cf. Վաւաշիմ.
ՎԱՒԱՇԱՆԱԼ ՎԱՒԱՇԵԼ ՎԱՒԱՇԻԼ. ἁκολαστέω, ἁσωτέουμαι , ἁσελγέω, λαγνεύω luxurio, -or, lascivio եւ այլն. որ եւ ՎԱՒԱՇՈՏԻԼ. Մոլիլ զհետ հեշտ ցանկութեանց. անառակիլ. շամբշիլ. խենէշանալ.
Վաւաշանալ անչափ պակշոտութեամբ։ Շամշեալ վաւաշէր ըստ օրինակի երիտասարդի անարգել տարփաւորի։ Քրիստոնեայք միշտամեղք՝ որք ընդ անօրէնս վաւաշին. (Փիլ. իմաստն.։ Խոր. ՟Բ. 60։ Մանդ. ՟Ի. կամ Պիտառ.։)
to follow ill courses, to abandon oneself to debauchery, to luxuriate in coarse sensual pleasures, to wallow in lust, to be sunk in debauchery.
cf. Վաւաշ.
ՎԱՒԱՇՈՏ կամ ՎԱՎԱՇՈՏ. ἁκρατής, ἅσωτος, ἁκόλαστος intemperans, libidinosus եւ այլն. Վաւաշ. շուայտոտ, եւ Վաւաշոտական.
Զպարկեշտն եւ զվաւաշոտն ... Վաւաշոտն զրկեալ է ի բարւոյ։ Անարգել վաւաշոտն։ Եգիպտուհի վաւաշոտին՝ մի՛ մատնեցայց գարշ պոռնկին. (Դիոն. աստուծային։ Փիլ. իմաստն.։ Յիսուս որդի.։)
Բերեալ լինի ընդ վաւաշոտ առփանս. (Գր. հր.։)
profligately, licentiously, lasciviously, dissolutely.
ἁκολάστως intemperanter. Իբրեւ զվաւաշոտ. անարգել. անխուզ. անսանձ օրինակաւ. անզուսպ կերպով. զապտսըզ.
Է գործ իշխանի առ չափ պիտոյից հպիլ յորս ընդ իշխանութեամբն. եւ մի՛ առ հեշտութիւն վավաշոտաբար թշնամանել. (Նիւս. բն.։)
cf. Վաւաշեմ.
ՎԱՒԱՇՈՏԵԼ ՎԱՒԱՇՈՏԻԼ. cf. ՎԱՒԱՇԱՆԱԼ, շել, իլ.
Մի եւ նոյն զօրութիւն է պարկեշտանալոյ եւ վաւաշոտելոյ. պարկեշտանալն՝ առաքինութեան ունակութիւն է, իսկ վաւաշոտելն՝ չարութեան։ Ո՛չ զօրութիւն է՝ որ տայն մեզ վաւաշոտել կամ ստել, այլ յօժարութիւն. (Նիւս. բն.։)
Պա՛րտ էր որ հանճարն զերծուցեալ էր զինքն ի հիւանդանալոյ, ի մեղանչելոյ, ի վաւաշոտելոյ. (Լմբ. ժղ.։)
Սիղեղաբար վաւաշոտէր ի կին մի. (Կաղանկտ.։)
cf. Վաւաշութիւն.
ՎԱՒԱՇՈՏՈՒԹԻՒՆ կամ ՎԱՎԱՇՈՏՈՒԹԻՒՆ. ἁκολασία, λαγνεία libido, luxuria, venus, petulantia. Վաւաշոտն գոլ. եւ հեշտախտութիւն. հեշտ ցանկութիւն. անառակութիւն. բղջախոհութիւն. պղծութիւն.
Առ ափրոդիտականսն վաւաշոտութիւնք՝ ի մարմնի ցաւք եղեն. (Պղատ. տիմ.։)
Ո՛չ հարկաւորք եւ ո՛չ բնաւորականք. որպէս արբեցութիւնք եւ վաւաշոտութիւնք։ Մի՛ ոք կարծեսցէ զվաւաշոտութեան ցանկութիւն կամ զսրամտութիւն՝ յակամայիցն գոլ մեղաց. (Նիւս. բն.։)
Աւարտ վերջին չարեացն ի գլուխ կապելով զյոյժ անխուզ վաւաշոտութիւն ցուցանէր. (Պիտ.։)
Ի կշտամբանս վաւաշոտութեան զակատեալ եւ մոլեգին ծերոցն. (Սարկ. աղ.։)
Որ թողեալն է զհանդերձս իւր՝ զմարմնական ցանկութիւնս, մի՛ դարձցի յետս ի նոյն վավաշոտութիւն. (Մեկն. ղկ.։)
profligacy, libertinism, dissolute life, debauchery, lewdness, dissoluteness, rakishness, obscenity, whoredom.
Թուի բարի ինչ ունել զվաւաշութիւն. (Մաքս. ի դիոն.։)
cf. Վեց.
sextuple, sixfold.
ՎԵՇԱՊԱՏԻԿ. ἐξαπλάσιος, -ον sextuplex, -lum. Վեցապատիկ, վեցպատիկ. (զի վեշ է նոյն ընդ վեց).
Կկրկնապատտիկ ... եւ վեշապատիկ. (Արիստ.։)
sixteen.
Վեշտասան որդիս, կամ ոգիս։ Վեշտասան խարիսխք։ Վեշտասան հազար.եւ այլն։
decimo-sexto, in sixteens.
sixteen years old.
Որ է ամաց վեշտասանից.
Էր սա վեշտասանամեայ (կամ վեցտասանամեայ). (Կլիմաք.։)
sixteenth.
ἐκκαιδέκατος decimus sextus. Վերջինն վեշտասան թուոց. տասնըվեցերորդը.
Վեշտասաներորդն՝ եմմերայ. վեշտասաներորդ՝ անանիաս։ Յաւուրն վեշտասաներորդի ամսոյն առաջնոյ. եւ այլն։
Ի վեշտասաներորդի ամի տէրութեան նորին թագաւորի. (Եղիշ. ՟Ը։)
all the sixteen.
of sixteen days.
Վեշտասան աւուրց. տասնըվեց օրուան.
Գիշերն լուսանայր լի լուոսվ, զի վեշտասանօրեայ էր լուսինն. (Կոչ. ՟Ժ՟Դ. (յն. վեշտասաներորդ գիշեր էր)։)
cf. Կանխագուշակ.
Անդուստ ի վերուստ գուշակօղ՝ նախաձայնօղ.
Եւ այլ բազում օրինակօք եւ ցուցմունք, որ քրիստոսի գալստեանն վերագուշակիչք եւ քարոզք էին. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 32. յն. վերաքարոզօղք։)
rebuilding.
to breathe.
ՎԵՐԱՇՆՉԵԼ. ἁναπνέω respiro. Ի վեր շնչել. տուրեւառ շնչոյ ունել.
Իսկ կանանց՝ զոր օրինակ վերաշնչելն, այնպէս եւ պահելն ընտանի է, եւ ըստ բնութեան. (Բրս. պհ. ՟Բ։)
cf. Վերաշնչումն.
ՎԵՐԱՇՆՉՈՒԹԻՒՆ ՎԵՐԱՇՆՉՈՒՄՆ. ἁναπνοή, ἁνάπνευσις respiratio, spiratio. Շնչառութիւն. տուր եւ առ շնչոյ. շնչումն եւ հնչիւն հողմոյ.
Եւ այսմ իսկ սեռի վերաշնչութիւն, եւ արտաշնչութիւն ասեմք ... ի ներքս եւ արտաքս վերաշնչութեան գոլով. (Պղատ. տիմ.։)
ՓՈխանակ անօսր եւ մաքուր վերաշնչութեան օդոյ՝ ի ջրոյ պղտորագոյն եւ խորին թողացուցին վերաշնչութիւն. (անդ։)
Ընկեցին զին ի տուն՝ սուղ ինչ վերաշնչումն ունելով, կարծեցեալ յետ սուր ինչ մեռանել. (Ճ. ՟Ա.։)
Շարժեալ յերկրէ ելանեն վերաշնչութիւնք խոտորնակ հողմոցն ուղղակի։ ԲԱզում վերաշնչմունք լինին. (Արիստ.։)
respiration, breathing;
— հողմոց, blowing of the wind.
ՎԵՐԱՇՆՉՈՒԹԻՒՆ ՎԵՐԱՇՆՉՈՒՄՆ. ἁναπνοή, ἁνάπνευσις respiratio, spiratio. Շնչառութիւն. տուր եւ առ շնչոյ. շնչումն եւ հնչիւն հողմոյ.
Եւ այսմ իսկ սեռի վերաշնչութիւն, եւ արտաշնչութիւն ասեմք ... ի ներքս եւ արտաքս վերաշնչութեան գոլով. (Պղատ. տիմ.։)
ՓՈխանակ անօսր եւ մաքուր վերաշնչութեան օդոյ՝ ի ջրոյ պղտորագոյն եւ խորին թողացուցին վերաշնչութիւն. (անդ։)
Ընկեցին զին ի տուն՝ սուղ ինչ վերաշնչումն ունելով, կարծեցեալ յետ սուր ինչ մեռանել. (Ճ. ՟Ա.։)
Շարժեալ յերկրէ ելանեն վերաշնչութիւնք խոտորնակ հողմոցն ուղղակի։ ԲԱզում վերաշնչմունք լինին. (Արիստ.։)
anastomosis.
epidermis.
hexagonal.
Ուր իցեն խորշք վեց. վեցանկիւնի.
Զվեցախորշիւք զուգաթիւ անկիւնս հաւասար թուով յարուցանելով. (Առ որս. ՟Դ։)
built of stone.
Առ հասարակ ամենայն քաղաքն ի վիմաշէն յարկէ շինեալ էր. (Պտմ. աղեքս.։)
Յառնեն ուխք, եւ բախեն զվիմաշէն տունն, եւ ոչ կործանի. (Վրդն. սղ.։)
in free-stone, in polished stone;
— տառեմ, to change into stone, to petrify, to harden.
Ի վիմէ տաշեալ կոփեալ. վիմահատ. տաշածոյ. կոփածոյ. կռածոյ. վիմափոր.
Յարկս ի վիմատաշ քարանց շինեաց։ Շինեաց զվկայարանսն վիմատաշ կոփածոյ քարամբք։ Վիմատաշ կոփածու քարամբք. (Խոր. ՟Գ. 59։ Եզնիկ երէց.։ Ուռպ.։)
Եդին ի վիմատաշ նոր գերեզմանի. (Իգն.։)
dragon;
leviathan;
typhon, vortex, whirlpool, exhydria;
dragon, draco;
— ծովային, araneus piscis, quaviver, weever;
— ձուկն, cachalot.
• , ի-ա հլ. «անհեթեթ մեծ օձ, մա-նաւանդ ջրային, կէտ անասունը» ՍԳր. Եզն. «թաթառ, փոթորիկ» Խոր. Սարկ. շարժ. Ոս-կիփ. «փխբ. հռովմէական լեգէոնների դը-րօշակը, draco» Խոր. Գ. 35. Գր. նազ. (տե՛ս Նորայր, Քննասէր Բ. 58). որից վիշապա-քաղ Ագաթ. վիշապացեալ Կոչ. վիշապաշունչ Վեցօր. վիշապազունք Խոր. վիշապաձայն Եղիշ. վիշապակ «օձի ձագ» ԱԲ. «կատու» Բառ. երեմ. էջ 301. գրուած է նաև յուշապ Բրս. մրկ.։
• =Հիւս. պհլ. *vεšāp ձևից. հմմտ. զնդ. ❇ ❇ višāpa՝ որ իբր վերադիր յիշ-ռւած է [arabic word] azi «իժ» բառի հետ (տե՛ս Aր old zand-pahlavi glossary, Bombay 1867, էջ 76 և Bartholomae, Altir. Wört. 1473 չունի Justi)։ Ըստ Benveniste REA 7, 7-9 զնդ. Aži-višāpa անձնաւորեալ մի օձ-դև էր (Azi-Dahāka և Aži-Srvara «եղջիւրաւոր ոձ»> պհլ. Sruvar դևերի պէս), որի պաշ-տամունքը Ն. Ք. դէպի Ա դարը Արշակունեան Իոանից անցաւ Հայաստան ու Վրաստան, և որ սակայն ծանօթ չէ պհլ. և պրս. բնագիր-ներին։ Բառս կազմուած է զնդ. ❇ viša-«թոյն» բառից. հմմտ. սանս. [other alphabet] viša-«թոյն», որից կազմուած են օձի այլևայլ անուններ. ինչ. višani, višadantaka, açivi-šas, višadhara, visabhujan'ga, va-nana, visāyudha, visāra, višāsya, mahavi-ša ևն։ (Ըստ այսմ զնդ. višāpa իբր *viš-sāpa «թունահիւթ», կազմուած sāpa, sap «համ, հիւթ» բառից. հմմտ. լտ. sapor «համ» Bartholomae, Altir. Wört. 1473, Po-korny 2, 450)։ Զնդ. višāpa-պիտի տար հյ. *վշապ, ուստի նրա հետ ենթադրելի է հիւս. պհլ. *vεšap ձևը, որից և հյ. վիշապ, ինչ-պէս որ զնդ. [arabic word] ❇ visa-«թոյն» բառի դէմ ունինք պհլ. [other alphabet] vēš և պրս. [arabic word] bēš «սրածայր արմատ ինչ թունաւոր... որոյ են տեսակք երեք, յորոց մին է կարի յոյժ առա-ւել սատակչական... յորմէ թէ ոք կէս մրսգալ ուտիցէ՝ մեռանի» (ԳԴ 442բ և 292 ա, Հիւբշ. Pers. Stud. 270, Bartholomae, Altir. Wört. 1472)։-Հիւբշ. 247։
• Klaproth, Mémoires 1, 438 սանս. višadhara ձևի հետ։ Ինճիճեան, Հնախ. Գ. 22 շ բնաձայնից։ ՆՀԲ վրաց. վէշա՛-պի, որպէս թէ իժ ապ «օձ ջրոյ»։ Wīn-disch. 18, որից և Böttich. ZDMG 1850, 362 և Justi, Zendsp. 277 զնդ. և սանս. visa-«թոյն»։ Հիւնք. Վեսուվ հրաբու-խից։ Muller WZKM 8 (1894), 362 պհլ. (ենթադրեալ) * vīšāp= զնդ. wišhawant «թունաւոր» ձևից։ Ա-լիշան, Հին. հաւ. 152-3 հնդ. Վիշնու աստուածը+ պրս. ապ «ջուր»։ Ս. Բա-նասէր, Բանաս. 1903, 236 նոյնպէս Հնդկաց Վիշնու աստուծոյ անունից։ Փորթուգալ փաշա, Եղիշէ 430 վիշ «թոյն»+āb «ջուր»։ Պազիլ, Աւետաբեր 1914, էջ 234 վշ բացագանչութեամբ + պրս. ապ, որ է «ջուր»։ Մառ ЗВО 25. 324 Թէիշբա աստուածութեան անուան հետ. իսկ ИАН 1926, 391 վրաց. ծղալի «ջուր» բառի հետ։
• ԳՒՌ.-Ախց. Կր. Վն. վիշապ, Սլմ. վի-շապ, վշապ, Ալշ. վիշաբ, Մկ. վիշափ, Մշ. վիշապ, չուշապ, յուշաբ, Երև. ուշապ, Ջղ. յուշապ, Հմշ. Ննխ. ուշաբ, Ագլ. հիւ՛շmպ, հի՛ւշmփ, Գոր. Ղրբ. օ՛շափ, Զթ. ուշօբ, ու-շոբ, բոլորն էլ «առասպելական հրէշ կամ դև». իսկ Բլ. Ախք. «թաթառ» և Գնձ. ծծկ. ուշէփ «քահանայ» (տե՛ս Մամիկոնեան, Հա-զարից մէկը, էջ 56)։
• ՓՈԽ.-Վրաց. ვემაჭი վեշապի «կէտ ա-նասունը, թունաւոր օձ, հրէշ» Դան. ժդ. 28. ვველამაჭი գվելաշապի, ვველემაბი գվե-լեշապի «վիշապ, առասպելեալ հրէշ», թուշ, ვემა3 վեշապ «կէտ, հրէշ»։ Թուշերէն բառը, ինչպէս նաև վրացի առաջին ձևը ներկայաց-նում են հնագոյն հյ. *վէշապ ձևը, իսկ վրա-ցերէնի միւս ձևերը կազմուած են վրաց. ἀველი գվելի «օձ»+հյ. վիշապ բառերի խառնուրդով, իբր «վիշապ-օձ»։ (Վերջինիս մասին տե՛ս նաև Riabinin MSL 10 21 որ սխալւում է կարծելով թէ վրաց. բառը գվելի «օձ» բառից է ածանցուած և հետևաբար ռնիկ համարելով՝ հյ. վիշապ ձևը վրացերէ-նից փոխառեալ է դնում)։ Ըստ Մառ ЗВО 13, 33 հայերէնից է փոխառեալ նաև ասոր. [arabic word] yušpā «վիշապ», որ շատ հա-զուագիւտ գործածութիւն ունի ասորական գրականութեան մէջ։
δράκων draco. վր. վէշա՛պի. (որպէս թէ Իժ ապ. օձ ջրոյ). Օձ անհեթեթ մեծութեամբ, մանաւանդ ջրային. որպէս եւ Ձուկն մեծ. կէտ. տե՛ս եւ ՔԱՐԲ, եւ ԼԵՒԻԱԹԱՆ. այլաբանութեամբ՝ Սատանայ. աժտէր, էժտէհա, էշտէրհա. յորմէ անունս Աժդահակ, աշդահակ.
Գաւազանն եղիցի վիշապ։ Եւ եղեւ վիշապ։ Եղեն վիշապք. (Ել. ՟Է. 9=12։)
Սրտմտութիւն վիշապաց գինի նոցա. (Օր. ՟Լ՟Բ. 33։ տե՛ս եւ Սղ.։ Յոբ.։ Յայտ. ստէպ։)
Վիշապ ձուկն. ասի անդ եւ Կետ.
Վիշապի այլազգ ինչ բնութիւն չէ, եթէ ոչ օձի։ Զօձ յաղթանթամ, կամ զգազան ինչ ծովածին կոչեն գիրք վիշապ։ Այլ ինչ ոչ են վիշապք, բայց կամ օձք մեծամեծք ցամաքայինք, կամ ձկունք անարիք ծովականք. եւ այլն. (Եզնիկ.։)
Վիշապ կոչէ զսատանայ. քանզի սովոր են գիրք զկէտս մեծամեծս՝ որ յաննաւագնաց ծովս, վիշապ կոչել՝ վասն յոյժ մեծ եւ անճոռնի հասակին. (Գէ. ես.։)
Զվիշապն անդնդային նմանեալ փարաւոնի. (Շար.։)
Զվիշապացն մանուածս ահագին բերանբացութեամբ ուռուցեալ ի փչմանէ օդոյն. (Խոր. ՟Գ. 37։)
Յաղագս փոթորիկ հողմոյ, զոր ի բաջաղանս եւ յառասպելս վիշապ հանել ասեն. (Ոսկիփոր.։)
Վասն ի գեղջկաց տգիտաց վիշապին անուանելոյ։ Ոչ եթէ վիշապ է փոշին մանուածոյ ի փոթորկէ գետնականէ յօդս խաղացելոյ, այլ հողմ ինչ է պտուպկեալ։ Առասպելական ստութեան ունկն դնել եւ հաւատալ մի՛ երբէք յանձն առնուցուս վիշապ զնա անուանողաց. (Սարկ. շարժ.։)
like a dragon, furiously, fiercely.
Իբրեւ զվիշապ. հանգոյն վիշապաց. վիշապօրէն.
Յորոց վերայ հասեալ՝ եկուլ վիշապաբար. (Արծր. ՟Գ. 7։)
dragonheaded;
dragon's-head, dracocephalum.
Որոյ գլուխն ունի զնմանութիւն ինչ վիշապի, եւ Նմանեալն վիշապաց չարութեամբ.
Նշանակս եւ դրօշս դաղմատականս, եւ վիշապագլուխ փողս. (Թղթ. դաշ.։)
Որք զդրօշսն եւ զվիշապագլուխսն կրեն. (Մխ. դտ.։)
Ա՛յլ (կամ այր) վիշապագլուխ երեւեցաւ նեստոր անուն. (Կանոն.։)
Վիշապագլուխն այն՝ որ առ զաքայ (այսինքն բռնաւորն՝ որ էառ զաքքէ քաղաք), դիմեաց ի դարանէ իւրմէ ահագին շչմամբ. (Երզն. քեր. յիշատ.։)
generous, liberal.
Փարթամ շնորհօք, կամ ի բաշխել զշնորհ եւ զձիրս. առատաձեռն. մարդասէր.
Թերեւս զմտաւ ածեալ նորա զփարթամաշնորհս յուսուփ, զի գտցէ շնորհս առաջի երկրորդն փարաւոնի. (Յհ. կթ.։)
Philistine.
cf. Փղիշտ.
cf. Փշաբոյս.
ἁκανθοφόρος spinas ferens ἁκανθώδης spinosus. Որ բերէ յիւրմէ կամ բուսուցանէ զփուշ. եւ Փշալից. փշուտ.
Փշաբեր եղիցի ամենայն երկիր։ Բուսցի փայտ փշաբեր. (Ես. ՟Ե. 24։ ՟Լ՟Դ. 12։)
Զփշաբեր զտատասկաբեր երկիր ժառանգեաց. (Կոչ. ՟Բ։)
Քուշ զփշաբեր եւ զանպիտան եւ զցամաք երկրէ նշանակէ. (Մեկն. ծն.։)
Թէպէտ մրգաբերք լինին, եւ թէպէտ փշաբերք. (Ագաթ.։)
Փշաբեր եւ մացառախիտ. (Յհ. կթ.։)
Ի ծառս փշաբերս. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Ա։)
Ի փշաբեր ոստոց ծաղիկ վարդից։ Բարձեր զփշաբեր անիծադրութիւն. (Շար.։)
Փշաբեր առնէ։ Փշաբերք եղիցին քաջաբեր անդաստանք. (Ճ. ՟Ա.։ Մեսր. երէց.։)
Փշաբերացն կակղիլ եւ լինել սերմանեացն տեղիս. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 19։)
producing thorns, spiniferous.
Ուր բուսեալ իցեն կամ բուսանին փուշք. փշաբեր.
Նստաւ ի տօթոյ ի փշաբոյս ինչ տեղւոջ. (Վրք. հց. ՟Ը։)
Փշաբոյս արարաք ոչ միայն զերկիր, այլ եւ զմարմինս, եւ զհոգի առաւել քան զմարմին. (Եղիշ. ի չրչր. եւ Եղիշ. ի խաչել.։)
Զփշաբոյս (կամ զփշաբեր ) մարմին լցո շնորհօք, զարգացո եւ պտղաբերութիւն փախարկեա. (Եփր. աղ.։)
cf. Փշազգեստ.
ՓՇԱԶԳԱԾ ՓՇԱԶԳԵՍՏ. Փշովք զգածեալ, զգեցեալ, վարակեալ, պատեալ.
Զուարթացան ծաղկախիտ պայծառութեամբ ի փշազգածն թառամութենէ. (Նար. յովէդ.։)
Զփշազգեստ սիրտս առ ի ծաղկազգեստ մաքրութիւն փոխեցին. (Բրս. ապաշխ.։) (Գրի եւ Փշասգեստ։)
covered with thorns, thorny.
ՓՇԱԶԳԱԾ ՓՇԱԶԳԵՍՏ. Փշովք զգածեալ, զգեցեալ, վարակեալ, պատեալ.
Զուարթացան ծաղկախիտ պայծառութեամբ ի փշազգածն թառամութենէ. (Նար. յովէդ.։)
Զփշազգեստ սիրտս առ ի ծաղկազգեստ մաքրութիւն փոխեցին. (Բրս. ապաշխ.։) (Գրի եւ Փշասգեստ։)
full of thorns or briars, thorny, braky, prickly, briery.
Թուփդ այդ փշալի ծաղկեալ փթթի վարդուք. (Պտմ. վր.։)
Լցեալ կամ լի փշովք. փշերով լեցուն, փշոտ.
Փշալից լինին ձեռք արբեցողի. (Առակ. ՟Ի՟Զ. 9.) (յն. փուշք բուսանին ի ձեռս )։
Ի տնկոյն գոմորացւոց այգին փշաբեր՝ փշալից եղեւ. (Մծբ. ՟Ե։)
Փշալից արար զամենայն անդս մտաց եւ անդամոցն. (Յճխ. ՟Ժ՟Ը։)
Երկիր փշաբեր փշալից՝ փոխանակ դրախտին փափկութեան. (Եփր. ծն.։)
Փշալից երկիր եղեալ ժառանգորդ. (Ասող. ՟Ա. 2։)
Կորդացեալ եղեւ այն ըստ փշալից անտառի։ Փշալիցն այն տունկ. (Վրք. հց. ՟Ը։ Երզն. լս.։)
Իբրեւ յառապարի փշալից եւ արիւնըռուշտ շրջիմ. (Խոսր.)
Փշալից բրօք, փշալից գաւազանաւ հարկանել. (ՃՃ.։)
Գուցէ այնպիսի գաւազանաւ փշալից տանջելոց է զամենեսան։ Զփշալից գաւազանն հրեղէն, եւ զդառնագոյն շղթայսն բոցեղէն. (Վրդն. ծն.։ Ոսկիփոր.։)
extirpating briars;
— շրջել, to pull up, to root out thorns or briars.
մ. Խլօղ կամ խլելով զփուշս.
Գուցէ թողեալ զսերմանելն՝ փշախիլ շրջիցիմք. յն. զփուշս խլիցեմք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1։)
bearing thorns.
Որ ծնանի զփուշ. փշաբեր. փուշ բուսցնօղ.
Յանդտստան սահմանի ամենաբոյս փշածին բնութեանս. (Նար. ՟Ժ՟Է։)
thorn-like.
Նման փշոյ. փշատեսակ.
Փշակերպ սովորութեամբ.. . ի կերպ փշոց. (Ճ. ՟Գ.։)
woven of thorns.
cf. Փշայեղց.
Փշովք մոլեալ՝ մոլախոտեալ. փշալից.
Փշամոլ եւ անտառախիտ եւ մոլեգին հոգւոցն մշակօղ. (Վանակ. յուրախացիրն.։)
choked with briars, full of thorns.
Փշովք յեղցեալ, լցեալ. հեղձեալ.
Ի փշայեղց մացառս վերընձիւղեալ. (Յհ. կթ.։)
to grow thorny, to bristle with thorns;
to have one's hair stand on end from terror, to be horror-struck.
Լինել իբրեւ զփուշ, կամ փշուտ. փշոտիլ մնալ, փուշ դառնալ, եւ փուշ փուշըլլալ, փշաքաղիլ.
Փշացեալ կայ մինչեւ ցայսօր ժամանակի առանց պտղոց. (Ճ. ՟Ա.։)
Մարմինն փշանայ, եւ լեզուն խոշորանայ.. . փշանալն եւ սռսռալն. (Մխ. բժիշկ.։)
made of thorn;
— պսակ, crown of thorns.
Որոյ նիւթն է փուշ. փշեղէն. փշեայ.
Տե՛ս ի դմա զփշանիւթ պսակին նախատինս. (Լմբ. պտրգ.։)
zizyphus rubra.
Պտուղ փշատի ծառոյ՝ ի ձեւ ի գոյն յունապի, այլ մէջն է որպէս ալիւր անուշակ՝ երբ հասունիցէ, ապա թէ ոչ՝ տտիպ ամենայնիւ. Բժշկըն։ cf. ՅՈՒՆԱՊ։
thorny;
cf. Փշակերպ.
Որ ունի զտեսիլ փշոյ. փշակերպ. փշանման. փշի նման.
Ի փշատեսակ տերեւոյ. (Վանակ. յոբ.։)
Եհաս նոցա փշատեսակ խշատեսակ խոշորութիւն վշտաց եւ գերութեանց։ Որքան ի մարմին իցեն, փշատեսակ մեղացն գործովք խոցոտեն զանձինս եւ զբազումս. (Երզն. մտթ.։)
zizyphus lotus, seedra.
Ծառ փշատ պտղոյ, ունօղ երեւելի փշոց յոստս. այլ ծաղիկ նորա դեղին անուշահոտ յոյժ՝ սիրելի մեղուաց. իյտե աղաճը։ (Բժշկըն։)
cf. Փշախիլ.
Որ քաղէ զփուշս. փշախիլ.
Սա բժիշկ.. . սա փշաքաղ, եւ ճանապարհորդ (կամ հորդիչ ) շաւղաց՝ որ առ Աստուածագիտութիւնս տանի. (Ոսկ. լս.։)
cf. Քստմնիմ.
cf. Փշեղէն.
ἁκάνθος spineus. Փշանիւթ. կազմեալ ի փշոց. փշէ.
Ձաղեալ կատակեաց փշեայ պսակօք, եւ եպերանաց զգեստիւ. (Խոսր. պտրգ.։)
Զարդարեալ պսակաւն փշեայ. (Նար. երգ.։)
altar of an idol;
idol, statue of a false god;
altar;
temple.
Շինեա՛ ինձ աստ եօթն բագին.Եհան զուարակ եւ խոյ ի բագինն։ Զբագինս նոցա կործանեսջիք, եւ զարձանս նոցա փշրեսջիք։ Շինեցին բագին տափեթայ։ Շինեցին բագինս բահաղու։ Բագինք նոցա հրով այրեսցին։ Զոհս ի բագինս բագինս մատուցանէին։ Անդէն սատակեաց առաջի բագնին։ Գտին բագին մի, յորում գրեալ էր՝ Անծանօթի Աստուծոյ եւ այլն։
ԲԱԳԻՆ. որպէս Սեղան զոհից եւ ողջակիզաց ճշմարտին Աստուծոյ. θυσιαστήριον որ եւ ԶԵՆԱՐԱՆ, ՍԵՂԱՆ. βωμός altare, ara եբր. միզպէախ
Հայրն ժողովէր քարինս, զի շինեսցէ բագին (զոհել զԻսահակ). զոր դին դնէ ի վերայ բագնին։ Այն՝ որ զենու զոհս, բաժանելով՝ զարիւնն ընդ բագնովն հեղու, եւ զմիսն ի տուն տանի։ Ընդէ՞ր սեղան կոչէ զբագինն։ Յաղագս բագնին իրաց։ Ճշմարիտ Աստուծոյ բագին է, որ երախտաւոր են Աստուծոյ ոգիք։ Միայն այս բագին ոչ ծախէ զենլիս, այլ պահէ. (Փիլ. ստէպ։)
Իսահակ ի վերայ բագնին։ Բագինն էր տեղին Գողգոթայ. (Եփր. վաշխ.։)
Տապալեսցեն զշինուածս բագնացն։ Ոչ կարացինզդուրս բագնացն գտանել, թէ ի ներքս մտանիցեն. (Ագաթ.։)
Այս յարկ չքնաղ ... ո՛չ կռապաշտութեանն կապաւ բագին, այլ՝ տէրունի բարերարութեանն պարգեւարան. (Նար. ՟Հ՟Ե։)
collectively.
Որ իբր ի ձեռն միո՛յ մահու՝ միահաղոյն բագձաձաբար ... կենդանութիւն շնորհելով. (Թէոդոր. խչ.։)
collective.
ԲԱԳՁԱՁԱԿԱՆ կամ ԲԱԿՁԱՁԱԿԱՆ. Պարունակական. բովանդակիչ. բոլորական. հանրական. եւ Հաւաքական. կամ ըստ Հին բռ. Շրջաբերական. որ շուրջ առնու. περιληπτικός comprehensivus, συλληπτικός collectivus
Իսկ բագձաձականն՝ պարագայ շրջաւորութեամբն ներփակ առեալ ըստ իրին. (Անան. եկեղ։)
Բաժանական է միշտ իւրաքանչիւրն, եւ բագձաձական եւ եզարար՝ հասարակն. (Պորփ.։)
Բագձաձական լսի բացառականն, որ եզական թուով եւ միաւոր անուամբ զբազումս նշանակէ. որպէս Տոհմ, պար, հոյլ, ջոկ, գրոհ, գեհ, անդեայ, պառակ, երամ, կոյտ, գումար, խումբ. (Երզն. քեր.։)
to amass, to gather, to collect.
Յօրինէ կարգս վայելուչս եւ իւրում եւս պաղատանն, որ զի՛նչ օրէն է թագաւորութեան, եւ որ պիտակ է թագաւորութեան, եւ որ բագձաձէ զթագաւորութիւն։ Հաւանեցուցանէր զբագձաձել (կամ եալ) դրացիս իւր։ Իբրեւ զպարիսպ շուրջանակի զնոքօք վաղակաւոր դահիճքն բագձաձեալ։ (Յհ. կթ.։)
idolatrous, lover of idols.
Արդարեւ յղեցեալ իսկ էին յամբարշտութիւնս կռապաշտութեան բագնասէր բարոյիցն. (Ագաթ.։)
bench;
bedstead;
sofa.
ԲԱԴՐՈՆ ԲԱԴՐՈՆԱԿ. որ եւ ԲԱԹՐՈՆ. Բառ յն. վա՛թռօն, վաթռա՛տիոն. βάθρον , եւ βαθράδιον որ նշանակէ՝ Սանդուղք, աստիճան, նստարան, բազմոց. գահ. scamnum, subsellium
cf. Բադրոն.
ԲԱԴՐՈՆ ԲԱԴՐՈՆԱԿ. որ եւ ԲԱԹՐՈՆ. Բառ յն. վա՛թռօն, վաթռա՛տիոն. βάθρον , եւ βαθράδιον որ նշանակէ՝ Սանդուղք, աստիճան, նստարան, բազմոց. գահ. scamnum, subsellium.
falcon;
merlin;
gerfalcon;
hawk.
ԲԱԶԱՅ ԲԱԶԷ. ἰέραξ accipiter Թռչուն գիշատիչ եւ որսորդ մագլաւոր՝ խայտափետուր, զոր եւ վարժեն յորսորդութիւն թռչնոց. տօղան, շահին, աթմաճա, պազ, պազէ, շագըր, ավ գուշու.
Եթէ ի քումմէ՞ իմաստութենէ եկաց բազէ տարածեալ զթեւս՝ անշարժ դիտել ընդ հարաւ. (Յոբ. ՟Լ՟Թ։)
Մի կաքաւոյն պատահէ զերծանիլ ի բազայէ, եւ զմիւսն ըմբռնէ։ Յանկարծակի յափշտակեցան՝ որպէս կաքաւ ի բազայէ, կամ որպէս գառն ի գայլոյ. (Լմբ. ժղ.։ Ոսկիփոր.։)
helper, coadjutor.
Զանշունչ տարերս առնուն բազկակից եւ ջատագով հաւատոցն. (Լմբ. ատ.։)
wrestling.
Մրցումն բազկաւ յըմբշամարտս.
Ո՛չ զօրէն քաջացն ըմբշական բազկամրցութեամբ նահատակին. (Պիտ.։)
that stretches out its arms, spread;
with open arms.
Միշտ բազկատարած առ քեզ էն։ Բազկատարած կայր ի բեմին։ Որ բազկատարած հայցմամբ՝ խնդրելով ի տեառնէ զողորմութիւն. (Շար.։)
stretching of the arms.
Որ զաշխարհակեցոյց բազկատարածութիւն խաչի քո Քրիստոս Աստուած, գաւազան զօրութեան ետուր մեզ. (Շար.։)
Մշտապաշտօն բազկատարածութեամբ մաքուր միանձանց. (Նար. գանձ խչ.։)
Անխոնարհելի բազկատարածութեամբ հանէր զգիշերն ի գլուխ յաղօթսն. (Ճ. ՟Ա.։)
cf. Բազպան.
Տացէ նմա զբազկուրարն՝ դնելով ի ձախ բազուկն։ Ա՛ռ բազկուրարս. (Մաշտ. ջահկ.) գրի եւ ԲԱԶԿԻ ՈՒՐԱՐ։
verbose;
talker.
redundancy of words, verbosity, polylogy.
Ինքնաշարժ ես ի բազմաբանութիւն. (Շ. թղթ.։)
cf. Բազմաբեղ.
πολύκαρπος, εὕφορος, πολύχοος fertilis, ferax, abundans, copiosus Բեղնաւոր յոյժ. բերրի. բազմապտուղ. բերքը՝ պտուղը շատ.
Ընդ այլ ամենայն բազմաբեղուն շահից (ձիթենւոյ). (Պիտ.։)
Եւ Բազմածին, իրօք կամ նմանութեամբ. զաւակը շատ.
Եւ բազում. բազմապատիկ. բազմապիսի. շատ.
Կաշկանդեալ բազմաբեղուն յօդիւք։ Ի բազմաբեղուն կարասեաց մերոց։ Բազմաբեղուն հնարիւք. (Մագ. ՟Ի՟Ե. Լ. ՟Ձ՟Ա։)
cf. Բազմաբեղուն;
fruitfully.
that has many mouths or branches;
ճրագ —, chandelier.
Իբր զճրագ բազմաբերանեան ի յաշտանակի մարմնիդ հաստեցաւ գլխոյդ բոլորութիւն. (Նար. ՟Խ՟Զ)
very high.
Բազմաբերձ յօնիւք աչացն շրտուցեալ. (Յիշատ. ոսկ. յհ.։)
much fertility.
πολυφορία fertilitas Արգասաւորութիւն. քաջ պտղաբերութիւն. շատ բերք տալը.
very numerous;
that has many forces.
Փակօղ յինքեան բազում բիւրս, կամ զբիւրաւորս. յոքնահամար. բազմաթիւ. անբաւ. շատ, շատւոր.
very populous.
Ի բազմաց բնակեալ. ուր բազում են բնակիչք. մարդաշատ. բնակիչը շատ, շէ՛ն.
that flows abundantly.
Բանս արագաշարժս եւ բազմաբուխս (կամ բազմաբուղխս). (Երզն. լս.։)
debauch, debauchery;
excess;
յաղակատանս հասանել, to fall into debauchery.
(լծ. Աղճատանք. Աղ, եւ կատակ) Զեղխութիւն. ցոփութիւն. շռայլութիւն. կերխում, հագուիլ սգուիլը. սէֆիլիք.
cry, scream, clamour, uproar, alarm, racket, noise, shout;
scolding;
voice;
exclamation;
— առնել՝ բառնալ՝ դնել՝ հարկանել՝ տալ, to cry, to make a noise, to alarm, cf. Աղաղակեմ.
յորմէ յն. ἁλαλαγμός jubilatio, vociferatio, κραυγή, βοή, ἧχος clamor, sonus, sonitus Գոչիւն. ձայն մեծաբարբառ՝ յոր եւ է դէպս. կանչել կանչուըռտելն. շամաթա, չազըրըշ պազըրըշ, ֆէրեատ, ավազէ, նիտա.
to cry, to make a loud noise, to halloo, to shout;
to scold;
to make an exclamation.
Աղաղակեաց ժողովուրդն, եւ հարին քահանայքն զփողսն։ Այլազգիքն աղաղակեցին, եւ ընթացան ընդդէմ նորա։ Աղաղակեցի առ Աստուած բարձրեալ։ Աղաղակեսցուք առ Աստուած փրկիչ մեր։ Սաղմոսիւք աղաղակեսցուք առ նա։ Աղաղակեցէ՛ք առ Տէր ամենայն երկիր։ Առ փայտն աղաղակէ։ Աղաղակեսցեն ի վերայ քո։ Աղաղակեսցէ ամենայն ժողովուրդն, եւ յաղաղակելն նոցա կործանեսցին ինքնին պարիսպք։ Աղաղակեաց ամենայն Իսրայէլ մեծաձայն։ Ի ձայն բարձր աղաղակել։ Աղաղակեաց յականջս իմ մեծաձայն։ Աղաղակեաց Մովսէս առ Տէր։ Աղաղակեցի ի ձայն բարձր։ Մեծաբարբառ աղաղակեցի։ Որ աղաղակեն առ նա ի տուէ եւ ի գիշերի։ Գոչեա՛ եւ աղաղակեա՛։ Ամբոխն աղաղակէր, թէ Աստուծոյ բարբառ է։ Վասն որո՞յ յանցման այնպէս աղաղակէին զնմանէ։ Աղաղակեաց ի ձայն մեծ առ հրեշտակն. եւ այլն։
Որում աղաղակեն ողորմագին ձայնիւ զվերջին գերեզմանական ձայնն. (Արշ.։)
Որք մեծաբարբառ միշտ աղաղակեն զյաղթանակ բարեաց քումդ հանդիսի. (Նար. ՟Ծ՟Բ։)
to grind;
to pound, to reduce to powder.
Մանրել եւ զայլ իրս իբրեւ զփոշի. լեսուլ. συγκόπτω concido, contero ծեծել, մանրցնել. մանրցնել. տէօյմէք. էզմէք. սահգ էթմէք.
Ա՛ռ դու քեզ խունկս անուշունս, եւ աղայցես ի նմանէ մանր։ Խնկով հանդերձանաց մանր աղացելով. (Ել. ՟Լ. 34. 36։ Ղեւտ. ՟Ժ՟Զ. 12։)
Նմանութեամբ՝ ծասքել, որոճել. չէյնէմէք. եւ գիշատել. եըրթմագ.
to destroy, to throw down, to overthrow, to ruin.
ԱՂԱՄԱՍՈՒԿ ԱԾԵԼ. Աղամող առնել. այլայլել. խառնակել. շփոթել. յեղաշրջել. տակնուվրայ ընել, խառնափնդորել. գարմագրըշ՝ աշթիւսթ էթմէք.
to stray, to dissipate.
Աղամողիս ի բանս քո, եւ յայլմէ առ այլ վազեալ անցանես տարապարտ մտածութիւնս. անխտիր հայի ի կրկին նշանակութիւնս, իբր տատանիլ։ (Յհ. իմ. երեւ.)
inventor of a sect.
Զգո՛յշ լերուք ի նոցա աղանդագործ պղծութենէ. (Ոսկիփոր.։)
cf. Աղանդաւոր.
Զերեւելի աշխարհս Աստուած համարեցան, որք աղանդամիտք գիտեն (լինել) ի փիլիսոփայից. (Եզնիկ.։)
to seduce, to deceive, to lead into error, to teach a false doctrine.
formule of a sect;
amulet, phylactery;
heresy.
Ի մեհեան դիւթութիւնս եւ աղանդինս մատուցանեն։ Դիւթք ի ներքս ի մեհեանն առնէին զաղանդինսն։ Եւ սկսան առնել զաղանդինսն (կամ զաղանդսն) ի հասարակ գիշերին. (ՃՃ.։)
to brown, to roast, to broil, to toast.
Ա՛ռ սպիտակ հող. եւ աղնձէ՛ ի կրակն։ Աղընծէ զինքս։ Աղնձած (կամ աղընծած) աղ, չամիչ, կորեակ, եւ այլն. (Վստկ.։ Մխ. բժիշկ.։)
Ոչ խոնաւոյն աղանձեցելոյ առաւելութեամբ ջերմութեանն, եւ ոչ ջերմինն շրջեցելոյ յաղթութեամբ խոնաւողին. (Նիւս. կազմ. ՟Լ՟Բ։)
roasting.
Յիշատակէ զորդանցն անմահից զբոցակէզ զաղանձումն. (Ոսկ. յանդամալոյծն.։)
cf. Աղաչելի.
Աղաչաւոր կռապաշտեալ (Սողոմոն)։ Աղաչաւորս բազմապատկառ. (Նար. ՟Խ՟Ը.։ Նար. կ.։)
suppliant, petitionary.
Ամենայն ուրեք կամաց աղաչելեացն ուշ ունէր. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 1։)
to supplicate, to pray, to conjure.
Արհամարհեցաք, յորժամ աղաչէրն զմեզ։ Աղաչեցի զՏէր Աստուած։ Աղաչեցէ՛ք առ Տէր Աստուած ձեր։ Զերեսս Տեառն չէր աղաչեալ։ Աղաչեա՛ զերեսս Տեառն Աստուծոյ քո։ Աղաչեաց այրն Աստուծոյ առաջի Տեառն։ Ժողովրդովքն հանդերձ աղաչէին զԱստուած։ Աղաչեմ զձեզ՝ յիշել ձեզ զերախտիսն։ Աղաչեսցէ զքեզ եղբայր քո։ Աղաչեաց զերեսս արքային Մովաբայ։ Անկեալ աղաչէիք զկուռսն ձեր։ Աղաչէ, եւ ոչ ամաչէ։ Վասն կենաց զմեռեալն աղաչէ։ Մո՛ւտ, եւ աղաչեա՛ զարքայ։ Մի՛ աղաչեր վասն դոցա։ Աղաչել սկսան նոքա զնա, զի դաշինս արասցէ։ Աղաչէին ձեռն տալ նոցա։ Յաղաչել քում առ նա՝ լուիցէ քեզ։ Յաղաչել իւրում առ Տէր՝ ընդունելի եղիցի նմա։ Աղաչել ի խաղաղութիւն, եւ այլն։
Զայս միայն աղաչեսցուք զԱստուած, զի համբերել կարասցուք. (Եղիշ.։)
Զհանգուցչին զերեսս աղաչեմ։ Զորոյ զկերպարանս եւ զյիշատակս անուանցն աղաչել՝ Աստուած իսկ վարդապետեաց։ Առ Ահարոն ոչ գոյր աղաչել։ Աղաչեաց Մովսէս առաջի Տեառն Աստուծոյ. (Նար.։)
Ոչ նա ինչ աղաչեցաւ եւ արար, այլ ինքն յանձնէ կարգեաց զամենայն։ Աղաչին եւ աղերսին, եւ զերախտիսն սիրելեացն ոչ յիշեն. (Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. հերոդ.։)
destruction, devastation, ruin;
disparagement, defamation.
որ եւ ԱՂԱՐՏՈՒԹԻՒՆ. Ընդ վայր հարումն (որպէս զանպիտան արտ աղի, կամ որպէս աղաջուր) թշնամանք. նախատինք. անարգանք. եպերանք.
Չարագոյն թուելով առաւել քան թշնամանօք լի, եւ աղարտանս անձինս. (Պիտ.։)
to besprinkle with salt;
to spoil, to desolate;
to cast a stain upon, to wound the reputation of, to slander, to calumniate.
Ընդ վայր հարկանել (որպէս զանպիտան արտ աղի). յոչինչ կամ պիղծ եւ անհարազատ համարել. առ ոտն հարկանել. թշնամանել. բամբասել. անարգել. անգոսնել. ἑξουδενέω, ἑπισκόπτω, διαβάλλω, καταβάλλω, κακίζω, νοθεύω, βδελύσσομαι probro do, nihili facio, contemno, vitupero, objurgo վար զարնել, ոտքի տակ առնել, քամահրել. խօրլամագ.
Սերմն ժանտ. ո՛չ զբնութիւնն աղարտէ, այլ ցուցանէ յառաջին հասակէն բուռն հարեալ զչարեաց։ Մանկունք եւ տկար կանայք աղարտեն զմահ։ Զամենայն իսկ զհրէականսն աղարտես եւ զզոհսն։ Զգործն չաղարտէին, եւ զնշանագործն բամբասէին։ Աղարտել զսքանչելիսն, կամ զքրիստոնէութիւն։ Նաեւ քաղաքաւն եւս աղարտէին, ի Նազարեթէ է ասէին. (Ոսկ. ես. եւ Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. յհ. եւ Ոսկ. եբր.։)
Որքան ինչ անտեղի են եւ աղարտեալ։ Նշանակօք աղարտելովք. (Դիոն. երկն.։ Նար. ՟Ե։)
Այն ոչ եթէ զճշմարտութիւն պատմութեանցն աղարտէ։ Զյիշողութիւնն ոչ կարէր աղարտել, կամ մոռանալ։ Յաղթեաց նոցա, եւ աղարտեաց զնոսա (կոյրն բացեալ). (Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. յհ.։)
Աղարտել զճշմարտութեանն զարգացումն. (Պիտ.։)
ground, bruised, broken.
Զիւղսն անուշունս, զխունկսն աղացիկս. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Բ։)
spoiled, vitiated, corrupted, adulterated, tainted, impaired;
disordered, discomposed.
Բնութեամբ ամենայն բան աղաւա՛ղ եւ դիւրաշարժ. (Առ որս. ՟Ժ՟Բ։)
to spoil, to corrupt, to adulterate, to taint, to impair, to disorder, to discompose, to vitiate.
Այլայլել, աղարտել, եւ աւերել, տկարացուցանել. անպիտան կամ խոտան կացուցանել. ապականել. եղծանել. խանգարել. անշքացուցանել. աւրել, փճացնել. պօզմագ. պերպատ էթմէք.
Եկն Աբրահամու աստուածպաշտութիւնն, եւ աղաւաղեաց զայն (զհեթանոսութիւն). (Եզնիկ.։)
Զի զեկեղեցւոյն փառս աղաւաղեսցեն։ Զի զփառսն աղաւաղել մարթասցեն զՈրդւոյն Աստուծոյ. (Եղիշ. ՟Բ։ Ոսկ. յհ.։)
Աղաւաղեսցե՞ս զքաղցրութեանդ բարեշնորհ ծաղիկդ։ Մանրագորս աղաւաղեալ. (Նար. ՟Բ. ՟Կ՟Է։)
Զերկնաւոր փրկութիւնն աղաւաղես եւ անարգես. (Եղիշ. ՟Բ։)
deterioration, destruction.
Աղաւաղութիւն մարմնոյս մերոյ եւ դժուարաշարժութիւն զձին ի պէտս ածեալ մատոյց. (Նիւս. կազմ. ՟Ը։)
like a dove, in the form of a dove.
Աղաւնակերպ հրեշտակք Աստուծոյ կերակրէին զնա. (Հ=Յ.։)
Հոգւոյ ճշմարտին՝ աղաւնակերպին. (Գանձ.։)
cf. Աղաւնեվաճառ
Զաղաւնավաճառսն, որ նշանակէր զվաճառողս շնորհաց Հոգւոյն, Քրիստոս արտաքսեաց. (Զքր. ծործոր.։)
dealer in doves or pigeons.
Զհատահմայութիւն կործանելով, եւ զնիստ հեշտասէր աղաւնեվաճառ ցանկութեանց. (Տօնակ.։)
vervain.
կամ ԱՂՈՒԵՆԱՐՕՏ. (զոր Ստեփ. լեհ. կամի ընթեռնուլ որպէս ռմկ. ԱՂԱՒՆԻՃ) Խոտ՝ որ լինի արօտ կամ ճարակ աղաւնեաց. ըստ յն. աղաւնական։ περιστερέων peristereon, verbenaca, verbeneca erba colombina կեօյէրճին օթը, ռայըլհամամ. (Գաղիան.։ Բժշկարան.։)
dove, pigeon;
վայրի —, stock-dove, wood-pigeon, wild pigeon.
Աղաւնի անոյշ, կամ ձագ աղաւնոյ.
to go to stool, to dung;
to dung, to manure.
Աղբ արկանել ի գետին վասն պարարտացուցանելոյ. կիւպրէլէմէք, ֆըշգըլէմէք.