burning another alive;
burnt alive.
ζωοπύρος ardens, vitalis. Կենդանւոյն խարուկիչ կամ բոցակիզօղ, եւ բոցակիզեալ. Արծարծ եւ կենդանի.
Հուր՝ նորոգիչ կենդանախարոյկ զօրութեամբն. (Դիոն. երկն.։)
to burn alive.
Որ զաղօտաջահն լուսնի յարեգական հրափայլութենէ կենդանախարուկեալ. (Պիսիդ.։)
Այլեւ լուսին, զոր աղօտ ջահ անօրինեաց արարիչն՝ իշխան լինել գիշերոյ, յարեգականն փայլմանէ կենդանախարուկեալ. (Լմբ. սղ.։)
viviparous, mammiferous.
ԿԵՆԴԱՆԱԾԻՆ. ζωογόνος, ζωοτόκος vivum animal generans, viviparus, et Genitrix vitae. Կենդանի ծնօղ կենդանւոյ. եւ Ծնօղ կենաց կամ կենդանութեան.
prolific, procreating.
Զփանէս (չաստուածն) ի ներքս ածէ, զոր ասեն վերատեսուչ կենդանածնական զօրութեան. (Նոննոս.։)
birth, bringing forth.
Տայր զօրութիւն ի ջուրն կենդանածնութիւն լնել. (Տօնակ.։)
Զօդոց զյստակութիւն, եւ զկենդանածնութիւն. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ե։)
cf. Կենդակ.
Յորժամ վեցիւք կենդանակօք են հեռաստան ... Սոյն եւ ի կարգ կենդանակացըդ տողական. (Երզն. ոտ. երկն.։)
vital, vivifical;
animal, living;
sign of the zodiac.
ζωτικός vitalis, vivens, vivificus, salutaris. Ուր գոյ կենդանութիւն. կենսական. կենդանի. առոյգ. կեցօղ. եւ Կենդանարար. կեցուցիչ. եւ Առողջարար.
կենդանական շունչ, զօրութիւն։ Ի ժամանակս կենդանականս (գարնանոյ)։ Կենդանարան զօրուն գումարտակ. (Նար.։)
Կենդանական օդք, սերմանք, բարբառք, պահապանք (հրեշտակք)։ Շնչելով կենդանականաւ. (Պիտ.։)
Կրօնիւք կենդանականք։ Բանիւն կենդանականաւ. (Յհ. կթ.։)
ԿԵՆԴԱՆԱԿԱՆ. ζωτικός vegetabilis. Տնկական. բուսական. ունօղ զաստիճան ինչ կելոյ ի ձեռն աճման.
sign of the zodiac;
— պատկեր, portrait.
ζώδιον signum celeste in zodiaco. որ եւ կենդանատեսակ. Կենդակ. Կենդանակ. այսինքն Աստեղատուն ի կերպարանս կենդանւոյ իրիք նշանակեալ աստեղաբաշխից, որպէս Խոյ, Ցուլ, եւ այլն, թուով երկոտասան, ի վերայ զոդիակոս կոչեցեալ գօտւոյ երկնից, ընդ որ խաղայ արեգակն ամսոյ յամիս.
Եթէ կամիցիս գիտել, թէ արեգակն յորու՞մ կենդանակերպի է։ Կենդանակերպքըն են այսոքիկ. (խոյ, ցուլ, երկաւոր եւ այլն. Տօմար.։ Որպէս եւ Շիր.։ Նչ. եզեկ.։)
Հրատն երկու ամ եւ կէս կայ ի կանդանակերպսն. արեգակն երեսուն օր կայ ի կենդանակերպսըն. (Մխ. այրիվ.։)
Ի կենդանակերպ պատկերէ անտի տիրամօրն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
containing life.
Կրօղ յինքեան զկենդանին եւ զկենդանարարն զքրիստոս.
desirous of living, fond of life;
zoophilist
ԿԵՆԴԱՆԱՍԷՐ φιλόζωος cupidus vitae, et animantium amans. որ եւ ԿԵՆԱՍԷՐ. Սիրօղ կենդանութեան անձին. խնայօղ ի կեանս իւր.
Կենդանասէրն անկաւ անօրինեալ ընդունայնութեամբ ի մահ. (Բրս. ՟խ. մկ.։)
Փոխանակ գիականց զկենդանասէր մարդիկք ժանեօք մանեալ աղացեալ ուտէին. (Յհ. կթ.։)
Կենդանասէր. Սիրօղ զկենդանիս, կամ զկեանս այլոց.
cf. Կենազրաւ.
Սպառիչ կենդանւոյ կամ կենաց. սպանօղ.
Ի քարանց կարծրանիւթ վիմաց կենդանասպառ օրինի. (Նար. խչ.։)
cf. Կենդանակերպ.
Ի վերայ այրեցածին (գօտւոյ) բերին կենդանատեսակքն. (Խոր. աշխարհ.։)
Երկոտասան կենդանատեսակօք տարւոյն. (Արշ.։ նոյնպէս եւ Լմբ. սղ.։ Վրդն. ել. եւ պտմ։ Երզն. մտթ.։)
ԿԵՆԴԱՆԱՏԵՍԱԿ. Կազմած ունօղ զտեսիլ կամ զձեւ կենդանւոյ. արձան կամ պատկեր կազմեալ ի նմանութիւն կենդանեաց.
Ճախարակօք եւ այլ գործարանօք անօթս ինչ առնել, կամ այլ ինչ գործի, կամ կենդանատեսակ. (Մագ. քեր.։)
ԿԵՆԴԱՆԱՏԵՍԱԿ. ա. Խաչանիշ. խաչադրոշմ. Ունօղ զտեսիլ կենսատու խաչի.
Զնշան կենդանատեսակ դրօշուց վառելոց ի ձայն փողոյ հռչակեալ. (Կաղանկտ.։)
life-giving, vivifying, vivificative.
ζωοδότης vitae largitor. Տուօղ կենդանութեան. Կենսատու. եւ Կենսառիթ.
vivifying.
Կենդանութիւն, կամ զօրութիւն կենդանարար. (Յճխ.։ Դիոն.։)
Զկենդանարար պատարագ օրհնութեան. (Պրպմ. ՟Խ՟Զ։)
to vivify, to give life to, to animate, to reanimate, to revive;
to resuscitate.
Որք մեռեալ են մեղօք, կենդանացուցանէ պահք. (Յճխ. ՟Թ։ Այս արհեստ (բժշկական) մերձեցեալ կենդանացոյց (այս ինքն առողջացոյց)։ (Գարունն) իբրու ի մեռելութենէ իմն կենդանացուցեալ (զտունկս). Պիտ.։)
vivifying, reviving.
Զկենդանացուցիչ եւ ամենազօր հոգիդ քո սուրբ։ Ի փառս եւ ի պատիւ կենդանացուցիչ անուան իւրոյ. (Ժմ.։)
Ամենայն բնութեան մարդկան ներգործօղ եւ կենդանացուցիչ. (Ճշ.։)
life, vitality;
vivacity, animation, liveliness, spright-liness;
freshness, bloom;
health;
կրել զ—, to live, to breathe, to be living;
ի կենդանութենէ արկանել, to deprive of life, to put to death, to kill;
ի կենդանութեան իւրում;
in his lifetime, during his life;
ի — ձեր, your health !
Կենդանութեամբ իւրով ախտին ցաւոց զանդամսն ի միմեանց յօշել. (՟Բ. Մակ. ՟Թ. 9. իբր մ. կենդանւոյն։)
Զի՞նչ քան զմեռելութիւն քառօրեայ դիոյ առկենդանութիւն մեզ անյուսագոյն. իմա՛, ի կենդանացուցանել, կամ ի կենդանանալ։
quite alive, yet alive;
during life;
alive, living;
— ունել, ըմբռնել զոք, to take one alive;
— այրեցաւ, he was burnt with life yet in him.
rag, tatter.
Բառ լտ. cento, -onis. յորմէ յն. κέντων, -ώνος Ցնցոտի. ձորձ իբր հարիւրաւոր կարկատանօք.
alive, living;
vital;
vivacious.
ζωόσζωηρός vivus, vivax, vitam praebens. (որ գրի եւ ԿԵՆԱՂՈՒՏ) Ունօղ կենաց կամ կենդանութեան. կենդանի. կենդանաւէտ, կենսառիթ. կենարար. եւ Առոյգ. տոկուն, զուարթ.
կենեղուտ աճմամբ գան ի կատարելութիւն ըստ ներքին մարդոյն. (Տօնակ.։)
Այգին կենեղուտն զօրութեամբ յեզր ել ձմերայնոյն. (Աթ. ՟Ը։)
Յիմանալոյ եւ կենեղուտ զօրութենէ. (Մաքս. եկեղ.։)
cf. Կենդանաբաշխ.
որ եւԿԵՆԱԲԱՇԽ. ԿԵՆԴԱՆԱԲԱՇԽ. Բաշխօղ կենաց. կամ որով բաշխի կեանք.
Փառօք պսակեալ ի վերայ խաչին, բազմեալ ի սեղանն կենսաբաշխ. (Տօնակ.։)
bringing, causing or giving life, vivifying.
ζωηφόρος, φερέσβιος vitam adferens, salutaris. Բերօղ զկեանս. կենսատու, եւ կենսառիթ.
Կենսաբեր օրհնեալ անունդ. (Մաշտ.։)
cf. Կենսաբեր.
Բղխօղ կենաց եւ կենդանութեան. եւ Առոյգ, զուարթարար.
biography;
առնել՝ յօրինել զ— ուրուք, to write the biography of.
generating or causing life, health;
— Կոյս, Mother of Life, Virgin Mary.
որ եւ ԿԵՆԴԱՆԱԾԻՆ. Ծնօղ կենաց, կամ ի կեանս. եւ ԿԵՆՍԱՏՈՒ.
Դարձի թագաւորն ի տղայութիւն, եւ ազատին ազգք կանացածնաց ի ձեռն կուսին կենսածնի։ Տօնակ.։
vivifying, salutary;
alive, lively.
Կրօղ յինքեան ըզկեանս. կենսաբեր. կենսազգեաց. եւ Կենսատու. կենսաշիթ.
fond of life.
Սիրօղ զկեանս, կամ զկենցաղս. կենսասէր. կենդանասէր.
cf. Կենդանատու.
Կենսատու խաչ. մահ, գերեզման, աւազան, երանութիւնք, օրէնք. (Յհ. կթ.։ Խոսր.։ Նար.։ Շար.։ Խոր. ՟Բ. 80։ Յճխ. ՟Ժ։ Նչ. եզեկ.։)
life containing.
Ունօղ զկեանս. կենսակիր. կենդանի. կենդանաւէտ.
salutary, wholesome.
բան ինչ կարճառօտ եւ կենսուսոյց ասասցէ նոցա. (Վրք. հց. ՟Բ։)
life;
conduct, behaviour, custom, manners;
present life;
world;
սոսկական —, private life;
վարել անփառունակ —, to pass life in obscurity;
վճարել ի կենցաղոյս, to depart this life, to die;
cf. Կեանք.
Զկենցաղացն ջանալով ձեւս յարմարել. (Պղատ. օրին. ՟Է։)
Ո՛չ է անգործ եւ դատարկ սուրբ զուարթնոցն կենցաղ, այլ ունին ի բնութեանն իւրեանց պաշտօն ծառայութեան. (Մեկն. ղկ.։)
Ի կենցաղումս ունի զշահ օգտութեան. (Մանդ. ՟Ժ՟Ա։)
Որ է օր վերջին այսմ կենցաղի։ Ի կենցաղիս ծովու։ Այսր կենցաղոյս։ Կենցաղոյս բերումք։ Ի կենցաղոյս ճանապարհի։ Ի կենցաղ աստեացս. (Նար.։)
cf. Կենակից.
Կենցաղակիցք սորա համարձակեցաք լինել, եւ խօսակից։ Կենցաղակիցս մեզ սահմանեաց. (Լմբ. համբ. Լմբ. սղ.։)
cf. Կենակից.
Մարմնացելոյն կենցաղակցորդք, արարողին բանից խօսակիցք. (Նար. առաք.։)
mundane, worldly-minded, fond of life, of this world.
Սիրօղ կենցաղօյս կամ կենաց աշխարհիս. կենասէր, եւ աշխարհասէր.
Մերժեն զսնոտի կենցաղասէր խաբէութիւն պատրանաց. (Տօնակ.։)
cf. Կենցաղավարիմ.
Առանց հովուի՝ ո՛չ խաչանց եւ ո՛չ այլոյ իրի պարտ է կենցաղավարիլ. (Պղատ. օրին. ՟Է։)
Որ առ ինքն եւ օրէնսն աստուծոյ եւ առ ընկերսն գիտէ խաղաղութեամբ կենցաղավարել. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Է։)
life, tenonr of life;
conduct, manners, behaviour;
good-breeding;
conversation.
Ըստ օրինաց (իւրեանց) կենցաղավարվարութեան պատուեալ լինի ի հրէիցն. (Պիտառ.։)
tusk, tooth, fangs.
ԿԵՌ 2 (ի, աց, օք.) գ. ԿԵՌ կամ ԿԵՌԻՔ. Որպէս ռմկ. կեռիք, ակռա. (թերեւս ի Կերի, կերայ. Լծ. եւ ժայռ. ժեռ.) Ատամն, ատամունք կենդանեաց, ժանիք. տիշ.
Առիւծն զճանճ կեռօքն կռփել. (Մագ. Ը։)
whale;
cetus.
Յերիս օրս ոչ ճաշակեաց (ինչ) կետոսն (կամ կիտոսն. Մի ձ. իշկետոսն) կերակուր. (Երզն. մտթ.։)
meat, eatables, nourishment, aliment, subsistence, food, victuals;
repast;
bait, food, provender, pasture;
prey;
fuel;
ունի՞ք ինչ —, have you any thing to eat ? — եւ ըմպելի, eating & drinking;
քաղցր ի —, sweet to eat;
— վատառողջ, misdiet;
առողջարար —, wholesome food;
ազնիւ՝ քաղցրանամ՝ փափուկ —ք, exquisite, delicious, dainty meats;
թշնամիք մեր՝ — մեր են, we can eat up our enemies like bread;
մատնելոց են նոքա ի — ձեզ, they shall be your prey;
— տալ՝ արկանել, to give to eat, to feed;
առնուլ ի —, to take for nourishment;
— առնուլ, to eat, to feed, to take food;
— լինել, to be the prey of;
— սրոյ առնել, to put to the sword;
— լինել հրոյ, to be for fuel to the flames;
—ք որովայնի եւ որովայն — կրոց, meats for the belly the belly for meats;
cf. Զուգեմ.
Պտուղ ի կերակուր։ Խոտ դալար ի կերակուր։ Յամենայն կերակրոց՝զոր ուտիցէք։ Որս նորա կերակուր էր նմա։ Կոկորդ զկերակուրս ճաշակէ։ Ի կերչէ ել կերակուր։ Խնդրեն յաստուծոյ զկերակուրս իւրեանց։ Մրջիւնառիւծն սատանեցաւ առ ի չգոյէ կերակրոյ։ Զազգ անուշակ կերակրոյն։ Կերակուր նորա էր մարախ եւ մեղր վայրենի։ Ոգի առաւել է քան զկերակուր։ Արժանի՛ է մշակն կերակրոյ իւրում։ Կերակրովք եւ ըմպելեօք։ Ամենեքին զնոյն զհոգեւոր զկերակուրն կերան.եւ այլն։
Լիցին նոքա կերակուր ամենայն զօրաց քոց։ Մատնելոց են նոքա ի կերակուր ձեզ. (Յուդթ. ՟Ե. 28։ ՟Ժ. 12։)
table-companion, who eats or messes with another;
— լինել, to intercommon.
Ոչ ոք լինքն ինքեան կենակից ասիցէ, եւ ոչ կերակրակից, եւ ոչ աղօթակից. (Պրպմ. ՟Ի՟Ե։)
cf. Կերակուր.
Ի կերակրանացն պէտս։ Զանազան կերականօք։ Զհարկաւոր կերակրանացն պաճարանս։ Անպաճոյճ եւ դիւրագիւտ կերակրանօք շատանելով. (Պիտ.։)
fond of eating, dainty-mouthed;
— լինել, to feast, to revel, to give oneself up to feasting.
Յանչափս սիրօղ զկերակուրս եւ զըմպելիս.
to give to eat, to nourish, to keep, to feed;
to maintain, to sustain, to treat;
to bring up, to rear.
Աստուած որ կերակրէ զիս ի մանկութենէ իմմէ մինչեւ ցայսօր։ Ոչ եթէ արարք արմտեաց կերակրեն զմարդ, այլ քո բանդ։ Կերակրեցի զնոսա հացիւ եւ ջրով։ Կերակրեաց զքեզ մանանայիւն յանապատի անդ, կամ արդեամբք անդաստանաց, կամ ի պարարտութենէ ցորենոյ.եւ այլն։
to eat, to mess, to nourish or feed oneself, to live, to be fed.
Որք ոչն կերակրին պատուիրանօքն աստուծոյ։ Կերակրիլ դոյզն աղապետաւ. (Խոսր.։)
frugal fare, scarce nourishment.
Սպասաւորել ինձ զօր ըստ օրէ կերակրիկն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Ա։ Նոյնպէս եւ Սարգ. յուդ. ՟Բ։ Լմբ. սղ. ՟Թ. եւ ՟Լ՟Է։ Եղիշ. երէց.։ Եփր. պհ.։)
nourishing, feeding;
nutritious.
Որպէս Կերօղ, լափօղ, տե՛ս ի ԿՐԱԿ։
τρεφῶν, τροφεύσας altor, nutritor. Կերակրօղ. որ կերակրէ կամ ցեաց.
Ընդդէմ իւրեանց կերակրչին. (Վեցօր. ՟Թ։)
nutritive, nutritious.
Պտուղն ... որոշեալ է ... կերակրողական զօրութեամբն. (Սարգ. յկ. ՟Դ։)
Կերակրողական թերեւս արդեօք ախորժողացն իցէ. (Նիւս. երգ.։)
Զկերակրողականն ունել զօրութիւն. (Խոսրովիկ.։)
act of nourishing, sustentation;
stewardship, administration, management.
Ձեռն՝ կերակրչութեան եւ խօսից է օրինակ, զի նովաւ կերակրիմք, եւ խօսիմք ի ձեռն դրոց. (Բրսղ. մրկ.։)
gluttony.
Որպէս պատրաստեցէք զմարմինս ձեր զէն ի ծառայութիւն պղծութեան, այսինքն պաճուճանաց, կերեցութեան, եւ գիջութեան, ոյնպէս արդ պատրաստեցէք զմարմինս ձեր պահոց, աղօթից, եւ գձձութեան. (Եփր. հռ.։)
eating, tearing, devouring;
gnawing;
corroding;
weevil, worm;
moth.
βεβρώσκων manducans δάκνων mordens. Կերօղ. եւ կեռեօք այսինքն ժանեօք պատառօղ. խածանօղ. ուտիճ. ճճի.