• = Արաբ. [arabic word] ︎ falak «երկինք, երկնակա-մար», որ եբր. [hebrew word] pelek, արամ. [hebrew word] pilkā, ասուր, pilku «շրջանակ, բոլորակ» բառն է և ծագում է [other alphabet] palaku «ցանկապատ կամ սահման քաշել» բայից (Delitzsch Assyr. Hndwh էջ 527 և Strass-maier, Alphab. Verzeich. 833)։ Արաբերէ-նից է անշուշտ փոխառեալ նաև վրաս. ვილაკი փիլաքի «բախտ, ճակատագիր»։
• = Արևել. թրք. [arabic word] pilta «պատրոյգ» բա-ռից, որ K. Shaw, A. Sketch համարում է պրս. [arabic word] pitila հոմանիշից փոխառեալ։ (Չարաչար սխալւում է Vámbery, Etvm Wört. որ չաղաթ. [arabic word] pitte ձևը իբր բնիկ թաթարական բառ՝ հանում է bel «մէջք» ռառից)։ Պրս. բառն էլ ծագում է արաբ. [arabic word] fatil, ռմկ. fitil, չրջմամբ՝ [arabic word] filīta «պատրոյգ» բառից։ Բառս բնիկ սե-մական է. հմմտ. ասոր. ❇ fətilā «պատ-րոյգ» և թալմ. [hebrew word] ftiā «պատրոյգ». արմատն է արաբ. [arabic word] ︎ ftl, եբր. [hebrew word] ftl, ասոր. ❇ fətal, եթովպ. [other alphabet] fatala «ոլորել, հիւսել», ասուր. patālu «փաթա-թուիլ, գալարուիլ», որոնցից նաև արաբ. [arabic word] taftil «հիւսել», [arabic word] maftul «հիւ-սուած թել» (Կամուս, թրք. թրգմ. Գ. 310), եբր. [hebrew word] pātil «թել, կապ». բառիս ծայ-րը հասնում է մինչև եգիպտ. petira (Gese-nius17, 668)։ Թուրքերէնի միջոցով բառս տարածուած է ամբողջ Արևելքում. ինչ. վրաց. ფილთა փիլթա, უთილა փթիլա-ურთილა փրթիլա, քրդ. fitil, ftil, fetil, pil-te, ավար. pilta, չեչէն. milt, նյն. φητιλιν, φυτίλιον, բուլգար. fetil, սերբ. fitilj, ուկր. fytyl, ռուս. фитиль, ուտ. filtá բոլորն էլ «պատրոյգ» (Berneker 282)։
spotted, stained, sullied, dirty;
unclean, impure, obscene.
• «պիղծ, անմաքուր» Փիլ. բան. և լին. 190, 215 Սարկ. հանգ. Անյ. հց. իմ. որից իծանք «պղծութիւն» Փիլ. լիւս. 157. փիծել «պղծել» Փիլ. լին. բ. 12. փիծիկ կամ փծուկ «աղտեղի» Ոսկիփ. փծութիւն Փիլ. ժ. բան. և նխ. բ. փծուն Խոր. Յիշատ. (ստէպ). փծո-րել «պղծել, շաղախել» Բառ. երեմ. էջ 324. փծկել «եղծանել, ապականել» Ոսկ. մ. բ. էջ 478 և հռ. ժդ. էջ 182, փծկիլ «եղծանիլ» Ոսկ. ա. տիմ. թ. էջ 72 (ըստ սրբագրու-թեան Նորայրի, Հայկ. բառաք. 42). գրուած է նաև պիծ, պիւծ, փից ԱԲ. որից փցկիլ «եղծանիլ» Ոսկ. ա. տիմ. ժզ. 150 և Եփես. իբ. 922.. փցուն «փծուն, անպիտան, յետին, ապիկար» Խոր. Տօնակ. Անյ. պորփ. «փտած (տունկ)» Լծ. փիլ. փցնութիւն Փիլ. յովն. 611. փցագործ «պղծագործ» (չունի ԱԲ) Բառ. երեմ. էջ. 213։-Իմաստով նոյնանում է յաճախ բիծ բառի հետ, որ տե՛ս առան-ձին։
excrement;
— բերել or գալ ընդ բերանն, — ընդ բերան գալ, iliac passion, twisting of the intestines, volvulus;
cf. Վերադարձութիւն.
• «ադբ, կղկղանք», որից փին բերել կամ փին գալ ընդ բերանն «մի տեսակ զարհուրելի հիւանդութիւն, երբ աղիքները շրջուելով՝ կղկղանքը բերանից է դուրս գա-լիս. լտ. ileus, miserere» (բուն նշ. «Ողոր-մեա ինձ» ըստ Սղ. ծ. 1 «Ողորմեա ինձ, Աստուած, ըստ մեծի ողորմութեան քում») Գաղիան. շանփին «շան քաք» Ոսկիփ. Վստկ. 77, որ և շնփին՝ ըստ ՆՀԲ։
• = Բնիկ հայ բառ՝ հնխ. pino-կամ spino-և կամ sphino-ձևից, որին միանում է նաև յն. πίνος «կեղտ (մորթի կամ շորի վրայ), յետնաբար՝ մետաղի ժանգ», πινόω «կեղ, տոտել», πινάω «կեղտոտիլ», πινϰρός, πινόεις «եեղտոտ»։ (Յոյն բառի համար առա-ջարկուած են զանազան համեմատութիւններ, որոնցից յիշելու արժանի են սանս. phéna-«փրփուր, կեղտ, անմաքրութիւն», օսս. fīn-k'ä, հսլ. peny, սերբ. péna, spjéma, ռուս. neнa, լիթ. spáine, հին պրուս. sрoaуno, որոնք բոլոր նշանակում են «փրփուր»։ Նոյն խմբի դէմ արևմտեան լեզուները ներկայաց-նում են n-ի փոխարէն m. ինչ. լտ. snuma «փրփուր», pumex «փրփրանման մի քար, չեչաքար», հբգ. feim, հանգլ. fám, ինչպէս և սոգդ. pym'kh «փրփուր»։ Այս համեմա-տութիւնը սակայն չի ընդունուած. տե՛ս Boisacq 693, Pokorny 2, 681 և 683. իսկ Ernout-Meillet 927 յայտնապէս ասում է թէ spuma խումբը անծանօթ է յունարէնի և հայերէնի)։
• Տէրվ. Altarm. 7 սանս. phena «փրը-փուր», հսլ. péna, յն. πίνος «կեդտ», σπῖλος «կեղտ» բառերի հետ՝ իբր բնիկ հայ։ Bugge, Btrg. 20 յն. πινος, բո-հեմ. špina, լտ. fimus «աղբ» բառերի հետ՝ իբր բնիկ հայ։ Յն. πίνος բառի հետ է կցում նաև Müller SWAW 136 (1897), էջ 32։ Պատահական նմանու-թիսն ունին Ատրպ. թրք. [arabic word] peyīn (Будaговъ, Cpaв. cлов. 1, 326), քրղ. pein, ուտ. փեին «անասունի, մանասանդ ձիու աղբ», վրաց. უηნე փունե «կըղ-կըղանք», որ Չուբինով պրս. է համա-րում։
poor, miserable.
• «աղքատ, խեղճ, ողորմելի, հէգ» Մագ. թղ. 237. Յիշատ. Զքր. սարկ. Բ. էջ 143. ուրիշ վկայութիւն չկայ։ Տե՛ս և Աճառ. ՀԱ 1923, 256։
cf. Արմաւ ;
phoenix;
Phoenician;
— աշխարհ, Phoenicia.
• «մի տեսակ առասպելական թրռ-չոմն» Անյ. պորփ. Տաթև. ձմ. ճխա. Վրդն. սղ. իա. Գիրք առաք 172բ (Փիւնիկ հաւն, որ է մի միայն, յետ 500 ամաց, յորժամ ծերանայ, ժողովէ զփայտս և թևօքն հար-կանելով հանէ զհուր, և այրի ի նմին. և յետ երից աւուրց դարձեալ ծնանի ի մոխրոյն յայնմանէ). գրուած է նաև փիւնիկս Բար. էջ 145, փիւնիկոս Բար. 146։
• = Յն. φοϊνις «փիւնիկ հաւ» բուն նշա-նակում է «արմաւ, արմաւենի» և կոչուած է այսպէս՝ փետուրների գոյնի պատճառաւ. կայ և թարգմանաբար հյ. արմաւ, որ տե՛ս։
• «բժշկական մի խոտ է, եզան ագի, խռնդատ, ձկան մահարար, լտ. yer. bascum, ֆր. molène». մէկ անգամ ունի Վեցօր. 186 (Երթայ խլէ զարմատ մի. որ անուանելով կոչի փղոմոս). ուրիշ վկայու-թիւն չկայ։
flour of parched corn;
hasty-pudding made of butter and honey.
• ՆՀԲ լծ. յն. πόλτος. լտ. puls, pulmen-tum «աւիւրով պատրաստուած կերա-կուրներ»։ Հիւնք. ինչպէս և Seidel, Մխ. բժշ. § 140 լտ. polenta բառից։ Կապ չունի լտ. polenta «բոված գարէալիւր, որ աղքատների կերակուրն էր», որի ընկերներն են լտ. pollen, puls, յն. πάλη, παιπάλη, πά́λτος, միռլ. littiu, գալլ. llith, սանս. palalam ևն, որոնք նշա-նակում են «գարէալիւր, նաշիհ, կամ ալիւրով պատրաստուած խիւս». աւելի հեռաւոր ցեղակիցներն են հսլ. papelu, popelu, ռուս. neneль, լիթ. pelenai, հպրուս. pelanne «մոխիր», որոնց բո-լորի նախաձևն է հնխ. pel-«փոշի, ա-լիւր, խիւս» (Pokorny 2, 60, Ernout-Meillet էջ 748)։
hair-net, hair-bag.
• «կանացի մի գլխազարդ» Թուոց լա. 50. Վրդ. Թուոց. (ըստ Հացունի, Պատմ. տարազի 127 մազերը գլխի վրայ բռնելու համար)։ Այս բառն է որ Բռ. երեմ. 325 գրում է փողորշուկ և մեկնում է «ման-եալ» (թերևս աղբիւրն էր «մանեակ») և քիչ յետոյ էլ փողոր «շուրջ մանեակ»։-Սրանցից դուրս ունինք փողփողոշաձև, փո-ղողոշաձևաբար, փողոշաձևաբար, որոնք ըստ ՆՀԲ «ի Նիւս. կազմ. երկիցս դնի իբր յն. σωληνοειδως «խողովակատետակ» և αύλοει-ῶς «փողաձևաբար»։ Այս պարագային յիշեալ ձևերը ծագած պէտք է դնել փող «խողովակ» բառից՝ -ոշ մասնիկով (հմմտ. գոլոշի, լայնշի)։-
cf. Փեճեկ.
• = Շրջուած է կճեպ, խեճեպ հոմանիշից, որ տե՛ս առանձին. նման ձայների շրջման իբր օրինակ հմմտ. ճեպռել > փենռել «խոտը փրցնելով քաղել»։-Աճ. Այս մեկնութիւնս տե՛ս ՀԱ 1909, էջ 159։ Petersson, Ar. u. Arm. Stud. ԼՕԲ առմատը դնում է հնխ. sped-«պո-կել, փրցնել», որից հյ. փետել և փե-տուր, իսկ սրա *spedio-ձևից փեճեկ, (-եկ մասնիկ է)։
dust;
— or — հրացան, gun-powder, powder;
— կաղնւոյ, tan, oak-bark;
— շաքարի, powder-sugar;
— իւղեփեցաց, sweet-powder;
— հերաց, hair-powder;
տուփ փոշւոյ հերաց, powder-box;
ամպ փոշւոյ, a cloud or whirlwind of dust;
դնել ինչ ի —, ի — դարձուցանել, to powder, to grind to dust, to reduce to powder, to pulverize;
լնուլ փոշւով, to cover or sprinkle with dust;
ի — դառնալ, to be reduced to powder, to be pulverized;
to crumble into dust, to moulder away;
— յարուցանել, to raise a dust;
ընդ — թաւալիլ, to roll in the dust;
թօթափել զ—, to dust, to beat the dust out of, to shake off the dust, to free from dust;
— դէզադէզ ամբառնայր յամպս հասանէր, a thick cloud of dust rose up to the skies;
— ամպաձեւ մրրկեալ դիզացեալ ծածկէ զերկին, a cloud of dust arose and obscured the heavens;
cf. Մանրամաղ;
cf. Վառօդ;
cf. Ջաղացք.
• (-շտյ, -շեաց) «թօզ» ՍԳր. Վեցօր. Սեբեր. որից՝ փոշոտ Կոչ. փոշոտիլ Ոսկ. ես Ագաթ. փոշաջուր Պիտառ. կամ փոշեջուր Վստկ. փոշետեսակ Մագ. Սարգ. փոշիաձև Անան. եկեղ. փոշեթաթախ, փոշիանման դեղափոշի (նոր բառեր) ևն։
• = Տե՛ս փշուր բառի տակ ասուածները։
measure, th part of a pot.
• «չափ է. սափորի իօ մասը» Նչ. Եզեկ. ուրիշ վկայութիւն չկայ։
belly, abdomen, paunch;
womb, bowels, entrails;
concavity, cavity, hollow;
side, part;
hollow, empty, void;
— անօթոց, capacity of vases;
— նաւի, keel, ship's bottom, careen;
— սեխի, seed-pulp of melon.
• . ո հլ. «ծակ, պարապութիւն, մէջը փոս տեղ» Ոսկ. եփես. (Մինչ ընդ միմեանս մածեալ իցեն քարինք շինուածոյն և չկայցէ ինչ փոր). «սին, մէջը ծակ, սնամէջ, պա-րապ» Վեցօր. 88. «որովայն, արգանդ, սիրտ. ընդերք» ՍԳր. Եզն. Սեբեր. (մարդուս ներ-սը իբրև մի մեծ խոռոչ ըմբռնելով, հմմտ. գոգել «ծակել, փոս բանալ, փորել» և գոգ «գիրկ, ծոց»), «ընդունարան, միջուկ իրաց» (օր. նաւի, սեխի, ամանի) Վրդն. սղ. հը, էջ 267. Ճառընտ. Սարկ. տոմ. որից փորել «փոս բանալ, խորացնել, բրել, կռել կո-փել, քանդակել» (յետնաբար գրուած նաև պորել, ինչ. Նոր վկ. էջ 317. հմմտ. Վն. պո-րել) ՍԳր. Ագաթ. Եփր. յոբ. ՀԱ 1912, 671. «ձգել, երթալ, հեռանալ» Պտմ. աղէքս. (ըստ Տաշեան, Ուսումն. ստոյն Կալիսթ. էջ 201). փորած «փոս, խոռոչ» Վեցօր. փորածոյ Ասող. փորոք «փոս, ծակ» Նոնն. 69. Ա-րիստ. աշխ. (որից փորոգիլ «սնանալ» Վստկ. 163), փորուած «խորութիւն» Եզեկ. խգ. 14. Վեցօր. փորագրել Խոր. Փիլ. վիմափոր Բրս. մրկ. Շար. գետնափոր Երեմ. ը. 11. Ոսկ. ա. տիմ. ժդ. Վեցօր. փորոտի «աղիք, ընդերք» ՍԳր. Կոչ. փորկարսիք «մարդու փորը կամ ընդերքը (իբր փորի կարասիք)» Մխ. բժշ. 38, 106 (նորագիւտ բառ, որ գտնում եմ երեք անգամ գործածուած), փորանց Բժշ. դարափոր Բուզ. Վեցօր. Կիւրղ. թգ. հիմնա-փոր Մծբ. փորանալ «կռանալ, ծռիլ, թե-քուիլ՝ յատկապէս նստած տեղից» Վրք. հց. ա. 428 (նոյնի մէկ այլ խմբագրութիւնը՝ Վրք. հց. ա. 492 ունի կորացաւ). փորան-կեալ Յհ. ժթ. 24. Երզն. մտթ. 594 (աշխ. ձևով փորանկած Շնորհ. եդես. տող 973, իսկ Իրեն. ցոյցք 57 գրուած է «ի վերուստ ան-կեալ») «միակտուր հիւսած (պատմուճան)» (հակառակն է փոր ի բաց). փորագրիչ, փո-րագրութիւն (նոր բառեր) ևն։ Հմմտ. նաև յաջորդը։
• ԳՒՌ.-Ալշ. Մշ. Ջղ. Սլմ. Վն. փոր, Ախց. Գոր. Երև. Խրբ. Կր. Ղրբ. Ննխ. Շմ. Պլ. Ռ. Սչ. փօր, Ագլ. Մկ. Տիգ. Տփ. փուր, Հմշ. Սեբ. փէօր, Ասլ. փէօ՝ր, Սվեդ. փիւր, Զթ. փիւյ, փիւր, Հճ. փոյ, Մրղ. փը՞ր «փոր. ո-րովայն».-բայաձև Վն. փորել, պորել, Ալշ. Մշ. Սչ. փօրել, Ախց. Կր. Ննխ. Պլ. Տիգ. փօրէլ, Ասլ. փէօրէ՝լ, Խրբ. փօրիլ, Տփ. փօ՛-րիլ, Հմշ. փօրուշ, Մկ. փուրիլ, Ջղ. բ'որել (ազդեցութեամբ բրել հոմանիշի՝ նախա-ձայն փ դարձած բ՝) «փորել»։ Նոր բառեր են փոքրափոր (կայ արդէն էֆիմ. էջ 26), փորաբաց, փորաեղ, փորահանուցք, փորա-հարինք, փորամնայ, փորասոթ, փորատակ, փորացաւ, փորբարձ, փորթափել, փորխաշ, փորխոց, փորմուտ, փորոց, փորնակ, փոր-փրել, փորմշտկել, փորսող, փորցւոր, փոր-քաշ, փորքշուկ, փորօք, փորոք «մեղուի փև-թակ» ևն։-Կարևոր է յիշել քչփորել «ա-տամը, ականջը, քիթը խառնել, փորփրել», որից և քչփորիկ «ատամխառնիչ». բառիս այլ ձևերն են կչպորել, կչփորել, պչկորել, փչխորել, փչփորել, քչպորել, կնպորել, քըց-պորել, քցփորել, որոնց բոլորի նախնականն է պճկորել (կազմուած է -որ մասնիկով պճկել Մշ. «ատամները փորել» բայից), բայց այնպիսի ձևափոխութիւններ է կրած, որ իբր թէ փորել բայից է ձևացած (քչփո-րել=«քիչ փորել»)։
cf. Բուռ;
cf. Պոր;
sea-scorpion, father-lasher, scorpaena;
• . ո հլ. «ծակ, պարապութիւն, մէջը փոս տեղ» Ոսկ. եփես. (Մինչ ընդ միմեանս մածեալ իցեն քարինք շինուածոյն և չկայցէ ինչ փոր). «սին, մէջը ծակ, սնամէջ, պա-րապ» Վեցօր. 88. «որովայն, արգանդ, սիրտ. ընդերք» ՍԳր. Եզն. Սեբեր. (մարդուս ներ-սը իբրև մի մեծ խոռոչ ըմբռնելով, հմմտ. գոգել «ծակել, փոս բանալ, փորել» և գոգ «գիրկ, ծոց»), «ընդունարան, միջուկ իրաց» (օր. նաւի, սեխի, ամանի) Վրդն. սղ. հը, էջ 267. Ճառընտ. Սարկ. տոմ. որից փորել «փոս բանալ, խորացնել, բրել, կռել կո-փել, քանդակել» (յետնաբար գրուած նաև պորել, ինչ. Նոր վկ. էջ 317. հմմտ. Վն. պո-րել) ՍԳր. Ագաթ. Եփր. յոբ. ՀԱ 1912, 671. «ձգել, երթալ, հեռանալ» Պտմ. աղէքս. (ըստ Տաշեան, Ուսումն. ստոյն Կալիսթ. էջ 201). փորած «փոս, խոռոչ» Վեցօր. փորածոյ Ասող. փորոք «փոս, ծակ» Նոնն. 69. Ա-րիստ. աշխ. (որից փորոգիլ «սնանալ» Վստկ. 163), փորուած «խորութիւն» Եզեկ. խգ. 14. Վեցօր. փորագրել Խոր. Փիլ. վիմափոր Բրս. մրկ. Շար. գետնափոր Երեմ. ը. 11. Ոսկ. ա. տիմ. ժդ. Վեցօր. փորոտի «աղիք, ընդերք» ՍԳր. Կոչ. փորկարսիք «մարդու փորը կամ ընդերքը (իբր փորի կարասիք)» Մխ. բժշ. 38, 106 (նորագիւտ բառ, որ գտնում եմ երեք անգամ գործածուած), փորանց Բժշ. դարափոր Բուզ. Վեցօր. Կիւրղ. թգ. հիմնա-փոր Մծբ. փորանալ «կռանալ, ծռիլ, թե-քուիլ՝ յատկապէս նստած տեղից» Վրք. հց. ա. 428 (նոյնի մէկ այլ խմբագրութիւնը՝ Վրք. հց. ա. 492 ունի կորացաւ). փորան-կեալ Յհ. ժթ. 24. Երզն. մտթ. 594 (աշխ. ձևով փորանկած Շնորհ. եդես. տող 973, իսկ Իրեն. ցոյցք 57 գրուած է «ի վերուստ ան-կեալ») «միակտուր հիւսած (պատմուճան)» (հակառակն է փոր ի բաց). փորագրիչ, փո-րագրութիւն (նոր բառեր) ևն։ Հմմտ. նաև յաջորդը։
• ԳՒՌ.-Ալշ. Մշ. Ջղ. Սլմ. Վն. փոր, Ախց. Գոր. Երև. Խրբ. Կր. Ղրբ. Ննխ. Շմ. Պլ. Ռ. Սչ. փօր, Ագլ. Մկ. Տիգ. Տփ. փուր, Հմշ. Սեբ. փէօր, Ասլ. փէօ՝ր, Սվեդ. փիւր, Զթ. փիւյ, փիւր, Հճ. փոյ, Մրղ. փը՞ր «փոր. ո-րովայն».-բայաձև Վն. փորել, պորել, Ալշ. Մշ. Սչ. փօրել, Ախց. Կր. Ննխ. Պլ. Տիգ. փօրէլ, Ասլ. փէօրէ՝լ, Խրբ. փօրիլ, Տփ. փօ՛-րիլ, Հմշ. փօրուշ, Մկ. փուրիլ, Ջղ. բ'որել (ազդեցութեամբ բրել հոմանիշի՝ նախա-ձայն փ դարձած բ՝) «փորել»։ Նոր բառեր են փոքրափոր (կայ արդէն էֆիմ. էջ 26), փորաբաց, փորաեղ, փորահանուցք, փորա-հարինք, փորամնայ, փորասոթ, փորատակ, փորացաւ, փորբարձ, փորթափել, փորխաշ, փորխոց, փորմուտ, փորոց, փորնակ, փոր-փրել, փորմշտկել, փորսող, փորցւոր, փոր-քաշ, փորքշուկ, փորօք, փորոք «մեղուի փև-թակ» ևն։-Կարևոր է յիշել քչփորել «ա-տամը, ականջը, քիթը խառնել, փորփրել», որից և քչփորիկ «ատամխառնիչ». բառիս այլ ձևերն են կչպորել, կչփորել, պչկորել, փչխորել, փչփորել, քչպորել, կնպորել, քըց-պորել, քցփորել, որոնց բոլորի նախնականն է պճկորել (կազմուած է -որ մասնիկով պճկել Մշ. «ատամները փորել» բայից), բայց այնպիսի ձևափոխութիւններ է կրած, որ իբր թէ փորել բայից է ձևացած (քչփո-րել=«քիչ փորել»)։
forum.
• «ուրա՞ր». առանձին չէ գործած-ուած. ռայզ սրանից է բարդուած լայնա-փորոն. նորագիւտ բառ, որ գտնում եմ գոր-ծածուած Պտրգ. 197, 371։
pooh ! fie ! fie for shame !.
• «կատուախոտ, valeriana» Բժշ. (այլուր համարւում է «աղբաղբուկ խոտը, valerianella կամ սև պղպեղ»). գի-տէ միայն ՀԲուս. § 3083։
frying-pan;
cf. Վահանակ.
• -Պհլ. [arabic word] tāpak «տապակ», բելուձ. t'āfaγ «փուո», պրս. [arabic word] tāba, օ︎ tāva «տապակ», քրդ. tā̄vá, tavε, զազա ta'uk «տապակ»։ Ծագում են իրան. tap, tāp «տա-քացնել» արմատից, որի վրայ ընդարձակ տե՛ս տապ. հմմտ. սանս. [other alphabet] tapaka-«ջեռուցանող», taptaka «տապակ»։ Իրանա-կանից են փոխառեալ նաև ասոր. ❇ ta-baqa «տապակ, կասկարայ», արաբ. ❇ tabiq, [arabic word] tābāq, ❇ tabaq «մէջը իւղ հալեցնելու տապակ», թրք. օ [arabic word] tava, արևել. թրք. [arabic word] tava, [arabic word] taba, թուրքերէնի միջո-ցով էլ նյն. ταβας, բուլգ. tavi, սերբ. tava, ռում. tgvç «ձուկ խորովելու տապակ» ևն։--Հիւբշ. 252։
• ԳՒՌ.-Ջղ. տապակել, Տփ. տաբա՛կիլ, Շմ. տաբագիլ, Գոր. Երև. Ղրբ. տպա՛կէլ, Ագլ. տպա՛կիլ, Սլմ. Վն. տապկել, Ախց. Կր. տապկէլ, Մրղ. տապկէլ, Մկ. տապկիլ, Ալշ. Հճ. Մշ. Սչ. դաբգել, Ննխ. Պլ. Ռ. Սեբ. դաբ-գէլ, Խրբ. դարգիլ, Հմշ. դաբգուշ, Տիգ. դmբ-գէլ, Սվեդ. դmրգիլ, Ասլ. դա՞գէլ, Զթ. դար-գիլ, նաև դաբօգ, դաբոգ, որ այլուր ամէն տեղ պրս. թրք. թավա ձևով է։-Նոր բառեր են տապակայ, տապկոց, տապկւիլ, տապ-կըտել, տապկտուք, տապկցու։
• ՆՀԲ հանում է նախորդ տապակ բա-ռից, իբր սրա ձևով մի զարդ։ Lag. Ges Abhd. էջ 49, ծան. 1 կարծում է որ Ա-Գրքի տապակ բառը յառաջացած է ա-սոր. [syriac word] բառը կարդալով [other alphabet] tagnā (τήγανον) «խորովելու աման, տա-պակ, թավա» և ըստ այսմ թարգմանե-լով տապակ։ Յիշում է Հիւբշ. 252, բայց նկատում է որ այս պարագային դուրս պիտի մնայ Բուզանդի տապակեալ ձևը։
cf. Վահանակ.
• -Պհլ. [arabic word] tāpak «տապակ», բելուձ. t'āfaγ «փուո», պրս. [arabic word] tāba, օ︎ tāva «տապակ», քրդ. tā̄vá, tavε, զազա ta'uk «տապակ»։ Ծագում են իրան. tap, tāp «տա-քացնել» արմատից, որի վրայ ընդարձակ տե՛ս տապ. հմմտ. սանս. [other alphabet] tapaka-«ջեռուցանող», taptaka «տապակ»։ Իրանա-կանից են փոխառեալ նաև ասոր. ❇ ta-baqa «տապակ, կասկարայ», արաբ. ❇ tabiq, [arabic word] tābāq, ❇ tabaq «մէջը իւղ հալեցնելու տապակ», թրք. օ [arabic word] tava, արևել. թրք. [arabic word] tava, [arabic word] taba, թուրքերէնի միջո-ցով էլ նյն. ταβας, բուլգ. tavi, սերբ. tava, ռում. tgvç «ձուկ խորովելու տապակ» ևն։--Հիւբշ. 252։
• ԳՒՌ.-Ջղ. տապակել, Տփ. տաբա՛կիլ, Շմ. տաբագիլ, Գոր. Երև. Ղրբ. տպա՛կէլ, Ագլ. տպա՛կիլ, Սլմ. Վն. տապկել, Ախց. Կր. տապկէլ, Մրղ. տապկէլ, Մկ. տապկիլ, Ալշ. Հճ. Մշ. Սչ. դաբգել, Ննխ. Պլ. Ռ. Սեբ. դաբ-գէլ, Խրբ. դարգիլ, Հմշ. դաբգուշ, Տիգ. դmբ-գէլ, Սվեդ. դmրգիլ, Ասլ. դա՞գէլ, Զթ. դար-գիլ, նաև դաբօգ, դաբոգ, որ այլուր ամէն տեղ պրս. թրք. թավա ձևով է։-Նոր բառեր են տապակայ, տապկոց, տապկւիլ, տապ-կըտել, տապկտուք, տապկցու։
• ՆՀԲ հանում է նախորդ տապակ բա-ռից, իբր սրա ձևով մի զարդ։ Lag. Ges Abhd. էջ 49, ծան. 1 կարծում է որ Ա-Գրքի տապակ բառը յառաջացած է ա-սոր. [syriac word] բառը կարդալով [other alphabet] tagnā (τήγανον) «խորովելու աման, տա-պակ, թավա» և ըստ այսմ թարգմանե-լով տապակ։ Յիշում է Հիւբշ. 252, բայց նկատում է որ այս պարագային դուրս պիտի մնայ Բուզանդի տապակեալ ձևը։
large box or trunk;
Noah's ark;
coffin, bier;
tomb, sarcophagus, sepulchre, urn.
• Աւգերեան, Բցտր. չփ. և կշռ. էջ 176-7 և ԳԴ պրս. [arabic word] tabangū «տախ-տակեայ սնտուկ»։ ՆՀԲ եբր. [hebrew word] tēbā. պրս. tabangū, վրաց. կիտօպանա՛կի։ Pictet 2, 508 կամ տապ բառի հետ tap, dabh արմատից, և կամ փոխառեալ սե-մական dafana «թաղել» արմատից։ Մորթման ZDMG 24, 80 թրք. թավան «ձեղուն»։ Յոյս 1877, 259 ևն իբր. թէ-պահ «Նոյի տապանը» և եգիպտ. Թեբէ քաղաքի անունը։ Հիւնք. պրս. թէպէնկի։ և յն. τάφος բառերից հանում է տապա-նակ, որից համառօտուած տատան։ Ա. ւիշան, Հին հաւ. 417 տապ բառից, ինչ-աէս յն. τάφος, τάφη «դիականց աւոման տեղը»։ Սանտալճեան, Բազմ. 1904, 499 լծ. դամբան։ Մառ, Иппoл. էջ 60 և AВО 20, 064 վրաց. კიდობანი կիդո-բանի «արկղ», սվան. კიბდვენ կիբդվեն «հացի արկղ» բառերի հետ, հնագոյն ձևը համարելով *կտապան. սրանց հետ է միացնում նաև արաբ. [arabic word] dafn «թաղել», ասոր. [arabic word] dafnā «պատգա-րակ», ասուր. dapanu, ասոր. [arabic word] dūfnā «դագաղ»։
• ՓՈԽ -անցած է նաև Ատանայի թուրքերի և թրքախօս յոյների բարբառին, ուտ. tapan «լուացքի տաշտ. 2. Նոյի տապանը»։
mange, scab in cattle;
— արկանել, to strike or fell to the ground, to stretch dead, to kill on the spot;
— անկանել, to be struck dead, to fall dead on the spot, to be slain;
— անկանել ի փոշւոջ, to bite the dust or the ground, to be killed;
— անկանել ի սայր սուսերի, to fall by the edge of the sword.
• ԳՒՌ.-Արբ. դաբաս «մանուկներին յա-տուկ՝ մորթի հրատապ բորբոքում», որից տապասաղբիւր Արբ. «նոյն հիւանդութիւնը բժշկելու սուրբ աղբիւր»։
mat, carpet.
• ԳՒՌ.-Արբ. դաբաս «մանուկներին յա-տուկ՝ մորթի հրատապ բորբոքում», որից տապասաղբիւր Արբ. «նոյն հիւանդութիւնը բժշկելու սուրբ աղբիւր»։
hatchet, axe;
դնել զ— առ արմին, to lay the axe to the tree.
• , ի-ա հլ. «կացին, փայտատ» ՍԳռ. «սակուր, պատերազմական կամ զին-ւորի կացին» Եզեկ. թ. 2. Երեմ. իբ. 7. Եւս. քր. 643. որից տապարաւոր «սակրաւոր զին-ւոր» Երեմ. խզ. 42. Նխ. եզեկ. և Երեմ. տա-պարահատ Օրբել. ողբ. տապարատաշ Նար. խչ.։
• = Պհլ. *tapar բառից, որի ժառանգներն են պրս. [arabic word] tabar, [arabic word] tavar «կացին, տա-պար», քրդ. tefer, tewir «կացին, սակուր, բրիչ, փայտատ», բելուճ. tapar, towār, վա-խի tipár. հմմտ. նաև պհլ. tabrak «կացին» (Horn § 374)։ Իրանեանից են փոխառեալ արաբ. [arabic word] tabar (այժմ «եաթաղան» իմաս-տով է. չգիտէ Կամուս, թրք. թրգմ. Բ. 7), թթր. tavar, վրաց. ტაბარი տաբարի, ტაბარ. ძენი տաբարձենի, ուտ. թավար, չէրք. tavór, պամիր. tipár, գնչ. tover, tovel։ Բառը ան-ցել է նաև տաւական, բալկանեան և ուգրօ-ֆիննական լեզուներին. հմմտ. հսլ. topora, ռուս. топоръ, նսլ. topor, լեհ. ռում. հունգ. topor, սլով. porisko, չեխ. toporo, չերեմիս-tavár, նյն. τεπερι, էստոն. tapper, ֆինն. tap-para ևն։ (N. Anderson, Studien zur Verg-leichung der ugrofinnischen und indog. Sprachen, Dorpat 1891, էջ 126-132 «ա-նում է ցոյց տալ թէ բառը բնիկ ֆիննական է և ածանցւում է tap «սպանել» արմատից. հմմտ. վոտյ. tapan, վեպս. tappan, էստոն tapan, tapma, մորդվ. tapan, հունգ. csapni «սպանել, մեռցնել». այնուհետև փոխառու-թեամբ անցել է սլաւներին, պարսիկներին ևն)։-Հիւբշ. 252։
• = Արաբ. [arabic word] tabbār, որ Կամուս, թրք. թրգմ. Բ. 7 մեկնում է «թզենու նման մի ծառ է. ուրիշ բառարանների մէջ նշանակուած է իբր մեծ և կարմիր թուզ, որ ուտելի չէ»։ Չու-նի Steinschneider։-Աճ.
cf. Տարր;
letter, character;
letter, episite;
book;
աստուածեղէն —ք, the Holy Scriptures;
մարգարէական —ք, the prophecies;
—ք կանոնականք, canons, constitutions, statutes, written laws.
• = Թրք. [arabic word] dar «նեղ», որ յատկապէս գործածւում է սրտի նեղութեան համար։ Նա-խաձայն տ ներկայացնում է հին թուրքական + [syriac word] ձայնը, որ այժմ փոխուել է և դարձել d. հմմտ. [arabic word] dolma>տոլմա, այժմ դոլ-մա։-Աճ.
basket, hamper.
• «կթոց, կողով» Պարապմ. լ. (այլ ձեռ. տառաղանդ). լուսանցքի վրայ մեկնուած է «սկուտեղ»։ Նոյն բառն է նաև տառաղայ Վրդն. սղ. ճխգ, էջ 484 (Ունելով ցսերմն, ցանելով առաջի իւրեանց հող՝ ի տառաղայ արկեալ, որ բուսեալ և ծաղկեալ)։ Ուրիշ վկայութիւն չկայ։
• Ուղիղ մեկնեց նախ Աւգերեան, Բցտր. չփ. և կշռ. էջ 177։ Ուղուրիկեան (տե՛ս ԳԲ, էջ 1276 և 1406) պրս. թիրեան «մեծ կողով, որի մէջ միրգ և դալարիք են ռնում»։
military coat or mantle, cassock, capote;
doublet, jerkin.
• , ի-ա հլ. «զինւորական վերար-կու» Դատ. գ. 16 (գրուած է նաև տառովտակ Հին բռ., տառովակ Բառ. երեմ. էջ 306, տառոտակ, տառիովտակ ՋԲ, տառիովկատ ՆՀԲ, ԱԲ)։ Ուրիշ վկայութիւն չկայ։
• Հացունի, Պտմ. տարազի 159 «չորս տարերց դիմացող հաստ շոր», ուրեմն մեկնում է տարր և տոկալ բառերից!
caltrop;
— երկաթի, iron-thistle, instrument of torture.
• , ի-ա հլ. «սուր և խոշոր փուշ» ՍԳր. Ագաթ. «երկաթեայ խոցոտիչ մի գոր-ծիք» Ագաթ. որից տատասկաբեր Կոչ. 13. Ոսկ. ես. տատասկանտառ Տօնակ. տատաս-կացան Նար. ևն. յետին ժողովրդական ձևեր են տատաշ, տատաշկ Վրք. հց. բ. 415, Գնձ. Բժշ. Մխ. բժշ. 67 (SAdel § 119)։
• = Բնիկ հայ բառ, որ կրկնուած է *տասկ պարզականից, այս էլ աճած ձևն է *տաս արմատի, որ ծագում է հնխ. dək'-առմա-տից։ Հմմտ. սանս. dáçati, daçati «կծել». յն. δάϰνω, δαxεῖν «կծել, խայթել», δαϰος «կծան անասուն», δηζις «խածուածք», գոթ. tahǰan «պատռել», սանս. daštra և զնդ. dastra «շնատամ, կեռ, ճանկ», հբգ. zangar «կծող, սուր, հատու», հհիւս. tgng, անգսք. tange, հբգ. zanga, գերմ. Zange, ալբան. dane «աքցան» (իբր «կծող») ևն։ Այս բառե-րը ծագում են հնխ. denk'-«կծել» արմա-տից, որ ուզում են կապել հնխ. dək'-, dek'-«պատռել, պատառոտել» արմատին (Po-korny 1, 785 և 790, Boisacq 163)։ Հայե-րէնը գալիս է հաստատելու այս կապը, ըստ որում ձևով ծագում է dək'-արմատից, եսև նշանակութիւնն է «խածնել, կծել». այս ի-մաստի զարգացման համար հմմտ. թրք. əsərmaq «կծել, խածնել» և əsərγan «եղիճ փուշը», նաև Պլ. խածնել. «փուշը կառչիլ» (օր. փուշը փէշս խածաւ)։
turtle-dove;
ձագ —ի, young -;
— վուվուս արձակէ —, the coos;
eryngo, sea-holly.
• = Սրա հետ նոյն են մի խումբ նոյնաձայն բառեր. ինչ. սանս. [other alphabet] tittiri, պրս. [arabic word] taδarv, քրդ. tiwīrk, յն. τέταρος, τατύρας, τετράων, τέτρας, τετρϰδων, τέτρις, լտ. turtur, իտալ. tortora, ֆրանս. tourterel-le, հիսլ. ϑiδurr, դան. tiur, հսլ. tetrčvi, tet-rja, ռուս. тeтиря, լիթ. tetervas, tetirvá, tē, tervinas, լեթթ. teteris, հպրուս. tatarwis, որոնք նշանակում են զանազան թռչուններ, ինչ. «մի տեսակ կաքաւ, փասիան, ցախաք. լոր, խայտահաւ, նաև տատրակ». վերջին նը-շանակութիւնն ունի լատինական խումբը, հմմտ. նաև լտ. tetrinnio, tetrissito «բադի ձայնը», յն. τέτραζω «կչկչալ» (Pokorny 1, 718, Walde 777, 800, Trautmann 320, Bo-isacq 962)։ Սրանց նախաձևը դրւում է հնխ. teter-, tetr-, իբրև կրկնաւոր բնաձայն ռառ։ Հայերէնը չի կարող բնիկ լինել, նախաձայն տ-ի պատճառաւ։ (Սպասելի էր teter->*թե-թեր, tetr->*թեւր)։ Լաւագոյն է կցել մարա-ևան τατύοας ձևին, ըր աւանդում է Athenaeus 9, 387, որից փոխառութեամբ բառը դար-ձել է նախ *տատուրակ՝ իրանեաններին յա-տուկ -ակ. մասնիկով և յետոյ միջին ու-ի անկումով էլ՝ տատրակ։ Յն. τετρας, τέτραϰος ձևի դէմ ունինք գւռ. տետրակ, որ նըյն-պէս փոխառեալ է մարական համապատաս-խան ձևից, թէև գրաբարի մէջ չէ աւան-դուած։-Հիւբշ. 395։
• ԳՒՌ.-Մկ. տատրակ, Մշ. տադրագ, Երև. ռատարաև. Գոր. Ղրբ. Շմ. տէտրակ, Զթ. դադույօգ, դադուրոգ, Սվեդ. դmդը*գmգ։ Ասլ. դադըրդիգ (<տատրտիկ<տատրկիկ)։
form, fashion, manner, way;
furniture;
formula;
—, գործ —ու, clever work, artistic production;
գրահաշուական —, algebraic formula;
— խօսից, style;
cf. Վրացի;
ի — քաղաքացի, in plain, in private clothes;
ի — եկեղեցական, in clerical attire, dressed like a clergyman;
զգեցաւ աշխարհական —, he dressed like a layman.
• , ու հլ. (յետնաբար նաև ռ, ի-տ հլ.) «վարպետ բանուածք, արուեստաւոր գործուածք» ՍԳր. «միջոց» Ոսկ. հռովմ. 80. «ձև. եղանակ, կերպ, օրինակ» Ոսկ. հռովմ. 158, 207, Եփր. մրգ. 350 (գրծ. տարազիւք). որից տարազագործ «կտաւագործ վարպետ» Ես. ժթ. 10. տարազագործութիւն «ասրա-գործութիւն» Ոսկ. եփես. տարազել «յօրինել, ձևացնել» Մագ. այլատարազ «ուրիշ ձևով» Ոսկ. ես. կերպատարազ Նար. առաք. միա-տարազ Ըսիւք.։
jar;
*tare, tare and tret.
• «մի տեսակ ջրաման». մէկ անռամ ունի Վրք. հց. իզ. նոյնը գտնում եմ տա-ռայ ձևով Տաթև. ամ. 218.-Սիրտս մեր և խորհուրդս որպէս սկուտեղ և տառայ է, ո-րով նուիրեմք զամենայն ինչ Աստուծոյւ
shower, abundant rain;
— ձեան, flake of snow;
տեղ եւ — նետից, a shower of arrows;
a cloud of darts;
ծակոտեալ ի —ոյ նետից, pierced with a hundred arrow wounds.
• Տէրվ. Altarm. 94 տար և ափ բառե-ոից բարդուած. առաջինն է նոյն ընդ տեղալ, սանս. tar «հոսիլ, յորդիլ», երկրորդը՝ սանս. apa-, պրս. ❇ ab «ջուր»։ Bugge IF 1, 456 սանս. drapsa-«կաթիլ» բառի հետ։ Այս մեկնութիւնը մերժում է Հիւբշ. 497՝ նշանակութեանց տարբերութեան պատճառաւ։ Meillet, Rev. crit. 388, թրգմ. Բազմ. 1898, 120 յիշեցնելով թէ սանս. բառի նախաձալ-նը հին dh չէ (տե՛ս Wackernagel, Al-tind. Gram. 1, 242), կողմնակից և դուրս գալիս Bugge-ի։ Հիւնք. տարփ աւոմատից։
year, twelve-months;
պարականոն —, embolismic year;
տարւոջէ ի —, տարւոյ տարւոյ, տարւոյ —, annually, yearly, year by year, every year;
ի տարւոջ, in the year;
per annum, a year;
cf. Ամ;
cf. Թողութիւն.
• (տարւոյ, տարեաց) «ամ, տարի» ՍԳր. Եւս. քր. Եփր. որից տարեկան ՍԳր. Կոչ. Ոսկ. տարեմուտ «ամանոր» Կղնկտ. Վրք. հց. «տարելից» Մաշտ. 584. տարեգը-ւուխ Տոմար. տարևոր ՍԳր. Մծբ. Եւս. քր. նոր բառեր են տարեգիրք, տարեգրութիւն, տարևորութիւն, տարեցոյց ևն։-Meillet MSL 23, 146-7 ցոյց է տալիս՝ որ հին հնդևրոպացիք տարբեր բառեր ունէին մի տարւայ և մէկից աւելի տարիների համար. այսպէս զնդ. yarə «մի տարի», sard-«շատ տարիներ»=սանս. çarád-«տարիներ», լտ. bornus «աւս (մի) տարւայ» և bīmus, tri-mus «երկամեայ, եռամեայ», գոթ. ier «մի տարի», wintrus «տարիներ» ևն։ Այսաեւ և մի տարբերութիւն, որ շատ հասկանալի է խաշնարած ժողովրդի համար, կարծում եմ որ կար նաև մեր ամ և տարի բառերի միջև. տարի նշանակում էր «մի տարի», ամ «տա-ոիներ»։ Այս տարբերութիւնը Ե դարուց ա-ռաջ արդէն ջնջուած էր. Ոսկեդարում ամ և տարի կատարեալ հոմանիշներ? էին, մինչև որ ամ բառն էլ ջնջուեց և մնաց միայն տա-րի (աւելի լի ձև քան ամ միավանկը)։ Ասա-ծիս ապացոյց եմ համարում 1) երկեամ, երեամ, երկեմեան, երեմի շատ հնաձև բա-ռերը. 2) միամեայ բառը չկայ Ոսկեդարում 3) տարեկան նշ. «մի տարւայ». 4) վրաց. տարիօի «միամեայ գառնուկ՝» փոխ առնու-ած հայերէնից, շատ հին ժամանակ, յետոյ կորած հայերէնի մէջ, փոխանակուելով ամիկ բառով. 5) ի տարւոջ «մի տարում» Եզն. 199։ Ե դարում տարի բառը երբեմն կարող էր նաև յոգնակի գործածուիլ. օր. Եղիցին ի նշանս և ի ժամանակս և զտարիս. Գաղ. դ. 10. Զթիւ աւուրց և ամսոց և տարեաց կար-գէին. Եզն. 119։-Ամբողջ Ս. Գրքում տարի բառը գործածուած է 66 անգամ, որից միայն երեքը յոգնակի, մնացեալ 63-ը եզակի, իսկ ամ բառը գործածուած է ընդ ամէնը 581 անգամ, որից 278 յոգնակի, 65 յոգնակի ի-մաստով եզակի (վեց ամ, զհազար ամ) և 198 եզակի։
• Հներից Վանակ. տարեմտ. մեկնում է «Զի՛նչ է տարի. զի յինքեան տանի զօր, զշաբաթ, զամիսս և զչորս եղանակս. և դարձեալ զարեգակն տեսեալ ի կիտէն ի կէտն բոլոր ընթացեալ՝ ասացին. տա-րաւ զիմ ժամանակս»։ Նոյնը նաև Վրդ. սղ. կդ. էջ 214 «Այլ տարի դարձեալ որ զամենայն տանի».-Յայսմ. օգոստ. 11 «եւ տարի ասի, որ տանի զերկո-զ365 աւուրսն... և նոքօք զկեանս մարդ-կան և զամենայն մահկանացուաոս».-Տաթև. ձմ. ա. «Զի վասն այն կոչեմք տարի՝ որ զամենայն կեանս մեր և կհեշտութիւն կենցաղոյս ընդ ինքեան տանի և գնայ։.. Տարի կոչի վասն երեք պատճառի. նախ զի արեգակն տանի զերկոտասան կենդանակերպսն և վճա-րի. երկրորդ՝ զի տանի զչորս եղանակս և զամիսս և զշաբաթս, զաւուրս և զժա-մոս և զայլսն. երրորդ՝ զի տանի զժա-մանաևեաւ կեանս մեր»։ Նոյնը նաև Տաթև. հարց. էջ 190։ Սրանց համեմաս է նաև ՀՀԲ։ Böttich. Horae Aram. 35, 70 թերևս tar արմատից։ Նոյն, Wurzelf, 20 սրան է աւելացնում նաև արաբ. tārat։ Չուբինով վրաց. տարկոշի «ջրի շերեփ»! Հիւնք. հյ. շար և կամ զնո. սարետա։ Patrubány SA 1, 194 հնխ dā «բաժանել» արմատից։ Աճառ. ՀԱ 1ՉՈ8. 122 թերևս կովկասեան ծագու-մից. հմմտ. հիւս. օսթյ. tal', ֆինն. talvi սիրյ. tol, դիդ. tlebi, վոգուլ. tal հոմանիշները։ Patrubány ՀԱ 1908, 314 տալ բայից։ Մառ ИАН 1911, 471 վրաց. წელი ծելի «տարի» բառի հեռ-
seat of jurisprudence.
• մի բառ է՝ ըստ Բուրհան-ի-Քաթիի (տպ. Պօլիս irη., էջ 193), և Ճինգիզխանի հաստատած կարգի ու օրենքի անունն է. (Մոնղոլները իրենց շէրիաթը կոչում են թօրա)։ Այս բառը չի կարող լինել Եղիշէի դրածը, որովհետև Ե դարուն ռեռ չկար։ Բացի սրանից՝ նախարարները ո՛չ թէ դատարան, այլ մոգպետի ատրուշա-նը պիտի երթային զոհաբերութեան հա-մար։ Եղիշէի ձեռագիրների ընթերցուա-ծը կերևայ թէ ո՛չ դարիթիւրէ է և ո՛չ էլ տարիթիւրէ. այլ ղարիթիր, դարիթիւր, դարիթիւ։ Կայ պրս. թարութիւր, թարի թարիթէր «մութ, մթին, մթագոյն», իբր թէ ասուած լինէր «վաղը մութին եկէք»։ Բայց այս մեկնութիւնն էլ յարմար չէ, սրովհետև անդ բառից հասկացւում է, որ խօսքը տեղի մասին է։ Եղիշէի բառը պէտք է սրբագրել ղարիմիհր կամ հ ըն-կած՝ դարիմիր, որ է պհլ. dar-i-Mihr «դուռն Միհրի». հմմտ. փարս. darime, «մեծամեծ զոհաբերութեանց սրբավայ-րը, ատրուշան հրոյ կամ Dari M.hr ռու-ռըն կամ պալատ Միհրի» (Darmesteter Zeud-Avesta, էջ ծթ.)։-Պազիլ, Աւե-տաբեր, 1914, էջ 522 պրս. [arabic word] dar-i-dari «Դուռն արքունի»։
cf. Տարմահաւ;
—, — թռչնոց, flock, flight of birds;
— — or տարմաբար, cf. Տարմաբար.
• , ի հլ. «թռչունների խումբ, երամ» Արշ. Լաստ. ժը. Նար. 176. որից տարմ տարմ «խմբովին» Եփր. ծն. էջ 61 կամ տարմա-տարմ Եզն. տարմանալ «խմբուիլ» Լմբ. ժբ մարգ. էջ 107 (յովել. բ. 8). տարմաջուր «առասպելական ջուր՝ որին հետևում են մորեխասպան թռչունների խումբերը» Վրդն. աշխ. 523. տարմաբար Թր. և Երզն. քեր. Յհ. կթ. լուսատարմիկ Կիւրղ. աղ. Եփր. խչ։ 76. տարմահաւ «մի տեսակ սարեակ» Վեո-օր. 163, 174, և սրանից իբր համառօտեալ՝ տարմ «սարեակ» Շնորհ. եդես. Նչ. քեր. այսպէս կոչուած՝ խմբերով թռչելու պատ-ճառով. հմմտ. Կիր. պտմ. (տպ. Մոսկ. էջ 21z=Վենետ. էջ 209). «Քանզի եկն բաղ-մութիւն մանր հաւուցն պիսակաց, զոր վասն բազմութեանն տարմ անուանեն»։ Սրան է միանում նաև տորմ «նաւերի խումբ», որ տե՛ս առանձին։
cf. Տարմալակ.
• «քուրձ, քսակ, տոպրակ» Վկ. արև. էջ 180, 182 (ներգ. ի տարմալին ձևով), Հին բռ. որից տարմալակ՝ Տօնակ. Երզն. մտթ. տարմաղակ Ոսկիփ.։
unsteady, irresolute, perplexed, wavering, indeterminate, uncertain, cowardly, slothful, sluggish, idle;
— տագնապի տարակուսանաց, painful thoughts, mental anguish.
• ԳՒՌ.-Սռանից է տաղտամ «անդուրեկան, ձանձրալի (մարդ)», որ գործածական է Հայթաղ և շրջակայք (Ամատունի, Հայոց բառ ու բան 616)։
ardent desire;
love.
• ՓՈԽ.-Վրաց. თურფა տուրփա «սիրելի, ախորժելի, շնորհալի, սիրուն, նուրբ», ტურ-უა ჭალი տուրփա քալի «նուրբ և սիրուն աղ-ջիկ», ტრუიალი տրփիալի «առփեալ, սիրա-հարեալ, սիրահար» Սղ. բ. 10, ტრუოάა տրփոբա, ტრფიალვბა տրփիալեբա «սէր, սիրահար», ვტრუიალობվտրփիալոր, ვეთრუი վետրփի «սիրահարուիլ, հաճոյքով դիտել». საαრფო սատրփո, სატრფიალო սատրփիալո «սիրուն, հաճելի», სატურუო սատուրփո. სატურუალი սատուրփալի «հաճելի, հաճոյա-կան», დატრფობაդատրփոբա «զմայլիլ, լա-փըշտակուիլ», მეტრუე մետրփե, მოტრფიალე մոտրփիալե «սիրահարեալ»։
plain, flat country or district.
• «հարթ տափարակ դաշտ» Արձ. 1061 թուից (Վիմ. տար. էջ 24). Վանակ. հց. Օր-բել. հրտր. Էմ. 169. Լաստ. որից տափակ Շնորհ. առակ. 62. տափակողմն «հարթ կող-մը» Ա. մկ. գ. 40. ե. 52. տափել «հարթել» Ոսկ. բ. թես. տափան «ցաք, հողը հարթելու գործիք» Եզն. առ Լեհ. տափափուշ Ագաթ. տափարակ «հարթ, դուրան» Ա. թգ. ժէ. 20. ղկ. զ. 17 (որ և գրուած տապլարակ Պղատ. տիմ. 95), տափարակել Վրդն. օրին. Մագ. գետնատափ «մի տեսակ ծառ» ԱԲ. գտնւում է բազմաթիվ տեղանունների մէջ. ինչ. Տաշ-րատափ, Կամրջատափ, Խաչատափ, Տողա-տափ. Մախաղատափ, Տռարածատափ, Տափերական կամուրջ ևն (տե՛ս Հիւբշ. Հին հայոց տեղւոյ անունները, էջ 286)։ Նոր բա-ռեր են տափակ, տափակութիւն, տափաս-տան ևն։
• ՓՈԽ.-Վրաց. მოტაბაკებული մոտաբակե-բուլի «տափակաւուն, հարթ» Չուբինով 849 (առաջին մո -և վերջին -բուլի մասնիկ են. առանձին *տաբակի ձևը չունի Չուբի-նով).-հայ բոշ. tap'ak «տափակ», որից ծածկալեզւով tap'ak sis (sis «գլուխ») բռուս» (Finck, Die Sprache der arm. Zi-geuner, ЗАН 1907, էջ 121), որի հետ կաղ-մութեամբ նոյն է գալիս Պլ. ծծկ. տափակ «եւրոպացի» (ակնարկութեամբ նրանց յար-դեայ տափակ գլխարկի).-օսս. տափան «հարթ, տափարակ», քրդ. [arabic word] tāpān «տա-փարակ», թրք. գւռ. Եւդ. [arabic word] tapan «տա-փան» (ԳԴ պէրէն բառի տակ, Յուշարձան 329), թրք. գւռ. Սլմ. tapan «տափան», որից tapanlamak «տափնել», նոյնպէս և Ղառա-խի թուրքերի մէջ՝ թափան «տափան» (նա-խաձայնի համար հմմտ. Բբ. թափան «աա-փան», թափնէլ «տափանել»)։-Այս բոլորից աւելի հետաքրքրական են արաբ. [arabic word] taii «կողմ. 2. գետի ափ. Յ. շէն տեղ, հող», [arabic word] tāffa «սարի և դաշտի միջի մասը» (Կամուս, թրք. թրգմ. Բ. 802-3)։ Հայերէնը չի կարող սրանցից փոխառեալ լինել, որով-հետև գործածուած է Ե դարում. ուստի ա-րաբ. բառը կա՛մ պատահական է և կամ փոխառեալ հայերէնից։
warm, hot;
cf. Ջերմ.
• «ջերմ» Խոր. գ. 37 (Շամփուրն.. տաք էր իբրև զհուր). էլ. արիստ. էջ 137. Վրք. հց. Վստկ. Վրդն. առակ. Յայսմ. որից տաքացուցիչ Խոսր. տաքիլ «տաքանալ» Պիտ. տաքութիւն Ոսկ. յհ. ա. 21. Մխ. բժշ. տա-քումն Պիտ. 464. տաքդեղ «պղպեղ» Առաք. լծ. սահմ. 468. Զքր. սարկ. Բ. 133 (Ջպղպեղ, որ է տաքդեղ). Բառ. երեմ. 272 (կազմուած է ճիշտ ինչ. գւռ. թրք. isotə «պղպեղ», այն է is «տաք» + ot «խոտ»)։
• ԳՒՌ.-Ագլ. Ալշ. Ախց. Գոր. Երև. Ղրբ. Կր. Շմ. Ջղ. Սլմ. Տփ. տաք, Մշ. տաք, տակ, Մև Վն. տաք, Խրբ. Հմշ. Ննխ. Պլ. Ռ. Սեբ. Սչ. Տիգ. դաք, Ասլ. դաք, դա*։ Նոր բառեր են տաքանալ (Պլ. դաքնալ, Ղրբ. թքանալ), տաքարիւն, տաքդեղաջուր, տաքկոճ, տաք-հով, տաքուկ, տաքուչի, տաքօդք, տաքջուր, տտքտուն «բաղանիք», տաքցոց։
rank, line, order.
• «ղօրախումբ, վաշտ». մէկ ան-գամ ունի Եփր. համաբ. 152. «Սատակեաց կորոյս զտաքսատս զօրաց նորա վասն ան-արգանացն նորա»։ Ուրիշ վկայութիւն չկայ։
• = Բիւզ. յն. ταζατος «կանոնաւոր զին-ւոր», յդ. օὶ ταζατοι «բերդապահ զօրք», որ և ταζατίων (Sophocles 1068բ)։ Կաղ-մուած է τά́šις «խումբ, դաս» բառից։ Հա-յերէնը անշուշտ փոխառեալ է ասորերէնի միջոցով, որովհետև Եփր. թարգմանուած է ասորերէնից, թէև Brockelmann, Lex. syr. 133բ չունի համապատասխան ձևը. սակայն գիտէ յն. τά́ζις բառից ածանցուած ուրիշ փոխառեալ ասոր. բառեր։-Աճ.
solid, firm, hard, compact, constant, fix, stable, strong;
true, sincere, close, intimate, cordial;
—, —իւ, firmly, constantly;
voluntarily, willingly;
sincerely, intimately, closely;
— առաքինութիւն, solid virtue;
— սիրով, tenderly, affectionately, cordially;
— սիրել, to love sincerely, with all one's heart, passionately;
— աղօթել, to pray intensely, warmly, earnestly, eagerly.
• ՆՀԲ լծ. թրք. սէրթ «խիստ, պինդ», լտ. certus «ստոյգ» և հյ. սէր, սիրտ, նեոն։ Տէրվ. Altarm. 100 սեռն և սեղմ ձևեռի հետ՝ սանս. sāra «հաստատու-թիւն, ամրութիւն»։ Հիւնք. սիրտ բառից։ Müller WZKM 5, 269 յն. ϰρατύς «ու-ժեղ, զօրեղ», գոթ. hardus ևն բառա-խմբի հետ, որ մերժում է Հիւբշ. էջ 459։ Karst, Յուշարձան 407 սումեր. sir «կապել»։ Թիրեաքեան, Բազմ. 1913, 342 թրք. sert «ամուր, պինդ»։ Պատա-հական նմանութիւն ունին. յն. στερρός, գալլ. serth «հաստատուն», իռլ. seirt «ուժ» ևն, որոնց արմատն է հնխ. ster-(Boisacq էջ 910)։
nail, stud.
• ՆՀԲ կցում է բևեռ բառին։ Հիւնք. լտ. severus «պինդ. ամուր», թրք. սափ «կոթ», սիվրի «սրածայր»։ Մառ ИАН 1917, 318 նոյն ընդ բևեռ, արմատը վեռ։ Petersson, Ar. u. Arm. Stud. 111-2 բուն ձևը դնում է *սև<հնխ. k'eu-o, իբր սանս. çūka-«միջատի խայ-թոց», զնդ. suka, պհլ. sučan, պրս. sōzan «ասեղ» բառերին ցեղակից, որ յետոյ բևեռ բառի նմանողութեամբ դարձել է սևեռ։ Պատահական նմանու-թիւն ունի արաբ. ❇ samr «գամել», որից [arabic word] mismār «գամ, մեխ» (Կա-մուս, թրք. թրգմ. Ա. 901)։ Lidén, Gö. teborgs högskolas ârsskrift 1933, էջ 52 սեպ և բեւեռ բառերի խաչաձևմամբ յառաջացած, մերժում է Petersson-ի մեկնութիւնը։
imperious, high, haughty, supercilious, arrogant, proud, superb;
— առ հանդերձ, fond of dress, smart, spruce, dandy;
— առնուլ, cf. Սիգամ.
• ՆՀԲ լծ. սոնք, շուք, շքեղ։ Karst, Յուշարձան 407 սումեր. sag «գլուխ, գլխաւոր», 415 մոնգոլ. tsik, բուրեաթ. seke «ուղիղ», թրք. čun, čin «ուղիռ» ևն։ Պատահական նմանութիւն ունին արաբ. [arabic word] šaǰī' «քաջ», ասոր. [syriac word] səga «մեծ, շատ», եբր. [hebrew word] sgā «աճիւ»։
slime, mud, ooze, mire, slough, dirt;
deposit, sediment, dregs, lees.
• , ո հլ. «ցեխ. գետի կամ ջրի տակ նստած տիղմը» Ոսկ. ես. 351 և մ. գ. 7. Վեցօր. 141, 142, 183. Փիլ. Վստկ. 103. որից սկախառն «ցեխոտ» Վեցօր. 137. սկանալ Ոսկ. ես. 324. մանրասիկ Շիր. սկիլ «ջրի տակ սուզիլ՝ մրուրի պէս» Ոսկ. գծ. 578. Յայսմ. տղմասիկ Նար. ժզ. 36 (տպ. տղմա-սիգ). Շնորհ.-ըստ ՀՀԲ կայ նաև գրուած ըսկախառն։
• ԳՒՌ.-Վն. սիկ «ջրի տակ նստած դիրտ» (տե՛ս Ամատունի, Հայոց բառ ու բան 589), Մշ. սիգ «կարմիր և դեղին կաւ ունեցող հող» (օր. սիգ արտ), Սեբ. սիգ «գետի ե-զերքից հանուած մանր աւազահող, որով ոսկերիչները զանազան բաներ են ձուլում». որից Ալշ. Կր. Նբ. սկիլ, Երև. սկվիլ, Մրղ. սըկկէլ, Սլմ. սկել, սղ'ել «խորասուզուիլ, ընկղմիլ», իսկ Մշկ. Ք. «ջուրը պարզուիլ, պղտորութիւնը անցնիլ», սկռիլ Վն. «ծանր ծանր ջրի տակ իջնել»։
murderous;
hired assassin.
• «աւազակ, մարդասպան, սը-րիկայ» Գծ. իա. 38 (ուրիշ վկայութիւն չու-նինք)։
shekel.
• -άն. αἰϰλος կամ σἰγλος «պարսկական, հրէական կամ եփեսական մի դրամ», որ ծագում է եբր. [hebrew word] šeqelհոմանիշից. արմա-տը šaqal «կշռել։=արար. [arabic word] ϑaqal «կշռել ծանրութիւն», ասուր. ❇ [other alphabet] ša-ka-lu «կշռել» (յետոյ «հաշուել»), šikiu «սիկղ» (Strassmaier, Alphabetisches Verz A Assyr. u. Akkad. Wörter. էջ, 994, Delit-zsch, Assyr. Handwört. 685-6)։ Յոյնից են նաև լտ. siclus, ֆրանս. sicle, գերմ. Sekel, վրաց. sikili, ռուս. cиклъ ևն։ Նոյն բառից է կազմուած յն. σἰγλαι «ականջի գինդ», որ արևելեան սովորութեամբ ոսկի կամ արծաթ դրամ է լինում (Boisacq 863)։ -Հիւբշ. 378։
empty, void;
destitute;
vain, useless.
• , ո հլ. «ունայն, պարապ, թափուր, մէջը փուճ» Ոսկ. փիլիպ. և բ. տիմ. որից նին ի սնոյ Եփր. թգ. 423. մն. 494. սնանալ Ամբակ. գ. 7, Եզն. 180, անոտի ՍԳր. Սեբեր. ննոտիլ Դ. թագ. ժե. 15. սնութիւն Մանդ։ սինեալ Ագաթ. սնակուշտ ՍԳր. Եփր. թագ. ննաբանութիւն Ոսկ. գղ. սնամահակ կամ սնամահիկ «անվարձ, պարապ տեղ աշխա-տած» Ոսկ. ես. և Փիլ. 492. սնամէջ Վեցօր. 88. սնապարծ Գաղ. ե. 26. Վեցօր. Ոսկ. մ. գ. 3. սնավաստակ Ագաթ. սնահաւատ, սնո-տիապաշտ, սնոտիապաշտութիւն, սնոտիա-պաշտական (նոր բառեր) ևն։ Նոյն արմատի երկրորդ ձևն է ոսին «սին, վտիտ, ազազուն» Նն. խա. 6, 7, 27. որից ոսնիլ «սնանալ, ազազիլ» Ագաթ. ռամկաձև՝ հոսնիլ, հոսնե-ալ Լծ. կոչ. կայ նաև սնին ձևը՝ Լմբ. առակ. և ցնոտի «անարգ» Բառ. երեմ. էջ 318։
• = Բնիկ հալ բառ՝ հնխ. k'eno-ձևից. հմմտ. յն. հոմեր. ϰενεός, ատտ. ϰενός «պա-րապ, սին, փուճ, ոչինչ», ϰενεών «խոռոչ», ϰενοῦν «պարպել, դատարկել» (Boisacq 434, Pokorny 1, 365, 390)։ Հայերէնից և յունա-րէնից դուրս այս արմատը ուրիշ որևէ լեզուի մէջ չէ պահուած։-Հիւբշ. 490։
• ՆՀԲ լծ. հյ. ոսին և յն. ϰενός։ Win-disch. 19 յն. ϰενός։ Չուբինով՝ վրաց. სენი սենի «ախտ, հիւանդութիւն» բառի հետ։ Böttich. ZDMG 1850, 361 և Ari-ca 81, 366 սանս. çunya, յն. ϰενός Lag. Urgesch. 533 ոսին ձևի դէմ դնում է սանս. *pāçana(?), գոթ. faginōn «ուրախանալ», fagrs «պատշաճ, լար-մառաւոռ»։ Mü̈ller SWAW 38, 576 յն. ϰενός։ Հիւբշ. KZ, 23, 17 և 34 սանս. çvanya, çūnya, յն. ϰενεός։ Սրանց հա-մեմատ նաև Տէրվ. Նախալ. 73։ Հիւնք. սան բառից։ Scheftelovitz BВ 28, 283 սանս. çūna, զնդ. sūna «թերութիւն, պակասութիւն»։ Patrubány IF 14, 59 ոսին միացնում է լիթ. pészti «մազերը քաշել», յն. πέϰω «սանտրել», լտ. pecten «սանտր» բառերի հետ!
service-apple or sorb-apple tree.
• , ո հլ. «ունայն, պարապ, թափուր, մէջը փուճ» Ոսկ. փիլիպ. և բ. տիմ. որից նին ի սնոյ Եփր. թգ. 423. մն. 494. սնանալ Ամբակ. գ. 7, Եզն. 180, անոտի ՍԳր. Սեբեր. ննոտիլ Դ. թագ. ժե. 15. սնութիւն Մանդ։ սինեալ Ագաթ. սնակուշտ ՍԳր. Եփր. թագ. ննաբանութիւն Ոսկ. գղ. սնամահակ կամ սնամահիկ «անվարձ, պարապ տեղ աշխա-տած» Ոսկ. ես. և Փիլ. 492. սնամէջ Վեցօր. 88. սնապարծ Գաղ. ե. 26. Վեցօր. Ոսկ. մ. գ. 3. սնավաստակ Ագաթ. սնահաւատ, սնո-տիապաշտ, սնոտիապաշտութիւն, սնոտիա-պաշտական (նոր բառեր) ևն։ Նոյն արմատի երկրորդ ձևն է ոսին «սին, վտիտ, ազազուն» Նն. խա. 6, 7, 27. որից ոսնիլ «սնանալ, ազազիլ» Ագաթ. ռամկաձև՝ հոսնիլ, հոսնե-ալ Լծ. կոչ. կայ նաև սնին ձևը՝ Լմբ. առակ. և ցնոտի «անարգ» Բառ. երեմ. էջ 318։
• = Բնիկ հալ բառ՝ հնխ. k'eno-ձևից. հմմտ. յն. հոմեր. ϰενεός, ատտ. ϰενός «պա-րապ, սին, փուճ, ոչինչ», ϰενεών «խոռոչ», ϰενοῦν «պարպել, դատարկել» (Boisacq 434, Pokorny 1, 365, 390)։ Հայերէնից և յունա-րէնից դուրս այս արմատը ուրիշ որևէ լեզուի մէջ չէ պահուած։-Հիւբշ. 490։
• ՆՀԲ լծ. հյ. ոսին և յն. ϰενός։ Win-disch. 19 յն. ϰενός։ Չուբինով՝ վրաց. სენი սենի «ախտ, հիւանդութիւն» բառի հետ։ Böttich. ZDMG 1850, 361 և Ari-ca 81, 366 սանս. çunya, յն. ϰενός Lag. Urgesch. 533 ոսին ձևի դէմ դնում է սանս. *pāçana(?), գոթ. faginōn «ուրախանալ», fagrs «պատշաճ, լար-մառաւոռ»։ Mü̈ller SWAW 38, 576 յն. ϰενός։ Հիւբշ. KZ, 23, 17 և 34 սանս. çvanya, çūnya, յն. ϰενεός։ Սրանց հա-մեմատ նաև Տէրվ. Նախալ. 73։ Հիւնք. սան բառից։ Scheftelovitz BВ 28, 283 սանս. çūna, զնդ. sūna «թերութիւն, պակասութիւն»։ Patrubány IF 14, 59 ոսին միացնում է լիթ. pészti «մազերը քաշել», յն. πέϰω «սանտրել», լտ. pecten «սանտր» բառերի հետ!
refuse;
low, despicable, vile;
— or — ժողովըրդեան, — խուժան, riffraff, dregs and refuse of the people, mob, rabble, scum of the people, the unwashed, the many-headed, beggarhood.
• , ի-ա հլ. «յետամնաց, անպի-տան մնացորդ, փախստական կամ դասալիր ռամիկ և հասարակ ժողովուրդ» ՍԳր. Բուզ. 151. Փարպ. Լաստ. գրուած սինլիքոր Սիմ. ապար. 49։
gluten;
mordant;
preserved fruits, conserves, preserves, jam;
cf. Փշատ.
• , ո հլ. բոյս՝ որ մեկնւում է ռանա-զան ձևերով. այսպէս «մի տեսակ խիժաբեր ծառ» Ռոշք. «սին, փշատ կամ ալոճ» Տաթև. ձմ. ձդ. Բժշ. «անուշ խնձոր, melimoluni» Գաղիան. «ուտելի մի տեսակ խոտաբոյս. scorzonera hisnanica (ՀԲուս. § 2753)» Կամրկ. «քօշմօրուք, թրք. էմլիք» Հին բժշ. «շակակուլ» Նոր բժշ. «սին, sorbus domesti-ca L» և «քօշմօրուք, tragopogon coloratum CA. Mey» Տիրացուեան, Contributo § 204 և § 570.-արդի գաւառականներում սինձ կամ սէզնը անունով զանազանւում է երկու բոլորովին տարբեր բոյս. մէկը ծառ է՝ ծիրանի ծառի բարձրութեամբ, տալիս է կաղինի մե-ծութեամբ քաղցրահամ կարմրաւուն մի պր-տուղ, որ ալոճի մի տեսակն է (Վն. կոչւում է մկնալոճ, Թաւրիզի թուրքերէնով եմիշան). միւսը մի հասարակ խոտաբոյս է, որ հում ուտւում է։ Որից սնձենի «սինձի ծառը» Յայ-սըմ. սնձնի Յայսմ. դեկ. 17. Վստկ. 143. ննձի Վստկ. 155 (սեռ. սնձեաց՝ որ է ալու-ճըն)։ Թուի թէ սրանց հետ նոյն է նաև սինձ կամ սինծ «մածուցիկ նիւթ» Փիլ. լին. 21, Անյ. պերիարմ. Պիտ. 391. Երզն. մտթ. 390 (հմմտ. շրէշ խոտը և մածուցիկ նիւթը), եթէ սակայն այս բոլորը պէտք չէ փոխել սոսինձ, հակառակ այսքան յաճախ գործա-ծուած լինելուն։
• ՓՈԽ.-Տիրազուեան, Contributo § 204 Տրապիզոնի թուրքերէնով դրած է անիծ ա-ղաճի (հարցականով և հակառակ իր սովո-րութեան առանց իտալերէն ևս տառադար-ձելու). համարում եմ ա և ս տառերի նմա-նութիւնից յառաջացած սխալ մի ձև, որի ու-ղիղը հայերէնից փոխառեալ մի ձև պէտք է լինի, «մկնալոջ» նշանակութեամբ. ըստ այսմ հմմտ. վերի արաբ. և քրդ. ձևերը։
cf. Որդիակիցք.
• «որդիացեալ ի սուրբ աւազանէն, որպէս կնքահայր և սան» Մխ. դտ. օր. թգ. Վրդն. առկ. 52, 90. սխալ գրուած սանտիկոս կանոն. 186=սնի-կոս Շողակաթ 44, սանտիկնոց, սանտիկոս Տաթև. մեկն. ես. խգ. ժ., որից սենոեննոսու-թիւն (անշուշտ շփոթուած սնդիկ! և ստնդի բառերի հետ) «որդեգրութիւն» Անկ. գիրք նոր կտ. 387, 396, 405, 413։