inheritance;
legacy, bequest, gift by will, endowment;
— առնել, to bequeath.
Ինչք սեպհական թողեալք կտակաւ ի ժառանգութիւն. ... յն. խրի՛մադա. պրս. խրիյտէ, խրիտ. լտ. հէրէտիդաս կամ լէկադում.
heir;
legatee.
Եթէ հրիտակատարն ոչ առցէ զհրիտակն, ստիպեսցեն ազգականց կտակագրին. (եւ այլն. Մխ. դտ.։)
cf. Հրկիզումն.
Սերոբէ հրկիզութիւն թարգման։ Բոցեղինացն սրոբէից, եւ քրովբէականացն հրկիզութեանց. (Շ. բարձր.։ Անան. եկեղ։)
to rejoice, to divert, to amuse;
— զլսելիս, to delight the ears, to charm, to please.
Գրեթէ զայն ասեմք գոլ գեղեցիկ երաժիշտ, որ զվեհագոյնսն եւ զբաւականապէս խրատեալսն հրճուեցուցանէ. (Պղատ. օրին. ՟Բ։)
banditto, bandit, cf. Հրոս.
Զօրական յանդուգն լ իբրեւ ասպատակաւոր. որ գրի եւ ՀՐԱՀՈՍԱԿ. (լծ. ընդ խրախոյս. եւ ընդ թ. եիւրիւյիլ էտէն ). վրայ վազօղ.
flock, flock of sheep, of goats, fold;
cf. Յօտ;
the faithful, the universal Church.
Պատրաստեսցո՛ւք միշտ զմեզ լինել ի հօտէ նորա։ Ուր հովիւք զհօտից ոչ հոգան. վասն որոյ անտերունչք հօտն քրիստոսի եւ մոլորական շրջին. (Խոսր.։)
cf. Հայրաբարոյ.
Բարեբարոյ որպէս զհայր իւր. եւ Որ ինչ անկ է հայրական բարոյից.
Օգնականութեամբ հօրաբարոյին գըտայ որդւոյ շաբիթայ. (Խոր. ՟Գ. 60։)
born of a noble, illustrious father, Eupator.
որ ըստ յն. Բարեհայր, քաջահայր. եւ իբր մականուն՝ Եւպատովր. εὑπάτωρ bono, sive nobili patre natus. աղէկ մարդու զաւակ.
cousin, son of father's brother.
Պարտ է ժողովել զազգականսն իւր մինչեւ ցհօրեղբօրորդւոց եւ մօրեղբօրորդւոց (ծնունդս). (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Ա։)
the seventeenth letter of the alphabet, and the twelfth of the consonants;
eighty, eightieth.
Ձա՛յն տիրական ասէ եհաս, առ ի ստորին հողանիւթեայս։ Ձայնէ առ քեզ մանուկ ուշիմ, թէ ականջօք լո՛ւր ըզբանս իմ. (Շ. այբուբ.։)
left, that is on the left.
Գտանելն ի ձախակողմն, կամ յահեակ կողմն. ձախական. ահեկեալ. ձախ դիինը.
cf. Ձախու.
ՁԱԽՈՅ կամ ՁԱԽՈՒ. ἁριστερός, εὑώνυμος sinister, laevus. Նոյն ընդ Ձախ՝ ի սեռականէ նորա. որ եւ Ձախային. ձախական. ահեակ.
Առաքեալ ճառագայթս աջոյ ականն ի ձախ կոյս, իսկ ձախոյուն յաջ կոյս. (Նիւս. բն. ՟Է։)
left.
ՁԱԽՈՅ կամ ՁԱԽՈՒ. Նոյն ընդ Ձախ՝ ի սեռականէ նորա. որ եւ Ձախային. ձախական. ահեակ.
Առաքեալ ճառագայթս աջոյ ականն ի ձախ կոյս, իսկ ձախոյուն յաջ կոյս. (Նիւս. բն. ՟Է։)
an Armenian note.
Խազ շարականի. իբր ձ, կարճ, կոր եւ կրճատ. (Ոսկիփոր.։)
to collect, to muster, to heap up.
Մակադրական ձաձի՛ (յն. (առեալ լինի) եռակի. Թր. քեր.։)
cf. Ձաղ;
cf. Ձաղկանք;
ի ծաղր եւ ի —նս լինել, cf. Ձաղ լինիմ.
Ձաղ. ձաղք. այպանք. ծանականք. անարգանք. նշաւակութիւն. ծաղրելն, իլն. եւ Իր ծաղրելի.
cf. Ձաղումն.
Ընդ փառաց զգեցեալ են զամօթալի ձաղութիւնս։ Բարեբան գովութիւնք միմեանց, եւ թշնամական ձաղութիւնք. (Պիտ.։)
derision, mockery, laughter;
triumph;
ձաղել —ումն, —ումն յաղթութեան առնել, to triumph, to be triumphant, to conquer.
Ընդ փառաց զգեցեալ են զամօթալի ձաղութիւնս։ Բարեբան գովութիւնք միմեանց, եւ թշնամական ձաղութիւնք. (Պիտ.։)
of the same opinion, unanimous, agreeing, of one mind;
singing with, in chorus;
unisonous, in unison;
consonant.
ՁԱՅՆԱԿԻՑ. σύμφωνος consonans. Ըստ քերականաց՝ է Բաղաձայն. որ եւ ասի ՁԱՅՆՈՐԴ. ՇԱՐԱՁԱՅՆ. ԲԱՐԲԱՌԱԿԻՑ.
agreement, consent, unanimity;
concert, harmony, symphony;
accompanying.
συμφωνία, συμφώνησις symphonia, concentus, consonantia, consensus, concordia. Միաբանութիւն ձայնից արուեստականաց. երգակցութիւն. եւ Միաբան հաւանութիւն. միաձայնութիւն.
Եւ ո՞ւր է ճշմարտութիւն ձայնակցութեան մարգարէական երգոյն. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Դ։)
to utter a cry, to cry, to shout, to call out;
to speak to, to address.
Ձայն արկանել. բարբառ արձակել. գոչել.
sound, voice, cry;
shout, exclamation;
complaint, lamentation.
Գոչիւն ողբական, կամ արիական.
Աւաղական ձայնարկութեամբ։ Լեզուիս եւ շրթանցս ձայնարկութեամբ. (Նար. ՟Ի՟Զ. ՟Ղ՟Գ։)
Ընդ ողբակիցս եւ զմարգարէականն առնուլ ի ձայնարկութիւն։ Արիական ձայնարկութեամբ դիմէր ի վերայ թշնամեացն. (Արծր. ՟Ա. 1։ ՟Բ. 6։)
vocal;
vowel;
* — պատարագ, high-mass
φωνήεις, -είεν, εὕφωνος vocalis, -le;
bona voce praeditus, sonorus. Ունակ ձայնի. ձայնական. հնչողական. բարբառողական. երգողական. քաջաձայն.
ՁԱՅՆԱՒՈՐ. կոչին ըստ քերականաց Տառք, որ ինքնին տան զձայն՝ առանց կարօտելոյ այլում տառի.
Ի քերականութեան եօթն են թուով ձայնաւորք. (Փիլ. այլաբ.։)
to raise one's voice, to cry out, to exclaim, to vociferate;
to call, to invite, to convoke;
to pronounce, to utter, to address, to tell, to express;
to name;
ի խրախոյս —, to encourage, to inspirit, to give heart to.
Ձայնես զլսողիս։ Տիրական անուամբ ձայնացեալք։ Խրախոյս միմեանց ձայնելով. (Նար.։)
maiden's hair, adiantum;
— վայրի, fern.
Խոտ վարսաւոր՝ մանրատերեւ, մշտականաչ, ի խոնաւ վայրս, այլ իբր անթաց։ Բժշկարան. ուր կոչի եւ Դիւաձար, Պառվու ձար. Գետնիձար, Խոզիմազ, Ջրհորի գինձ. ... յն. ἁδίαντον . այսինքն անթաց. τριχομάνες . այսինքն մազ ուրուականաց. այսինքն մազ ափրոդիտեայ. լտ. capillus Veneris. այսինքն մազ ափրոդիտեայ։
act of stretching or spreading;
*braces;
drying-place or room;
ligament, aponeurosis;
tendon, sinew;
chord of an arc, subtense;
line;
rope, cord;
— հրացանի, trigger.
Ձգանք ուռականց եղիցի ի մէջ ծովուն։ Եղիցիս ի ձգանս ուռկանաց։ Ձգանք ուռկանաց առանձինն եղիցի. (Եզեկ. ՟Ի՟Զ. 5. 14։ ՟Խ՟Է. 10։)
attractive;
overpowering, winning;
— զօրութիւն, attractive power, attraction.
Ձգօղ. ձգողական. քարշօղ. քաշօղ.
to stretch, to extend, to distend, to draw;
to tighten, to stiffen.
Ոչ յանընդելական մեծամեծս ձկտեցուցանէին. (Ագաթ.։)
cf. Ձեզոյն.
Ձեզոյն լայնեալ տոհմականս բազմացուսջիք. (Կոչ. ՟Ժ՟Զ։)
yourself, you yourself;
personally;
դուք ձեզէն տուք զիրաւդ, judge of it yourselves.
Ձեզոյն լայնեալ տոհմականս բազմացուսջիք. (Կոչ. ՟Ժ՟Զ։)
manuscript, hand-writing;
bond, obligation, bill, note;
signature.
Ընդ կայսերական ձեռագրիւն. (Յհ. կթ.։)
manufacture, handiwork, industry.
χειροποίησις manuum labor, vel actio, et creatio. Ձեռագործելն. գործ աշխատութեան կամ ծառայական. ձեռագործ. եւ Արարչագործութիւն.
made with the hand, manufactured;
manufacture;
creature;
building, town built by oneself;
farm;
craft, calling;
— իւր, the work of his own hands.
ՁԵՌԱԿԵՐՏ ա. իբր Ձեռակերտական. արհեստական. նիւթական. եւ Ձեռական. սեպհական. ինքնակամ. եւ Աշխատաւոր ձեռօք. ձեռագէտ. արուեստաւոր.
Ձեռակերտ աղքատութիւն եւ կարօտութիւն կազմեցին. (Փիլ. տեսական.։)
cf. Ձեռակերտ.
Ձեռակերտական. եւ Ձեռագործ, կամ ձեռագործութիւն.
planted with one's own hand;
tree planted with one's own hand;
creature, being;
pupil;
client, dependent.
Շինականք եւ բնակք, ձեռատունկք եւ ձեռնասունք մեր արշակունեացս. (Ագաթ.։)
cf. Ձեռարուեստակ.
Վաճառականաց եւ ձեռարուեստաց. (Բրս. արբեց.։)
Արուեստական. մարդկային.
artisan;
manual.
Վաճառականաց եւ ձեռարուեստաց. (Բրս. արբեց.։)
laying on of hands, ordination;
consecration;
anointing, coronation.
Ի ձեռն առաքելոցն ձեռնադրութեան։ Ձեռնադրութիւն եպիսկոպոսութեան։ Քահանայական ձեռնադրութեամբ շնորհս ընձեռէ ի հոգւոյն սրբոյ. (Աթ. ՟Ժ՟Բ։ Եւս. պտմ.։ Յճխ.։ Մաշտ.։)
tangible, palpable, material.
ՁԵՌՆԱԶՆԻՆ կամ ՁԵՌՆԱԶՆՆԻՆ. Ձեռամբ զննելի կամ զննեալ. նիւթական.
cf. Ձեռնագիտականն.
to put one's hand to, to undertake, to try, to attempt;
to lay hands on, to make an attempt, to attack, to encroach;
to argue, to reason, to dissert, to descant.
Յետ ձեռնարկութեան պղատոնականացն՝ ինքեանք ձեռնարկեն բաժանել. (Սահմ. ՟Ի՟Ա։)
cf. Ձեռնարկումն.
Ձեռնարկութիւն սատանայի, կամ սատանայական ազդման։ Ձեռնարկութեամբ իւրեանց։ Իմով ձեռնարկութեամբ։ Ձեռնարկութիւն բժշկաց։ Ձեռնարկութեամբ սրբոյն սեղբեստրոսի. (Խոսր.։ Աթ.։ Փիլ.։ Պտմ. աղեքս.։ Եղիշ.։ Խոր.։)
Հոգեւոր գործոյ ձեռնարկութիւն։ Արգելուլ ի ձեռնարկութենէ չարութեան։ Այսպիսի ձեռնարկութեամբ թարգմանեաց, կամ ապականեցին զաշխարհս, կամ ամայացաւ երկիրս. (Փարպ.։ Ոսկ.։ Վրք. ոսկ.։ Լաստ.։)
ՁԵՌՆԱՐԿՈՒԹԻՒՆ. ἑπιχείρημα argumentum, argumentatio. Իմաստասիրական դիմախօսութիւն, առարկութիւն, հաւաքաբանութիւն կամ հնարք, ցուցումն.
lending a hand, assisting, succouring;
— լինել, cf. Ձեռնկալեմ.
ՁԵՌՆԿԱԼՈՒ կամ ՁԵՌԸՆԿԱԼՈՒ. ἁντιλαμβανόμενος , ἁντιστηρίζων apprehensor, susceptor, auxiliator, confirmans. Որ կալեալ ունի զձեռանէ այլոյ. ձեռնտու. օգնական. զօրավիգն. պաշտպան. ձեռքէն կամ ձեռք բռնօղ, թեւ թիկունք.
Ձեռնկալու եւ օգնական լինիցի տկարութեանս մերում. (Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Ա։)
aid, succour, assistance.
ἁνίληψις opitulatio, subsidium, patrocinium. Ունելն զձեռանէ, կամ զաջոյ որպէս զդաստիարակ. ձեռնտուութիւն. օգնականութիւն. նպաստ.
able, capable;
— լինել, գտանիլ, to be capable, able, clever, endowed with ability, cf. Կարեմ;
to be within reach of, in the way to.
Ոյր ձեռն հասանէ առ առնել ինչ. կարօղ. բաւական. ճոխ.
Յորժամ ձեռնհաս իցես օգնել նմա։ Չիցէ ձեռնհաս բաւական լինել ոչխարաւ։ Ձեռնհաս էի առնել քեզ չար։ Ոչ ինչ էր ձեռնհաս առ նոսա եւ ոչ իւիք։ Օգնական լինել, որչափ ձեռնհաս լինէին։ Զի մի՛ այլ իշխան ձեռնհաս լիցի ի վերայ նոցա.եւ այլն։
Իբրեւ այլ ոչինչ էր ձեռնհաս, փախստական անկանէր. (Եղիշ. ՟Ը։)
ability, capacity.
Բաւականութիւն. կարողութիւն. ունեւորութիւն.
stretching or holding out the hand;
encroachment, usurpation.
Մերժեսցես ի քէն զկնճիռն եւ զձեռնձգութիւն. ձեռնձգութիւն զյափշտակութիւնսն ասէ, եւ կամ թէ զանխտիր իսկ ձեռնադրութիւնս. (Ոսկ. ես. ուր յունական բառն պարզաբանի։)
maniple.
Զայս ձեռնուրարս, եւ բազպանս քահանայական՝ համարել ի սպասաւորութիւն սպասաւորաց քոց. (Մաշտ.։)
lending a hand, helping, succouring, aiding, assisting;
contributing, favourable;
— լինել, to cooperate, to lend a help, to succour, to aid, to assist, to relieve, to contribute, to second, to favour.
Ձեռն տուօղ. ձեռնկալու. օգնական. սատար.
Ձեռնտուաց եւ օգնականաց պէտք էին քեզ. (Մաշկ.։)
succour, aid, assistance;
cooperation;
means.
Բանք եւ խորհուրդք քրիստոսի հոգի են եւ կեանք՝ ձեռնտուութեամբ մարմնական նշանակաց. (Լմբ. պտրգ.։)