Գնեա՛ ինձ ի նմանէ պլակինդի (կամ պլակունտա). (Վրք հց. ԺԵ։)
χαλκού μέταλλα aeris metala. կամ լոկ μέταλλον metallum. cf. ՊՂՆՁԱՀԱՆՔ. Տեղի հատանելոյ ի հանքաց զպղինձ. եւ Արտասահմանութիւն յայնպիսի մետաղս.
Ի պղնձահատս՝ առ ի պատիժս ընկեցեալ էին։ Ապրեցան ի կապանաց վշտաց պղնձահատին. (Եւս. պտմ. ՟Թ. կամ ՟Ծ. 1։)
Ի պղնձահատսն՝ հատան գլուխք նոցա։ Սով եւ պղնձահատք եւ կապանք. (Եւս. պտմ. ՟Ղ. 13. 15։)
Եգիա կապանս, շղթայս. ըստ աշխարհն հանել, ի պղնձահատս տալ. (Եւս. քր. ՟Բ։)
Եօթնպատիկ պճնազարդէ զնա. (Ասող. ՟Բ. 2։)
Դասակարգեա պճնազարդեալ պայծառակերպութեամբ. (Խոսր.։)
Զնկար անկուածոյ ճառիս դրուատի՝ պայծառապէս պճնազարդեցից. (Նար. առաք.։)
Կոհակք լերանց վարսագեղեալ պճնազարդեցան. (Թէոդոր. կուս.։)
Իպատուական երանգէ նիւթոց զգեստաւորեալ պճնազարդէր. (Յհ. կթ.։)
Պայծառերանգ նիւթով զգեստաւորեալ պճնազարդէր։ Ընդէ՞ր այդպէս պճնազարդիս. (Ասող. ՟Բ. 2։)
որ եւ ՊՈՒԵՏԻԿՈՍԱԿԱՆ. ποιητικός peticus. Պուետիկոսաց պատշաճեալ. քերթողական. բանաստեղծական.
Գրով պատուեցեր զիս պայծառ եւ պուետական առասութեամբ. (Մագ. ՟Ի՟Թ։)
ՊՍԱԿԱՌ (լաւ եւս՝ ՊՍԱԿԱՌՈՒ). առօղ զպսակ յաղթական.
Վաստակեալք ի ստագին, եւ պսակառք աչալրջութեամբ. (Մծբ. ՟Ժ՟Դ։)
καρποφόρος fructiferus. Որ տալ զպտուղ. պտղաբեր.
Եւ զանպըտուղ ծառըս քաղցրին՝ զպտղատուս դառնագունին, մի՛ հատաներ յայգւոյ քոյին. (Յս. որդի.։)
ՈՒղիղ գտանել մարդոյն՝ եւ պտղատու. (Նար. երգ.։)
ՊՏՂԱՏՈՒ. καρποδότος fructus sive frugum dator, parens. Առիթ պտղոց. պատճառ պտղաբերութեան.
Արդ երկրագործ՝ արօր կացուցանէ, ի վեր հայելով զպտղատու կոչէ (զաստուած)։ Եւ ոչ որովք միանգամ զնիւղոս պատուօքն թշնամանեն՝ զպտղատուն, որպէս գովեն նոքա. (Ածաբ. ի նոր կիր.։)
Փոխանակ պտղոցն՝ զպտղատուն պատուել խոստովանին. (Փիլ. յովն.։)
Ձիթենեաց նմանին պտղատուութեամբ. (Վրդն. սղ.։)
Պտղատու լինելն. պտղաբերութիւն.
ՊՏՂԱՔԱՂ ԱՌՆԵՄ, կամ ԼԻՆԵՄ. ἑπανατρυγάω revindemio, racemo. Վերստին դարձ առնել ի կթել զմնացորդս պտղոց։ Ճռաքաղ առնել.
Եթէ կթեսցես ձէթ, մի դարձիս անդրէն պտղաքաղ առնել զկնի քո. (Օրին. ՟Ի՟Դ. 21։)
Չառնել հասկաքաղ, ոչ ճռաքաղ, եւ ոչ պտղաքաղ. (Նախ. օրին.։)
Ընդ խայծել խաղողոյն՝ պտղաքաղ եղեալ գտաք, թէ եւ այլն. (Հին լծ. եւագր.։)
• Եթէ այս նշանակութիւնները ճիշտ են, պէտք չէ ուղղել բառը պրինկ, որ տե՛ս վերըս
Թափսիաս. պրիսկ. գաղիան։ Ա՛յլ է եւ փայտ սկիւթական ասացեալ, եւ խոտ ի պէտս ներկոց։ (Բժշկարան.։)
• «հուն, չում», որից պրենի «հունի ծառ» Գաղիան. բժշ.։
• ՀԲուս. § 2621 յիշում է անգլ. berry «մացառուտի պտուղ»։ (Այս բառի հետ կցւում են ըստ Kluge 45՝ գերմ. Beere, մբգ. ber, հբգ. berl, գոթ. basī, հոլլ. bes, անգսք. berie, որոնց համեմատու-թեամբ նախագերմ. ձևը լինում է naso որ կապ չունի այլ ևս հայերէնի հետ)։
հուն. պտուղն հունի. չում. զողալ. ... լտ. cornum. իտ. cornuola, corgnuola.
Պայծառ որպէս զջահ, լուսապայծառ.
Ջահապայծառ լապտէրօք առաջնորդեալ. (Թէոփիլ. պհ.։)
ՋԼԱՊԻՆԴ եւ ՋԼԱՊՆԴԵԱԼ. Ոյր ջիլքն են պինդ կամ պնդեալ. ուժեղակ. կորովի. հզօրացեալ.
Զպատերազմող՝ զջղապինդն առ պատերազմ ընդ այսս չարութեան. (Գէ. ես.։)
Իսկ մեք իբրու հրաշք ջլապնդեալք առ այն՝ որ ա՛նկ է մեզ. (Փիլ. լին. ՟Գ. 48։)
Ջլապինդ առնել. Պնդել եւ ամրացուցանել զջիլս. զօրացուցանել. ըստ յն. ասի՝ ջլացուցանել.
Կրթութիւն վարժից եւ ստէպ ստէպ որսք ջլապինդ առնեն՝ կարի քաջ զմարմինս։ Պրկել՝ ջլապինդ արարեալ առ որ եղեւն, յայն՝ որ անկն է՝ կատարելութիւն։ (Ի քուն) միտք ի բաց կան ի զգայութեանցն, ոչ ջլապինդ առնելով, եւ ոչ շարժումն տալով. (Փիլ. լիւս. եւ Փիլ. լին. ՟Ա. 24։)
cf. Սեղանակապուտ.
Որպէս առ սեղանակողոպուտն։ Սեղանակողոպուտ եղեւ։ Սեղանակողոպուտք են. (Բրս. հց.։ Կանոն.։)
Որպէս սեղանակողոպուտ թաղեալ լինի. (Ի գիրս առաքին.։)
• , ի-ա, ո հլ. «շտապումն, աճա-պարանք» Եղիշ. Լմբ. պտրգ. «յաճախ, շատ անգամ, անդադար» ՍԳր. Փարպ.. «լաճա-խադէպ» Ա. տիմ. ե. 23. որից ստէպ ստէպ Բ մե. ե. 6, զ. 7. Ագաթ. ստիպաւ «փութով» Ա. մկ. բ. 15. ստիպով Ոսկ. յհ. ա. 16. Փարպ. Յհ. կթ. ստիպել ՍԳր. Եղիշ. ստիպե-ցուցանել Փարպ. ստիպւոջ կալ Ոսկ. փիլ, էջ 502. ստիպագոյն Ոսկ. յհ. բ. Փարա. ստիպողական, ստիպողականութիւն, ստի-պողաբար (նոր բառեր) ևն։
• = Բնիկ հայ բառ հնխ. steib-արմատից այն ձևերը, որոնք նշանակութեամբ մերձա-ւոր են մեր բառին.-յն. στεἰβω «ոտքի տակ կոխոտել, կոխոտել ամրացնելու համար, ճանապարհը շարունակ յաճախել», στίβος «բանուկ ճանապարհ», στιβαρός «կոխո-տուած, սեղմ, ուժեղ, հաստատուն», στιπτὸ քհաստատուն», լիթ. staibus «ուժեղ, կորո-վի» ևն։ Այս արմատը համարւում է աճաձ Lb-աճականով՝ պարզական stāi-, stelā-«խտանալ, խտացնել» արմատից, որի այլ աճած ձևերն են՝ 1) -bh-աճականով՝ steibh-, որից յն. στῖφος «դէզ» (փոխառութեամբ թրք. istii>Պլ. իստիփ «իրար վրայ խիտ ու կուռ դարսած դէզ»), στιφρός «կոխոտած, սեղմ, խիտ, ուժեղ, հսկայ».-2) -p-աճա-կանով՝ steip-, որից լտ. stipo «սեղմել, խտացնել, դիզել, ճնշել», stipulus «հաստա-տուն», լիթ. stipti «խստանալ», stiprus «ու-ժեղ, կորովի», հհիւս. stifr, անգսք. stif «խիստ», մբգ. steppen «սրածայր մի բանով խթել» (Pokorny 2, 646-8, Boisacq 905-
• ՆՀԲ նոյն ընդ ճեպ և շտապ? Lag. Urgesch. 155 լտ. stipare «դիզել, սեղ-մել, խճողել» բառի հետ։ Նոյն, Beitr. bktr. Lex. 20 զնդ. staēvya, stipti «վատ, գէշ» բառի հետ։ Հիւբշ. Arm. Stud. էջ 14 մերժում է ինչպէս զնդ. stipti «վատ, գէշ», նոյնպէս և stōi «միշտ»։ Bugge KZ 32, 61 ընդունում է միացնել լտ. stipare ձևի հետ։ Meillet MSL 9, 154 դնում է յն. στεἰβω։ Հիւբշ. Arm. Gram. 493 ամբողջութեան համար աւելացնում է նաև վերի ձևերը ևն, բայց համեմա-տութիւնը անապահով է համարում, ո-րովհետև յն. στἰβ դրւում է հնխ. stig2 արմատից (Fick, Wörterb2. I 568), իսկ լտ. stip-ձևի դէմ սպասւում էր հյ, *ստիւ։ (Այժմ ընդունուած է թէ հնխ. արմատներն են steib-, steibh-, steip-երեքն էլ b, bh, p աճականներով կազ-մուած, որոնցից առաջինի ժառանգորդ-ների մէջ մտնում է նաև հայերէնը)։ Թիրեաքեան, Պատկեր աշխ. գրակ. 208, Կարնամակ ծան. 41 և Հիւնք. հյ. շտապ, պրս. շիթապ ձևերի հետ։
• ԳՒՌ.-Ախց. Երև. Կր. ստիպէլ, Տփ. ստի-պիլ, Շմ. ստիբիլ։
σπουδή studium, festinatio, properatio. Ճեպ. ճեպումն. շտապ, շտապումն. փոյթ. արտորանք. (լծ. լտ. ա՛րտօռ, որ է եռանդն)
Ի ստիպոյ սրտին ողջոյն տուեալ հրաժարէ. (Լմբ. պտրգ.։)
Դառնալ մեծաւ ստիպով. (Եղիշ. ՟Բ։ Ուստի կազմի յաջորդ մակբայդ։)
ՍՏԻՊԱՒ. ՍՏԻՊՈՎ մ. σπουδῇ studiose, enixe, festinanter, propere, diligenter. Փութով. ճեպով. սաստկութեամբ. բռնութեամբ. թախանձելով եւ յօժարութեամբ. ինքնակամ. խուռն.
Ստիպաւ տագնապէին զապստամբութիւնն. (՟Ա. Մակ. ՟Բ. 15։)
Վաղվաղակի ստիպով առաքեալ դեսպան։ Խնդրէին ստիպով ի նմանէ։ Լուան զայնպիսի ստիպով կոչումն. (Փարպ.։)
Ի դուռն կոչէր ստիպով սաստիկ։ Շինէ զեկեղեցին ստիպով. (Յհ. կթ.։)
Ստիպով աղօթեն։ Ոչ ամենեքին այնպէս ստիպով առ իս փութացին. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Գ։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 16։)
Վասն ստամոքսի եւ ստէպ հիւանդութեանց քոց։ Եւ աղօթք ստէպ լինէին յեկեղեցւոյն վասն նորա առ աստուած. (՟Ա. Տիմ. ՟Ե. 23։ Գծ. ՟Ժ՟Բ. 5։)
Եւ էր նա ստէպ ի սպասաւորութիւն իւր. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Բ։)
Ստէպ աղօթից պէտս ունի. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Ա։)
ՍՏԷՊ. մ. πυκνά, πυκνότερον frequenter, frequentius φιλοτίμως studio honoris, sollicite, enixe, certatim. Յաճախակի. եւ Ստիպով. փութով. ճեպով. ջանիւ. պնդագոյնս.
Պահեն ստէպ։ Ստէպ կոչեցեալ զնա՝ խօսէր ընդ նմա։ Սպասէին նմա ստէպ հանապազ տեսանել զնա։ Եւ պետրոս ստէպ բախէր. (Ղկ. ՟Ե. 33։ Գծ. ՟Ի՟Դ. 26։ Դան. ՟Ժ՟Գ. 12։ Գծ. ՟Ժ՟Բ. 16։)
Ինքն փութով ստէպ զհետ երթայր։ Ստէպ եկեսցեն զհետ սուրբ կարապետիդ. (Եղիշ. ՟Բ. ՟Ը։)
Եւ որում անհնար է յաղթել կանանց՝ շատաքօսութեանն, եւ ստէպ ընդ քօղով այսր անդր հայեցողութեան, զաչս ածելոյ ի ստէպ. (Փարպ.։)
Մինչ կոչեցեր զանուն իմ, ստէպ գտեր. (Վրք. հց. ՟Ը։)
Թէ ոչ պատմեսցես ստէպ, մեծամեծ տանջանս ընկալցիս. (Տէր Իսրայէլ. սեպտ. ՟Լ.։)
Ետես ինձ մի, որ ելանէր ի լեառն ստէպ ի վաղ. (Հ. սեպտ. ՟Զ.։)
ՍՏԷՊ ԿԱԼ. προκαρτερέω, σχολάζω persevero, vaco. Անընդհատ պարապել. դեգերիլ. հանապազորդել. յարամնալ. յաւերժանալ. ուշ ունել.
Աղօթից ստէ՛պ կացէք. (Հռ. ՟Ժ՟Բ. 12։ Կող. ՟Դ. 2։)
Պահոց եւ աղօթից ստէ՛պ կաց. (Ածազգ. ՟Ժ՟Բ։)
Ցանկ ստէ՛պ կացցուք լուանալոյ զաղտն ապաշխարութեամբ, արտասուօք, աղօթիւք, ողորմածութեամբ. (Ոսկ. եբր.։)
Ոչ պահէ զպատուէրս ծերոց նոցա՝ ստէպ կալ լուանալոյ ձեռաց. (Իգն.։)
Կացեր ստէպ ի քոյին անզգամութեանդ. (Ճ. ՟Ա.։)
ՍՏԷՊ ՍՏԷՊ. մ. Փոյթ ընդ փոյթ. ճեպ ի ճեպոյ. շտապաւ. անդադար. անընդհատ. շարունակ, շուտ շուտ.
Ստէպ ստէպ տագնապել։ Վարէին ածէին ստէպ ստէպ տագնապու. (՟Բ. Մակ. ՟Ե. 6։ ՟Զ. 7։)
Թէպէտեւ ստէպ ստէպ հողմք յուղեսցին. (Իսիւք.։)
Այս բարբառ ստէպ ստէպ ընթանայր. (Եղիշ. ՟Գ։)
Ամս տասն ստէպ ստէպ աւար առեալ աւերէին. (Ագաթ.։ Խոր. ՟Բ. 64։)
cf. Ստէպ։
to make flourish;
to civilize.
Բարգաւաճ առնել. պերճ եւ պանծալի կացուցանել. եւ Զուարթացուցանել.
to increase, to flourish, to be in repute, in honour, in vogue, to profit, to improve.
Բարգաւաճ լինել. պանծալի եւ արգոյ կամ մեծանուն գտանիլ. մեծանալ. աճել. ծաղկիլ. զուարթանալ. ճոխանալ. փառաւորիլ.
Որ ինչ միանգամ ոք բարուեանց ասիցէ վերաբերումն, սիրելեացն մերձաւորութեամբ յարդարեալ բարգաւաճին։ Զբարգաւաճեալ պատիւ թագաւորութեանն։ Բարգաւաճեալք ցուցանին (մեծատունք, կամ իմաստունք, կամ առաքինիք)։ Աշխարհագովութեամբ յաւէտ բարգաւաճեալ։ Ի բարգաւաճելի նահատակութիւնս. (Պիտ.։)
Յառաւելն ողորմիլ՝ կրկին բարգաւաճիս։ Որով նոյն ինքն աստուածութիւնն պսակեալ բարգաւաճի։ Արժանապէս բարգաւաճեցաւ բանիւ անեղին. (Նար. ՟Ժ՟Է. ՟Ի՟Է. եւ Նար. առաք.։)
to accumulate, to hoard;
to bind up;
to compound, to conjoin.
συντίθημι compono, congero Դիզել, եւ դիզացուցանել. շեղջակուտել. բազմապատկել. բաղադրել. շարադրել. բաղկացուցանել. յաւելուլ յիրեարս.
Որպէս զի բարդեսցեն անձանց իւրեանց ի մարդկանէ. (Կլիմաք.։)
Բղխէ զծուխ չարութեանն, որ առաջի իմ բարդի. (Լմբ. ստիպ.։)
Եօթնն յինքն բարդեալ՝ ծնանի զյիսունն, միով պակասեալ. (Ածաբ. պենտեկ.։)
well, right;
safely;
— եկիք, be welcome;
— նմա՜, adieu ! — մնալ ասել, to bid farewell, to take leave;
to renounce, to forsake.
Յարուցեալ գնացից առ հայր իմ բարեաւ, ուստի ելին չարապէս. (Ոսկ. ղկ.։)
Ե՛րթ բարեաւ ի քո ընտանիս եւ յաշխարհն. (Փարպ.։)
Արձակիցէ զնա բարեաւ ընդ ճանապարհ. յն. ի ճանապարհ բարի. (՟Ա. Թագ. ՟Ի՟Դ. 20։)
fortunate, lucky;
prosperous, happy, favourable, propitious.
cf. Բարեբախտ;
բարեբախտիկ լինել, cf. Բարեբախտիմ.
Ո՛չ բարեբախտիկ է մարմին՝ յերկնայնոյն եղեալ գոյացութենէ։ Բարեբախտիկ եւ երջանիկ։ Երջանիկք եւ բարեբախտիկք։ Բարեբախտիկ հանդիպութիւն (յն. բարեբախտութիւն). (Փիլ.։)
Արտաքոյ բարեբախտիկ ասպարիզին խայտալով՝ ըստ օրինի խստերախաց կենդանեաց. (Սարկ. աղ.։)
Բարեբախտիկ եղեալ քաջափառութեամբ՝ հանդիպի ամենայն խնդրոցն. (Խոր. ՟Գ. 48։)
fortunately, happily, luckily.
Ոչ գործէր (ինչ) բարեբախտաբար (ի պատերազմի). (Սոկր.։)
to prosper, to be fortunate, to succeed, to be happy.
fortune, happiness, prosperity, chance, destiny.
Եւ այսպիսի դիպուածս ի բարեբախտութիւն յաւելեալ՝ փառս յաճախէ Տիգրանայ։ Ո՛վ սողոն սողոն, գեղեցիկ բարբառեցար՝ ոչ երանել զբարեբախտութիւն մարդոյ մինչեւ ցվախճան. (Խոր. ՟Ա. 28։ ՟Բ. 12։)
cf. Բարեբախտ.
Իբր զխաչին տէրունի նշան բարեբաղդ պանծալի. (Նար. ՟Ժ՟Ա։)
that praises.
to bless, to praise.
Ուր եւ ստէպ ասի.
benediction praise, encomium.
Մանաւանդ՝ Օրհնութիւն, որպէս օրհնաբանութիւն Աստուծոյ, գովաբանութիւն, օրհներգութիւն, գովութիւն. փառաբանութիւն.
Շատխօսութեամբ անցուցանեմք զժամանակ բարեբանութեանն. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Թ։)
Եւ զօր բարեբանութեանն նոյնպէս պահեն անլուծելի. (Խոսրովիկ.։)
Որ այսպիսի տիեզերագով եւ բարեբանօղ հանդիպեցաք աւուրս. (Սհկ. կթ. արմաւ.։)
cf. Բարեբախտ.
Պա՛րտ է զաստուածայինն խնդրել (պատճառ) յամենայնի ի սակս բարեբաստ կենցաղոյս ստացման. (Պղատ. տիմ.։)
cf. Բարեբախտ.
Մասնիկ մակբայացուցիչ ի վերջէ, իբրու Պէս, (որ եւ պրս. վար) կա՛մ է եզականն բառիս Բարք, որպէս եղանակ, կերպ, եւ կամ է նոյն ընդ ձայնիս Իբր, իբրեւ, իբրու։
Քանզի յայսոսիկ քաջահաճոյ՝ բարեբաստիկք, եւ ոչ նոյնպիսիքն՝ եղկելիք անուանին. (Սկեւռ.։)
Որ պարտեցաւն՝ թշուառական է, իսկ որ վարեցաւն՝ բարեբաստիկ։ Սոդովմայեցւոց գաւառն յառաջ քան զբոցակէզ լինել կարի յոյջ բարեբաստիկ էր։ Կատարած է բարեբաստիկ կենաց՝ առ ի յԱստուածն նմանութիւն. (Փիլ. ստէպ։)
cf. Բարեբախտանամ.
cf. Բարեբախտանամ.
cf. Բարեբախտութիւն.
Սահման բարեբաստութեան՝ Աստուծոյ մերձաւորութեան գալուստ է։ Սկիզբն եւ վախճան բարեբաստութեան՝ կարե՛լ զԱստուած տեսանել է։ Որում բաւական եղեւ զհայրն եւ զարարիչն տեսանել, ի բուն ի ծայր բարեբաստութեան գիտասցէ յառաջ անցեալ. (Փիլ. ստէպ։)
goodnatured, good-tempered, civil, benign, affable, kind.
Եթէ առ թշնամիսն բարեբարոյ գտանիմք. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ժ։)
ԲԱՐԵԲԱՐՈՅՔ. որպէս Բարաբարոյութիւն. լաւութիւն.
productive of good, fruitful, fertile, abundant.
Բարեբերք (պտղովք առաքինութեանց), եւ չարահալածք. (Սարկ. քհ.։)
fertility, fructification.
εὑφορία fertilitas, foecunditas Արգասաւորութիւն. քաջապտղութիւն, բեղնաւորութիւն.
Այսպիսի բարեաց բարեբերութիւնք. (Սոկր.։)
that has good suckers, shoots or sprouts.
Որ ունի զբարի բարի բողբոջս. գեղեցկապէս բողբոջեալ. քաջընձիւղ. աղէկ ճղեր դուրս տուօղ, ուռճացած.
that produces good fruit fruitful;
good-natured.
Թողու զաւակ մի բարեբոյս Լիպարիտ անուն։ Ունէին սոքա բողբոջք բարեբոյս զաւակաց. (Օրբել.։)
naturally good, that has a good disposition, humane.
ἁγαθοφυής natra bonus Որոյ բունն կամ բնութիւնն է բարի. ի բնէ կամ բնութեամբ բարի. բո՛ւն բարի, որ տիրապէս է միայն Աստուած. բո՛ւնը աղէկ.
Այսպէս ասաց բարեբունն բան, ես բարի եմ (կամ առատ եմ). (Դիոն. ածայ.։)
without means, without property, poor.
Անստացուած միայնակեաց՝ ճանապարհորդ թեթեաւգնաց. (Վրք. հց. ձ։)
uncreated
Անկերպարան. ոչ ձեւացեալ տիրապէս. անկազմ. ἁδιάπλαστος. non formatus.
unshadowed, unclouded, clear, light.
ἅσκιος. umbra carens, inopacus, lucidus, clarus. Ուր չիք ստուեր, կամ մթութիւն. անաղօտ. լուսաւոր. պայծառ. ուր որ շուք չկայ. քէօրկէսիզ, նուրանի, րուշէն.
Անստուեր ծագումն, կամ նշոյլք, կամ բոց, կամ պայծառութիւն։ Արեւ անստուեր. (Նար.։)
Ճեպէր ի կիսագունդն անստուեր. (Լաստ. յիշ.։)
Յարեգակնային ճառագայթիցն եւ յանստուեր տապոյն զովացեալ. (Մագ. ձ։)
Նմանութեամբ, Անպատրուակ, գերապանծ, վսեմ, անխափան, յայտնի, եւ այլն.
Անստուեր իմաստութիւն, կամ յիշատակ, յոյս, փառք։ Անստուեր եւ անապական զճշմարտութեանն բան ամենայն ազգաց ծանուցին. (Նար.։)
evident manifest;
indelible.
ԱՆՍՏՈՒԵՐԱԳԻԾ ԱՆՍՏՈՒԵՐԱԳԻՐ Պայծառապէս գծագրեալ.
Յիշատակս անեղծականս եւ անստուերագիծս։ Յայս անստուերագիր վստահութիւն ապաստան. (Նար. խչ. եւ ՟Ժ՟Ա։)
cf. Անստուերագիծ.
ԱՆՍՏՈՒԵՐԱԳԻԾ ԱՆՍՏՈՒԵՐԱԳԻՐ Պայծառապէս գծագրեալ.
Յիշատակս անեղծականս եւ անստուերագիծս։ Յայս անստուերագիր վստահութիւն ապաստան. (Նար. խչ. եւ ՟Ժ՟Ա։)
ճշգրտիւ դրոշմեցին, զի անտրտում եւ անստուերագիր տպաւորեալ եղիցի գրութիւնն. (Շիր. զատիկ.։)
veracity, without falsehood.
Արժա՛ն է ընդունել զանստութիւն մտացն խոստովանեցելոյ։ Իմացեալ լինի ոչ դուզնաքեայ եւ յայլոցն անստութեամբ եսովպոս. (Փիլ. լին. եւ Փիլ. լիւս.։)
Ի կողմն անկանել ճանապարհին՝ զոր հալածէրն, որ է նոյն ինքն ճշմարտութիւնն, անստութեամբ գնալով ի նմա. (ՃՃ.։)
Որպէս եւ ուսաք իսկ ի բնական արանց, որ անստութեամբ տան հաւանութիւ իմաստնասէր մարդոյ. (Եղիշ. խաչել.։)
uncleanness, impurity.
ἁκαθαρσία. immunditia, impuritas. Անմաքրութիւն. պղծութիւն.
Զանսրբութիւնս իմ իմանալով՝ ողբամ հանապազ. (Եփր. խոստով.։)
Չէ պարտ այսպիսի անսրբութեանց հաղորդ լինել. (Փարպ.։)
cf. Անսփոփ.
endless, eternal.
Ամւրն երնջակայ անվախ եւ անսասան ի հնարից մարդկան. (Ուռպ.։)
Անվախճան հատուցմունք, կամ արքայութիւն. կամ կորուստ, պատուհաս. նախատինք. սպանդ, վիշտ. (Ագաթ.։ Փարպ.) (Նար.։)
unsaleable.
ԱՆՎԱՃԱՌ ԵՒ ԱՆՎԱՃԱՌԵԼԻ. ἅπρατος. non vendibilis, invenialis. Որ ոչ վաճառի. զոր չէ մարթ վաճառել. անգին. սաթըլմազ. պահասըզ.
cf. Անվայել.
ἁπρεπής. indecens, indecorus, ineptus. Որ ինչ ոչ է վայելուչ. անպատշաճ. անպատեհ. անտեղի. անշնորհ. անյարմար. անկարգ. անպարկեշտ. տարադէպ. եագըշըգսըզ. եարաշմազ. պէթ.
Անվայելուչ խենեշութիւն, կամ պատահմունք, կամ յարձակումն. (Նար. ՟Ղ՟Բ։) (Իգն.։)
Անվայելուչ պատճառանք. (Վրք. հց. ՟Բ։)
Զրկեալ ի վայելչութենէ. անշուք. տձեւ. տգեղ. անպաճոյճ. չիրքին.
Մեք զգեղեցկութիւն մեր ի մէնջ ի բաց մերժելով՝ անվայելուչք եղեաք չարին պատրանօք. (ՃՃ.։)
Անվայելուչ դէմք, կամ ստուեր ամօթոյ. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Դ։ Նար. ՟Ժ՟Թ։)
Բնակէր յանապատի խոշոր եւ անվայելուչ կենօք. (Զքր. կթ.։)
indecency, impropriety;
deformity.
ἁπρέπεια. indecentia, dedecus, αἱσχύνη, pudor, ignominia. Անպատշաճութիւն. անտեղութիւն. տգեղեութիւն. ամօթ.
unlimited, unbounded;
incomprehensible.
ἁπερίγραφος. incircumscriptus, qui nullo spatio continetur. Որ ոչ փակի ի վայրի ուրեք. անբովանդակելի. անպարոյր. անպարագիր. անսահման. անչափ.
that cannot be repulsed or put to flight, invincible, impregnable.
ԱՆՎԱՆ որ եւ ԱՆՎԱՆԱԿԱՆ ἁδάμαστος. indomitus, invictus. Զոր չէ հնար վանել ի բաց. անվանելի, անշարժ. անյաղթ. հզօր. անպարտելի. անդրդուելի. անջնջելի. անկորուստ, անեղծ.
cf. Անվան.
Ամենայնիւ կարող, եւ անվանելի։ Անվանելի արուեստից։ Հոգեղինացն եւ անվանելեացն։ Անվանելի օծութիւն։ Անվանելի փառօք պսակեալ. (Նար.։)
indefatigable;
idle, lazy;
without fatigue.
Որ ոչ կամի վաստակիլ, այսինքն աշխատիլ. պղերգ. անգործ. չաշխատօղ, ծոյլ. չալըշմազ.
Վա՛յ քեզ անձն իմ անվաստակ, զի մեռեալ ոչ պսակի. (Մաշկ.։)
Սիրել զվաստակաւորսն, եւ ատել զանվաստակն։ Չընտրել զվաստակաւորն յանվաստակէն. (Փարպ.։) Տե՛ս եւ զյաջորդ նշ։
Անարդիւն. յետնեալ ի պիտանի գործոց, կամ ի վարձուց ըստ վաստակոց. անշահ. անօգուտ. եմէկսիզ. ֆաիտէսիզ.
Եթէ օրէնք մեր իցեն պատճառք անվաստակ լինելոյ առաջի քո. (Եղիշ. ՟Բ։)
Ամենայն բժիշկք խափանեցան յարուեստից իւրեանց, եւ անվաստակք եւ անշահք մնացին. (Հ=Յ. սեպտ. ՟Ի՟Դ.։)
Որ չէ գործակից. անբաժ. անպարտ.
Յերկար աղօթիւք եւ անվաստակ յոտն կալով. (Փարպ.։)
uncultivated.
Իբր Ոչ վարեալ կամ չհերկեալ եւ ոչ ցանեալ. վարուցան չեղած, չբանած. գըր. եապանի. կամ Անվայր, որպէս Անշէն, եւ որպէս Չունօղ զտեղի կամ զպէտս կարեւորս. (զի տարտամ են գրութիւնքս, եւ իմաստքս առաջիկայ.)
Զանվար եւ զապառաժուտ դաշտսն մարգաւէտ արարեալ՝ երփնատունկ ծառօք ծաղկեցուցեր. (Կեչառ. յաղեքս.։)
Զամս չորս պահէ ի տառապանս անվար եւ անհանգիստ. (վրդն. պտմ։)
Ապականեաց ամենայն մարմին զճանապարհս. զի անվար կենաց խառնավար է մարմին. (Փիլ. լին. Ա. 99։)
inexperienced, rude, unpractised, unskilled, unexercised.
ἁδάμαστος. indomitus. Ոչ վարժեալ. անուս. անմարզ. անկիրթ. տրմուղ. չսորված. չիկրթուած. ալըչմամըշ, աճամի, թօյ, թէրպիէսիզ.
unskilfulness, inexperience.
unforeseen, unexpected;
vile, without esteem.
իբր ա. Անսակ, անպայման, անչափ. կամ Անկարծելի.
Զանվարկ դառն պատուհասի չափել հատուցումն. (Պիտ.։)
without salary, unpaid;
without merit or recompense.
ἅμισθος. mercedis expers եւ gratuitus. Ոյր կամ ուր չկայցէ վարձ. անպտուղ. եւ Որ ինչ լինի առանց վարձուց ձրի. իւճրէթսիզ, միւֆթ.
Սնափառի պահք անվարձ եւ աղօթք անշահք. (Կլիմաք.։)
Անվարձ պողոտայ. (Յհ. կթ.։)
Ողջակիզելին յանկաշառ եւ յանվարձ հօրն պատիւ. (Փիլ. ել. ՟Բ. 32։)
ἁμισθή. sine mercede. Առանց վարձուց. պատիհեվա.
invalid, null, illegal, insufficient;
apocryphal;
— առնել, to invalidate.
ἅκυρος, irritus, οὑκ ἁξιόπιστος, fide non dignus, ἁβέβαιος, inconstans, invalidus, παραλειπτέον, rejiciendum. Ապախտ. ընդունայն. ոչ արժանահաւատ. անհաստատ. անոյժ. անզօր. տկար. անընդունելի. ոչինչ. մերժելի. ի դերեւ ելեալ. (լծ. պ. պավեր, հաւատալի). պադալ, գարարսըզ, գուվվէթսիզ.
Անվաւեր եւ փոփոխական ամենայն ինչ եղեւ։ Սոցա տառապանքն եւ հեծութիւնն անվաւեր առնէ զհեշտութիւնն. (Շ. ատեն.։) (Լմբ. սղ.։)
Փարթամութիւն մեր այսմ գործոյ է, զոր պօղոս անվաւեր առնէ. այսինքն ի դերեւ հանէ. (Ոսկ. գծ.։)
Անվաւեր պատմութիւն քաղդէացւոց. (Սամ.։)
invalidum, non valens. ասի ըստ իրաւաբանից՝ Յոչինչ գրելին. ի դերեւ ելեալն. ընդունայն. որ չանցնիր, բան չի սեպուիր, փուճ. կեչմէզ, պադալ, պօշ.
Պսակն անվաւեր լիցի։ Վասն իւր վկայելն՝ անվաւեր է. (Յհ. իմ. կան. ՟Գ։ Մխ. դտ.։ Կանոնդիրք. ստէպ։)
cf. Անվաւեր.
Վասն քաղդէական անվաւերական պատմութեանն։ Ամենեւին իսկ անվաւերական է։ Չեն անվաւերական։ Զանվաւերական բանիցն ճարտարանս. (Եւս. քր. ՟Ա։)
intrepid, fearless, courageous, bold;
intrepidly, fearlessly, boldly.
(լծ. հյ. անահ, անվախ. որ եւ յն. ա՛ֆօվօս. իսկ լտ. իմբիճէր անպղերգ) ἅοκνος, impiger, ἁνυπέρθετος, cunctationis nescius, ἅφοβος, intrepidus. Արի եւ փոյթ. ժիր եւ մտադիւր. աչալուրջ. որ չէ վատ եւ թոյլ. անյապաղ. անդանդաղ. անկասելի. եւ Աներկբայ. աներկիւղ. համարձակ. անպատկառ. գօրգմազ, սէրպէսթ, ճէսուր.
Ջանայք անվեհեր մտօք. (Փարպ.։)
Առանց յապաղելոյ. արագ արագ. անդանդաղ. փութով. արիաբա, եւ մտադիւր սիրով. համարձակ. աներկբայ.
Անվեհեր մատուցանէ զիւր պատուիրանապահսն յիւր բնութիւնն։ Առաջի ամենեցուն անվեհեր քարոզել. (Ագաթ.։)
Անվեհեր քաջաբար նման թռչնոց յերիվարն հեծանէր. (Փարպ.։)
Անվեհեր արկից զանձն իմ ի խորս իմաստից. (Լմբ. ստիպ.։)
without inspector, without superintendent.
Անվերակացուս եւ անառաջնորդս. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Զ։)
inconcealable, with out pretext.
Զոր չէ մարթ վերարկել. անծածկելի. որ չի պարտըկուիր, չի գոցուիր. էօրթիւլմէզ.