slipper;
pump;
list-shoe.
Իջեալ եկաց հողաթափօքն ի վերայ հանդերձին. (Ճ. ՟Բ.։)
Սուրհանդակք հետեւակք՝ զանգապանօք ունին հողաթափս. (Մխ. դտ.։)
earth-born.
Անհիւթականն հողանիւթ գոլով, զի զհողածնեալքս հօրն ընծայեսցէ աստուածորդին. (Շար.։)
earth-eating, feeding on earth.
Կերօղ զհող.
quite full of earth;
earth-cleaving.
Հանապազ գետնաքարշ աստէն սողելով՝ նմանեցայք (օձին) ... ոչ միայն հողակերք, այլեւ հողահերձք յոգիս եւ ի մարմինս. (Եղիշ. թաղմ.։)
diver, coot;
cormorant;
—ք, dust;
atom, corpuscle, mote.
καταράκτης cataracta, mergus, mergulus. Թռչուն ձկնակեր՝ ձեւով եւ գունով նման բադի. որ եւ հանգոյն հաւու ի տօթի թաւալի ընդ հող.
cf. Հողեղէն;
humic;
որդն —, earth-worm, mawworm.
Հողային մասանց, եւ որչափ օդային իցեն՝ չափաւորութիւն ունելով. (Պղատ. տիմ.։)
to be reduced to earth, to return to dust.
cf. Հողանիւթեայ.
Զի տկարութիւն բնութեանս յայտնին, թէ ոչ օտար՝ հողանիւթին. (Յիսուս որդի.։)
Զոր ոչ բաւեն տանել հրաբուն հրեշտակք, մատունք հողանիւթք շօշափէին. (Մեկն. ղկ.։)
cf. Հողագործ.
Էին ծնօղքն հրեայք հողավաստակ. (ՃՃ.։)
Ծնօղքն էին հրէայք՝ հողավաստակ. (Հ=Յ. մայ. ՟Ժ՟Բ.։)
earthen;
terrestrial, earthly.
χοϊκός, γεώδης terrenus, terreus, pulvereus. Որ ինչ է ի հողոյ. հողանիւթ. հողածին. կաւեղէն. խեցեղէն. մարմնեղէն. երկրաւոր. ... (յն. խօիգօ՛ս, արապ. խաքի ).
Հողեղէն յարկ։ Ի հողեղէն նիւթոյ դիւրաբեկ անօթ։ Սեղան հողեղէն. (Իմ. ՟Թ. 15։ ՟Ժ՟Ե. 13։ Ել. ՟Ի. 24։)
bringing, causing or producing wind.
Բերօղ զհողմ, եւ բերեալ ի հողմոյ. հողմավար.
Շիջուցեր զհուրն հողմաբեր ցօղովն. (Շար.։)
Ի հողմաբեր թօթափմանց փոթորկացն. (Պտմ. աղեքս.։)
to be agitated, tossed, troubled by the wind;
to hull or float at the mercy of the winds;
to fluctuate, to waver, to be irresolute or wavering, bewildered, in doubt.
Հողմակոծեալ եւ մրրկեալ մեղօք. (Յճխ. ՟Դ։)
weather-beaten tempest tossed;
fan;
cf. Ճանճվան;
— հրացան, air-gun.
Հողմահարս պատառիչ օդոյ ի մորթոյ դովրացւոց՝ դրդիչ յոյժ աստուծոյ ակկարոնի (ճանճիկ կոչեցելոյ). (Մագ. ՟Ձ՟Է։)
dispersed by the wind.
Ի վերայ հողմամաղ մոխրացան գետնոյ նկարագիրս դրոշմեալ. (Վեցօր. ՟Թ։)
celandine, swallow-wort.
χελιδώνιον chelidonia, mamiran. Անուն խոտոյ, որ լինի գեղ աչաց. յն. խէլիտօնիօն. իբրու ծիծառնական. յորմէ թ. գըռլանղըճ օթու, զէրդէլէօփ, մամիրան։ (Բժշկարան.։)
equivocal;
cf. Համանուն;
cf. Երկդիմի.
Ոմանք զօրութիւնք հոմանունք (կամ հոմանուանք) են. (Պերիարմ.։)
Երկուց հաւասարութեանց գոլով՝ հոմանունք իսկ են ... Հոմանուամբ երբէք վարիլ. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)
cf. Հոմերոսեան.
Ըստ հոմերական օտար կանոնին. (Յհ. կթ.։)
Թախանձանօք աղօթասէր՝ հոմերական տաղիւ չափէր. (Լմբ. ի շնորհ.։)
homeric, of Homer or his poetry;
poetic.
Արդեօք ձայն տացուք կռելոցն եւ կոփելոցն հոմերոսեան քերթածիցն. (Երզն. քեր.։)
grand, magnificent, superb, splendid;
great, excellent, eminent;
— քաղաք, topping, most eminent city;
— այր, a great man;
— իշխան, illustrious prince;
— բժիշկ, celebrated doctor.
ἕκκλητος, περιβόητος, ἑπαινετός inclytus, celebris, laudatus. (ի բառէս Խոյ, խոյկ, կամ հոյ, կամ հոյն. նմանութեամբ զօրաւոր եւ ահաւոր յատկութեանց) իբր Հրաշակերտ եւ ահեղ, մեծամուր, հռչակաւոր. փառաւոր. երեւելի. ականաւոր. շքեղ. գովելի. մեծանուն. անուանի (շինուած, կամ գործ, կամ անձն)
Զհրաշափառ հինգշաբթւոջ հոյակապ խորհրդածութեամբ օր տօնախմբել արժանաւորեցաք. (Զքր. կթ.։)
renowned, celebrated.
Տի՛ նա եւ հոյանունս էի պարծանօք. (Պիտ.։)
dinner-giving;
invited, asked to dinner, guest.
ἁριστοποιούμενος . Որ ճաշ առնէ. կոչնատէր, եւ կոչնական. ճաշօղ.
dinner-hour, dinner-time.
ὦρα ἁρίστου hora prandii, meridies. Ժամ ճաշոյ, կամ ճաշելոյ. օր հասարակ. կեսօրուան հացի ատեն, կեսօր.
Յառաւօտէ մինչեւ ցճաշաժամ. (՟Բ. Թագ. ՟Ի՟Դ. 15։)
that may be tasted, savoured, relished;
—ք, the taste.
Ուտելի. զգալի. եւ Կերօղ. ճաշակօղ.
Ճաշակելեօք առ ի պարկեշտութիւն. (Յճխ. ՟Թ։)
to taste, to try, to relish;
to eat, to feed;
to drink;
to experience;
— զմահ, to die;
— զաշխարհ, to enjoy the world or its pleasures;
— զքաղցրութիւն խաղաղութեան, to taste the sweets of peace.
Զմանկունսն իսկ մինչեւ ցամս ութուտասանց ամենեւին ի գինի ոչ ճաշակել ... եւ յետ այսորիկ գինով իսկ ճաշակել չափաւոր մինչեւ ցերեսուն ամսն. (Պղատ. օրին. ՟Բ։)
Ճաշակեսցեն զօրինադրութիւնն։ Ճաշակեսցուք եւ մեք զպատուիրանս աստուծոյ. (Նոննոս.։ Շար.։)
Բժիշկքն ի խիւսէ եւ ի դեղոց՝ զոր կազմեն հիւանդաց, նախ ինքեանքն ճաշակին. (Տօնակ.։)
dining.
Կերօղ զճաշ.
to dine, to take the noonday meal, to eat;
— արտաքս, to dine bill of fare.
Լուան՝ թէ անդ ճաշելոց է. (Ծն. ՟Խ՟Գ. 25.) (այսպէս լաւ օրինակքն հյ. որպէս եւ եւ յն. բայց ոմանք գրեն, ճաշելոյ է)։
Ճաշել ընդ նմա յօթեւանին. (Փարպ.։)
to spread, to disperse, to satter;
to divert, to entertain;
— զինչս, to squander away, to waste, to dissipate.
Ի զբօսանս ճապաղեմ. (Ճ. ՟Ա.։)
Ի ժամ աղօթիցն յաղտաւոր մտացն շարժմունս ճապաղի. (Երզն. մտթ.։)
Զօրացն հռովմայեցւոց ճապաղեալ յաշխարհս հեռաւորս. (Մեսր. երէց.։)
to glide or crawl like a serpent or worm, to twist about, to twine or coil round;
to writhe.
Օձք ճապատէին ի վերայ պատանեկին։ Որ ի կերպարանս օձիցն ճապատէին զորդւովն իւրով. (Բուզ. ՟Դ. 44։)
to streth oneself in yawning or awaking.
Ստէպ ճապատիլ. քաշքատիլ. ձկտիլ եւ կարճիլ բազկօք եւ մարմնով. իբր յն. διατείνομαι extendo membra.
lucid, fulgid, luminous.
φεγγώδης, σπινθηροειδής, κερκώδης radii formae եւ այլն. Ունօղ զձեւ կամ զտեսիլ եւ զնմանութիւն ճառագայթից. ճառագայթատեսիլ. լուսատեսակ. եւ Անուաձեւ. ճախարակաձեւ ինչ.
casting or emitting rays, radiant, sparkling, shining, brilliant, resplendent.
Զջահս ճառագայթարձակս, եւ իւղ ամանօք բարձցեն. (Ճ. ՟Ժ.։)
cf. Ճառագայթափայլ.
Այսօր աստուած յայտնի աշխարհի, եւ ամենեքեան ճառագայթատես լինին օկամ ճառագայթատեսին). (Թէոդոր. կուս.։)
Այսօր աստուած յայտնի աշխարհի, եւ ամենեքեան ճառագայթատես լինին օկամ ճառագայթատեսին). (Թէոդոր. կուս.։)
cf. Ճառագայթափայլ.
Մշտնջենահոս լուսով անթառամ պսակեալ տօն՝ յաւէտահրաշ եւ ճառագայթաւէտ. (Խոր. վրդվռ.։)
cf. Ճառագայթափայլ.
Անտառախիտ նիզակօք, ճառագայթաւոր սուսերօք. (Գիւտ թղթ. առ վաչէ։)
Զարձան (կամ զսիւն) աղօթիցն ճառագայթաւոր գործ. (Եւագր. ՟Ժ։)
to radiate, to emit rays, to shine, to blaze, to dazzle, to glitter, to sparkle, to enlighten, to scintillate.
Ճառագայթեալ բանն ի հօրէ. (Շար.։)
Զաստուածութեանն ի թաբօր ճառագայթեաց փրկական լուսոյ առհաւատչեայ. (Խոր. վրդվռ.։)
to write, to describe, to narrate.
Ճառել գրով. արձանագրել. ի գիր անցուցանել. եւ Ճոխաբանել ճառօրէն.
belonging to a discourse, discursive;
narrated, described;
— իմաստք, literal sense.
Այսոքիկ ճառական իմաստք։ Ճառական տեսութեանցս եղաք քննօղ. (Վրդն. երգ.։ Նչ. եզեկ.։)
declaimer.
Որ ասէ զճառ. եւ Որ ճառատէ. զրախօս, հակառակօղ.
declamation.
Դրունք ճառասացութեանց բանին, գետք հոսին, միտք սրանան. (Եօթնագր.։)
to prate, to prattle, to chatter;
to trifle, to talk idly;
to cavil, to dispute.
ῤαψῳδέω consuo, consarcino. Ճոռոմաբանել. կցկցել բազում բանս. շաղփաղփել. ճարդ ճուրդ խօսիլ.
Մի՛ իբրեւ առասպելք կամ ճառատօղք երեւեսցին. յն. ճառատանք. (Կոչ. ՟Ժ՟Դ։)
to discourse, to make a discourse;
to treat;
to narrate, to relate;
to recount, to tell, to recite, to speak.
λαλέω, ἑπιδιηγέομαι, ῤέω dico, loquor, narro եւ այլն. Ճառ խօսել. գրել. ասել. պատմել. քարոզել. հռչակել. յայտնաբանել։
Վասն մարտիրոսաց ճառել բանիւ։ Յաղագս անբանից արանց ճառել։ Ճառէր զինքենէ զխոնարհագոյնսն։ Զմարդեղութենէն եւ զխաչէն ճառէ։ Զեղբօրէն զիա՞րդ ոչ ճառեաց. (Յճխ. ՟Ժ՟Զ։ Խոր. ՟Ա. 2։ Խոսր.։ Նանայ.։ Շ. մտթ.։)
Ճառել զսրբութիւն մեծին աստուծոյ։ Զմկրտութեանն զօրութիւնն եւ զշնորհն օրինակաւ ինչ ճառեաց ծածկաբար։ Ճառէ զգովութիւն սորա։ Զխոնարհագոյնն ճառէ։ Յայսցանէ ինչ ոչ ճառեաց. (Խոսր.։ Նանայ.։ Սարգ. յկ. ՟Ա։ Շ. մտթ.։)
foraging together.
συννέμων qui compascitur. Որ զոյգ ընդ այլս ճարակի. արօտակից.
Իբրեւ զձիս շամբուշ յերամակի ճարակեալս ... ոչ ոք ի ձէնջ հասեալ՝ զիւրն առ ի ճարակակցաց ընկալցի. (Պղատ. օրին. ՟Բ։)
abounding in fodder, in pasture, very grassy.
Ուր իցէ ճարակ անասնոց բազում. արօտ յուռթի.
pasturing, feeding.
νεμόμενος qui pascitur βόσκημα pecus եւ այլն. Խոտաճարակ. խոտաբուտ. որպէս անասուն արօտական. պաճար, եւ հաւ՝ որ ճարակին ի դաշտս.
to lead the flocks out to pasture, to feed, to pasture;
to remedy, to cure;
to attack, to corrupt, to waste, to devour, to consume;
to pasture, to graze, to browse, to feed, to bait, to feed or live upon, to eat;
to expand, to extend, to dilate, to propagate, to diffuse, to spread;
to take root, to get rooted;
to be cured;
— զանձն, to fatten oneself;
բոցն հողմավար ծաւալեաւ —կէր, the flames, driven by the wind, continued to spread;
յանհնարինս —կէր ի սիրտս նոցա, a deep wound rankled in their hearts;
ցաւն որ յոսկերս նորա —կէր, a pain which penetrated to the very marrow of his bones.
ՃԱՐԱԿԵՄ ՃԱՐԱԿԻՄ. νέμω, νέμομαι, βόσκω , βόσκομαι, ποιμαίνω pasco, pascor ἑσθίω edo, vescor. Դարմանել ճարակօք, եւ ճարակիլ. արածել. եւ արածիլ. ուտել. ռմկ. արծել, արծիլ. պ. ջէրանիյտէն.
Ճարակողք զարօտ կենաց հօտ ընտրեալ փոքրիկ. (Տաղ.։)
Բոց գիտէ ճարակել զեղէգն։ Ցաւն օր ըստ օրէ աճէ, եւ ճարակէ զմարմինն. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ժ։ Սարգ. յկ. ՟Դ։)
Ոչ զմօտակայն ճարակի, եւ ոչ ամենեւին շիջանի. (Նիւս. կազմ.։)
Քննութիւն մեր աստէն առ մեզ ճարակեսցի։ Բանն կարօտեալ՝ ի պէտս այնորիկ այսր անդր ճարակեցաւ. (Լմբ. պտրգ.։)
Մահն տակաւին ճարակէ զմարդիկ. (Տօնակ.։)
Բարկութիւնն աստուծոյ ճարակէ զեգիպտոս։ Ամենայն անօրէնութիւնք եւ չարութիւնք ի քաղաքիս ճարակին. (Վրք. հց. ձ։)
to crack, to crackle, to crepitate.
Որպէս լծ. յն. լտ. գռօդէօ, գռէբիդօ. իբր Ճայթճայթել. ճայթել. շաչել շառաչել. ձայն հանել խորտակման, պրկման, ճայթման, եւ այրման. ճաթռտիլ, չըթչըթալ, չթըռտալ.
Զօրէն պարսից ճարճատեալ (վիմաց յերեսաց հրոյ) Մագ. (լ։)
Հրամայեաց փայտիւք եւ չուանօք պնդել զամենայն մարմին նորա, մինչեւ ճարճատել ոսկերաց. (Հ=Յ. մայ. ՟Ժ՟Զ.։)
cf. Ճարճատումն.
Ճարճատումն օդոյ ի բաց մերժեաց զհակառակորդսն. (Մաշտ. ջահկ.։)
crackling, creaking, crepitation, crick-crack, crash, burst.
Ճարճատումն օդոյ ի բաց մերժեաց զհակառակորդսն. (Մաշտ. ջահկ.։)
fat, greasy, full of grease, adipose.
Ունօղ զառատ ճարպ. իւղալից. ձիթալից.
(թթուուտ) sebaric, pyroleic (acid).
Տիրազօր ճարպաւորական իւղալից ճրագացն. (Նար. մծբ.։)