնալի ծերոց. (Յհ. կթ.։)
bitter, painful.
Դառնակսկիծ բոցով հառաչիցես ի միջոցէ սրտէդ. (Մաշկ.։)
that has a bitter taste, bitter, sharp, acrid, harsh, sour.
Ի յանոյշն եւ ի դառնահամն. (Վստկ.։)
Դառնահամ պտղոյն ճաշակ քաղցրանայ լեղեաւս. (Շ. տաղ.։)
thoroughly bitter, or bitter indeed.
Իբր ի սկզբանէ անտի դառնացեալ. դառն ընդ սկզբանն. կամ միշտ դառն վարուք.
Թողութիւն գտանել ի դառնահաւ հոգւոյս. (Յիշատ.։)
who has an afflicted heart.
Արք են դառնաշունչք եւ դառնահոգիք. (Եփր. թագ.։)
that stinks.
Դառնահոտ շնչմանն արիաբար տարար. (Շար.)
to turn, to turn about, to return, to go or come hack again;
to repair;
to be converted;
— յետս or ընդ կրունկն, to recede;
ընդէմ —, to object, to resist, to oppose;
— ի քրիստինէութիւն, to become a christian;
— առ Տէր, to repent, to reform;
— յաստուծոյ, to rebel against God;
— աւուր, to draw towards night;
ի — տարւոյն, the year after;
ի ղէն —, to arm one's self, to take arms.
(յորմէ իտալ. դօռնա՛րէ). ἁναστρέφομαι revertor, redeo Գալ անդրէն՝ ուստի եղեւ մեկնիլ. շրջել զերեսս եւ զգնացս յայլ կողմն.
Զճշմարիտ դարձն ոչ դարձաւ. այսինքն ճշմարիտ դարձմամբ. (Մխ. երեմ.։)
ԴԱՌՆԱԼ. τρέπομαι, στρέφομαι vertor եւ այլն. Փոխիլ կամ շրջիլ յայլ ինչ. լինել.
Յստակ ջուրք գետոյն յարիւն դառնային։ Ամենեւին մոխիր դառնայ (կրակն՝ յոչ տալն զնիւթ). (Եղիշ. ՟Դ։)