adamantine;
hard;
magnetic.
Արժան էր ստանալ զգօնութիւն, թէեւ ադամանտեայ եւ վիմեղէն ոք ունէր հոգի. (Սարկ. հանգ.։)
Adonaï, the Lord God.
Բառ եբր. ատօնա. ատօնայի. Տէր. տէր իմ։
dry, arid, dead;
lean, slender, wasted away.
λεπτός, ξηρός, tenuis, minutus, aridus, siccus Չոր. ցամաք. սին. վտիտ. արուգ. գօս. գուրու, արըգ. կամ Նուազ. դոյզն. ճռզած, ազ, զայիք, ուվագ.
Եօթն հասկք ապականեալք, ազազունք եւ խորշակահարք. (Ծն. ՟Խ՟Ա. 23։)
Գեօղ ազազուն, եւ առանց շնորհի. (Առ որս. ՟Ը։)
freely;
nobly.
Եւ յօժարաբար, ազատ կամօք. ուզելով, իրատէթ իլէ
to speak freely, frankly.
Արձակաբար ասել, ազատաբար խօսել.
Ազատաբանեալ ասաց համառօտաբար. (Թէոդոր. ընդդէմ մայրագ.։)
the noble corps, corps of nobles. formed, composed of nobles.
Գունդ ազատաց. դասք ազատորերոյ. ազատ զօրական. ազատէկեան.
Խմբեալն յազատաց կամ յազնուական զօրաց.
liberal;
free;
noble.
Ազատականօք եւ արձակ յարձակմամբք փոխէր զբնակութիւնն. (Փիլ. իմաստն.։)
liberty;
liberality;
generosity;
nobleness.
Ազատ կամք, անձնիշխանութիւն. ինքնայօժարութիւն.
Առատաձեռնութիւն՝ վայելչական ազատաց. ինքնայօժար բերումն ի մեծամեծ եւ յօգտակար ծախս.
Ազատականութիւն է առաքինութիւն անձինն՝ դիւրածախ ի գեղեցկագոյնսն։ Ազատականութեան է յօժարատրականն գոլ յիրս գովելիս. (Արիստ. առաք. յորմէ եւ Լմբ. սղ.։)
free-companion.
Որդիքն Բագարատայ՝ հանդերձ այլ եւս իւրեանց ազատակցօք. (Յհ. կթ.։)
public free mill.
Ուր ազատութիւն է աղալ ամենեցուն. աղօրիք ի պէտս հասարակաց կարգեալ.
noble-minded, freehearted;
generous, liberal.
Ազատ մտօք. անախտ. սիրտը մաքուր.
Մեծահոգողութեան եւ ազատամիտ առաքինութեան կա՛լ օրինակ զառաքեալսն սուրբս. (Ոսկ. գծ.։)
free-heartedness;
liberalism.
Պահել ազատ (յախտէ) զմտաց գիտութիւն. զի աստէ՛ն արքայութիւն է ազատամտութիւնն. (Տօնակ.։)
to free or rid oneself, to shake off, to break away;
to be ennobled or exalted.
Անձնիշխան կամօքն ազատանալ ի բռնադատողական հարկաւորութենէ. (Պիտ.։)
Ազատիլ. զերծանիլ. գուրթուլմագ, խէլաս օլմագ
Ազատանալ ի դառն պարտեաց գեհենին, կամ յամենայն զբօսանաց. (Յճխ. ՟Թ։ Ագաթ.։)
cf. Ազատազարմ.
εὑπατρίδης, patricius, praenobilis Ազատ եւ ազնուական ըստ տոհմի. ազատազարմ. ազնուատոհմ. սօյզատէ
Ազատորեար. ազնուականք. ազատանի. սօյզատէլեր, աղալար
cf. Ազատատոհմ.
Պաշտօն ընդունի ո՛չ յանազատաց միայն, այլ եւ յազատատոհմիկ գաւառաց. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Քաղաքացեօքն եւ համայն ազատատոհմիկն զարմիւ. (Պիտ.։)
liberator, saver, deliverer.
Արարօղ եւ պատճառ ազատութեան. ազատեցուցիչ, ապրեցուցիչ. փրկիչ, եւ փրկարար. ազատօղ, գուրթարըճը, խէլաս էտիճի.
Յայդքան չարեաց ձեզ ազատարար։ Խնկով աղօթիցն անուշահոտից՝ պարտաւորացն ազատարարաւ. (Երզն. լուս.։)
Սուրբ մարիամ, մօրն եւայի բժիշկ, նախոյն ադամայ ազատարար ծնունդ. (Տաղ.։)
to liberate, to deliver, to save;
to enfranchise, to emancipate;
to free, to exempt, to disentangle, to disengage.
Ազատեա՛ զայնոսիկ՝ որ կան ի ծառայութիւն անարգելոց եւ պղծոց։ Ճշմարտութիւնն ազատեսցէ զձեզ։ Ազատեալք (կամ ազատացեալք) ի մեղաց՝ ծառայեցէ՛ք արդարութեանն։ Ազատեցին յօրինացն մեղաց եւ մահու։ Ազատեսցին ի ծառայութենէ ապականութեան. եւ այլն։
free-born, son of a noble, nobleman.
Գունդ կազմէր ի հայոց մեծաց՝ զազատ եւ զազատորդի։ Զազատս եւ զազատորդիս փութով առ մեզ հասուսջի՛ք կապանօք. (Եղիշ. ՟Ա։ Արծր. ՟Գ. 1։)
liberty, freedom;
exemption;
privilege;
emancipation, deliverance, enfranchisement;
nobleness;
generosity;
frankness.
Ազատութեամբ խօսիցի զհաւատն՝ որ ի Քրիստոս։ Այն որ յայտնապէս խօսէր եւ ամենայն ազատութեամբ. (Ոսկ. յհ.։)
Զեկուցանէր համօրէն զփրկութիւն եւ զազատութիւն ազգին. (Պիտ.։)
Առատաձեռնութիւն. ազատականութիւն. ճէօմէրտլիգ
Այնպիսին է ազատութիւն, որ ոչ յանչափս եւ յանօգուտս ծախիցէ, եւ ոչ ի հարկաւորսն ժլատիցի. (Նիւս. կուս.։)
very close, serried.
Կոխել զամենայն անցաւորս, եւ թռչել անցանել ի վերայ ազբախումբ զօրութեանցս, որ աստէն առ մեօք պատաղիչքն. (Բուզ. ՟Դ. 5։)
weft, woof, warp.
δίασμα, licium Ծոպ՝ որ լինի սկիզբն կտաւոյ ոստայնանկաց. մասն կտաւոյն կից ընդ ծոպս. ռմկ. եւս ազբ, ասպ. սաչագ։ Ասի ռմկ. եւ ըստ ոմանց՝ նաեւ զսանտրաձեւ հիւսից՝ ընդ որ անցանեն առէջքն. քէօճիւ, քիւճիւ.
Եթէ անկցես զեօթանեսին գիսակս գլխոյ իմոյ ընդ ազբին ... Էառ զեօթանեսին գիսակս գլխոյ նորա հանդերձ ազբամբն ... Կորզեաց զցիցսն հանդերձ ոստայնիւն եւ ազբամբն յորմոյ անտի. (Դտ. ՟Ժ՟Զ։)
genealogist.
γενεαλόγος, generationes recensens Որ գրէ զազգաբանութիւն. ազգաբանօղ.
to draw or write a genealogy, to number ancestors.
Զորդի ի հօրէ ծննդաբանելով՝ ազգաբանիցեմք զբովանդակն։ Ազգաբանելով զնա յառաքինութեանց։ Նոյ եւ Յոբ ո՛չ ի հաւուց, այլ յառաքինութեանց ազգաբանեցան. (Խոր. ՟Ա. 1։ Փիլ. իմաստն.։ Երզն. մտթ.։)
genealogy.
Զյայտարարութիւն մերոյ ազգաբանութեանս։ Ըստ ազգաբանութեանն սեմայ։ Որդի դստեր համածին եղբօր նորա ըստ հաւաստի ազգաբանութեան. (Խոր. ՟Ա. 1։ Յհ. կթ.։ Նար. խչ.։)
many nations, many people;
various, different, manifold.
διάφορος, παντοῖος, παντοδαπός, ποικήλος, diversus, varius Զանազան. պէսպէս. այլեւայլ. բազմպատիկ. կերպ կերպ. սօյ սօյ, տիւրլիւ տիւրլիւ
Պէսպէս օրինակաւ.
relation;
genealogy;
lineage.
Ազգաթիւ բարբարոսական ի զարմէ անմաքրի. (Նար. մծբ. այս ինքն քեռորդի Անակայ, կամ հօրաքեռորդի Լուսաւորչի. որպէս եւ յ Եւս. պտմ. ՟Գ. 11.)
Ազգաթիւ դնի որպէս յն. ἀνἑφιος, որ է հօրեղբորորդի, մօրաքեռորդի, եւ այլն։
relationship, consanguinity.
Ընդ օտարոտիսն ազգախառնութիւնս առնէին. (Ոսկ. ես.։)
relation, kinsman or kinswoman;
մերձաւոր —, next of kin;
like, analogous.
Հօրեղբօր քո կին՝ ազգական քո է։ Յազգականաց նոցա։ Որդւոցն գեթսոնայ ազգականացն ղեւտացւոց։ Ունիմք մեք հանգչել առ հռագուելայ, եւ նա ինքն ազգական է քո։ Եւ ահա Եղիսաբէթ ազգական քո։ Մի՛ կոչեր զազգականս քո եւ զբարեկամս. եւ այլն։
parent, compatriot;
national, of the same nation;
allied to, near, like, similar, analogous.
Մօր եւ մօրուի անուն ազգակից են։ Ազգակից է բան առաքելոյն՝ այսր բանի մարգարէութեան։ Անբան կրթութիւն՝ ազգակից եւ դրացի է բողջախոհութեան. (Փիլ. ՟ժ. բան.։ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Դ։ Պիտ.։)
consanguinity;
affinity, alliance by marriage;
analogy, likeness, resemblance.
Ի նախնեացն յարենէ որ ասին ազգակցութիւնքն։ Որ ինչ յազգակցութեան՝ առ որդիսն, ծնօղքն. (Փիլ.։)
Ազգակցութիւն մարդկան ընդ վերնոց բնակութեանցն։ Եղբայրասէր կրօնաւոր ազգակցութիւն ունի առ Քրիստոս։ Լուսինն առ մեզ ունի ազգակցութիւն խոնարհութեամբն։ Ազգակցութիւն իմն առ նախկինսն համանգամայնքն ընդունին։ Խեցեաւն սրբէր զամանն խեցեղէն. ազգակցութեամբն զազգակիցն մխիթարէր։ (Յհ. իմ. եկեղ.։ Նեղոս.։ Շ. բարձր.։ Անյաղթ համանգ.։ Իսիւք.։)
national;
related, allied to by marriage;
parent, relation;
— բարք, national character;
աւանդութիւն —, national tradition;
— ժողովն Հայոց, the national assembly or synod of the Armenians.
Սեպհական ազգի եւ ցեղի. ցեղական. հայրենի. իր ազգինը, հօրենական.
Ազգային պատերազմօք լի էր երկիր. (Խոսր.։)
chief, governor of a nation or family.
γεναρχής, ἑθνάρχης, gentis auctor, princeps Պետ եւ նախածնօղ ազգի մարդկան, եւ առանձին ազգի. նախահայր. նախահաւ. նահապետ.
Ազգապետն արետայ արքայի։ Հանդերձ ազգապետօք ազգաց. (Բ. Կոր. ՟Ժ՟Ա. 32։ Օրին. ՟Լ՟Գ. 21։)
family, house, generation, progeny.
φυλή, tribus, συγγένεια, cognatio Առանձին տոհմ ազգի. զարմ, ցեղ. սօյ, սինսիլէ
Զազգատո՞հմն իմ խնդրես, թէ վարձուոր։ Եղեն ժառանգութիւնք նոցա յազգատոհմի հօրն իւրեանց. (Տոբ. ՟Ե. 17։ Թուոց. ՟Լ՟Զ. 12։)
Ազգատոհմօքն իւրեանց հանդերձ։ Լուան որ շուրջ զնովաւ էին, եւ ազգատոհմ նորա։ Ի գաւառի եւ յազգատոհմի եւ ի տան իւրում. եւ այլն։
advising, monitorial;
penetrative, energetic, efficacious.
ἑνεργός, efficax Ազդողական, ազդոյ, ներգործական. ազդեցող. զօրաւոր. հատու. ահաւոր. խորունկ իմացնող, կտրուկ. գէսկին, միւթէֆի
Զանքուն բնութիւնն, զազդական զօրութիւնն։ Զօրութիւն ինչ ազդական. (Ոսկ. ես. ՟Զ։ Սեբեր. ՟Է։)
Եւ ունող ազդումն ինչ կամ զօրութիւն ազդելոյ.
place where a public notice is proclaimed;
instrument with which notice is given, horn, trumpet.
Պօղոս ... բնակարան՝ ազդարան՝ եւ ընդունարան բանին Աստուծոյ։ Խոպանացեալ սիրտ, աղխեալ ազդարան. (Նար. ՟Ծ՟Բ. ՟Հ՟Գ։)
monitorial, advising;
monitor, adviser.
Ազդ արարօղ. որ ազդ առնէ. գործի ազդելոյ.
advice, admonition, counsel;
warning, summons;
notice, information.
Ազդարարութիւն ժամահարին զգաբրիէլեան փողոյն ունի զօրինակ։ Ազդարարութիւն ժամուց. (Յհ. իմ. եկեղ.։ Ճառընտ.։)
sensible;
sensitive.
Ազդելի եւ սահմանելի տարերցս։ Ազդելի աշխարհ. (Վեցօր. ՟Ա. ՟Բ։)
Ի մարմինս ազդելիս։ Շնչաւորս եւ ազդելիս. (Յճխ. ՟Ժ՟Ե։ Վեցօր. ՟Գ։)
to inform, to advertise, to announce;
to influence, to inspire, to dictate;
to work upon, move or affect;
to suggest, to insinuate.
Արկին զնա ի բարձանց ի խորս, եւ ոչ ինչ ազդեաց նմա։ Զգան զվնաս վտանգին, զոր ազդեն մարմնոյն։ Զօդ վիրաւորելով՝ ընկերին կարծիցէ ազդել զխոցուածսն. (Մծբ. ՟Բ։ Նար. ՟Կ՟Թ։ Լմբ. ատ.։)
Կամ զօրել. օգտել. ստնանել. բանի գալ. էարամագ, գէար էթմէք
Ուստի ԱԶԴՈՂ, ԱԶԴԵՑՈՂ, իբր ազդական. ազդոյ. ներգործական. զօրեղ.
Ազդեցող զօրութիւն. (ԳԷ. ես։)
Ազդեաց յօրէնսն, շնչեաց ի մարգարէսն։ Ազդես միայն (յաստեղս), եւ նոքա ընթանան։ Առ հեղիաս զօծելութիւնն ազդեաց յէուայ եւ ազայելի։ Ի քէն ազդեցաւ գրել ինձ զսոսին. (Նար.։)
Ի ծայրից ծփմանց ազդելոյ ծովուն։ Զազդել շրթանցդ (խօսիւք). (Նար. ՟Ի՟Է. ՟Խ՟Ե։)
cf. Ազդեցիկ.
Ազդեցող. ազդական, ազդողական ի բնէ. զգացուցիչ կամ զգացօղ.
Որպէս ի զգայութիւնս է զուգատեսութիւն տեսանելեաց, եւ ձայն ազդեցականին ընդունօղ առ բերումն մտաց. (Մագ. քեր. եւ Երզն. քեր.։)
efficacious, energetic.
Ի մարդկեղէն կերպարանաց զԱստուծոյ ազդեցիկ զօրութիւնն դրոշմէ։ Գալուստ զազդեցիկ զօրութիւնն կոչէ. (Ոսկ. ես. ՟Բ. եւ ՟Դ։)
notice, warning, admonition;
perception, instinct;
inspiration;
suggestion, instigation;
efficacy, force, power;
emphasis, energy.
ἑνέργεια, efficacitas, σημασία, significatio Ներգործութիւն. զօրութիւն.
Գիտել զազդեցութիւն բնութեանց։ Հայելի անարատ Աստուծոյ ազդեցութեանն։ Յաղթեաց՝ ո՛չ զօրութեամբ մարմնոյ, եւ ոչ զինուց ազդեցութեամբ։ Հաւատովք Աստուծոյ ազդեցութեանն։ Որոյ գալուստն ըստ ազդեցութեան սատանայի է. ազդեցութիւն մոլորութեան. եւ այլն։
Հոգեւորն խորհի սրբութիւն ի Սրբոյ Հոգւոյն ազդեցութենէ։ Ոչ ի մարդկեղէն մտաց, այլ ի յազդեցութենէ Հօրն լուսոյ։ Վերին ազդեցութեամբ լուցեր զտաճար կռոց նոցա։ Որ յիս բնակեալ է, եւ ո՛չ որ յիս ազդեցութիւնս գործէ։ Այս ամենայն ազդեցութիւնք՝ բնական են յանասունսն, եւ ոչ խորհրդականք. (Յճխ. ՟Ժ։ Սարգ. յկ. ՟Դ։ Ժմ.։ Սեբեր. ՟Ե։ Եզնիկ.։)
cf. Ազդեմ
Զոր մարգարէն տերամբ ազդեցոյց։ Ազդեցոյց ի ձեռն դռնապանին՝ հօր վանիցն։ Ազդեցուցին վասն նորա՝ արքային ... Առաքեցայ ազդեցուցանել քեզ ... Ազդեցոյց ի գեօղն. (Նար. ՟Զ՟Բ։ Վրք. հց.։ Հ=Յ.։)
efficacious, energetic;
adviser.
Ազդող. ներգործօղ.
efficacious, energetic.
Ունօղ զզօրութիւն ազդելոյ. գործի նշանակելոյ զիրս ինչ.
Միայն մարդ բնաւորեցաւ ընդունել ըստ ազդողականին զգիտութիւն։ Երկաւորութեամբ ազդողական շնչոյս զօրացեալ։ Մասունս չափոց զազդողականաց հինգ զգայութեանց. (Սահմ. ՟Դ։ Նար. ՟Ի՟Ե. ՟Խ՟Զ. եւ ՟Ղ՟Գ։)
Աներեւոյթ սրով՝ հրամանաւ բարձրելոյն, որ ազդողական զօրութեամբն թափանցական է քան զամենայն սուր երկսայրի. (Ղեւոնդ.։)
cf. Ազդեցութիւն.
cf. ԱԶԴԵՑՈՒԹԻՒՆ, որպէս ներգործութիւն, զօրութիւն, ոյժ. վաւերականութիւն.
efficacious, strong, energetic, penetrative;
pathetic, expressive, emphatic, significative;
active, vehement, spirituous, violent.
(որ առ յետինս առաւել գրի Ազդու) καίριος, κυριώτατος, temoestivus, opportunus Ազդող, եւ Աստոյ. Ներգործօղ զօրութեամբ եւ հաստատութեամբ. կարի դիպող. կարեւոր. զօրաւոր տիրապէս. սաստիկ յարմար, կտրուկ. փէսկին, փէք էքրար, քէար էտէր, ամէլլի
Ողորմութիւնն է կարեւոր եւ ազդոյ քան զամենայն առաքինութիւնս առ ի զմեղս քաւելոյ։ Առաւել եւս ազդոյ է առ ի ցաւոցն փարատումն։ Ազդոյ (կամ աստոյ կամ ազդու) եւ օգտակար եւ կարեւոր են պահոց պնդութիւն։ Ազդոյ պատասխանի. (Մանդ.։ Եփր.։ Խոսրովիկ.։)
Զի մի՛ զազդոյ վէրն ի հոգիս մեր ընդունիցիմք։ Գէր ցուլն կարի ազդոյ ունի զախտն։ Առաւել պատշաճ մանկան՝ մարմնոյն հարուածք քան մտացն, զի այս ազդո՛յ է։ Դուք զազդոյ վէրս (այս ինքն կարեվէր) ի զօրութիւն նիզակի հարջիք զնա. (Սարգ. ՟գ. յհ.։ Լմբ. սղ. եւ Լմբ. առակ.։ Արծր. ՟Դ. 2։)
thigh;
back.
ԱԶԴՐ, դերի, րաց Նմանութեամբ երանաց եւ բարձից՝ մերթ Իրանք ուսոց, եւ բարձք թիկանց ի վերայ թիակաց. ուլն, եւ ողն. կամ անձն. շալակ, կռնակ. օմուզ, սըրթ, արգա
Ի յուս կենսունակ աստուածեղէնն ազդերի ամբարձեալ։ Ի պարանոց ազդերի ձերում ամբարձօղ։ Մի՛ ստուար ծանրութիւն բեռանցս մեղաց՝ տիրեսցէ թիկանցս ազդերաց. (Նար. խչ. եւ Նար. առաք. եւ Նար. ՟Ծ՟Ը։)
Առեալ յազդերս զմին լուծն, եւ զթեթեւ բեռն։ Ագահութիւնն իբրեւ զբեռն ի վերայ ազդերիս ծանրանայ։ Զայսպիսի ծանր բեռն փոքր ինչ յազդերէ մերմէ թօթափել ջանասցուք. (Լմբ. ովս. եւ Լմբ. սղ. ՟Բ։)
fine, good, exquisite, excellent, precious, rare, choice, worthy;
noble, great;
genteel, civil;
well ! very well ! bravo !
Մանաւանդ՝ Պատուականն յամենայն ազգս իրաց. բարի. լաւ ընտիր. գեղեցիկ. անոյշ. աղէկ, ըռինտ, սիրուն, պտիուական, սօյ, ալէ, կիւզէլ, գըյմէթլի.
Ոսկի երկրին այնորիկ ազնիւ։ Զպատմուճանն ազնիւ։ Էր Յովսէփ ազնիւ երեսօք։ Իբրեւ զգինի ազնիւ։ Ազնիւ փայտակերտ, փայտ, ծառ, ձիթենի, անդեայք։ Իւղոյ նարդեան ազնուի մեծագնոյ. եւ այլն։
Յոսկւոյ ազնուէ։ Ազնիւ կնդրկաւ։ Այնպիսի հոտոյ անուշութիւն ազնիւ եւ օգտակար։ Ի վերայ ազնիւ երիվարի. (Մագ. ՟Ժ՟Գ։ Նար. ՟Ղ՟Գ։ Ոսկ. եբր.։ Լաստ. ՟Ժ՟Զ։)
Մարթի եւ այսպիսի հանդերձիւք ընդողնել ե՛ւս չար՝ քան ազնուօք։ Վասն ազնիւ ապաշխարութեան նինուէացւոց խնայեաց. (Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. ես.։)
nobility of nation, race.
εὑγένεια nobilitas Ազնուութիւն ազգի. ազնուականութիւն. սօյզատէլիք.