a simple and compendious almanac.
Ի մեջ պարզատումարիս, յորժամ տարին նահանջ լինի, եւ այլն. (Տօմար.։ 1)
to simplify;
to clarify, to filter;
to clear, to purify;
to expand, to slacken;
to unfold, to unroll, to untwist, to display, to spread, to put or set forth;
to unravel, to clear up, to disentangle, to develop, to explain, to expound, to illustrate;
— զդրօշս, to hoist, to infurl a flag, to let fly the ensign, to display the colours;
— առագաստս, to heave out, to set a sail.
Մատեան մի գրոյ, եւ պարզեաց առաջ իմ։ Կայմն խոնարհեցաւ, եւ ոչ պարզեսցէ զառագաստն. (Եզեկ. ՟Բ. 9։ Ես. ՟Լ՟Գ. 23։)
frank, bold;
openly, confidently.
Պարզերես առաջի Աստուծոյ կացուցանէ. (Վրք. հց. ՟Ի՟Ա։)
Որպէս զի համարձակութեամբ եւ պարզերես կացջիք առաջի աւանդողին ձեր զտաղանդ պատուիրանին. (Շ. ընդհան.։)
tension, distension.
Եւ ծաւալումն (ջուրց). Վտակեալ յորդարուխ ականակիտ պարզուածիւ. (Յհ. կթ.։)
boastful, vaunting, bragging, vain-glorious, self-conceited, swaggering, blustering;
braggart, swaggerer, braggadocio, hector, bully.
Պարծուկ պետք եւ զօրավարքդ, որ նմանէքդ սիսարայ։ ի ձեռն վատթարի եւ ծանակի անկաւ պարծոյկ քաջամարտիկ հեթանոսաց. (Եփր. դտ.։)
scattered through the woods.
Տեսցէս տեղիս քաջերէս ի լերինդ ծաղկաց զպարկասցիր ջրով. (Խոր. ՟Գ.. 23։)
to render wise or modest, continent or abstinent, to give an air of decency.
Չարն պարկեշտացուցանէ իմն յայնցանէ՝ որ յագահութիւն առաւելաստացութեան ինչ է։ Իշխանք, որոց հոգն է պարկեշտացուցանել եւ հոյակապ առնել զայն ինչ՝ որ շուրջ զմարմնովն է, եւ արտաքոյ բարիք. (Փիլ. լին. ՟Դ. 211. 217։)
modesty, decency, decent bearing, carriage, demeanour or deportment, honesty;
chastity, pudicity, purity, bashfulness;
moderation, temperance, abstinence, frugality, sobriety;
gravity, stateliness, reverend aspect;
պարկեշտութեամբ, cf. Պարկեշտաբար.
Հետեւեալ լինի ողջախոհութեան՝ բարեկարգութիւն, պարկեշտութիւն, պատկառումն. (Արիստ. առաք.։)
follicle, shell, pericarp, capsule, pod, husk, cod.
Են ոմանք, որ զսիսեռն նոյն պարկճովն պահեն, եւ նոյն պարկճովն թրջեն եւ ցանեն. նա խիստ ատոք եւ արքենի լինի. (Վստկ.։)
young man.
Անցեալ կան առ նոսին այլք պարմանիք՝ առաջին տէդ մուրուացն արձակեալ. մօրուքն այն ինչ դեռադեռ ծաղկեալք. (Փիլ. տեսական.։)
Ձեռքն որ զերկինս եւ զերկիր արարին, այժմ ի մէջ անցեալ իբրեւ զպարմանի մի, բաժակ ի մատունս բերեալ՝ աղջկան միոյ մատուցանէ. (Պետր. սիւն. ի կոյսն.։)
dancing;
turn, revolution.
Պարումն. շրջաբերութիւն.
Յերկս աշխատասիրութեան լուսաւորացդ պարզութեան. (Արծր. յռջբ։)
circumflex;
an Armenian note.
Պարոյկ՝ շրջումն վերուստ ի վայր։ Ի շեշտէ եւ ի բթէ բաղկանայ պարոյկն .. եւ է պարոյկն բեկումն ձայնի, եւ շրջումն վերուստ ի վայր, եւ բթիլ ի սրութենէն. (Գրչ. գէորգ.։)
turn, gyre, round, circle;
helix, spire, spiral;
show, crowd;
—ք, eating and drinking, feasting;
— առնուլ, to turn, to redound, to draw back.
γῦρος, γραμμή gyrus, linea. Ծիր. հիռ. շրջան. գծագրութիւն. շրջանակ.
Զարս իգացեալս եւ չկանայս հպտեալս ի կաքաւս՝ ի հարսանիս իջուցանել, եւ զամենայն պրոյրս սատանայականս ի տունս գումարել. (Ոսկ. կող. ՟Ծ՟Բ։)
orb, sphere, circle, circuit, orbit;
— բան, circumlocution, periphrasis, roundabout phrase;
cf. Խումբ.
περιέχων, -χουσα, -χόν continens caetera complexu suo, orbs circumdans. Ինչ մի պար ունօղ եւ պարփակօղ Մի մէջ իւր զայր իրս, որպէս կամար, շրջանակ երկնից.
(ի կալ մնալ արեգական եւ լուսնի յաւուրս եւ յեսուայ եւ եզեկիայի) բոլորիցն եւ վեհագունիցն եւ պարունակացն այսպէս բերեցելոց, ոչ ընդ նոսա շրջագայէին պարունակեալքն. (Դիոն. թղթ.։)
Որք իջուցանեն յերկրորդ պարունակն. (Լմբ. պտրգ.։)
ՊԱՐՈՒՆԱԿ. գ. Շրջան. կամար. պէսպէս աշտիճան բարձրութեան յերկինս.
Յեօթներորդ պարունակն ի ներքոյ ջրամած հաստատութեանդ. (Ճ. ՟Գ.)
ՊԱՐՈՒՆԱԿ. գ. Խումբ. ջոկ. լրումն բազմութեան. դասք.
ՊԱՐՈՒՆԱԿ ԲԱՆ. περίφρασις circumlocutio. Շրջաբանութիւն. մեկնօրէն ասացուած.
to surround, to encompass, to encircle;
to comprehend, to contain, to enclose, to embrace.
ՊԱՐՈՒՆԱԿԵԼ. Պարաւանդել. պարապնդել, շուրջանակի կապել.
περιέχω contineo, comprehendo, complector, circumdo, cingo. Շուրջանակի ի մէջ առեալ ունել. պարագրել. բովանդակել. ընդ իւրեւ փակել. ամփոփել.
ՊԱՐՈՒՆԱԿԵԼ. Շրջապատել իբրու սահմանաւ, եւ Պատել ո՛ր եւ է օրինակաւ.
Հնարաւորեալ իւրեանց փայտս իբրեւ զանուրս՝ չուանօք պարունակեալ շուրջ զոտամբ՝ դիւրաւ ընթանան ի վերայ ձեանն. (Արծր. ՟Բ. 7։)
Ամենայաղթ զօրութիւն կենդանարմատ քո փայտին յառաջագոյն երեւեալ ի բաբելովն ի հնոցին քառակերպեան նշանիւ պարունակէր զբոց հնոցին ի սուրբ ի մանկանցն. (Հարցնափառ.։)
contents;
capacity.
περιοχή comprehensio, continentio, ambitus. Պարունակելն, իլն. պարունակումն. պարունակ. Զի եւ ոչ հայր ի տեղւոջ, եւ ոչ որդի ի պարունակութեան իմիք. (Բրս. երրորդ.։)
Զի թէ ի տեղւոջ է, ապա ի պարունակութեան է. եւ անմարմինք ոչ պարունակին. (Պիտառ.։)
Որպէս եւ ի կիւրղ, գնձ. յռջբ. ուր ի յն. ասի, պարունակող, պարունակեալք, ի հյ. դնի՝ պարունակութիւն, պարունակութիւնք։
pellicle, membrane, tunic;
cf. Խելապատակ;
— պտղոց, pericarpium, follicle, capsula.
Որոյ (ուղղոյն) վերին կողմն առ նոյն ինքն. պարուտակսն որ կայն զխելապատակաւն՝ պարունակին։ Ասէ զխելապատակն. քանզի այսպէս անուանեն զպարունական խելացն՝ զպարուտակ։ Որոց կողքն ջեռուցեալ են՝ ախտաւոր իմն պարուտակաց ի նոսա եգելոց։ Միտք՝ պարուտակացա այսոցիկ անուն է. (Նիւս. երգ. եւ Նիւս. կազմ.։ Տե՛ս եւ Նիւս. բն. ՟Դ. եւ այլն։)
Չարահոտ գոլոշիք (գինւոյ) զխելապատակն եւ զջլուտ պարուտակսն՝ որ կոչին միտք՝ առհասարակ կիզեալ ապականեն. (Պիտ.։)
helicoidal, screwshaped, spiral, helical;
screw, helix;
— աջադարձ, right spired screw;
— ձախադարձ, left spired screw.
surround;
to envelop, to cover, to conceal, to enclose, to shut up;
— or ի բաց —, to strike out, to eliminate, to take away, to retrench, to trim round.
Հրեայքն յամենայն վարսն ջանային հատուցանել պարուրս ի բանս կամ ի գործս. (Վանակ. յոբ.։)
περιλαμβάνω, περιγράφω complector, circumscribo ἑμφιλοχωρέω adhaereo. (Արմատն է պարոյր. կամ Պար, որպէս շուրջ. եւ ուր). Պարունակել. պարագրել. պարփակել. բովանդակել. շուրջ պատել. յարիլ.
Զիա՞րդ ովկիանոս արտաքուստ զերկիր զօրէն պարսպի շուրջ առեալ փակեաց ... եւ պարունակելով եզերք ծովուն զհիւղէն. (Փիլ. յովն.։)
Սիւն լուսոյ ըստ օրինակի ծիածանի իջեալ յերկնից՝ շուրջ պարուրեալ զնահատակաց զմարմինս ծրափակէր. (Փարպ.։)
Զայլոց թուղթս ՟Ը սակաւ թուով պարուրեաց. իսկ պօղոսի՝ որ յառաջն հալածիչ էր, չորեքտասան թուղթս միանգամայն գրեալ շնորհեաց. (Կոչ. ՟Ծ։)
ՊԱՐՈՒՐԵԼ. ἁνασπάω contraho. Շուրջանակի հաւաքել. գումարել. ժողովել. ամփոփել. ժողվրտել. կր. քաշվրտիլ.
ՊԱՐՈՒՐԵԼ. եւ Ի ԲԱՑ ՊԱՐՈՒՐԵԼ. περικαθαρίζω circumquaque purgo περικόπτω circumcido, exscindo ἑκβάλλω abigo. Շուրջանակի սրբել, մաքրել, յապաւել, հատանել. կարճել. ի բաց բառնալ. հերքել. փարատել.
Զկարճամտութիւն ի նոցանէ ի բաց պարուրեաց։ Ի միջոյ ի բաց պարուրէ զերկուց երեսաց զանազանութիւն. (Սարգ. յկ. եւ Սարգ. ՟ա. յհ.։)
to fill to overflowing;
to break, to burst.
ՊԱՐՊԱՏԵՄ ՊԱՐՊԱՏԻՄ. πιπλάω, πίπλαμαι impleo, or ῤήγνυμι , διαρρήγνυμι, -μαι disrumpo, -or. Պարապատել. որպէս շուցրջ պատել լիութեամբ իրաց. առլնուլ իսպառ մօտ ի պատառումն. խճողել, իլ, եւ գրեթէ պայթուցանել, պայթիլ. լեփ լեցուն ընել՝ ըլլալ, տկռիլ, ճաթիլ, ճաթռտիլ.
ՊԱՐՊԱՏԵԼ. ն. Շուրջ պատել. որպէս պարապնդել. պարաւանդել.
Նոյնօրին յառասանիցն այն պարպատեալ զմէջս եւ զկողսն. (Մագ. ՟Ծ՟Զ։)
cf. Պարպատումն.
filling up, overflowing;
rupture, bursting, rent, tear;
crash;
ուտել զ— որովայնի, to eat to bursting, to burst with eating.
sling;
cross-bow, arbalist.
Զանձն թշնամեաց քոց պարսաքարեսցես ի մէջ պարսատկաց։ Որ գնէ քար ի պարսատիկս, նման է առն՝ որ դնէ պատիւ անզգամի. (՟Ա. Թագ. ՟Ի՟Բ. 29։) (Առակ. ՟Ի՟Զ. 8։)
blame, reprehension, injury, outrage, infamy, vituperation, criticism, censure;
blamable;
— լինել, to be blamed, criticized, carped, animadverted.
Ապաշխարութիւն չէ պարտ բարկանալ. այլ սրտաբեկ սրտառուչ շրջել, ըստգիւտ եւ պարսաւ, եւ առանց համարձակութեան իբրեւ զպատժապարտ. (Ոսկ. եբր. ՟Լ՟Ա։ յորմէ Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Է։)
discontent with one's lot.
μεμψιμοιρία conquestio de sorte sua. Պարսաւելն զբախտ անձին. տրտունջ ընդ վիճակ իւր.
cf. Պարսաւադիր.
Ողջ ամբողջ եւ անխախուտ մնասջիք ի պարսաւադիտութեան դիտողէ. (Յհ. կթ.։)
cf. Պարսաւ;
—նս դնել, ընդ —նօք ածել, cf. Պարսաւեմ;
—նս տալ ի փառս իւր, to sully one's reputation.
Տարցին զպարսաւանացն առ փոքր ինչ զբամբասանս յիրաւի։ Զանջինջ պարսաւանացն տարցի մրցանակ։ Որ աձսքան գլխաւորագոյն պարսաւանօք զյաղթանակն էառ չարեաց. (Պիտ.։)
Եւ ինձ մի՛ ոք պարսաւանս գիցէ, որ ի հեռուստ ածեալ նուաճեցի զբանս՝ առաջիկայ ստացս. (Նիւս. կազմ.։)
fond of criticism, carping, fault-finding.
Մի դարձեալ մեզ ի վերայ յարձակեսցին պարսաւասէրքն եւ յամենայնի արագունք։ Լեզուք չարք եւ պարսաւասէր շրթունք խօսին զմենջ. (Սարկ. հանգ.։)
to blame, to reproach, to find fault with, to carp, to criticize, to vituperate, to animadvert, to condemn, to censure.
Յարեն զթշուառութիւն, եւ պարսաւեն զյաջողուածս. գովեն զմահ, եւ պարսաւեն զկեանս. (Եղիշ. ՟Բ։)
slinger.
Ամենեքին նոքա պարսաւորք, որ ձգէին քարինս եւ ի մազէ ոչ վրիպէին։ Պատեցան պարսաւորք եւ հարին զնա։ Ամենայն այր պարսաւոր ... քարաձիգ արարին ի վերայն նոցա։ Յուսացան ի կորովս աղեղնաւորացն եւ պարսաւորացն։ Պարսաւորքն եւ աղեղնաւորքն առաջին խաղային. (Դատ. ՟Ի. -16։ ՟Դ. Թագ. ՟Գ. 25։ Յուդթ. ՟Ղ. 8։ ՟Թ. 6։ ՟Ա. Մակ. ՟Թ. 11։)
sling-stone.
Զխելապատակ նորա պարսաքարիւ ջարդեալ՝ յերկիր ընկենոյր. (Լաստ. ՟Ծ։)
cf. Պարսաքարեմ;
to spring up, to burst out, to jump forth.
Պարսեսցին պատրանքն, ջրեսցին մեղքն։ Պարսեսցի՛ն պատրողին բանսարկութիւնք. (Նար. ՟Լ՟Բ. ՟Ղ։)
Բայց աղեքսանդրոս (ի ջրոյն) յերկիր արտաքս ի ցամաքն պարսեաց. (Պտմ. աղեքս.։)
cf. Պահանորդ.
Ելանիցեք արտաքոյ քաղաքիս, իբրեւ թէ իջանիցէք ի դաշտ անդր ի թեւ մի պարսկապանաց որդւոցն ասուր. (Յուդթ. ՟Ծ՟Դ. 2։)
in Persian;
Persian, the Persian tongue.
Քաջ իսկ գիտէր պարսկերէն. (Եղիշ. ՟Ը։)
well walled.
Քաջ պարսպեալ. ամրագոյն.
Ծիծառն ի մարդակս պարսպագոյն շուրջանակի արկանէ պարիսպ. (Փիլ. լիւս.։)
wallshaped.
Շուրջ զխորանաւն պարսպաձեւ առագաստ առնել, հարիւր կանգուն ընդ հարաւ, եւ եւ հարյուր հիւսիւսի, եւ յիսուն ընդ արեւելս, եւ յիսուն ընդ արեւմուտս. (Նախ. ել.։)
(Յանցս կարմիր ծովու) ի պատրաստելն ընդ ինքեան զթագաւորականն ճանապարհ պարսպաձեւ կառուցմամբ ի յոջմէ եւ յահեկէ։ Պարսպաձեւ կազմութեամբ ամրություն. (Պիտ.։)
battering engine, siege-train.
Շուրջ զքաղաքաւն կացուցեալ պարսպամարտիկս, եւ զպատերազմին պատրաստութիւնս ... քանդել ուժգնակի ընդ այլսն համանգամայն եւ զսուրբ քաղաքն. (Պրպմ. ՟Լ՟Է։)
cf. Պարսպաւոր.
Որովք շրջապատել պարսպափակ ամրութեամբ պահպանիւր սուրբ եւ կաթողիկէ եկեղեցի. (Անան. եկեղ։)
to encircle with a wall, to wall;
to construct or elevate a rampart, to fortify;
to separate by a wall;
to protect, to shelter;
— or ի բաց —, to separate, to divide, to send away, to remove, cf. Որոշեմ, cf. Հեռի առնեմ, cf. Մեկուսացուցանեմ.
τειχέω, τειχίζω, ἑπιτειχέω murum, sive moenia aedifico, struo, muro cingo, muris circumdo, munio. Պնտել պարսպաւ. պարսպափակ առնել. պարսպաւորել. ամրացուցանել. շուրջ պատել. եւ Պարսպապատել. անքոյթ պահել պահպանել.
Զջուրսն պարսպեալ՝ զիսրաէլ անցուցանէր. (Նար. յովէդ.։)
Յայսպիսի ամենայն ուստեք պարսպեալ անյուսութեամբ ժամանակի . իմա՛, շուրջ պատեալ՝ պաշարեալ։
ՊԱՐՍՊԵԼ. եւ Ի ԲԱՑ ՊԱՐՍՊԵԼ. διατειχίζω distermnio, dirimo. Անջրպետել. տրոհել. որոշել. հեռի առնել կամ պահել.
Կամօք միջոցաւ յարարչէն ի բաց պարսպիս. (Առ որս. ՟Գ։)
debtor;
indebted;
bond. responsible, obliged;
culpable, guilty;
due, fit, convenient;
— առնել, to cause to run into debt;
to oblige;
— լինել, to remain debtor, to run into debt;
to be obliged or subject;
ինքն եղիցի անձին իւրում —, his blood shall be on his own head.
Պարտական եմք առ աստուած ի մէնջ զսէրն. (Բրս. հց. այսինքն պարտիմք։)
Մահու պարտական լիցի։ Մի ոք լիցի ի միջի քում պարտական արեան։ Ինքն եղիցի անձին իւրում պարտական ... մեք լիցուք պարտականք։ Պարտական լիցի դատաստանի։ Պարտական եղիցի մարմնոյ եւ արեանն տեառն. (Ծն. ՟Ի՟Զ. 11։ Օր. ՟Ծ՟Բ. 10։ Յես. ՟Բ. 19։ Մտթ. ՟Է. 21։ ՟Ա. Կոր. ՟Ծ՟Ա. 27։)
Զպարտական գոհաբանութիւնդ ձեր մատուսջիք նմա։ Զպարտական ծառայութիւնն հատուսցեն. (Յհ. կթ.։)
to grow tired, to be too much fatigued, to tire or weary oneself, to become weak, debilitated, exhausted.
ὁλιγοψυχέω, ἑκλείπω sum animo pusillo, deficio. Պարտիլ ոգւով, յոգիս ապաստան լինել. խոնջիլ. նուտղիլ. վաստակիլ. լքանիլ. վհատիլ. խիստ յոգնիլ, ուծէ կտրիլ, իլիկները կտրտիլ. թուլնալ.
to worst, to overcome, to vanquish, to conquer, to subjugate, to subdue;
— զչարչարանս, to suffer with fortitude, to bear up against pain or torments.
Հաւատովք պարտեցին զթագաւորութիւնս։ Ընդ մեզ աստուած, գիտացէք հեթանոսք, եւ պարտեցարու՛ք։ Պարտեցաւ այր իսրաէլի յերեսաց այլազեանցն։ Ընդէ՞ր արդեօք պարտեաց զմեզ տէր այսօր առաջի այլազգեանցն։ Պարտեցաւ աբեններ եւ արք իսրայէլի առաջի ծառայիցն դաւթի։ Պարտեցաւ առաջի իսրայէլի։ Ի պարտել ժողովրդեան քո իսրայէլի առաջի թշնամեաց։ Պարտեցաւ յուդա յերեսաց իսրայէլի. (Եւն։)
ՊԱՐՏԵԼ ԶՉԱՐՉԱՐԱՆՍ. Քաջութեամբ համբերելով յաղթօղ լինել քան յաղթեալ.
to be conquered, to have the worst of it;
յապշութիւն —, to be confounded, astounded, astonished, surprised;
պարտեցաւ պատերազմն, a part was subdued.
Զի թէ զվարս առաջնորդացն պարտէաք քննել, ամենայն ինչ վեր ի վայր կործանէր. ոտքն ի վեր, եւ գլուխն ի վայր. (Ոսկ. ՟բ. տիմ.։)
cf. Պարտիզպան.
Զայնչափ բանջարովք՝ զորովք պարտիզարարն արկանէր զմանգաղակն. (Կոչ. ՟Ղ։)
lapis lazuli.
ի Բժշկարանի մեկնին՝ լազվարդին քարն. որ ի Հին բռ. դնի, ջշտաքար։
small garden.
Տարեալ դնէ ի գեղջն թորգան յիւր իսկ ի զբօսանաց պարտիզկանն։ Զոր տարեալ հանգուցանեն զմարմին նորա ի նմին աւանի ի նոյն պարտիզկան. (Յհ. կթ.։)
to owe, to contract debts, to become indebted, to be bound;
to be obliged, beholden to;
ought, must.
Զի թէ զվարս առաջնորդացն պարտէաք քննել, ամենայն ինչ վեր ի վայր կործանէր. ոտքն ի վեր, եւ գլուխն ի վայր. (Ոսկ. ՟բ. տիմ.։)
venting secret rancour;
— լինել, to give way to one's resentment, to vent one's wrath, to be revenged, to upbraid most outrageously, to slander or attack from private hate.
Պարտոխաթափ եղեալ եւ ղօղանջել ի սուր շրթունս. (Յհ. կթ.։)
overthrow, defeat, discomfit;
subjection;
ի — մատնել, դարձուցանել, արկանել, ընկղմել, to overcome, to conquer, to defeat, to rout, to overthrow, cf. Պարտեմ;
ի — մատնիլ, to be vanquished, conquered, defeated, routed, to lose the battle, to be discomfited;
— խոստովանել, to succumb, to yield, to give up, to cede, to surrender, to deliver up the arms, to submit;
to avow or know one's weakness.
Թէպէտ եւ դարձեալ զօրանաձցէք, դարձեալ ի պատութիւն մատնեսջիք։ Որ ըմբռեսցի, ի պարտութիւն մատնեսցի։ Ի պարտութիւն մատնեցաւ ի ձեռաց հեբրայեցւոյն։ Ի պարտութիւն մատնեսցէ զքազ տէր առաջի թշնամեաց քոց. Քանզի ի տէրնէ լինի զօրանալ, եւ ի պարտութիւն մատնիլ։ Զատելիս նորա ի պարտութիւն մատնեցից. (Ես. ՟Ը. 9։ ՟Ծ՟Գ. 15։ ՟Բ. Մակ. ՟Ծ. 24։ ՟Բ. Մնաց. ՟Ի՟Է. 8։ Սղմ. ՟Ձ՟Ը. 24։ Տե՛ս եւ Ես. ՟Ի. 5։ ՟Լ՟Ա. 4. 9։ Դատ. ՟Ի. 36։ ՟Ա. Մակ. ՟Դ. Եւն։)
Եւ պտղոմեոս ընդ առաջ նորա զօրօք, եւ դարձոյց զնա ի պարտութիւն. եւ փախստեայ լինէր աղեքսանդրոս, եւ այլն. (՟Ա. Մակ. ՟Ժ՟Ա. 15։)
guard, shield.
Պարփակող. որ շուրջ փակէ. պաշտպան. հովանի.
Տէր օգնական է իմ եւ պարփակ, հանդերձ հրեշտակոքըք շրջաբանակ. (Գանձ.։)