Ամպաձեւ տեսողացն ցուցանի. (Լաստ. ԺԸ։)
ԱՄՊԱՏԵՍԻԼ որ եւ ԱՄՊԱՁԵՒ. Ամպագոյն. ամպանման. νεφελοειδής nubis specimen habens, nubilus Ունօղ զտեսիլ ամպոյ.
Օրհնեալ ես փայտ սուրբ՝ ամպատեսիլ սիւն. (Անյաղթ բարձր.։)
Ամպատեսիլ միգով շուրջ փարի. (Մագ. ԺԳ։)
• «մոլորակ». որից ամպար աստեղք «եօթը մոլորակները». ունի միայն Ալիշան, Հին հաւատք, էջ 112՝ հանելով մի հին գը-րուածքից, որի անունը չի տալիս։
• Ալիշան (անդ) ստուգաբանում է անպար «անշարժ»։
• Ամպարտքաշ տե՛ս Պարտքաշ։
ԱՄՊԱՐ. որպէս ամբար, համբար.
Յամպարս շտեմարանաց. (Լմբ. ամովս.։)
ըստ Բժշկարանաց՝ ՅԱՄՊԱՐ, ՅԱՆՊԱՐ. Բոյս, եւ ծաղիկ նորա անուշահոտ յոյժ. ամպէր, անպէր, էպիր. ambra, ambarum Իսկ ՅԱՄՊԱՐ ՊՈՒ, կամ ՅԱՄՊԷՐ ՊՈՒՅ, (յորմէ ռմկ. ամպէր պօյ ծաղիկ), է բուրումն ամպարի, կամ ունօղ զհոտ նորա։ (Իսկ շահպօյ, որ է այլ ծաղիկ, ըստ Մենինսքեայ է նաեւ ամպէրն։)
ԱՄՊԵԱՅ ԱՄՊԵՂԷՆ Յամպոյ կամ ամպով կազմեալ. ամպային. ամպէ. պուլութտան.
Թակաղաղ մի ամպեայ։ Թակաղակն ամպեայ, զի ամպով վերանան արդարքն ընդ առաջ Քրիստոսի. (Ագաթ.։) (Տօնակ.։)
Սիւնք ամպեղէն. (Ագաթ.։)
Կամարն ամպեղէն. (Շար.։)
Զամպեղէն եւ զլուսերանգ կամարն երկնի ցուցանէր. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Լոյս ամպեղէն. (Խոր. առ արծր.։)
Յամպեղէն կառաւորն ասիցէ։ Որ յամպեղէն կառսն նստեալ իցեն. (Կոչ. ԺԵ։)
Այլակերպարան բանիւք մտանէ ի ճառս. (Ոսկ. եբր.։)
Որ է ի կերպարանս առն. իբրեւ այր ձեւացեալ. մարդակերպ. մարդու կերպարանքով. ինսան քիսվեթինտէ.
Այրակերպ երեւեալ նախածանօթ Դանիէլի. (Վրդն. դան.։)
Զգեցուցանել եւ զգենուլ զկերպարանս առն. մարդակերպ երեւեցուցանել, եւ երեւիլ.
Այրակերպեալ զզօրավարն իւր զմիքայէլ՝ զօրագլխին իւրում յեսովայ ի դաշտին ցուցանէր։ (Եզնիկ.։)
Զգեցուցանել եւ զգենուլ զկերպարանս առն. մարդակերպ երեւեցուցանել, եւ երեւիլ.
Այրակերպեալ զզօրավարն իւր զմիքայէլ՝ զօրագլխին իւրում յեսովայ ի դաշտին ցուցանէր. (Եզնիկ.։)
ἑρημία solitudo Անապատն լինել. եւ անապատաբնակութիւն. ամայութիւն. առանձնութիւն. թենհալըգ.
Լինել օգնական անապատն անապատութեամբն իւրով, ծարաւն նեղութեամբ իւրով. (Եփր. ել.։)
Որպէս թէ ոչինչ անապատութեամբս օգտեցաք. (Բրս. թղթ.։)
Կրատիտոս տեսեալ որդի մեծատան, զի պատեալ էին շոգմոգք բազումք (սուտ բարեկամք), ասէ, պա՛տանի, ողորմիմ քոյոյդ անապատութեանդ. (Ոսկիփոր.։ Իսկ Ոսկ. ղկ.)
Մեծատուն կորուսեալ զազգականութիւն իւր անապատութեամբ չարութեամբն իւրով. ա՛յլ ձ. լաւ եւս, անազատութեամբ. յն. անազգութեամբ չարութեանն։
Անզբաղապէս կալ յաղօթս, կամ խօսել ընդ Աստուծոյ, կամ Աստուծոյ խօսակից լինել. (Նեղոս.։ Խոր. ՟Բ. 88։ Գր. հր.։)
Կատարել զյիշատակ վկայիցն անզբաղապէս։ Անդ կալ անզբաղապէս, եւ աղօթից պարապել. (ՃՃ.։)
Արածէին զհօտն անզբաղապէս սրտիւ. (Յհ. կթ.։)
Եւ անյապաղ, անդանդաղ, առանց ուշ ունելոյ այլոց իրաց. առջի բանը ա՛ն ընելով.
Վաղվաղակի փութով եւ անզբաղապէս զայրն առ նա ածցեն. (Բուզ. ՟Դ. 10։)
Հանապազ ընթացի՛ր անզբաղապէս ի յիշատակ վկայիցն. (Եփր. խոստ.։)
Լիութիւն եւ առատութիւն անպակաս.
Անպակասութիւն հացի եւ գինւոյ. (Փարպ.։)
Կամ Անընդհատ հանապազորդութիւն. որ եւ ՅԱՃԱԽՈՒԹԻՒՆ ասի. ἑκδελεχισμός. assiduitas, continuatio.
Ողջակէզ անպակասութեան. (Թուոց. 1։ ՟Ի՟Ը. 6։)
Ազատ ի պատժոյ. անպատուհաս. անպատժական.
Ի բազմապատիկ յանցանսն մնայր անպատիժ. (Լմբ. սղ.։)
Չէ՛ անպատիժ այսպիսի օրինակս ի մէջ բերել վասն աստուծոյ. (Սեբեր. ՟Ա։)
Ի մարմնական ատեանն եւ յաստուածայինն՝ արդարն անպատիժ է. (Լմբ. առակ.։)
Անպատիժ արձակել. (Սկեւռ. լմբ.։)
Զդատողութիւնն (արա՛) անպատիժս. այսինքն առանց պատժի կամ պատժելոյ. (Նար. գանձ խչ.։)
Ուր չիցէ պատրուակ. առանց պատրուակի. բացայայտ.
Անպատրուակ յօրինումն. (Սկեւռ. լմբ.։)
Անպարտ կամ անպարտականն գոլ. անմեղութիւն. եւ ասելն՝ քաւեալ եմ ես.
Զանպարտութիւն իւր մատնեաց փոխանակ պարտաւորաց. (Մծբ. ՟Բ։)
Անմեղական անպարտութեամբ. (Մագ. ՟Կ՟Է։)
Ծանուցանէ զորոգայթ. եւ կրկին զանյեան բանն ասիցէ, անպարտ է. (Մխ. դտ.։)
Զի՞նչ խօսի, եթէ ոչ զանպարտութիւն եւ զթողութիւն մեղաց դարձելոց ի նա. (Համամ առակ.։)
Անպարտելի գոլն.
Ընդ անպարտութեանն՝ թագաւոր. (Նար. ՟Խ՟Թ։)
Ոչ պերճացեալ. անպարծ. խոնարհ. անպաճոյճ.
Անպերճ զարդ. (Ոսկ. եբր.։)
Միշտ անպերճասէր է աստուածութիւնն. (Մեկն. ղեւտ.։)
անվրէպ ուղղութիւն. անսխալ իմն.
Յարմարումն իմն գոլով պատճառաց անվրիպութեանց. (Նիւս. բն.։)
Անմեղս եւ անվրիպութիւնս (այսինքն անվրիպութեամբ) ըստ քրիստոսի հետոցն ընթանայ. (Նար. ՟Հ՟Ե։)
Ընթերցի՛ր զառաջագոյն բանսն, եւ ուսցիս զանվրիպութիւնսն. (Եփր. աւետար.։)
Ուր իցէ պաղատանք ի կողմնէ աշխարհին կամ բազմութեան.
Մատուցանէին զաշխարհապաղատ պատգամսն առաջի թագաւորին. (Բուզ. ՟Գ. 21։)
εὑτέλεια. vilitas. Յետնութիւն. անպիտանութիւն. յոռութիւն.
Չեւ եւս երեւի մեզ ապաժամանութիւն գործոյն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 23։)
ԱՊԱԽՏԵԼ Իբր Ապխտել. յն. ταριχέω որպէս թէ՝ Տառեխել.
Զոհս կանայք նոցա առնուն, եւ ապախտեն. (Թղթ. բարուքայ.։)
Մարմինս՝ որպէս ապականելի. (Սահմ. ՟Ը։)
Արտաքս անկաւ յապականելի աշխարհս. (Եղիշ. ՟Ա. ՟Բ։)
Ապականելի կիրք. (Շ. թղթ.։)
Ե՛ւ խմորունն եւ անխմորն է ապականելի. (Լմբ. ատ.։)
Սովոր եմ հաւանել դատաստանի, եւ ոչ ապականելի եւ անօգուտ բանից. (Վանակ. յոբ.։)
Ապարահութիւն դաշտանին, զի դարձաւ նա վերստին, վկայէ վասն տղայութեանն դառնալոյ. (Եփր. ծն.։)
Որ անցանէ ընդ այնոսիկ (օրէնս՝) որ եդեալքն են, տանջեսցի առ դրողէն՝ իբրու ապիրատեալ. (Պղատ. օրին. ՟Դ։)
Որդիքն ահարոնի՝ զի ապիրատեցան, անարգեցան ի քահանայութենէ անտի. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
Որ ապստամբեցուցանէ. գրգռող յապստամբութիւն.
Դոքա էին որդւոցն իսրայէլի՝ ըստ բանին բաղաամու՝ ապստամբեցուցիչք, եւ արհամարհիչք բանին տեառն ի բեղփեգովր. (Կիւրղ. թուոց.։)
Ապստամբողական թշնամւոյն, որ ի յերկնից վայր անկեալ. (Շար.։)
Ապտակել. հարկանել.
Ապտակալից ձաղակոծ առնէ. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 5։)
ԱՊՏԱԿԱԿՈԾ ԱՌՆԵԼ. Կոծել ծեծել ապտակաւ. ապտակել.
Ապտակակոծ զընկերսն, կամ զմիմեանս առնել. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 12. 23։)
Եթէ ապրիցե՞մ ես յախտէ աստի. (՟Դ. Թագ. ՟Ա. 2։)
Ոչ տեսանէ մարդ զերեսս իմ, եւ ապրէ. (Ել. ՟Լ՟Գ. 20։)
Տեսանիցէ զաստուած, եւ ապրիցէ. (Ագաթ.։)
Արձակեցեր, եւ ապրեաց իբրեւ զայծեամն ի հաղբից. (Սիր. ՟Ի՟Է. 22։)
Ապրեցին եւ կեցին. (Եփր. համաբ.։)
Թէ եւ ակամայ է այնպիսի ուրացութիւնն, այլ սակայն չապրէ ի տանջանաց։ Ի սովոյ ապրեցին։ Երեք մասունքն կորնչին, եւ մին միայն ապրէ. եւ որ ապրիցէն, եւ նմա այնչափ վնաս լինի. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 6. եւ 8։ ՟Բ. 21։)
Ապրեաց տունն ի հրձգութենէ. (Փիլ. սամփս.։)
Զաղքատութիւնն գովեսցուք, որով ղազարոս ապրէ. (Ածաբ. աղքատասիր.։)
Զի այնպէս կարգն իսկ ողջ ապրի (այսինքն պահի), եւ եբրայեցին ընդ ասորւոյն միաբանի. (Կիւրղ. ծն.։)
Զբազում մթերս գանձուց տային ի ձեռս թշնամեաց, զի թերեւս ապրեսցեն զանձինս իւրեանց. (Ղեւոնդ.։)
Նա ինքն է առաջնապահ եւ վերջնապահ. (Եփր. ծն.։)
Ածեալ ի կատարումն զառաջնապատում պատգամսն եսայեայ. (Ագաթ.։)
Յառաջագոյն պատմեալ, նախաճառեալ.
μυθογραφία. fabularum conscriptio. Գրութիւն առասպելաց.
Պարապիլ յառասպելագրութիւնս. (Մագ. ՟Ժ՟Է։)
Որ պատրէ առասպելեօք. ստապատիր.
Դիս սնոտիս, առասպելապատիրս յարաջագոյն ի յաշխարհ արձակեաց. (Կոչ. ՟Ժ՟Ե։)
Առասպելաբանութիւն. առասպելագրութիւն.
Ջրհեղեղին զրոյցք ի յունական առասպելարկութենէն յոյժ հեռի ի բաց են, զոր առ դեւկաղիոնաւն ասեն ջրհեղեղէն. (Եւս. քր. ՟Ա։)
cf. Բանտեմ.
ԲԱՆԴԵՄ որ եւ ԲԱՆՏԵՄ. Ի բանտ արկանել. փակել ի կապարանի. եւ Արգելուլ ուրեք իբրեւ ի բանտի կամ ի դիպահոջ. որպէս իտ. carcerare
Զորս վիրաւորէր, կռփէր, բանդէր. (Շ. ՟ա. պ. ՟Ժ՟Թ։)
Բանդեաց զնա յամուր մախանաց։ Զաղքատս եւ զօտարս զրկէ եւ բանդէ. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. առակ.։)
Փուքքն հնչիւն հանեն ի փողի եւ ի բանդռան։ Բերանն որպէս բանդիռն. (Ոսկիփոր.։)
verbose, eloquent, voluble, fluent.
Հեթանոսացն իմաստունք եւ բանեղք։ Բանն Աստուծոյ յինքն քարշէր զմեծամեծս եւ զտնանկս, զբանեղս եւ զծանրալեզուս. (Պրպմ. ՟Լ՟Թ. եւ ձեռ։)
Թէ զսա սիրես, լինիս բանեղ. (Կրպտ. ոտ.։)
Զանբանս՝ բանեղս արար (որպէս զէշն բաղաամու). (Նար. յովէդ.։)
to contradict.
Եթէ ոք յոյժ անմիտ իցէ, չկարէ բանընդդէմ լինել, թէ չիցէ այնպէս. (Ոսկ. ես.։)
learned, skilful, experienced, versed, wise;
eloquent.
ῤήτωρ rhetor Կորովաբան. պերճաբան. ճարտարաբան. ճարտասան. ըստ յն. հռետոր. խօսող ոք. զօրաւոր բանիւ, եւ խելամուտ ամենայն բանի.
Անդէն յառաքելոցն ժամանակս յարոյց Աստուած քարոզս բանիբունս՝ ճարտարախօսս։ Ապողոս՝ բանիբուն եւ զօրաւոր գրովք եւ մտօք, եւ բանիբուն մեկնութեամբ. (Սեբեր. ՟Դ։)
Երանելին Ագաթանգեղոս այր բանիբուն գիտութեամբ, եւ լի ամենայն հրահանդիւ. (Փարպ.։)
inseparable.
Անտղելի. անշարժ, կամ անբաժին. (Հին բռ.) (որպէս անդրդուելի, կամ անճղելի)։ (Կայ եւ ռմկ. ԱՆՏՂԵԼ, իբր ԱՆԹԵՂԵԼ, մոխրով ծածկել զկրակ)։
of low birth, ignoble.
ἁγενής. ignobilis. Ապատոհմիկ. անազգի. ցած ազգէ կամ տնէ. ասըլսըզ, հագըր.
without habitation, houseless;
like a pilgrim.
Առանց տան. իբրեւ պատդուխտ.
ἅοικος, ἁνέστιος. domo et sede propria carens. Ոյր չիք տուն եւ բնակարան առանճին. անյարկ. եւ Որոյ չգուցեն ընտանիք. տուն տեղ չունեցօղ. էվի պարգը օլմայան, մէքեանսըզ, զարիպ.
Անտուն, եւ անքաղաք. (Սարգ. յկ. ՟Դ։ եւ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ժ՟Բ։)
Այդր անտուն շրջեցայ, եւ ապա յայս խորանս մտայ. (Լմբ. սղ. ՟Ժ՟Դ. ՟Ձ՟Գ։)
joyful, cheerful;
without sorrow.
Ազատ եւ անտրտում զերծանի յայսմ աշխարհէ. (Լմբ. ի գր. պապ.։)
clavicle, collar-bone.
որ եւ ԱՆԴՐԱԿ. զոր տեսցես. κλείς սեռ. κλείδος. clavis (կամ junctura, jugulus ) (լծ. թ. փիլիտ, փիլատէ) ռմկ. ախլագ, կղպակ. որպէս թէ Անուր փոքրիկ. այսինքն Ոսկերք պարանոցին ի ձեւ անրոյ կամ աղխից, որովք զօդին ուսք ընդ վզին, եւ թեւք ընդ ուսս. Վզին առջեւի ոսկորները.
cf. Անցաւոր.
Անցաւոր. առժամանակեայ. անկայուն. ապականացու. կեչիճի.
Անցական կերպարան աշխարհի. (Տօնակ.։)
soft, affable.
Միամիտ եւ անցասումն (որպէս զաղաւնի). (Տօնակ.։)
passage.
πάσχα. pascha. Անցանակ որ եւ ԱՆՑԻԿ. ԱՆՑ. որպէս եբր. ֆասէք. այն է Պասեք. զատիկ. տօնն, եւ գառն զենեալ ի տօնի անդ։
healthy, free from pain;
insensible;
without pain.
Ցորչափ զպատուիրանն չէր անցեալ, անցաւ եւ անմահ էր նա մարմնով. (Կիր. ՟ը. խհ.։)
Վասն զմիտսն յստակ պահելոյ, եւ անցաւ ի խղճէ. (Տօնակ.։)
passenger, traveller;
fugitive, transitory, perishable, temporal, frail, vain.
πάροδος, διοδεύων, παροδεύων. viator, transiens, permeans. Որ անցանէ. իբր Անցորդ. ճանապարհորդ. ուղեւոր. անցւոր, ճամբորդ. եօլճու.
Անցաւորք. զանցաւորս. անցաւորաց ճանապարհի. (Սղ. ՟Հ՟Թ. 13։ ՟Ձ՟Ը. 42։ Յոբ. ՟Ի՟Ա. 29։ Եզեկ. ՟Ե. 14։ ՟Ժ՟Զ. 15. 25։ ՟Լ՟Զ. 34։)
Պանդոկ մի կայր ի վերայ երկրի՝ ի յանցաւոր ճանապարհի. (Շ. յառակս.։)
instability, frailty, vanity.
Խաղային ի հուր, ի գազանս, եւ յանցաւորութիւն լայնութեան եւ խորութեան ծովու. յն. լոկ, ընդ պեղագոսս. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 29։)
Որպէս մերն ստոյգ է անցաւորութիւն, այսպէս եւ նորա ցաւքն։ Յայսմ աստիճանէ (երկիւղին) պնդութեամբն փոխեալ՝ յանցաւորութիւն սիրոյն ելանէ։ Հանցէ ի բազմապատիկ նեղութենէս յանցաւորութիւն (կամ յանցաւութիւն) սիրոյն. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. պտրգ.։)
health, freedom from pain;
insensibility;
apathy, inaction;
impassibility.
Ի նշանակ անցաւութեանն, զորոյ ճաշակն առ ի սկզբանն, հասանել. (Լմբ. սղ. Լմբ. ստիպ.։)
passenger, traveller;
Easter
Եկն ստեղծօղն ի փրկութիւն հոգւոց զատիկ եւ անցիկ։ Ընկղմեաց զմարմինս նոցա ի ծովն ջրոյ, եւ զհոգիս նոցա ի ծով դժոխոցն, եւ ոչ եղեւ նոցա անցիկ կամ զատիկ ընդ իսրայէլացւոցն. (Ապար.։)
each, every.
ԱՆՑՆԻՒՐ. ἔκαστος, -η, -ον· ἔκαστος ἐαυτοῦ. quisque, etc. singuli (գտանի գրեալ եւ ԱՆՁՆԻՒՐ). Իւրաքանչիւր. ամենայն ոք կամ ինչ՝ մի առ մի. եւ Ուրոյն ուորյն իւրական. միոյ միոյ, անձնական, առանձնական. ամմէն մէկը, ամմէն մէկինը, իրենցը. հեր քէս, հէր պիր, քենտինին.
Յանցնիւր ախորժակս։ Ըստ անցնիւր պատշաճի, կամ կարի, կամ գործոց, կամ դասուց, կամ բեղմնաւորութեան։ Յանցնիւրն գուշակեն ընթացից. (Պիտ.։)
Աստուածեղէն հոգին զանցնիւրսն շարժէր ներգործութիւնս։ Զանցնիւրսն իրողութիւնս ադել։ Անցնիւրցն մատուցանէ զնա տարերց. (Յհ. իմ. պաւլ. եւ Յհ. իմ. երեւ.։)
passenger.
Կթեն անցորդք ճանապահին։ Զի մի՛ անցորդք ծիծաղեսցին. (Յիսուս որդի.։)
cf. Անցութիւն.
Մի՛ ոք իշխեսցէ յետ իմ անցման հեռացուցանել. (Ուրպ։)
"to pass, to cause to pass;
to transmit;
to dissipate, to drive away;
to consume, to employ;
to transport;
to carry back;
to pierce;
to twine;
to enchase;
to omit, to pass over;
to surpass, to excel;
— զմեղս, to pardon sins;
— զաւուրս՝ զժամանակ կենաց, to pass away the time, to live;
— զճրագ՝ զհուր, to extinguish or put out the candle or fire;
— ընդ սուր՝ ի սայր սուսերի, to put to the sword;
— դրամ փոխանակալ or ի ձեռն դրամափոխութեան, to remit money, to send letters of change;
— զզաւակն, to miscarry in child-birth;
— զանցուցանել, to excel, to surpass, cf. Անցանեմ զանցանել;
— ընդ թիւ, to count, to enumerate;
— զցասումն, to appease anger;
— զքննութիւն իւր, to pass one's examination;
չարիս — ընդ, to hurt some one."
Անցուցանել առ քեւ, կամ առ նոքօք. յանկոյս կուր գետոյն. ի մահուանէ ի կեանս. (Ագաթ.։ Փարպ.։ Անյաղթ բարձր.։)
Ընդ բազում ասպարէզս անցուցանել զամբարտակն. (Խոր. ՟Ա. 16։)
Անցուցանել յումեքէ զպատուհասն. (Յիսուս որդի.։)
Դու միայն անցո՛ զփափաքս իմ. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ.) որ է լնուլ, եւ այնպէս փարատել։
Անցո՛ ի մէնջ զցասումն քո, կամ զցասումն պատուհասի. եւ այլն. (Շար.։ Ժմ.։)
Անցոյց զսպառնալեացն պատուհաս։ Անցուցեր զպատիժ պարտուցն. (Խոսր.։ Նար. ՟Ծ՟Է։)
Զանէծս անցուցանել ընդ արդարս (այսինքն յարդարոց). (Փարպ.։)
Անցուցանել զճրագունս, կամ զկրակն. (Եղիշ. ՟Գ. եւ ՟Ը։) (Փարպ.։)
Հասուցանել, առնել. ի վերայ բերել չարիս, եւս եւ բարիս. διατίθημι, ἁναδείκνυμι. dispono, etc. գլխուն բերել, հանդիպցընել.
Որք անցուցին զբազում արամբք. (Փարպ.։)
Որպէս եւ (Եզեկ. ՟Ի. 37.) διάγω
Անցուցից զձեզ ընդ ցպով իմով. եւ մուծից զձեզ ընդ թուով ուխտի իմոյ. իբր մի առ մի զննեզ հուվուի։
modesty, chastity.
Հեռի լինելն ի ցոփութենէ. պարկեշտութիւն. ժուժկալութիւն. զգաստութիւն.
passage, journey;
pass, defile;
street, lane;
avenue;
channel, canal;
hole, opening;
gate;
accident, event;
leap;
flux;
— բնակարանաց՝ սենեկաց, gallery, corridor;
— ժամանակի, space of time, lapse of time;
— or բերան անոթոց, orifice;
անց եւ դարձ առնել, to pass, to go, cf. Երթեւեկել;
անց եւ դարձ առնել, to come and go, to traverse;
բազում — անցին ընդ իս, I have suffered much;
պատմէին իրերաց ու ինչ — ընդ իւրեանս անցեալ էին, they told each other every thing that had happened them.
inevitable.
Ընդ անփախչելի կապանօք. (Ճ. ՟Ա.։)
Անփախուստ որոգայթ, կամ ձմեռն, կամ սպառնալիք, բան. (Լմբ. սղ.։ Երզն. քեր.։ Արշ.։ Առ որս. ՟Գ։ Իսկ Իմ. ՟Ժ՟Է. 9.)
Անփախչելի որովայթ, կամ վախճան, ճանապարհ, յանդիմանութիւն. (Նար. ՟Ը. ՟Կ՟Ե. ՟Հ՟Դ. ՟Հ՟Գ։)
Անփախչելի դատաստան, իրաւունք։ Անփախչելեաց հայհոյութեանց պարտաւոր. (Բրս. հց.։ Կիւրղ. գանձ.։)
cf. Անփախուստ.
Անփախուստ որոգայթ, կամ ձմեռն, կամ սպառնալիք, բան. (Լմբ. սղ.։ Երզն. քեր.։ Արշ.։ Առ որս. ՟Գ։ Իսկ Իմ. ՟Ժ՟Է. 9.)
Անփախչելի որովայթ, կամ վախճան, ճանապարհ, յանդիմանութիւն. (Նար. ՟Ը. ՟Կ՟Ե. ՟Հ՟Դ. ՟Հ՟Գ։)
Անփախչելի դատաստան, իրաւունք։ Անփախչելեաց հայհոյութեանց պարտաւոր. (Բրս. հց.։ Կիւրղ. գանձ.։)
Ընդ անփախչելի կապանօք. (Ճ. ՟Ա.։)
unclosed, open.
Ոչ փակեալ. բաց. անարգել. անխափան. չգոցած. աչըգ. սէրպէսթ.
Անփակ բերանով զվտակ վարդապետութեան ի սիրտ սերմանեալ. (Ագաթ.։)
Որ զօրացեալ քեւ հոգեպէս՝ անփակ արագ հրեշտակապէս. (Գանձ.։)
Իբր Անփակելի. անպարագրելի.
Անփակ գրով զաստուած ասեն, թէ քահանայապետին մատանոյն աստուած անուն էր գրած, այնիւ կնքեաց (զգերեզման յիսուսի), եւ հաստատեաց՝ թէ աստուած է. (Վանակ. հց.։)
Եւ մատանեաւ էին (կամ վեհին) կնքեցին՝ գըրով անփակ զանպարագրելին. (Գանձ.։)
Որպէս եւ զկնի ասի.
inglorious, unhonoured, abject.
ἅδοξος. ingorius, ignobilis. Որ չունի փառս ինչ. անփառունակ. անփառաւոր. անշուք. խոնարհ. նուաստ. նամսըզ. պիիզզէթ. հագիր.
Ոմանք անփառք եւ աներեւելիք գոլով. (Անյաղթ պորփ.։)
Առ խոնահրութեանն եւ աղքատութեանն, եւ անփառն լինելոյ։ այսպէս խոնարհ եւ անփառ երեւեցաւ. (Սկեւռ. ես.։)
Եւ Զրկեալ ի փառաց, կամ ի պսակաց.
Մնան ի տեղի ինչ՝ անվտանգ ի սատանայէ, եւ անփառս յաստուծոյ. (Լմբ. պտրգ.։)
cf. Անփառ.
Եղիցի առ ի մարդկանէ վայելչաբար անփառացի՝ յաղագս շրջապատեալ սփածմանն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 34։)
inglorious state, abject condition, vileness, baseness.
ἁδοξία. ignominia, dedecus, vilitas. Պակասութիւն փառաց. անշքութիւն. անպատուութիւն. անարգութիւն. նուաստութիւն. խոնարհութիւն.
Սկիզբն անփառութեան՝ պահպանութիւն բերանոյ, եւ անպատուութեան սիրողութիւն. (Կլիմաք.։)
cf. Անփառ.
Որ անփառունակն է նախաստեղծին յանցաւորութեամբն։ Նա յանճառ փառսն վայելէ, եւ մեք անփառունակ զառածանիմք. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Գ. եւ ՟Ժ՟Բ։)
cf. Անփոփոխ.
Որ ոչ փոխի. անփոփոխ. անյեղլի. հաստատուն. որ չիփոխուիր. թէպտիլ օլմազ.
Յատուկ, որ է անփոխ, մարդոյս է, ծիծաղելն. սոյնպէս եւ ամենայն կենդանեաց բնութիւն անփոխ, որ է յատուկ. որպէս հաջելն շանց է, եւ վրնջելն է ձիոց. (Երզն. քեր.։)
immutable, not liable to change, invariable.
Ի խորհուրդս անփոխադրելիս. Մաքս. ի դիոն.։ Որպէս հրոյ է ջեռուցանելն. քանզի անփոխադրելի է այս. (Նիւս. բն. ՟Բ։)
cf. Անփոփոխ.
negligent, careless, inattentive, indifferent, indolent;
— առնել, — լինել, to neglect, to slight, cf. Անտեսել.
Անփոյթ առնեմք զբազմօքն. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Զ։)
Ոչ իբրեւ զանփոյթ եւ զանպիտան կանայս. (Փարպ.։)
ԱՆՓՈՅԹ ԱՌՆԵԼ. ἁμελέω. curare non habeo, supersedeo, negligo, contemno. Անտես առնել. զանց առնել. փոյթ չառնել. եւ Անփութութիւն առնել. յուլանալ. հեղգանալ. արհամարհել. չհոգալ, հոգը չըլլալ. իհմալլըգ էթմէք, խօրլամագ. պագմամագ.
Անփոյթ առնել զքաջութենէ եւ զբարի յիշատակաց, կամ զքոյովն խրատու, կամ այսպիսի գիտութեանց. (Խոր.։)
Անփոյթ առնել զհանգիստ, զայս, զմեզ, զանձին կորուստ, զբազմածախ ինչս, զմի ոք յոչխարացն. (Յհ. իմ. ատ.։ Յհ. կթ.։ Խոսր.։ Նար. խչ.։ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Զ։)
Եւ ի գոլոյն աստուած ոչ անփոյթ արարեալ. քանզի եկաց մնաց այսպէս բոլորիցս տէր. (Պրպմ. լ.։)
ԱՆՓՈՅԹ ԼԻՆԵԼ. որպէս կր. վերնոյն. Յանհոգս կամ անխնամ թողեալ լինել. եւ Չլինել փութոյ. իհմալ օլունմագ, թէրք օլունմագ.
(Քարեղէն պատկերքն) անփոյթք եղեալք տգեղանան. (Ագաթ.։)
Անփոյթ եղեւ նոցա զիրացն. այսինքն չեղեւ փոյթ. (Վրդն. պտմ.։)
negligence, carelessness.
Կարեւորքն յանփոյթութեան են, եւ չպիտոյքն ի բազում խնամակալութեան։ Ցուցանէր զընչից անփոյթութիւն։ Անտի եկեսցուք յընչիցն անփոյթութիւն. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 6։ եւ Ոսկ. եբր. ՟Ի՟Դ։)
that does not put to the test;
that is not tried or put to the test;
inexperienced, untried, new;
pure, chaste.
ἅπειρος. imperitus, ignorans, ἁπείρατος inexpertus, experimento carens. Որ չէ՛ փորձ, կամ զփորձ առեալ. անհմուտ. անտեղեակ. անգէտ. անվարժ. պիվուգուֆ. աճէմի.
Անփորձ լինելով վշտի։ Անփորձք պատրաստութեան։ Զանփորձ ոմանս մարտից. (Պիտ.։)
Անփորձ գտեալ իշխանական կարգին։ Ոչ եմք անփորձ յայսպիսի աստուածագործակ տնօրէնութեանց. (Լմբ. պտրգ.։)
ἁδόκιμος, ἅκριτος. improbatus, reprobus, rejectaneus, indiscretus, inconsideratus. Ո՛չ փորձեալ հրով, կամ այլովք փորձիւք. ոչ գտեալ փորձ եւ ընտիր. չընտրելի. անպիտան. խոտան. գալ օլունմամըշ, հէտտէտէն կեչմէմիշ.
ἁπείραστος, ἅψαυστος, ἁθῷος. intentatus, illibatus, expers, indemnis, ἅχραντος, intactus. Ո՛չ փորձեալ ի չարէ. անփորձելի. անպարտելի, ազատ, անկցորդ. անմերձ. անարատ. մաքուր. անշաղախ. կոյս. եւ առաքինի.
Նա միայն գտաւ անփորձ ի չարէն, եւ հաճոյ աստուծոյ. (Լմբ. ստիպ.։)
Եւ երեւիս որպէս զյոբն՝ անփորձդ (այսինքն չեւ փորձեալ ի դիւէ), եւ յետ փորձանացն՝ արդար. (Լմբ. սղ.։)
Որ անփորձ եւ անսուրբ անձամբ ուտէ եւ ըմպէ, պարտական լինի արեանն քրիստոսի. (Եփր. պհ.։)
Մերձենայ ի սոյն անփորձ խորհրդով։ որպէս զանփորձ դատապարտիմ. (Լմբ. պտրգ.։)
want of temptation;
inexperience.
Օրինակ գինւոյ անփորձութեանն՝ նոյ. (Բրս. պհ. ՟Ա։)
Որք յանփորձութենէ կամիցին խառնիլ ընդ չարիս որպէս ընդ բարիս. (Բրս. հց.։)
cf. Անփոյթութիւն.
որ գրի եւ Անփոյթութիւն. ἁμελεία. incuria, negligentia. Անփոյթն լինել. չունելն զփոյթ. անհոգութիւն. յուլութիւն. ապախտ կամ անտես առնելն. հաճէթսիզլիք, իհմալլըգ.
Հետեալ լինի զեղխութեան պղերգուիւն, անփութութիւն. (Արիստ. առաք.։ Փիլ. տեսական. եւ Փիլ. լին.։)
Կարճակտուր պատմել բանիւք անփութութեամբ. (Փարպ.։)
not rotten, incorruptible, not liable to decay.
Ընդէ՞ր ի փայտից անփտից տապանակն։ Բնութիւն անմարմնոցն եւ իմանալեացն անփուտ եւ անապական եւ տեւող է. (Փիլ. ել. եւ Փիլ. լին.։)
immutable, invariable, unalterable, uniform, constant immutably, invariably.
ἅτρεπτος, ἁμετάθετος, ἁμετάβολος. imutabilis. Որ ոչ փոփոխի. անփոխ։ անյեղլի. անայլայլելի. հաստատուն. անվրէպ. տէյիշմէզ, թէպտիլ օլմազ.
Անփոփոխ ձայնարձակութիւն (հաւու). (Փարպ.։)
ἁμεταβόλως, ἁτρέπως. immutabiliter. իբր Անփոփոխապէս. անյեղլի օրինակաւ. նոյնպէս միշտ՝ որպէս յառաջն.
Սա հովուեսցէ զմեզ որպէս յառաջն. (Նար. խչ.։)
cf. Անփոփոխ.
Որպէս բնութիւն տուողին անփոփոխական է, նմանապէս եւ տուրքն որ ի նմանէ՝ անփոփոխական է. (Սարգ. յկ. ՟Դ։)
cf. Անփոփոխ.
Որպէս բնութիւն տուողին անփոփոխական է, նմանապէս եւ տուրքն որ ի նմանէ՝ անփոփոխական է. (Սարգ. յկ. ՟Դ։)
cf. Անփոփոխ.
Որպէս բնութիւն տուողին անփոփոխական է, նմանապէս եւ տուրքն որ ի նմանէ՝ անփոփոխական է. (Սարգ. յկ. ՟Դ։)
cf. Անփոփոխ.
indestructible, indissoluble;
insoluble;
inherent;
indissolubly.
Անքակ միաբանութիւն. (Փարպ.։)
Անքակ ի նմանէ, եւ միաբան. (Փարպ.։)
without a city or country.
ἅπολις. extorris, erro, cui nulla est patria. Որ չունի զքաղաք, կամ զյատկութիւնս քաղաքացւոյ. անտուն. պանդուխտ.
Ինքեանք անտունք եւ անքաղաքք յերկրի, եւ այլոց տունս եւ քաղաքս խոստանային յերկինս. (Եղիշ. յառաք։ տե՛ս եւ Սարգ. յկ. ՟Դ։ եւ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ժ՟Բ։)
without measure or quantity.
Որպէս կերպարան անքանակ էին։ Անքանակ պատկեր գթութեանց խնամոց. (Նար. ՟Հ՟Ե. եւ Նար. գանձ եկեղ.։)
Ոչ սահմանէ զզենումն, այլ թէ զենէ՛ք, եւ միշտ անքանակ. (Լմբ. պտրգ.) այսինքն անհատաբար։ Ասի եւ դիմաց երկնից ըստ ահաւոր մեծութեանն.
intrepid, fearless, bold.
Որ ոչ քասքնի. անվախ. աներկիւղ. յանդուգն. ժպիրհ.
to be indigent, to be poor.
Սպեղանեաց եւ բժշկաց, եւ առ ի սոցանէն օգնականութեան կարօտեալ անքատին. (Փիլ. տեսական.։)