mortal, deadly, fatal, mortiferous, lethal, murderous, destructive.
Սատակչական զօրութիւն (թունից)։ Սատակչական կործանման ջրհեղեղեն. (Արծր. ՟Բ. 3. 7։)
devilish, satanical, diabolical.
Սատանայական իսկ անկողին է ի թշնամուս եւ ի բամբասանս ջերանիլ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 26։)
help, succour, assistance, cooperation;
fellowship, admission;
woollen-trade.
Ընկալցիս զսակաւ սատարութիւնս. (Ասող. վերջաբ։)
to raise to dignities.
ՍԱՏԵՐԱՆԱԼ. Բառ անստոյգ. որ կամ է որսացեալ լինիլ որպէս զձուկն՝ յորմէ ել սատերն. եւ կամ ելանել յառաջին բարձ եւ պատիռ, որ է ըստ արաբ. սատր.
flat-topped;
table-land.
Ի լանջակողմանսն, կամ ի սարահարթ տեղիս, պարարտաբոյսք. (Փարպ.։)
black-bird.
ՍԱՐԵԱԿ կամ ՍԱՐԵԿ որ եւ ՍԱՐԻԿ. Կրկին ազգ թռչնոց. առաջին՝ որ կոչի ըստ յն. է տարմահաւ. տարմ. Եւ երկրորդն է Կեռնեխ, ագռաւ փոքր՝ քաղցրաձայն.
Սարեկ ետ զորդի իւր յուսումն քահանայութեան. եւ նա ի սռիճս եւ ի մրմունջս թեւակոխէր, եւ ի պար յաւելոյր. (Մխ. առակ. ՟Ճ՟Լ՟Գ։)
cf. Սարկաւագարան.
Որ միանգամ ի սարկաւագանոցն կայ։ Յառաջելանէ ի սարկաւագանոցէն։ Բացէք զդուռն սարկաւագանոցն։ Բացէք զդուռն սարկաւագանոցն, եւ հանէք զմարմին սրբոյն. (Կանոն.։ Մաշտ.։ Վրք. հց. ՟Ը։)
archdeacon.
Այր ոմն սարկաւագապէտ գոլով՝ նանայ անուանել. (Նանայ. յռջբ։)
to dry, to dry up.
երեւեսցի ցամաքն. զի մի կարծիցի, թէ պատճառք սարսատելոյն նորա յարեգականէ իցէ, յառաջագոյն քան զարեգակն սարսատէր ցամաքէր հրամանաւ ամենարդար իմաստութեանն. (Վեցօր. ՟Դ։)
cf. Սարսափիմ.
Եթէ մեծէ մեծիդ յանդիման լինիմ, սարսափեմ։ Սարսափեն հրեշտաքկ, սասանի երկիր։ Մի սարսափեսցես ի տանջանացն։ Ջուրցն բազմութեան սասանելոցն սարսափելոցն. (Նար. ՟Ի՟Գ. Շար. ՃՃ.։ Ագաթ.։)
to quake with fear, to be horror-struck, seized with consternation, to have one's hair stand on end;
— ոսկերաց, to be terrified, horrified;
— ի ցրտոյ, to shiver with cold;
սարսափեցան ոսկերք իմ, a cold shiver ran through my whole frame.
Լուծանին ջիլքն, սարսափին ոսկերքն Մանդ. (՟Գ։)
cf. Սարսափելի.
Յորժամ մատիցես ի բաժակն սարսելի, իբր անտի ի կողոյն իսկ ըմպելոյ այնպէս մատիցես յառաջ։ Բաժակ մահուն՝ ամենեցուն սարսելի, Եղեւ աշխատելոցն կարօտելի. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 39. եւ Ոսկ. ննջ.։)
to quake, to totter, to start, to feel a thrill of fear, to shudder, to tremble, to quiver.
Եւ դեւք հաւատան եւ սարսեն։ Յերեսաց իմոց ոչ՞ սարսիցէք։ Սարսեցի յերեսաց ձեռին քո։ Որոց սարսեն յանուանէ նորա։ ի նմանէ սարսեցին կէտք որ ի ներքոյ երկինց։ երկիր երկեավ եւ սարսեաց ընդ յառնելն աստուծոյ ի դատաստան։ Սարսեաց կամ սարսէր երկիրս ամենայն առաջի նորա։ Սարսեցին անօրէնք յահէ նորա.եւ այլն։
Սարսէ ի գոչելսյն սաստիւ։ Եւ ես սարսեցի։ Պիղատոս սարսեաց յարդարութենէ փրկչին։ Սարսեցէք (ի մահուանէ), եւ սմին ակն կալարուք. (Եզնիկ.։ Դիոն. թղթ.։ իսուք։ Ոսկ. ննջ.։)
cf. Սարսռալից.
Յուշ արար զառաջին զսարսռալիսն։ Զեւս սարսռալին ած ի մեջ, թէ հրեշտակն տաղտկացեալ ի չարեաց նոցա. (Ոսկ. եբր.։ Շ. ՟բ. պետ. ՟Ի՟Դ։)
to quake, shake, shiver or tremble;
— ի ցրտոյ, to shiver with cold, to quake all over.
Նոքա սարսռայցեն խարազն եւ պատառատուն գրգլեօքն։ Սարսռուլ կարկաջել կրկտել եւ ցրտալ. (Ածաբ. աղք.։ Փիլ. նխ. ՟բ.։)
to cause to shiver or to tremble.
Զամենայն մարմինն սարսռացուցանելով կարկաջեցուցանէ. (Եւագր. ՟Ի՟Գ։)
cf. Սարսափելի.
Կատամահ տանջանացն սարսռելի գործոցն։ Լսեն զսարսռելի բարբառն, եթէ երթայք յինէն. (Ոսկ. լս. եւ Ոսկ. ի նեռն.։)
cf. Սարսռամ.
Նոքա սարսռայցեն խարազն եւ պատառատուն գրգլեօքն։ Սարսռուլ կարկաջել կրկտել եւ ցրտալ. (Ածաբ. աղք.։ Փիլ. նխ. ՟բ.։)
cf. Սարտչիմ.
Ծառայք մեր սարտուցեալ փախչէին ի մէնջ. (Եղիշ. ՟Է։ տես եւ Նար. ՟Խ՟Ը. ՟Ծ՟Ը. ՟Կ՟Բ։)
to be shocked at, estranged, alienated, to have an aversion to, to withdraw, to abandon;
to be horrified, scared, to take umbrage;
— ի ստենէ, to be weaned, disaccustomed.
Ծառայք մեր սարտուցեալ փախչէին ի մէնջ. (Եղիշ. ՟Է։ տես եւ Նար. ՟Խ՟Ը. ՟Ծ՟Ը. ՟Կ՟Բ։)
adorned, furnished with wings.
ՍԱՒԱՌՆԱԶԱՐԴ ՍԱՒԱՌՆԱԶԱՐԴԵԱԼ. Զարդարեալ իբր թեւօք կամ փետրոք եւ սաղարթիւք. գեղեցկատարած, շրջազարդ, եւ թեւապարեալ. հովանաւորեալ.
whirring, flapping the wings, flying about, hovering, soaring.
Հոգին սուրբ սաւառնաթեւեալ էջ ի վերայ փառակցին իւրոյ յիսուսի. (Տօնակ.։)
cf. Սաւառնիմ.
Եւ պաշտպանեալ սրովբէագումար շրջապատութեամբ սաւառնացեալ թեւոց սլացմամբ. (Նար. խչ.։)
surrounded or covered by wings.
քերոբիմք շուրջ զքաւութեամբն հովանաւորեալք՝ սաւառնապատ թեւոքն գեղազարդեալք. (Անան. եկեղ։)
to flap the wings, to flutter about, to hover, to soar, to fly high.
Թեւք իւրեանց տարածեալ՝ սաւառնէին ընդ միմեանս։ Լսէի զձայն թեւոց նոցա ի սաւառնելն՝ իբրեւ զձայն ջուրց բազմաց։ Տեսի ձայն թեւոց գազանացն սաւառնելոց ընդ միմեանս. (Եզեկ. ՟Ա. 23. 24։ ՟Գ. 13։)
Սաւառնին (պարակցութեամբ) ընդ հողեղէնքս՝ ջոկք անմահիցըն հրեղինաց. (Տաղ.։)
Հոգին սուրբ հոլաթեւ սաւառնեալ՝ էջ ի յիսուս։ Յանկարծահաս հնչմամբ սաւառնեալ՝ աղաւնակերպ տեսլեամբ երեւեալ. (Տօնակ.։ Գանձ.։)
cf. Շափիւղայ.
Ի մէջ հոտեւանիցն՝ կնգրկին, այլեւ սափերայի ... իմա սափրայ՝ որպէս զաֆրայ, այսինքն քբքում։
to shave, to shear;
cf. Մօրուք.
Յառաջագոյն զպարկեշտութիւն սափրեալ ի նմանէ՝ յետոյ եւ զզօրութիւնն սափրէ (ընդ վարսս գլխոյն)։ Թաւագէսք են, որ ոչն սափրին ամենեւին։ Սափրեալ յայլոց. (Փիլ. յովն. եւ Փիլ. տեսական. եւ Փիլ. ՟ժ. բան.։)
cf. Սաքրիմ.
Ղուղելովն եւ սաքրելովն ի մէջ խտացեալն անտառի. (Պիտ.։)
to be in, or to wear mourning, to mourn;
to afflict oneself, to be sorrowful, to regret, to be moved, to bewail, to lament, to deplore.
ՍԳԱԼ. վրիպակաւ գրի ստէպ, որպէս զգալ, եւ ընդ հակառակն գրի՝ Զգալ, որպէս Սգալ. զոր քաջ գիտել պէտք են վերծանողաց զհին մատեանս.
cf. Սեւաստէ.
Թագաւորէ կայսր սեբոստոս սկտաւիոս, որ եւ աւգոստոս. յորմէ հետէ՝ աւգոստեանք, եւ սեբաստեանք անուանեցան թագաւորք հռովմայեցւոց. (Շիր. քրոն.։) Այլ ի յետին դարս ի մէջ յունաց Սեւաստոս եղեւ անուն ինչ պատուոյ իշխանաց։ Տես եւ բռ. յտկ. ան. Սեբաստիա, եւ Սեբաստիան գունդ։
cf. Սեւաստոս.
Թագաւորէ կայսր սեբոստոս սկտաւիոս, որ եւ աւգոստոս. յորմէ հետէ՝ աւգոստեանք, եւ սեբաստեանք անուանեցան թագաւորք հռովմայեցւոց. (Շիր. քրոն.։) Այլ ի յետին դարս ի մէջ յունաց Սեւաստոս եղեւ անուն ինչ պատուոյ իշխանաց։ Տես եւ բռ. յտկ. ան. Սեբաստիա, եւ Սեբաստիան գունդ։
with inflated language.
Բարբանջեն սեթեւեթաբար միայն զհողմս կոչելով . (Պրպմ. ձ։)
melon-plant.
Իբրեւ զհովանի մրգապահաց ի մէջ սեխենեաց (կամ սեղխենեաց). (Ես. ա. 8։)
cf. Չիղջ.
banker, changer;
տալ or արկանել զարծաթ ի —ս, to place money in a bank at interest, to put out money to interest.
որ եւ յն. բառիւ Տրապիզիտ ասի. τραπεζίτης mensarius, nummularius. Հատավաճառ. լոմայափոխ, որոյ առաջի կայ սեղան կամ տախտակ դրամոց.
to wait at table, to spread the table, to serve up;
to give to eat;
to make known the word of God, to feed with the bread of life.
Զոր օրինակ ի համադամս կերակրոց առաջի իւրեանց ունելով սեղանաւորել, ընտրութեամբ ճաշակելեացն զմի յախորժակացն առ ինքն առեալ՝ անփոյթ առնէ զբազմութենէ կերակրոյն. (Շ. թղթ.։)
to render compact, to restrain, to constrain, to restrict, to restringe, to cramp, to contract, to squeeze, to strain, to press.
Վարագոյրն իսկ պատառեցաւ յականջս (կամ պատառեաց զականջս) նոցա, զի սեղմեալ խցեալ էին. (Եփր. համաբ.։)
to end in a point, to be steep or pointed.
Ի բարձրագունի կալով տեղւոջ, կամ ի վերայ վիմի յամենայն կողմանց սեպացելոյ. (Սարգ. յկ. ՟Դ։)
proper, special, particular, specific, one's own;
noble, illustrious, egregious;
—ք, one's own part, property or heritage;
— էր նմա, it was specially his, it was his lot.
Եւ ես ետու քեզ զսիկիմ սեպհական՝ արտաքոյ եղբարց քոց։ Եղիջիք դուք ինձ ժողովուրդ սեպհական յամենայն ազգաց. (Ծն. ՟Խ՟Ը. 22։ Ել. ՟Ժ՟Թ. 5. եւ այլն։)
cf. Սեպհականեցուցանեմ.
Զազգսն զայնոսիկ շուրջ զամրոցաւն սեպհականեցուցեալ էր իւր. (Յհ. կթ.։)
Այրն եթէ ի կնոջն իրացն տայ այլոց, ոչ կարէ առնող զայն սեպհականել (կամ սեփհականել), թէ եւ մնայ առ նմա բազում ժամանակ. (Մխ. դտ.։)
cf. Սեպհականեցուցանեմ.
Զազգսն զայնոսիկ շուրջ զամրոցաւն սեպհականեցուցեալ էր իւր. (Յհ. կթ.։)
Այրն եթէ ի կնոջն իրացն տայ այլոց, ոչ կարէ առնող զայն սեպհականել (կամ սեփհականել), թէ եւ մնայ առ նմա բազում ժամանակ. (Մխ. դտ.։)
to appropriate, attribute, ascribe or impute to oneself.
Զազգսն զայնոսիկ շուրջ զամրոցաւն սեպհականեցուցեալ էր իւր. (Յհ. կթ.։)
Այրն եթէ ի կնոջն իրացն տայ այլոց, ոչ կարէ առնող զայն սեպհականել (կամ սեփհականել), թէ եւ մնայ առ նմա բազում ժամանակ. (Մխ. դտ.։)
generic;
general, universal;
genitive.
Զի որ զջուրն նիւթական՝ փոխէ ի տունկսըն սեռական (այսինքն ազգի ազգի). (Շ. խոստ.։)
Սեռական սեռ է, որ ոչ իցէ տեսակ, վասն ոչ ունելոյ ի վերայ նորա այլ սեռ։ Առաջին եւ սեռականաց սեռ էութիւնն է. այս է առաջին եւ սեռական սեռ. որ եւ Սեռականագոյն ասի. (Դամասկ.։)
round or spherical.
Զերկինս գործականեցեր անճառապէս՝ ջրային, սեռաձեւ, ամպայարմար, իբրեւ զառագաստս ինչ տարածեալ ըստ օդս, հովանաւորեալ անմեայնի. (Ճշ.։)
become genus.
Միջին տեսակն ի վերնագոյնսն տեսականայ, եւ ի ներքինսն սեռանայ. (Տօնակ.։)
clearness, cleanness, purity.
Վաճառականք խառնեն ջուր ընդ գինի, այսինքն է ընդ սեռնութիւն եւ ընդ յստակութիւն աստուծոյ։ Սեռնութեան եւ անխառնութեան խորհուրդ. (Իրէն. առ Լեհ.։ Ասող. ՟Գ. 21։)
genital;
prolific;
generic, sexual;
genitive;
— or —ք, the sex, the genitals;
ի բաց հատանել զ—ս, to castrate, to geld.
γόνιμος genitalis, propagandi vim habens. Սերնդական. յաջորդական. ածանցական որդւոց յորդիս.
to close jars with bladder.
καταδέω deligo, devincio. լծ. եւ σειράω, σειρεύω fune constringo. Սերեկով կամ սեկով, եւ կամ այլով իւիք կապով պատել եւ կապել քաջ զբերանս ամանոց.
to procreate, to beget, to engender, to give rise to, to propagate.
ՍԵՐԵՄ ՍԵՐԻՄ. γεννάω, γεννάομαι genero, progigno, propago, -or, nasco. Աճեցուցանել զսեր, եւ աճել սերնդեամբ, սերանալ. ծնանել, իլ. զաւակագործել, ծագել. յաջորդել.
Կենդանի ինչ, որ ունիցի ազդումն (զգայութեան), եւ այսպէս առնունի ջուրքն ծնանել եւ սերել. (Վեցօր. ՟Է։)
Սերեցարու՛ք բազմացարուք, ծնջի՛ք եւ լցէ՛ք զերկիր. (Մծբ. ՟Ժ՟Ե։)
Յետ ջրհեղեղին յերից տրանց ընդ բնաւ տիեզերս ազգք մարդկան սերեցան. (Եւս. քր. ՟Ա։)
born today.
Ի վաղնջուց հետէ հաւեալ ձայնէր զսերկածին էակն զ՝ի վերայ փայտին արտաշնչացեալ. (Թէոդոր. խչ.։)