of — years;
—եակ բոլոր, Dionysian or Victorian period, years.
Վերադիրն ինն է յառաջին լրմանն՝ ի մուտ հինգ հարիւրեակ բոլորդ զօրէն անւոյ անեզր բոլորեալ. (Տօմար.։)
pentasyllabic.
Ունօղ զհինգ հեգս. բաղկացեալ ի հինգ վանկից, կամ ամանակաց (այլազգ ի հյ. եւ այլազգ ի յն)
Չորեքհեգեան, կամ հինգհեգեան լիցի անուն։ Թէեւ չորեքհեգեան կամ հինգհեգեան լիցին անուանքն. որպէս յովսեպոս (ի-օ-սիբ-բօս), կղաւդիոս (գլա-իւ-տի-ա-նօս). (Թր. քեր.։)
thursday;
աւագ, մեծ —, holy -;
գէր —, shrove -.
ՀԻՆԳՇԱԲԱԹԻ կամ ՀԻՆԳՇԱԲԱԹ. ἠμέρα διός, πέμπτη dies Jovis, feria quinta Հինգերորդ օր շաբաթու, այսինքն եօթնեկի. հինգշաբթի.
Չորեքշաբաթի. (Հինգշաբաթի. Տօնացոյց. ստէպ։)
Հինգշաբաթ էր օր չորեքտասան նիսան ամսոյ. (Զքր. կթ.։)
of thursday;
of five weeks.
Ուր իցեն հինգ շաբաթք այսինքն եօթներեակք. եւ Որ տայի յօրն հինգշաբթի.
Pentapolis.
like a sick person.
Եղիա գիտաց զտկարութիւն օրինացն. եւ վասն այսորիկ հիւանդաբար ընդ օրէնսն ոչ վարեցաւ. (Եփր. համաբ.։)
sickly;
very ill;
cf. Հիւանդաբար.
Կարի հիւանդ. յն. խօթացեալ. ἁσθενῶν.
the falling sick together;
compassion, fellow feeling.
Պօղոս ի հիւանդանալն ուրուք՝ հիւանդակցութեամբն առողջացուցանէր. (Լմբ. պտրգ.։)
slow-witted;
slothful.
νωθρός tardus νωθρώτερος segnior. Խօթամիտ. թուլամիտ. մանաւանդ՝ Դանդաղ ի բարին. խօթասիրտ.
to fall sick, to be ill.
ἁσθενέω, ἁρρωστέω, μαλακίζομαι aegroto, adversa valetudine laboro, male habeo, infirmus sum. Հիւանդ լինել. խօթանալ. տկարանալ. հիւընտնալ.
visiting the sick;
— գալ, to visit the sick.
Բժիշկն թողու զհիւանդսն, եւ ընդ հիւանդատեսսն խօսի. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 4. յն. ընդ մերձակայս նոցա։)
Ոչ հրաժարէր ոտիւք գալ այնմ, զոր ձեռօքն ստեղծ. (Վրդն. պտմ.։)
to cause to fall sick, to make ill or infirm.
μαλακύνω languescere facio. Տալ հիւանդանալ. խօթացուցանել. տկարացուցանել.
tottering, vacillating or walking slowly or feebly like a sick person.
Որպէս զհիւանդ քայլօղ. տկար ի քայլափոխս.
weakly, sickly, of unsound constitution, infirm, valetudinary.
Ողջականս, ւամ հիւանդոտս։ Հիւանդոտ (ասեմք) վասն անզօրն լինել, եւ դիւրաւ տեղի տալ հիւանդութեանց. (Արիստ. որակ.։)
Հիւանդոտ կենօք ձանձրացեալ է. (Եղիշ. ՟Ը։)
Հիւանդոտն մեղօք, եւ խօթասիրտն անհաւատութեամբ. (Համամ առակ.։)
Կամ Տկար եւ անզօր.
Սրբեսցուք զանձինս ի հիւանդոտ զոհից անտի օրինաց։ Հիւանդոտ պահպանութիւնքն օրինացն. (Եփր. ՟բ. կոր. եւ Եփր. եբր.։)
cf. Հիւծեցուցանեմ.
Այլք ամենեւին օտարացեալք՝ ի հիւանդութիւն ախտից հիւծան. (Կլիմաք.։)
to grow lean, to get thin, to shrink, to waste, to fall or pine away, to wither, to languish, to droop, to dwindle away, to decay;
— լուսնի, to wane.
Այլք ամենեւին օտարացեալք՝ ի հիւանդութիւն ախտից հիւծան. (Կլիմաք.։)
cf. Հիւպատոս.
ՀԻՒՊԱՏ կամ ՀԻՊԱՏ. ՀԻՒՊԱՏՈՍ ՀԻՊԱՏՈՍ. Բառ յն. ի՛բադօս. ὔπατος . որ ըստ լտ. գօնսուլ. consul. Բդեաշխ. իշխան հրամանատար. փոխարքայ. տարեւոր գործակալ կամ կուսակալ.
Կացուցին հիւպատս եւ զօրավարս. (Արծր. ՟Ա. 15։)
Ի ՀԻՒՊԱՏՈՋՆ, կամ Ի ՀԻՊԱՏՒՈՋՆ. իբր Ի Հիւպատոսութեան. յամի իշխանութեան այս անուն կամ այն անուն հիւպատոսաց, եւ կայսերաց հիւպատեամբ ճոխացելոց. յն. իբադի՛ա. ὐπατεία consulatus, Cos. Coss. իբր consule, consulibus. այսինքն առ հիւպատոսաւ, առ հիւպատոսօք.
ՀԻՒՊԱՏԻՔ կամ ՀԻՊԱՏԻՔ. ՀԻՊԱՏՔ. որպէս Հիւպատոսութիւն. ուստի ՏԱԼ ՀԻՊԱՏԻՍ կամ ՀԻՊԱՏՍ՝ է Վարել զպաշտօն հիւպատոսութեան, կամ ունել կայսերաց զայն անուն պատուոյ ամս քանի մի.
consul;
փոխան —ի, vice-consul;
ի —տոջն, during the consulate of.
ՀԻՒՊԱՏ կամ ՀԻՊԱՏ. ՀԻՒՊԱՏՈՍ ՀԻՊԱՏՈՍ. Բառ յն. ի՛բադօս. ὔπατος . որ ըստ լտ. գօնսուլ. consul. Բդեաշխ. իշխան հրամանատար. փոխարքայ. տարեւոր գործակալ կամ կուսակալ.
Կացուցին հիւպատս եւ զօրավարս. (Արծր. ՟Ա. 15։)
Ի ՀԻՒՊԱՏՈՋՆ, կամ Ի ՀԻՊԱՏՒՈՋՆ. իբր Ի Հիւպատոսութեան. յամի իշխանութեան այս անուն կամ այն անուն հիւպատոսաց, եւ կայսերաց հիւպատեամբ ճոխացելոց. յն. իբադի՛ա. ὐπατεία consulatus, Cos. Coss. իբր consule, consulibus. այսինքն առ հիւպատոսաւ, առ հիւպատոսօք.
ՀԻՒՊԱՏԻՔ կամ ՀԻՊԱՏԻՔ. ՀԻՊԱՏՔ. որպէս Հիւպատոսութիւն. ուստի ՏԱԼ ՀԻՊԱՏԻՍ կամ ՀԻՊԱՏՍ՝ է Վարել զպաշտօն հիւպատոսութեան, կամ ունել կայսերաց զայն անուն պատուոյ ամս քանի մի.
woven, plaited.
Յայլ օրինակս հիւսածու ասէ, որ է ի հերաց կազմեալ կանանց. (Նչ. եզեկ. ՟Ժ՟Զ. 10։)
tress;
braid;
plait;
— վարսից, tresses, plait of hair.
ՀԻՒՍԱԿ. πλέγμα, ἑγκυρτία, κυρτία rete, textum, gibbus. Հիւսք. հիւսեալ ինչ. զօդ. կապ.
Հիւսակ ինչ յօդոյ եւ ի հրոյ իբրու զտեսակ ինչ մաղի շարամանելով, կրկնակ հիւսակ առ մուտն ունելով. (Պղատ. տիմ.։)
Հիւսակ հոգեւոր յեօթնարփեան շնորհաց՝ ջահ վառեալ լուսով զաքարիաս ետես. (Շ. տաղ.։)
Չորիւք հիւսակօք հրաշազարդեալ սեղան՝ կանգնեալ քառանկիւն՝ զարմանասքանչ հրաշիւք. (Նար. տաղ.։)
to weave;
to plait;
to braid;
to twist, to enlace, to entwine, to intertwine;
to knit;
to compose, to write;
— զնենգութիւն, to hatch wickedness, to frame or get up a plot, to machinate, to devise.
ՀԻՒՍԵՄ որ եւ ՀԻՒՍՈՒՄ, սի. πλέκω, συμπλέκω plico, complico, necto, connecto, torqueo διατάσσω dospono. Հիւսս առնել. հիւթել. նիւթել. ոլորել. բոլորելով շարամանել. ընդելուզանել. կցել. զօդել. յարմարել. հուսել.
Զանճառ պսակն, զոր հիւսեցին մատունք հզօրիդ. (Բենիկ.։)
cf. Հիւսիսային.
Յայրեցեալ գօտւոյն մինչեւ ի հիւսիսական կողմն. (Շիր.։)
northern, septentrional, hyperborean, boreal.
Հիւսիսային զօրաց։ Զարթուցից զհիւսիսայինն։ Զհիւսիսայինն հալածեցից ի ձէնջ. (Երեմ. ՟Խ՟Զ. 24։ Ես. ՟Խ՟Ա. 25։ Յովէլ. ՟Բ. 20։)
woven, plaited;
twisted, knit;
open, in open-work;
lace, bone-lace;
գուրպայք —, open-worked stockings.
Երգաղն անօթ ինչ է հիւսկէն. (Կիւրղ. թագ.։)
of a carpenter.
Հիւսնական գործիք, կամ անօթք, կամ մամուլք. (Արծր. ՟Դ. 11։ Ասող. ՟Բ. 4։ Դիոն. երկն. ՟Ժ՟Ե։ Ճ. ՟Ա.։)
to carpenter, to work in carpentry.
Դարբնել եւ հիւսնել։ Խօսել, եւ հիւսնել, եւ թագաւորել։ Հիւսնելն մարդում միայն գոյ. (եւ այլն. Նիւս. կուս.։ Կոչ. ՟Ժ՟Բ։ Անյաղթ պորփ.։)
cf. Հիւսեմ.
Տե՛ս զիա՛րդ հիւսու զբանն. յաստուծոյ օգնելոյն, եւ յիւրոց կամաց. (Գէ. ես.։)
cf. Հիւսուած.
Ի յօրինուած հիւսման պսակի։ Ի հիւսմանէ չուանի։ Կապարայօդ հիւսմամբ շարադրեալ (վիմաց). (Երզն. ՟Ժ։ խորան։ Վրդն. սղ.։ Արծր. ՟Ե. 2։)
Զմեզ յօդեցէ՛ք ի նոյն հիւսմամբ սիրոյ. (Գանձ.։)
like a guest.
Իբրեւ զհիւր. ըստ օրինակի հիւրոց.
most hospitable, practising hospitality or liberality towards strangers.
Կոչեա՛ հիւրամեծար ինձ զսուրբսն իմ, եւ քեզ ի բարեխօսութիւն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ.)
Ծովն ասպնջական է հիւրամեծար՝ գետոց բազմաց. այսինքն յինքն ընդունօղ. (Վեցօր. ՟Դ։)
very inhospitable.
Մերժօղ կամ չընդունօղ հիւրից.
Զհիւրամերժս եւ զօտարատեացս յանդիմանէ. (Մխ. առակ.։)
hospice;
guest's apartment.
ξενοδοχεῖον hospitium, diversorium. Տուն եւ տեղի ընդունելութեան հիւրից. հիւրատուն. օտարանոց.
Կարգէ եւ վանորայս, օտարանոցս եւ հիւրանոցս։ Հիւանդանոցս կարգէր, եւ հիւրանոցս. (Յհ. կթ.։ Մեսր. երէց.։ Վրդն. պտմ.։)
fond of receiving or entertaining strangers, generous, hospitable.
φιλόξενος hospitais, liberalis ad hospites. Սիրօղ կամ սիրով ընդունօղ հիւրոց. օտարասէր. հիւրամեծար. վանատուր. տե՛ս (՟Ա. Տիմ. ՟Գ. 2։ Տիտ. ՟Ա. 9։)
Հիւրասիրին աբրահամու հիւրոյ կերպարանօք երեւեցաւ տէր. (Պիտառ.։)
Եւ են հիւրասէրք, օտարընկալք. (Արծր. ՟Բ. 7։)
hospitality.
φιλοξενία hospitalitas. Մարդասիրութիւն առ հիւրս. օտարասիրութիւն. հիւրամեծարութիւն.
Այնչափ գտան հիւրասիրութեամբն հաճոյք աստուծոյ, մինչ զի զաստուած հանդերձ հրեշտակօք ընկալան եւ պատուսիրեցին. (Շ. ընդհ.։)
slaying strangers.
χενοφονία hospitumoccisio. Սպանութիւն հիւրից. օտարասպանութիւն.
Զօտարսն զենլով՝ ուրախանայր հիւրասպանութեամբ. (Նոննոս.։)
inhospitable.
μισόξενος osor peregrinorum, vel hospitum. Ատեցօղ հիւրից. հիւրամերժ.
Եգիպտական ազգն օտարամերժք, եւ հիւրատեացք. (Փիլ. իմաստն.։)
cf. Հիւրանոց.
receiving or lodging strangers, hospitable.
ξένιος hospitalis ξενοδόκος, ξενοδόχος hospes, qui hospites sive peregrinos excipit. Ընկալուչ կամ ընդունօղ հիւրից. ասպնջական. վանատուր. հիւրասէր. հիւրամեծար.
Կարէ զանազանապէս հիւրընկալն ... հիւրընկալին հետեւելով արամազդայ. (Պղատ. օրին. ՟Ե։)
to receive travellers, to welcome, to entertain, to lodge, to shelter.
ξενοδοχέω hospites aut hospitio excipio. Ընդունել զհիւրս. առնել ընդունելութիւն օտարաց.
hospitality, welcome, kind reception.
Աբրահամ ընդ հաւատոցն եւ զգործքն ունէր բարի, զօտարասիրութիւն եւ զհիւրընկալութիւն. (Խոսր.։)
Հիւրընկալութեանն աբրահամու։ Որպէս օրէն էր հիւրընկալութեան. (եւ այլն. Նար. գանձ.։ Իգն.։ Շ. ընդհ.։ Նոննոս.։)
quality of a guest or stranger;
pilgrimage.
ξενία peregrinitas, hopitium. Հիւրն գոլ. օտարութիւն. պանդխտութիւն. եւ Հիւրընկալութիւն.
Երաշխաւոր եղեւ օտարի, եւ ի հիւրութեան՝ գրաւեաց զնա. (Առակ. ՟Ի. 16։)
Են բազումք (ի կրօնաւորաց), որք հիւրութեամբ եկեալք յաշխարհ, պատահէ նոցա վախճան. (Շ. ընդհ.։)
Եղեր նոցին հիւրութեան ընդունօղ, եւ ասպնջական առատ յանապատն. (Լմբ. իմ.։)
Որք քրիստոսի եղաք դաշնակիցք հիւրութեան նորա, հարսնազգեստեալ զմիտս մեր պահեսցուք. կա՛մ է մարդասիրութիւն հրաւիրելոյ նորա զմեզ ի հարսանիս, եւ կամ անարատութիւն հրաւիրելոցս իբրեւ օրիորդաց. (զի լծորդ է օրիորդ ընդ հիւրի, իբր յաւերժահարսն։)
eating raw flesh, crudivorous, omophagous;
ferocious.
ὡμοφάγος, ὡμοβόρος crudis cibis vescens, crudivorus. Կերօղ կամ ուտօղ զմիս հում. շաղղակեր. հում հում ուտօղ.
Զօրէն հմակեր գազանաց. (Նչ. եզեկ.։)
omophagy;
ferocity.
Նմանեցուցին օրէնքն ի ձեռն վայրենի գազանացն զաւազակացն հմակերութիւնս յայտնել. (Մեկն. ղեւտ.։)
to divine, to augur, to prognosticate, to bewitch, to conjure, to charm, to enchant;
հմայեալ հայելիք, magic glass;
cf. Թուղթ.
οἱωνίζομαι, μαντεύομαι opinor, auguror, divinor, praestigior, experior, vaticinor. Որպէս թէ Հմուտ կամ իմացօղ հանդերձելոց զինքն ցուցանել. գուշակել ստութեամբ եւ ճարտարութեամբ. դիւթել. ըղձութիւնս առնել. բարեմաղթել խտրանօք, եւ խոստանալ զբարեբախտութիւն. փորձել զփորձ անգիտելեաց՝ սնոտի իրօք կամ գործակցութեամբ դիւին. փորձել զաստուած. բան գիտցօղ ցցընել զինքը՝ վարպետութեամբ կամ կախարդութեամբ.
Հմայեցի, զի օրհնեաց զիս աստուած յոտին քում։ Հմայելով հմայէ այր որ իբրեւ զիս է։ Արքն հմայեցին, եւ նուիրեցին, եւ քաղեցին զբանսն ի բերանոյ նորա։ Դիւթեցին դիւթութիւնս, եւ հմայեցին հմայս։ Հմայս հմայել, գաւազանս ընկենուլ։ Մի՛ հմայիցէք, եւ մի՛ հաւահարց եւ մի՛ հաւադէտք լինիցիք։ Հմայիցէ, եւ հաւահարց լինիցի.եւ այլն։
divination, augury, prognostication, witchcraft, sorcery, conjuration, enchantment;
— յանուանէ, onomancy, nomancy;
չարագոյժ —, evil presage;
հմայութիւնս առնել, հմայս հմայել, to seek a sign or augury;
to believe in divination;
cf. Հմայեմ;
հմայից անսալ, to have faith in diviners;
լուծան հմայք, the charm is broken.
Նենգութեամբ, հմայիւք դիւթականօք. (Մանդ. ՟Է։)
Եւ Գործիք հմայութեանց. յուռութք. հմայեակ. եւ Հմայօղ.
rawness, crudity;
cruelty.
(լծ. յն. օմօ՛դիս ). ὡμότης cruditas եւ crudelitas. Հում գոլն. խակութիւն. եւ Գազանութիւն. անգթութիւն.
well versed, erudite, learned;
practised, expert, experienced, skilful, skilled.
εἱδώς, ἑπιστάμενος sciens, peritus. (իբր հմայուտ, կամ իմաստ, եւ մուտ) Խելամուտ. գիտակ. տեղեակ. իրագէտ. ներհուն. մակացու. հասու. փորձ. վարժ. բան գիտցօղ, վարպետ.
Ընդ հմուտ վարժողաւ։ Հմուտ արուեստաւորք, կամ լսօղք։ Հմուտ տեղեկութեամբ, եւ այլն. (Պիտ.։)
to be well instructed, informed, versed, experienced.
Բաւականապէս հմտացեալ գիտութեամբ։ Հմտանալ սրատես խորհրդիւ, կամ վարժմամբ պատերազմականօքն, կամ տարերցդ խառնուածոյ. (Պիտ.։)
Ի պօղոսէ այսոցիկ հմտացեալ. (Շ. մտթ.։)
antiquity.
Գիտութիւն հնութեանց կամ հնախօսութեանց.
paleograph;
ancient historian;
writer of ancient history;
— մատեան, ancient manuscript.
Գրօղ զհնութեանց. հին մատենագիր, եւ մատեան.