cf. Վիմարդեան.
· Calfa
Օրհնեալ ես փայտ սուրբ իմանալի, վիմարդեան եւ քառանկիւն տախտակ։ Քառանկիւն եւ վիմարդեան տախտակս տպաւորեալ. (Անյաղթ բարձր.։ Թէոդոր. խչ.։)
cf. Վիմարդեան.
· Calfa
Օրհնեալ ես փայտ սուրբ իմանալի, վիմարդեան եւ քառանկիւն տախտակ։ Քառանկիւն եւ վիմարդեան տախտակս տպաւորեալ. (Անյաղթ բարձր.։ Թէոդոր. խչ.։)
resembling a stone, stone-like, stony, stone.
· Calfa
Օրհնեալ ես փայտ սուրբ իմանալի, վիմարդեան եւ քառանկիւն տախտակ։ Քառանկիւն եւ վիմարդեան տախտակս տպաւորեալ. (Անյաղթ բարձր.։ Թէոդոր. խչ.։)
bright-eyed, mild-looking.
· Calfa
χαροπός caesius, laetus. Վառ ի վառ աչօք, կամ աչք զուարթատեսիլ, եւ շնորհալի եւ քաղցրահայեաց. ծաւի.
desirable, covetable.
· Calfa
Յոյժ տենչալի էր ինձ եւ փափաքելի՝ ո՛չ այլոց զիս, եւ ոչ զայլս ինձ լինել ի թշնամութեան. (Յհ. իմ. երեւ.։)
ՓԱՓԱԳԵԼԻ կամ ՓԱՓԱՔԵԼԻ. ὁρεκτός appetendus, optabilis. Արժանի փափաքելոյ. տենչալի. ցանկալի.
to soften, to become tender, soft;
to become nice, delicate, to get soft or effeminate, to live in idleness, in pleasures, to pamper oneself, to give oneself up to effeminacy or voluptuousness;
— յանկողինս, to throw oneself listlessly or lazily on divans or conches, to sleep in soft beds;
— որովայնիւ, to addict oneself to epicurism;
տօն փափակացեալ, a duly kept feast or festival.
· Calfa
Փափկացայք ի վերայ երկրի, եւ զբօսայք։ Գիրացան եւ փափկացան ի բարութիւնս մեծամեծս։ Ինքն ընդ թագաւորս փափկասցի։ Հեզք փափկասցին ի բազում խաղաղութեան իւրեանց։ Էաք հացալիցք, եւ փափկացեալք։ Փափկանայք յանկողինս ձեր.եւ այլն։
ՓԱՓԿԱՆԱԼ. Ախորժելի եւ հեշտալի կամ փափաքելի գտանիլ.
bringing up delicately.
· Calfa
առ ի գրգանօք եւ փափկասնոյց բարեկրութեամբք լցուցանել զվիճակեալսն։ Հալածական ի փափկասնոյցն եւ յանկարօտ բերեօք զուարճացեալ յամենալից տեղւոջէս. (Պիտ.։)
brought up delicately, petted, delicate, nice;
— մանուկ, petted, spoilt child, child cockered too much, brought np in lavender;
— կեանք, softness.
· Calfa
Գրգեալ փափկասուն հեշտանայ։ Փափկասուն եւ երանալից անկագործիւր դրախտ. (Պիտ.։)
delicate, soft, dainty, voluptuous;
delicious, tender, nice, exquisite;
charming, gentle, graceful;
holy, sacred;
—ս, delicately, tenderly, gently;
— ախորժակ, fine taste;
— խիղճ, tender or scrupulous conscience.
· Calfa
τρυφερός delicatus եւ deliciosus եւ deliciis deditus ἀπαλός, μαλακός mollis, tener. Կակուղ. մեղմ. մատաղ. դալար. դիւրիչ. հեշտալի. մատղաշ.
to pull or pluck out, to depilate;
— զփետուրս, to pluck or strip off feathers;
— զհերս, զմօրուս, to tear out the hair or beard;
— զոք, to fleece a person.
· Calfa
Փետեմ զվարսս իմ ցանկալի. (Շ. եդես.։)
to put or shoot forth, to cause to blow or blossom, to deck with flowers.
· Calfa
Զկնի սուղ ժամանակի թուփդ այդ փշալի ծաղկեալ փթթի վարդուք. (Պտմ. վր.։)
particle, fragment, grain.
· Calfa
Ի ժամ սոսալի պատարագին փթրանքն, եւ ի բաժակէն նոյնպէս անկանելն. (Պիտառ.։)
spotted, stained, sullied, dirty;
unclean, impure, obscene.
· Calfa
Գիտասցէ զինքն, զի փիծ է եւ անմաքուր։ Զփիծ, զամօթալին, եւ զանօգուտն։ Կարէ վատթար եւ փիծ գոլ վարուք. (Փիլ. ՟ժ. բան.։ եւ Փիլ. լին. ՟Գ. 18. 43։)
to fall, to fall or sink in or down, to crumble, to fall or go to ruin.
· Calfa
ռմկ. փլլիլ. πίπτω, διαπίπτω cado decido, ruo. Անկանիլ, կործանիլ, տապալիլ.
cf. Փշաբոյս.
· Calfa
ἁκανθοφόρος spinas ferens ἁκανθώδης spinosus. Որ բերէ յիւրմէ կամ բուսուցանէ զփուշ. եւ Փշալից. փշուտ.
zizyphus rubra.
· Calfa
Պտուղ փշատի ծառոյ՝ ի ձեւ ի գոյն յունապի, այլ մէջն է որպէս ալիւր անուշակ՝ երբ հասունիցէ, ապա թէ ոչ՝ տտիպ ամենայնիւ. Բժշկըն։ cf. ՅՈՒՆԱՊ։
thorny, spiny, made of thorns.
· Calfa
Կամ որպէս Փշային. փշալից. փշուտ. փշոտ.
loan, borrowing;
anthem, response, antistrophe, antiphon;
— առ —, —ն ի —, by turns, reciprocally, alternatively, mutually;
խնդրել —, to ask in loan;
— տալ, to lend, to make a loan;
— առնուլ, to receive as a loan, to borrow;
ընդ —ս մտանել, to be overburdened by loans, to be obliged to beg;
—ով կեալ, to live upon trust, or upon credit.
· Calfa
ՓՈԽ. գ. (արմատ Փոխելոյ, Փոփոխելոյ. ) στίχος versus ἁντίφωνον, ἁντιφωνία antiphona, responsio եւ այլն. Փոփոխ սաղմոսերգութիւն տուն առ տուն. փոխաձայնութիւն. եւ Բուն սկիզբն սաղմոսի յետ կցուրդի. եւ Մասն այսր եւ այնր աւետարանի կամ գլուխ ինչ կարդալի ըստ բաշխման ի վերայ ութ ձայինց։
to transfer, to transport;
to transpose;
to translate, to change;
to reward;
to succeed.
· Calfa
Յութսներորդէ անտի գրոյ (ձ ) ի չորեքհորիւրն (ի ՟Ն ) փոխաբերեալ, ստուգաբանօրէն քննութեամբ ընդ ձիթոյնանուան նիւթ ճշմարտագրի։ Յայլ ոմն անուն խուժական հեթանոսօրէն փոխաբերին (այսինքն փոխաբերեցին ) ուրուապէս՝ դեւկալիոն ընդ նոյն ասել. (Նար. ՟Ղ՟Գ. եւ Նար. մծբ.։)
Դրունք գարնանոյն բացան, եւ աւուրք ջերոտք զտեղի փոխաբերեցին։ Շինութիւն եւ խաղաղութիւն քայքայեցաւ, եւ եղծումն եւ ապականումն զտեղի փոխաբերեաց։ Յոյժ տխրալիք զտեղին փոխաբերեցին. (Յհ. կթ.։ Արծր. ՟Դ. 12։)
to transpose, to transfer, to transport, to displace;
to remove;
to copy;
to translate;
to depart from this world, to die.
· Calfa
Ընդէ՞ր փոխադրեցեր զթագաւորին օրէնս։ Յուլիանոս զանուն քրիստոնէից ի գալիլեացիս փոխադրեաց. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 37։ Նոննոս.։)
to substitute, to fill or take the place of, to succeed to;
— զկեանս, to die.
· Calfa
διαδέχομαι, succedo excipio. Յաջորդել. պայազատել. ունել զտեղին. տեղը անցնիլ՝ նստիլ. երինէ կելմեք, երինի թութմագ, խալիֆ օլմագ, ճիւլիւս էթմէք.
transitorily.
· Calfa
Իրաւացի է առնուլ փոխանցաբար. . . իմանալի խորհրդով. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
lender.
· Calfa
Չիք ինչ՝ որ այնպէս հեշտալի է Աստուած, որպէես զփոխ առնուլն ի մէնջ, ո՛չ զի զկարօտութիւն իւր լնուցու, այլ զի զփոխատուքս մեծատունս արասցէ. (Սարգ. յկ. ՟Ղ։)
to change, to convert, to transform, to modify;
to remove, to displace, to transfer, to transport;
to succeed;
to translate;
— զհրամանս or զիրաւունս տեառն, to transgress God's commandments;
— զհանդերձս, to change one's clothes;
— զշապիկ, to shift one's shirt or shift;
— զբնակութիւն, to shift one's quarters, to remove;
— զկարծիս, to alter or change one's mind;
— զպատիժ (ամոքել), to commute a punishment;
— զաչս յերկինս, to raise the eyes to heaven;
— ի հայ լեզու, to translate into Armenian;
cf. Լեզու.
· Calfa
Ոչ ուրեք գտանէր, զի փոխեաց զնա Աստուած։ Փոխեաց զնա յերկիրն եմաթայ։ Սելեւկոս փոխեցաւ յաշխարհէ։ Զայս օրինակ յաշխարհէ փոխեցաւ։ Մեզ լաւ է՝ զի փոխիմք աստի ի մարդկանէ։ Ի դիցն պաշտօն փոխեցաւ։ Փոխեցաւ ի ճանապարհէն։ Փոխեցաւ ի գալիլէէ, եւ եկն ի սահմանս հրէաստանի։ Փոխեցաւ անտի ՞ եւ այլն։ Ի բա՛ց փոխեցիր. (Փիլ. իմաստն.։)
trumpet sounding.
· Calfa
αὕλησις, αὑλητική tibiarum inflatio, ars inflandi tibias. Հասկանալի կամ գոչիւն փողոյ, եւ Հարկանելն զփող. արհեստի փողահարի.
street;
մանր —, narrow-street, alley;
—ք վաճառաց, mercery, mercer's shops;
—ք գնացից ջրոյ, water-pipe, water-conduit;
ի —ի, in the open street;
— տալ, կտրել, կազմել, թողուլ, to open a way, to fray a way, to cut a road through the enemy.
· Calfa
Յօրինէ ի նմա փողոցս վաճառոց ամենալիցս. (չարղը բազար. ) (Արծր. ՟Ա. 11։)
barley-flour mixed with water.
· Calfa
Փոշէջուր արա՛ գարէալիւրովն, եւ տո՛ւր (հաւուց ). (Վստկ.։)
temptation;
evil, tribulation, misfortune, disaster, mischance;
cf. Փորձան.
· Calfa
Ոչ ծածկէր յառաջնորգէն զսատանայական փորձանսն։ Փրկեա ըղմեզ ի փորձանաց, ի խաւարի շրջօղ դիւաց։ Ի յոբայ փորձանացն է ուսանել. նաեւ իտէրունական իսկ ի փորձանացն իմանալի է, թէ չէ (սատանայ) կանխագէտ. (Ճ. ՟Ա.։ Ժմ.։ Եզնիկ.։)
cf. Փորձող.
· Calfa
Առ այնոցիկ՝ որ ասին փորձիչք, առ ի յիտալիա լինելով պէսպէս գողութեանց գործք եւ կիրք. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)
trier;
tempter;
assayer;
cf. Հէն.
· Calfa
Առ այնոցիկ՝ որ ասին փորձիչք, առ ի յիտալիա լինելով պէսպէս գողութեանց գործք եւ կիրք. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)
throwing down, overturning, subversion, ruin, fall;
rolling;
declension.
· Calfa
Տապալելն եւ տապալիլն՝ ըստ ամենայն նշ.
burning;
— առնել, to burn, to be burnt.
· Calfa
Տապախարշ արարեալ զմատաղատունկս իմանալի բուրաստանաց մերոց։ Ցրտահար սառուցեալ ի ձմերայնի լինէր, եւ տապախարշ արեւակէզ յամարայնի. (Յհ. կթ.։)
large box or trunk;
Noah's ark;
coffin, bier;
tomb, sarcophagus, sepulchre, urn.
· Calfa
Զմարմին երանեալ հայրապետին փոխեցին ի հանգիստ՝ եդեալ ի տապանի։ Եւ յետ մահուն կենդանութիւն՝ ետուն ոսկերքն (եղիսէի) ի տապանին։ Բացեալ զտապանն ամենօրհնեալ, եւ զբաղձալին իւր ոչ գտեալ. (Ղեւոնդ.։ Յիսուս որդի.։ Շար.։)
hatchet, axe;
դնել զ— առ արմին, to lay the axe to the tree.
· Calfa
Չարին արմատոց տապալիչ տապարք։ Տապարք հոգւոյն տապալեցին զմեհենազարդ տաճարս դիցն. (Շ. տաղ.։)
cf. Տարր;
letter, character;
letter, episite;
book;
աստուածեղէն —ք, the Holy Scriptures;
մարգարէական —ք, the prophecies;
—ք կանոնականք, canons, constitutions, statutes, written laws.
· Calfa
Մանաւանդ՝ որպէս γράμμα, -ατα liera, -rae. Գիր հնչելի, եւ տարրանալի գրչութեամբ. այբուբեն՝ նիւթ բառի եւ բանի.
to bear here and there, to shake, to agitate, to move, to stir.
· Calfa
Տարաբերէ հողմ զխռիւ այսր անդր։ Հողմոյ առեալ զամպն՝ այսր անդր տարաբերէ։ Որ իբրեւ զխռովեալ ալիք այսր անդր տարաբերեն զիս. (Նեղոս.։ Սարգ. յուդ. ՟Բ։ Լմբ. սղ. ՟Ի՟Ա։)
proscription, ban, banishment, exile, exclusion, transportation, expatriation.
· Calfa
Տարագրութիւն իսրայէլի՝ այգւոյն օրինակաւ։ Մերժումն տարագրութեան անյուսալի. (Նախ. ես.։ Նար. ՟Ի։)
spread out, extended, stretched out;
extensible;
—, —ածք, extent, extension;
volume, bulk, size;
show, display.
· Calfa
Լոյծ եւ տարած տարր (ջուրն)։ Զթոյլ եւ զտարած բնութիւնն օդոյ։ Զգալի լոյսն պարզ եւ տարած։ Զլոյսն տարած եւ ցան՝ ժողովէ յանօթս օդեղէնս։ Հուր իւրով տարած բնութեամբն. (Պիտ.։ Սարգ.։ Արշ.։ Տօնակ.։ Վեցօր. ՟Դ։)
unsuspecting, unsuspicious;
unexpected.
· Calfa
Հեռի ի կասկածանաց. որ ոչն խիթայ, կամ որչէ՛ խիթալի.
Եւ Անակնունելի. անյուսալի.
to pull up, to root out, to pluck up.
· Calfa
Զբազմազան տարազս՝ դժնդակարմատն շառաւեղօք՝ տարակորզեսցես ի ձեռն ձեռինդ ամենակալի. (Նար. ՟Ժ՟Ը։)
to rain or to snow heavily.
· Calfa
Բան քո ցօղալի՝ տարափեալ յերկրի. (Գանձ.։)
difference;
dissimilitude, diversity, variety, distinction, disparity;
shade;
agitation, inconstancy, wavering;
course;
վերելական —, ascensional difference.
· Calfa
Արանեկել զբազմանց բազմապատիր տարբերութեամբ։ Յորձանօք մեղաց, մանաւանդ տարբերութեամբ կենացս։ Մխիթարի տարբերութիւնս ի նաւահանգիստն անմատոյց։ Կեցո՛ զիս, այսինքն ի տարբերութենէ չարին։ Հեռացեալ յամենայն զգալի տարբերութենէ զբօսանաց։ Յետ բազմածուփ տարբերութեանն ի խռովութեան ժամանակիս. (Մագ. ՟Լ՟Թ։ Շ. բարձր.։ Լմբ. ատ. եւ Լմբ. սղ.։ Ճ. ՟Ա.։ Պտմ. ժող.։)
transport, transportation, carriage;
capacity.
· Calfa
Տարակուսին հրեշտակք՝ անտանելի զայս բնութիւնս գիտելով՝ այնմ անտարր տարողութեանն։ Ըստ զգալի աշխարհիս կարողութեան։ Ըստ չափու ընդունողացն տարողութեան արբուցանէ բանիւ վարդապետութեան. (Նար. երգ.։ Վրդն. ել.։ Երզն. մտթ.։)
distinction, separation, division.
· Calfa
Ելն ադամայ եւ տարորոշումն ի տենչալի դրախտէն. (Զքր. կթ.։)
s. med. secretion.
· Calfa
Ելն ադամայ եւ տարորոշումն ի տենչալի դրախտէն. (Զքր. կթ.։)
Tartarus, hell;
մշտագիշեր —, the gloomy Tartarus.
· Calfa
որ եւ յն. դա՛ռդառօս. τάρταρος, -ρα tartarus, -ra, -rorum. Իբր տեղի սարսելոյ եւ սարսռելոյ։ Դժոխք՝ ըստ որում վեհ սառնամանեաց. անդունդք իբր ծովու. խորք. լուալիք աշխարհի. սանդարամետք. խաւար արտաքին.
element, elementary substance or matter;
տարերք, elements;
rudiments;
տարերք կենաց, the elements of life;
ըստ տարերց աշխարհի, according to the worldly maxims.
· Calfa
cf. ՏԱՌ։ στοιχεῖον elementum, principium. Գլխաւոր նիւթ եւ հիւթ՝ որպէս սկիզբն եւ մասն բաղկացուցիչ զգալի մարմնոց. մանաւանդ հող, ջուր, օդ, հուր եւ բաղկացեալն ի նոցունց նիւթական իրք. բնութիւն ինչ. իսկութիւն. մարմին.
to be compounded of elements, to be reduced to elements, to be produced, formed, to exist, to be;
to incorporate, to adhere, to be united, attached;
to be inculcated, impressed or imprinted;
բանիւ տարրացեալ մարմինք, created beings furnished with reasoning faculties;
սողոմոն տարրանայր ի խորս էակաց, Solomon penetrated the secrets of nature;
յերկիւղի նորա տարրասցուք, let us keep his fear in our hearts;
տարրացեալ են ի սիրտ իմ, they have penetrated to my inmost soul;
տարրացաւ խաւարն ի վերայ երկրի, darkness covered the face of the earth;
տարրացեալ առ աստուած սիրով, bound to God by love.
· Calfa
Հաստատիլ իբր տարր բնական. բնաւորիլ. սերտ միանալ. ապաւորիլ՝ դրոշմիլ որպէս տառ. խորամուխ լինել. ընդմտանել. ծաւալիլ. զօրանալ. արմատանալ։ Իսկ յն. στοιχέω մեկնիլ ի լտ. incedo, sequor aliquid mente, animo, factis.