artificial.
Տեսէ՛ք զսքանչելիս արուեստախառն զարմանալեօք. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
technical, artificial;
artful;
factitious;
skilful;
musical;
musician, composer;
music, symphony.
Գովելի է նոցա իմաստասիրացն եղանակ բանից իբրեւ զօրաւորս եւ արուեստականս. (Իգն.։ Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Ա։)
Աստուածակրօն արուեստականցն բարեգործութիւնք փայլեն յաստուածադիր օրինացն. (Կորիւն.։)
ՁԱՅՆ ԱՐՈՒԵՍՏԱԿԱՆԱՑ. որպէս յն. արմօնի՛ա. այսինքն Յարմարութիւն. որ եւ ՆԵՐԴԱՇՆԱԿՈՒԹԻՒՆ. ἀρμονία. concertus. (Եզեկ. ՟Ի՟Գ. 42։)
ԱԶԳ ԱՐՈՒԵՍՏԱԿԱՆԱՑ. որպէս յն. սիմֆօնի՛ա. որ եւ ԵՐԳ ՄԻԱԲԱՆՈՒԹԵԱՆ. συμφωνία. symphonia. (Դան. ՟Գ. 10։)
to make with art or cunning;
to invent, to affect, to pry into.
τεχνάω, ἑπιτεχνίζω, τεκνιτεύω, τεκταίνω artificiosa fabricor, arte molior, commentior որ եւ ԱՐՈՒԵՍՏԱԳՈՐԾԵԼ. Ըստ արուեստի շինել, յօրինել, կազմել, ճարտարապետել, յարմարել.
Որ են արուեստակեալ յԱստուծոյ ամենայն էակքս սեռիւք եւ տեսակօք. (Երզն. քեր.։)
Եւ Ճարտարել. հայթայթել. հնարել. ջանալ. պատճառել. կցկցել. յօդել նենգաւ. մեքենայել.
Աստանօր (սատանայ) յայտնապէս արուեստակէ. (Ածաբ. մկրտ.։)
manufacture;
—ս յօրինել, to manufacture;
embroidered with art;
delicately painted in miniature.
companion, associate in the same art.
Որպէս հասարակաց յարուեստսն փորձքն՝ նախանձու օինակ առ արուեստակիցսն. (Բրս. հց.։)
artisan, artist, work-man, manifacturer, maker;
artificial, ingenious;
artful.
τεχνίτης artifiex, opifex Ուօղ եւ գործօղ ո՛ր եւ է արուեստի կամ ճարտարութեան. արուեստագէտ. ձեռագէտ. որ եւ ԱՐՈՒԵՍՏԱԿԱՆ ասի, եւ ՃԱՐՏԱՐ. արհեստի տէր, վարպետ բանօղ.
Ամենայն արուեստաւոր զիւր արուեստն ինքն գիտէ, եւ օգտեալ է յարուեստէն. (Փարպ.։)
Զտասն թիւն պատուեն թուական արուեստաւորք. (Տօնակ.։)
εὕτεχνος, ἅριστος artificiosus, optimus Ճարտար գործօղ ո՛ր եւ է բանի. առաքինի՛ քաջ. ներհուն. ճարտարապետ. արարիչ.
Որպէս ուսուցանէ զմեզ այսմ իմաստի արուեստաւորն պօղոս. (Լմբ. սղ.։)
Տարայց զքեզ ի քաղաք մեծ, որոյ արուեստաւոր եւ հրաշագործօղ Աստուած է. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 10։)
to make with art;
to invent, to find.
Շինօղ ինքն է, եւ արուեստաւորէ զտունն.
Շինօղ ինքն է, եւ արուեստաւորէ զտունն. (Նիւս. երգ.։)
Տեսօղ եւ իմումս լինել աչաց՝ ըստ նկարագրութեանն արուեստաւորեալ յարմարութեանց. (Պիտ.։)
Անատոլիոս եպիսկոպոս լաւոդիկեայ, սա արուեստաւորեաց իննեւտասներեկաւ տովմար յունաց եւ ասորւոց. (Տօմար.։)
Օդ ոտիցն կօշկաձեւ արուեստաւորեալ. (Արծր. ՟Գ. 2։)
cf. Արուեստագիտութիւն.
Ոչ կեղծաւորութեամբ, եւ մարդկեղէն արուեստգիութեամբ։ Արուեստգիտութիւն բժշկութեան դիպեցաւ ամօթղեած տանջանացն (տեռատեսին) ... Երեւեցաւ թէ ո՛րչափ առաւել են հաւատք քան զարուեստգիտութիւն։ Զի ամաչիցեն կախարդքն այնոքիկ՝ որ կարծեցին կալ ընդդէմ մովսիսի արուեստգիտութեամբն իւրեանց. (Եփր. ՟բ. կոր. եւ Եփր. համաբ. եւ Եփր. ծն.։)
Կարօտէր Աստուծոյ արուեստգիտութեանն։ Արուեստ ոչ եթէ յընթերակայէ ինչ իմեքէ առնու զարուեստգիտութիւնն։ Զամենայն ճարտարութիւն արուեստգիտութեան ունէր յինքեան. (Եզնիկ.։)
Ի հնարս արուեստգիտութեան իւրեանց, զոր ի պէտս օժնդակութեան ձմերայնոյն հնարաւորեալ էին. (Արծր. ՟Բ. 7։)
cf. Արուեստակեմ.
Դահեկան յերկուց արհեստեալ (պետր. եւ պօղ) (Ճ. ՟Ա.։)
virility, manhood;
courage, valour;
fortitude, virtue;
male sex;
seed of man.
Խորհականութիւն եւ ողջախորհութիւն, արութիւն եւ արդարութիւն։ Եզերացեալ է խոհականութիւն առնելեօքն, իսկ արութիւնն համբերելեօքն. (Փիլ. այլաբ.։)
Յանդամս ծածուկս եւ յարւութիւնս նորա տանջանս անողորմս հասուցանէին։ Զծածուկ տրւութիւնս կապեալ սամտեօք. (Յհ. կթ.։)
ox;
—ք, cattle.
Արջառ, եւ ոչխար։ Ոչխարի եւ արջառոյ ծնունդ արձակեալ է։ Արջառով եւ ոչխարով։ Յարջառոց արու անարատ։ եթէ յարջառոյ մատուցանիցէ, եթէ՛ արու իցէ՝ եւ եթէ՛ էգ իցէ։ Երինջ մի յարջառոց։ Զուարակօք արջառոց։ Զուարակօք արջառոց։ Զուարակ մի յարջառոց (որ եւ ասի՝ յանդւոյ)։ Հօտիցդ, եւ արջառոցդ. (որ եւ ասի, խաշանցդեւ անդէոց). եւ այլն։
անդեայք արջառաց, եւ հօտք ոչխարաց. (Յհ. կթ.։)
pizzle;
whip.
Հարուածեսցին մտրակօք արջառաջալաց. (Յհ. կթ.։)
Հարկանել արջառաջլօք. (ՃՃ. ստէպ։ եւ Վրք. հց. ՟Ը։)
raven, crow.
Հրաւիրի ի հարսանիս արջնագռաւ յանգեղէ. եւ նա հրաժարէր՝ թէ կրօնաւոր եմ եւ սգաւոր. (Մխ. առակ. ՟Ճ՟Լ՟Դ։)
black, dark;
dull, sad, melancholy.
Ագուցին նմա արջնաթոյր ստորս չորիւք դրօշակօք. (գրեալ էր՝ արջմաթոր). (Կաղանկտ.։)
fennel-flower.
(որպէս թէ սեաւ դեղ. կամ արջոյ դեղ) μελάνθιον melanthium, nigella, git, papaver nigrum . Հատ սեաւ՝ կծու եւ ախորժ համեմ հացի. սեւ սոնիճ կամ շոնիզ. սեւուկ հնտիկ, կամ հընտիկ, կամ սեւուգնդիկ .... զոր Մենինսքի շփոթէ ընդ կունճիթ, որ է սուսամ, եւ ընդ շունիզ. եւ փոխանակ արջջնդեղի. որ է յն. մէլանթիօն, լտ. նիճե՛լլա. դնէ սիյահ դանէ, սիյահ պօյա, փէհանէ, փէհնալէ.
to utter, to pronounce.
Զչարութեան օրինակս արտաբերել. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 31։)
Ոչ եթէ ամենայն հոգւոյ յԱստուծոյ ուրախութիւն արտաբերի, այլ որ բազում անգամ զմեղս իւր լացեալ է զօրութեամբ. (Մաշկ.։)
Ձեռնարկութիւն այնոցիկ ըստ այսմ օրինակի արտաբերի։ Եւ այսոքիկ յանբաւս արտաբերին։ Նմանապէս եւ այս յանհունս արտաբերի. (Պիտ.։)
ԱՐՏԱԲԵՐԵԼ ԶԲԱՆ. ἑκφέρω, προφέρω pronuncio, profero Բարբառել լեզուաւ, խօսել. ասել. ճառել. հնչել.
Ոմն ամենիմաստուն արտաբերեաց բանիւ, զհաւատարիմ բարեկամս դեղ ասելով կենաց։ Արտաբերելով զօրաւորագոյն խրատ։ Արտաբերեալ յայտնեաց։ Վասն զպատշաճն արտաբերելոյ զամբաստանութեանցն բամբասանս. (Պիտ.։)
pronunciation.
արտաբերութիւնք, արտահոսութիւն. (Տօնակ.։)
Վախճանելոց սոցա՝ նախագրութիւնք, եւ արտաբերութիւնք, եւ դիրք իսկ զանազան գոլ՝ քան եթէ այլոց քաղաքացեացն. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Բ։)
to produce;
to express.
Ծնօղ մեր ըստ աւետարանին, եւ նախահայր աստանօր արտադրելով. (Յհ. կթ.։)
to drive out, to banish, to exile.
Զառաջնորդս սոցա արտալածել ի գաւառէն։ Արտալածեն եւ զսա ի քաղաքէն։ Ամս երիս արտալածիլ. (Պղատ. օրին. ՟Թ. ՟Ժ։)
cover, veil;
cf. Արտախոյր.
τιάρα tiara Արտաքին զարդ խուրի. ապարօշ. վիժակ որ պատի զթագիւ որպէս պսակ. եւ խոյր.
Կապեցան պատմուճանօք, արտախուրակօք. (Դան. ՟Գ. 21։)
Առնոյր զքահանայութեան թագն՝ օծանել եւ դնել նոցա արտախուրակս. (Ագաթ.։)
ԱՐՏԱԽՈՒՐԱԿ. ἑπικάλυμμα operimentum Ծածկոյթ խորանին. ծածկելիք. էօրթիս.
cf. Արտալածեմ.
Ո՞չ իբրեւ զգռեհիկ մի արտահալած խուճապէր (պօղոս զսատանայ). (Ոսկ. փիլիպ. ՟Է։)
Զթշնամիսն արտահալածել։ Զչարութեան արտահալածէ զօրինակն. (Խոր. ՟Ա. 23։ ՃՃ.։)
Երկու ի հարկէ ամս արտահալածեալ լինիցի՝ տանջելով զիւրն ցասումն. (Պղատ. օրին. ՟Թ։)
to declare, to express, to utter.
Ընդ աղօտ արտայայտեցին զթայոմն եւ զյարութիւն փրկչին. (Անան. նին.։)
Արտայայտեալ ոմանք զնօս քաղաք, եւ ոմանք զնօս լեառն. (Արիստ. աշխ.։)
to become ardent or red, to catch fire, to inflame.
Ոսկի եւ արծաթ ընդ միմեանս խառնեալ, եւ ի հրոյն արտաշիկանան. (Տօնակ.։)
Ջերմեռանդն եւ արտաշիկացեալ կամօք օրինացն։ Արիւն ոգւոյ կոչէ զջերմն սորա եւ զարտաշիկացեալն առաքինութիւն՝ կանգնութիւն։ Ջեռեալք եւ արտաշիկացեալք ոմանք աստուածային բանք։ ջերմ բանիւք եւ արտաշիկացելովք պատրաստեալք. (Փիլ.։)
to expire, to die;
to exhale;
to exude, to perspire, to transpire.
Զտնօրինեալն արտաշնչեաց հոգի. (Թէոդոր. խչ.։)
Ղօղակք արտաշնչեն ի ջուրսն, որպէս ցամաքայինքն յօդսն. (Զքր. կթ.։)
perspiration, exudation, exhalation;
vapour.
Զայն՝ որ ընդ եթերն շնչեն շունչքն ի չորոյն հողմն կոչեմք, իսկ օդ (կամ սիւք) զառ ի գիջոյն բերեալ արտաշնչութիւքն. (Արիստ. աշխ.։)
Ղօղակք ոչ ունին հագագ արտաշնչեն ի ջուրսն. (Զքր. կթ.։)
cf. Աքսոր.
Այսօր ծովաքատակ մեղք աշխարի արտասահմանահալած փախչի. (Թէոդոր. ի կոյսն.։)
to pronounce, to utter, to articulate, to sound, to recite.
ἑκφωνέω, φθέγγομαι, διαλέγομαι pronuncio, loquor, dissero Արտասել. արտաճառել. պատմել. նկարագրել. մեկնել. խօսել ըստ կարգի.
Զնախաւորութիւն երկուց ազգացն արտասանեալ համառօտեցաք. (Սամ. երեց։)
Զանծանօթաբաղ երեւումն յեզր ծովուն աշակերտացն փոքր ինչ արտասանեսցուք. (Նանայ.։)
that cries while weeping.
Ուրիցէ գոչումն հանդերձ արտասուօք.
Արտասուօք գոչելով. ի ձայն արտասուագին.
lachrymal, that sheds tears.
Որ ինչ լինի թորելով կամ ծորելով կամ հոսելով արտասուս. արտասուահոս. արտասուակաթ. արտօսրաուխ.
cf. Արտասուալիր.
ԱՐՏԱՍՈՒԱԼԻ ԱՐՏԱՍՈՒԱԼԻՑ. Լի կամ լցեալ արտասուօք.
Արտասուալից աղօթք, կամ հառաչումն, կամ ողբք. (ՅՃԽ. ՟Ժ՟Բ։ Նար. ՟Լ՟Գ։ եղիշ. ՟Ա։)
ԱՐՏԱՍՈՒԼԻ ԱՐՏԱՍՈՒԱԼԻՑ. Լի կամ լցեալ արտասուօք.
Արտասուալից աղօթք, կամ հառաչումն, կամ ողբք. (ՅՃԽ. ՟Ժ՟Բ։ Նար. ՟Լ՟Գ։ եղիշ. ՟Ա։)
to weep, to shed tears;
to lament, to groan, to complain;
to deplore.
δακρύω lacrymor Արտասուս կամ արտօսր հեղուլ. լալ. աւաղել. արցունք թափել.
lamentable, deplorable.
Արտասուելի (տպ. արտասուալից) պաղաիանօք հայցելի է. (Խոսր.։)
husbandman;
ground for tillage, arable land.
Վարօղ զարտ. հերկօղ. երկրագործ. մշակ. իբր ἁροτήρ, γεωργής. arator, agricola. չիֆթճի, էքինճի.
ԱՐՏԱՎԱՐ. ἅρουρα. arvum եւ այլն. Արտ վարելի կամ վարեալ. արտավայրք. անդաստան. ագարակ, եւ ածու, իբր արտաչափ մի՝ արօրագրեալ վայր. չիֆթ, չիֆթլիք, թարլա, տէօնիւմ.
Զարտավար ձեր մի՛ սերմանիցէք խառնակ սերմանօք. զի զդստերս իւրեանց հեթանոսաց մի՛ տայցեն. (Եփր. օրին.։)
to shine, to sparkle, to be resplendent;
to glitter.
Զիւրն որակութիւն արտափայլեալ՝ զօրանայ. (Մագ. ՟Կ՟Ը։)
exterior, external, extrinsic;
superficial;
profane.
Մինչեւ ի սրահն արտաքին։ Կամարք ի յարտաքնում սրահին։ Առ դրամբք արտաքնով։ Եւ յարտաքին գաւիթն։ Մուտ թագաւորին (այսինքն ճանապարհ մտից նորա ի տաճարն) արտաքին։ Զյատակ տանն զներքնոյն եւ զարտաքնոյն։ Հայելիս ի ներքսագոյնն եւ յարտաքինն։ Առ եզերբ արտաքնոյ փեղկին։ Ոչ գտցի անուն նորա առ երեսօք արտաքնովք։ Ի ներքոյ կողմանն մինչեւ յարտաքին։ Ի խաւարն արտաքին։ Սրբէք զարտաքին զբաժակին։ Եղիցի եւ արտաքինն նորա սուրբ. եւ այլն։
Արտաքին դիմօք. (Նար. ՟Թ։)
Եւ Բացական, եւ օտար (տեղի, իրք, անձն) իբր ռմկ. դրսի, հեռու. եապանճը.
ԱՐՏԱՔԻՆՔ. Մարդիկ՝ որ չեն մեզ ընտանի կամ մերձաւոր. օտարք. որպէս լտ. alieni, peregrini. դրսի մարդիկ, դրսեցիք, որոնք որ մեզնէ չեն. էլ, եապանճըլար.
Նոցա՝ որ արտաքինքն են, ամենայն ինչ առակօք լինի։ Իմաստութեամբ գնասջիք առ արտաքինսն։ Զի՞ կայ իմ եւ զարտաքինսն դատելոյ. եւ այլն։
Զրկօղ զներքինս եւ զարտաքինս անհնարին չարագործութեամբք. (Պիտ.։)
privy, necessary.
Տեղի արտաքս ելանելոյ եւ նստելոյ ուրոյն ի պէտս հարկի բնութեան. դուրս ելլալու տեղ, ոտից ճամբայ. ... (ի յն. կի՛նօն այսինքն հասարակ)
out, abroad;
outwardly, outward, externally;
— քաղաքին, out of town;
— ժամու, beyond the hour.
Զի մի՛ հեբրայեցիքն արտաքոյ կարգի պատուիցեն զնա. (Եփր. օրին.։)
Արտաքոյ զօրութեան իմոյ է այս. (Եւս. պտմ. Ա. 1։)
Եւ Ուրոյն. ի զատ. մեկուսի. օտար. հակառակ. անմասն. անբաժ. ազատ. առանց.
Ետու քեզ զսիկիմ սեպհական արտաքոյ եղբարց քոց։ Արտաքոյ օրինաց։ Արտաքոյ վարդապետութեանն՝ զոր դուքն ուսայք. եւ այլն։
Զոր օրինակ եւ ոչ զերկայնակեաց կենդանիսն ասէ ոք անմահս, եւ սակայն նոքա բազում ժամանակս կան արտաքոյ մահուան. (Ոսկ. յհ. Բ. 53։)
Ոչ ինչ արտաքոյ ասել քան զոր մարդարէքն եւ Մովսէս խօսեցան. (Գծ. ԻԶ. 22։)
out, outwardly, externally;
սուգն — միայն է, mourning is merely outward shown.
Եթէ մարտիցէ ոք արտաքուստ կամ ի ներքուստ. (Պղատ. օրին. ՟Է։)
անդ բացօթեայ ադանէր արտաքուստ զտիւ եւ զգիշեր. (ՃՃ.։)
Զարտաքուստան եւ զի ներքուստն պէտս։ Զարտաքուստ օգնականութեանցն պէտս. (Պիտ.։)
Յարտաքուստ օտարոտի պատմուճանս. (Պիտ.։)
Մի՛ խնդրեր դու զզօրութիւն բանից՝ որ կաղադոյն իցեն ճառք արտաքուստ արտաքս. (Եփր. համաբ.։)
out, outwardly.
ἕξω foras, foris, extra Արմատ նախընթաց եւ հետեւորդ բառից. որպէս ծագեալ ի ձայնիցս Արտ, եւ աք. (անդք, եւ ոտք). եւ ըստ այսմ նշանակէ Յարտս, յանդս, ի դաշտ. զոր օրինակ,
Այլուր՝ ըստ յն. յագարակի, ի մեզ՝ ի բացի, ի վայրի։ Կամ Արտաքս՝ ծագէ ի հյ. մասնկանէս արտ, որ ի բաղադրութիւնս ըստ յն. է էք, էքս. եւ յանգն հյ. աքս, (յորմէ եւ աքսոր) նոյնանայ ընդ յն. էքսօ, այսինքն արտաքս. ի դուրս. արտաքոյ. տրական եւ ներգոյական նշանակութեամբ. թո՛ղ զի գրիչք՝ ուր տեսանեն առ հինս դրոշմեալ ԱՐՏԱՔՈ, այսինքն արտաքոյ, ստէպ երեւին ընթերցեալ եւ գրեալ՝ ԱՐՏԱՔՍ. դո՛ւրս, դո՛ւրսը.
Սա ամենայն օրինաց՝ որ մտացն է, արտաքս գնացեալ, պարտական է. (Լմբ. տնտես.) լինի նխ. եւ մ։
to put out, to drive out, to exclude.
Արտաքսել զսա օրինօքն առանց թաղման. (Պղատ. օրին. ՟Թ։)
top, summit, the highest part of a mountain, of an edifice.
(իբր Արտերեւան, արտաքս երեւեալն). ὁφρός, βλέφαρον, -ρα supercilium, -ia;
palpebrae, cilium Եզակի է Դարաւանդ լերին, նմանութեամբ յօնից. լեռան գլուխ.
Զի նա ինքն է թօթափումն մի արտեւանան (այսինքն արտեւանի, կամ արտեւանաց). (Եփր. համաբ.։)
field, country.
ԱՐՏՈՐԱՅ ԱՐՏՈՐԵԱՅ. գրի եւ ԱՐՏՕՐԱՅ, օրեայ, այք. առաւել յոգնակի վարի, մանաւանդ ի սուրբ գիրս. τὰ σπόριμα sata, segetes Արտ, արտք. անդ. անդք. անդասան (թերեւս օրայից), կամ անդաստանք. ցանք. արտորէք, վարուցան, արտեր. Տե՛ս (Մտթ. ՟Ժ՟Բ. 1։ Մրկ. ՟Բ. 23։ Ղկ. ՟Զ. 1։)
Հնձօղք արտորայոցն շուրջ զտեղօքն գործէին. (Փարպ.։)
Այրեաց զայլոց արտօրեայս։ Զամենայն հօտ նորա եւ զարտօրեայս սպառեաց. (Մխ. դտ.։ Ճ. ՟Ա.։)
Զգնայր Յիսուս ընդ արտօրայն։ Տեսէ՛ք զարտորեայն։ Արտորայ, եւ հունձքն։ Արտորեայ սպիտակացեալ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 14. 22։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 33։)
Երաշտ եղեւ, եւ արտօրեայք իմ չորացն։ Բրէին արտօրեայս։ Արտօրայքդ քո արասցեն ցորեան. (Հ=Յ. փետր. ՟Ե.։ Հ=Յ. մարտ. ՟Ե.։)
stray, misled;
— շաւիղ, by-way;
ըստ — անկանել՝ մոլորել, to go wrong way, to err.
ԱՐՏՈՒՂԻ որ եւ ԶԱՐՏՈՒՂԻ. ὀ ἑκτός τῆς ὀδοῦ, ἁλλότριος devius, alienus Որ ինչ է արտաքոյ ուղւոյ. խոտորեալ. թիւր. օտար.
Որ ընթանայ արտուղի մտօք, ոչ միաբանի չարչարանացն Քրիստոսի. (Ածազգ. ՟Զ։)
privilege, prerogative, right, favour, exemption, immunity.
Ունի զսահմանն զայն, որ յառաւելութենէ եւ որ յարտունութենէ (յն. մի բառ), արհեստ արհեստից, եւ մակացութիւն մակացութեանց։ (Այսպիսի) արտունութիւն ոչ ումեք պատշաճի, բայց միայն իմաստասիրութեան. քանզի իմաստասիրութիւն միայն է գերազանցեալ. եւ վասն այսորիկ որ յարտունութենէ (կամ յարտօնութենէ) սահման է, ի վերջոյ դասեալ է. (Սահմ. ՟Զ։)
Պարտ է համարել զմեծ թագաւորիս այսորիկ (քսերքսեայ) զարտօնութիւն առ աշխարհակալն Աստուած նուազագոյն, որչափ քան զնա մի ինչ չնչին եւ թարմատար ի կենդանեաց. (Արիստ. աշխ.։)
Արտունութիւն կամ արտօնութիւն. (Հին բռ. այլազգ մեկնէ.) առաւել պիտանի, կամ անգիւտ։
sun and moon.
Ունօղ զգեղ արփւոյ, կամ զերկնային գեղեցկութիւն. լուսաւորք երկնից, մանաւանդ արեգակն, եւ լուսին.
Զի՞նչ է շրջան մի. ամք ՟Շ՟Լ՟Բ. զի արփադեղքն շարադրեալ միական ընթացիւք երթալ ընդ չափողին գիշերոյն պարառութիւն, եւ այլն. (Տօմար.։)
near the sun.
Մերձ արփւոյ. մօտ յեթեր, կամ ի կամար արեգական.
Նորոգէ զօդայինն արփամերձ ըղձալի տեղիս. (Պիտ.։)
solar;
luminous, bright, celestial.
Որ արփենից գերունակւթեամբ ի վեր քան զհրաշս փառաց ստեղծողին վեհից հրեղինաց՝ տարրեղէն բնութեամբ անօթք մաքրագոյնք. (Նար. գանձ առաք. եւ Նար. մրգ.։)
sun, luminary;
heaven, ether;
light, brightness, splendour.
որ եւ ԱՐՓ, փի, փից. αἱθήρ aether գրի եւ ԱՐՓԱՅ (ի բարդութիւնս), եւ ԱՐՓԻՆ. ըստ յն. եթեր. որպէս թէ կիզող. որ է լծ. ընդ պ. ատր, ազէր, այսինքն հուր. ըստ հյ. որպէս թէ Արեւի, կամ արեւային, արեւամերձ վայր. այն է Եթեր լուսաւոր ի վեր քան զօդս մինչեւ ի հրեղէն երկինս. պարունակ արեգական. վայրք լուսաւորաց կամ մոլորակաց. լոյս. եւ Հրեղէն կամար, հուր տարրական. օդ վերին. երկինք ստորին կամ միջին կամ վերին.
Զպատարագացն ծախիլն՝ ո՛չ յայնմանէ որ ի պէտսն տուեալ է մեզ հուր, այլ յայնմանէն՝ որ յարփոյն էջ ի վերուստ։ Որ յօդսդ ինչ է, եւ որ յարփին։ Բղխեաց արփի եւ երկին (զմանանայն), իբրեւ զաստեղս երկնից, բոլոր բոլորեքումբք արփեաւն փայլմունս ճառագայթից։ Օդ ընդ երկնաւ եւ ընդ արփեաւն կարգեալ. (Փիլ.։)
Արփի, աստեղք, որ ի մէջ է օդդ, ծով, երկիր. (Նիւս. կազմ. ՟Դ։)
Անմոլար աստեղքն բերին ի վերնում գօտւոջն, եւ ամենեւին ցրտութիւն, եւ միջնորդ են արեգական եւ արփւոյ, եւ զանշէջ տոչորումն արփւոյն՝ իւրեանց բնական սաստիկ ցրտովն բարեխառնութիւնս առնելով. (Շիր.։)
Արփւոյ հեղեալ զծագումն յերկաքանչիւր գօտիսն. (Խոր. ՟Գ. 62։)
Իսկ վերին արփին՝ լուսեղէն երկին։ Նախ արփին վերին՝ բնակչօքն իւրային. (Գանձ.։)
Զարագընթաց շարժումն արփին (այսինքն երկնի), զարեգական՝ լուսաբերին, կացոյց հանդէպ գաբաւոնին։ Փեսայն իջմամբ ցօղատարափ՝ համբուրէ զտիպըն լուսոյ արփ. (Յիսուս որդի. եւ Լմբ. յիշ. առակ.։)
Պսակ յոքնանկար՝ յարփից եօթաց փայլատակման. այսինքն լուսաւոր աստեղաց. (Նար. կուս.։)
Վասն արփից խորհրդոյն երջանիկ էից։ գաւազանն՝ որ տուաւ ի ձեռին սեթայ. (Տօմար.։)
Շուրջ զերկրաւս օդ յարփին տեղիս առաւելազեղու. (Բրս. ծն.։)
that walks boldly in the light;
that goes to heaven or towards the sun.
Յիմացականն զուարճացեալ, եւ արփիագնաց եղեալ, արհամարհէ զոր զգայարանացն հեշտութիւն։ Զօրացեալ սիրովն՝ սկսանի արփիագնաց լինել. (Լմբ. սղ.։)
that walks in the light;
that goes like the sun;
bright, luminous.
Ընդ անմարմինս քատակեալք Թեւօք հոգւոյն՝ արփիաճեմս լինէին (տեսանօղք)։ Կաճառք արփիաճեմ լուսով փայլելի. (Գանձ.։)