to hurt, to iujure, to prejudice, to damage, to bring loss or harm, to offend, to wrong, to shock, to wound;
— միմեանց, to injure one another.
βλάπτω, ζημιόω noceo, laedo ἁδικέω injuriam facio, inique opprimo συντελέω consumo. (տր. խնդ) Վնաս տալ՝ բերել՝ հասուցանել. անիրաւել, իլ. զրկել. մեղանչել ումեք կամ իմիք. ապականել. սանանել. զէն տալ.
cf. Վիշտ.
Ի հրաշափառ գալստեան իւրոյ հայրական փառօք՝ կոծեալ ողբասջիք զանմխիթարելի վշտաբերութիւն. (Զքր. կթ. ի չրչրնս.։)
afflicted, sorrowful, deeply grieved, in pain, in affliction;
doleful, grievous, sad, vexatious, hard, mournful, painful.
Կարծիք վշտագին դատաստանին։ Տեսանել զվշտագին սատակումն թշուառական գնդին. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Ե. 19։ ՟Գ. Մակ. ՟Ե. 26։)
passionate.
Զիա՞րդ վշտագնելի է ազգ կանանցական. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 40։)
cf. Վշտալից.
Վշտալի իրս եւ տրտմականս խորհեսցի ի մտի. (Վրք. հց. ՟Դ։)
full of affliction, sorrowful, anxious, very afflicted;
perplexing, afflicting, vexatious.
Վշտալի իրս եւ տրտմականս խորհեսցի ի մտի. (Վրք. հց. ՟Դ։)
living in trouble or care, unfortunate, wretched, miserable.
Որ կեայ ի վիշտս. եւ Վշտագին. վշտալի. տաժանական.
harassed, enduring or suffering pain or trouble, distressed, drudged.
Կրօղ զվիշտս. վշտազգեաց. կրական. ախտակիր. եւ Վշտագին. վշտալի.
suffering, grief, sorrow, trouble, anxiety.
Աւազական ձայնակցութեամբ զանձինս տարածանեմ զվշտակրութիւն. (Նար. ՟Ի՟Ե։)
cf. Վշտակից լինիմ.
Սոցա վշտակցելն ի բնական կարիքն՝ արդարութիւն է, եւ ոչ վշտակցելն՝ ամբարշտութիւն։ Յողորմելի տեսութենէն որպէս ի կրից վշտակցեալ։ Ողորմութեամբ ոչ ձանձրացաւ, փարթամ արիւք վշտակցեցաւ. (Լմբ. առակ. Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. ի շնորհ.։)
afflicted, pained, grieved, distressed, vexed, plagued, tormented.
Հարեալ ի վշտաց. սգաւոր. տխրական.
suffering, patient;
severe.
Համբերօղ վշտաց. վշտակիր. վշտազգեաց. խստամբեր. եւ Խստամբերական. վշտալի.
Նա՝ որ սուրբն էր, այնպէս վշտաբեր լինէր։ Իբրեւ մարդք՝ որ վշտամբերք լեալ իցեն անդստին ի շինական սովորութեանցն։ Լինել վշտաբեր եւ տարահանգիստ։ Ճառէ զբազմապատիկ վշտամբերն լինելոց. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 10։ Եղիշ. ՟Ը։ Սարկ. քհ.։ Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Գ։)
to cause displeasure, to sadden, to offend, to afflict, to grief, to plague, to discompose, to vex, to torment.
Եթէ վշտացուսցես զդստերս իմ։ Սատակեաց նա զերկիրն արքունի, եւ վշտացոյց զօգնականս նոցա. (Ծն. ՟Լ՟Ա. 50։ ՟Ա. Մակ. ՟Է. 7։)
principality, chief power, highest dignity.
Սարկաւագունք դասակցեալք ընդ քահանայս իսկ եւ իսկ զկնի քահանայականն վսեմապետութեան. (Գր. սքանչ. ի ստեփ.։)
sublimely, eminently, excellently.
Վսեմ օրինակաւ. եւ Վսեմական. ծայրագոյն.
cf. Վսեր.
ՎՍԵՐ ՎՍԵՐԱԿԱՆ ՎՍԵՐԱՄԻՏ ՎՍԵՐԱՅԻՆ. Վէս եւ վատթար. վատշուէր. յանդուգն. յահուր. լիրբ դիմախօս. ամբարտաւան. հէգ. թշուառական. չար.
Կարդա՛ զանուն վաղավախճան վսերիս, որպէս եւ բարբառն բղխեալ ի բերանոյդ առ տալիթայն։ Զբերանն կափուցեալ ի վերայ վսերիս։ Լուա՛ զանթուելի վէր վերամբարձեալ վսերիս։ Ի քանի՞ վարմից վսերական վիրագին կորզեցեր զիս կեցուցիչ։ Զգահավիժեալս ի բարձանց զհրասուզեալ վիրագս վսերականս։ Զանձն վսերամիտ հիքոյս։ Շնորհեա՛ զմաքրութիւն վսերամիտ հիքոյս։ Զվսերամիտ անձն իմ զստահակեալ եւ զապստամբ։ Փրկեա՛ զիս ի վսերամիտ գոռոզէն։ Ընթադրեա՛ ի վսերամիտս զծագումն ողորմութեանդ անբաւ։ Թաքուցի ի վսերային միտս իմ։ Վհատեալ վսերային վերամբարձեալ ծովս անտարացոյց՝ զանորդիս չարեաց։ Զբերան հնացեալ վսերային վիրագին. (Բենիկ.։)
cf. Վսեր.
ՎՍԵՐ ՎՍԵՐԱԿԱՆ ՎՍԵՐԱՄԻՏ ՎՍԵՐԱՅԻՆ. Վէս եւ վատթար. վատշուէր. յանդուգն. յահուր. լիրբ դիմախօս. ամբարտաւան. հէգ. թշուառական. չար.
Կարդա՛ զանուն վաղավախճան վսերիս, որպէս եւ բարբառն բղխեալ ի բերանոյդ առ տալիթայն։ Զբերանն կափուցեալ ի վերայ վսերիս։ Լուա՛ զանթուելի վէր վերամբարձեալ վսերիս։ Ի քանի՞ վարմից վսերական վիրագին կորզեցեր զիս կեցուցիչ։ Զգահավիժեալս ի բարձանց զհրասուզեալ վիրագս վսերականս։ Զանձն վսերամիտ հիքոյս։ Շնորհեա՛ զմաքրութիւն վսերամիտ հիքոյս։ Զվսերամիտ անձն իմ զստահակեալ եւ զապստամբ։ Փրկեա՛ զիս ի վսերամիտ գոռոզէն։ Ընթադրեա՛ ի վսերամիտս զծագումն ողորմութեանդ անբաւ։ Թաքուցի ի վսերային միտս իմ։ Վհատեալ վսերային վերամբարձեալ ծովս անտարացոյց՝ զանորդիս չարեաց։ Զբերան հնացեալ վսերային վիրագին. (Բենիկ.։)
to be assured, to trust to, to confide in, to rely on, to have confidence in, to put one's trust in, to place confidence in, to rely or reckon on;
to hope;
to trust with, to confide to, to commit to, to put into the hands of, to deposit;
չ-, to distrust, to mistrust, to suspect, to be mistrustful;
յինքն or յանձն —, to rely on oneself, to presume, to have a great conceit of oneself, to assume too much.
Յինքն վստահանայցէ։ Յանձն վստահանայ։ Բարի է վստահանալ ի տէր՝ քան վստահանալ ի մարդիկ։ Վստահացեալք էին ի բարիս աշխարհականս. (Ածաբ.։ Ոսկ.։ Կիւրղ. ի կոյսն.։ Իսիւք.։)
perilous, dangerous, hazardous;
in danger, exposed in jeopardy;
sad, fatal, disastrous;
— ժամանակ, critical moment;
— վայրկեան, crisis.
Բազում վտանգաւորք ի ծովու եւ ի ցամաքի կոչէին, յօգնականութիւն զանուն սրբոյն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
cf. Վտանգեցուցանեմ.
Վտանգելոց օգնական. (Անյաղթ բարձր.։)
to drive away, to expel, to banish, to exile, to expatriate, to cause to wander or stray;
— ի ծառայութիւն, to reduce to slavery to lead into bondage.
Զի մի՛ վտարանդեալ ինչ լիցի վարդապետութիւն (այսինքն օտար եւ երկբայական). (Կոչ. ՟Ժ։)
cf. Վտարանդիկ.
ἅποικος domo emissus, colonus եւ այլն. Վտարանդեալ. տարագիր. տարաշխարհիկ. գաղթական. բռնի վարեալ. օտարացեալ. վտարական. աստանդական. մատնեալ ի ձեռս օտարաց. գերի. ստրուկ. ծառայ. վարած քշած.
Զգազանացն բարս առեր, եւ վտարանդի ետուր (յն. մատնեցեր) զազնուականութիւնն։ Զփրկութիւն անձանց վտարանդի այլոց առնեմք (յն. մատնեմք). (Ոսկ. մ. ՟Ա. 15. 23։)
Վտարանդի բացամերժութեամբ յանբնական վայրի վարանեալ. (Նար. ՟Ժ՟Է։)
ՎՏԱՐԱՆԴԻ. ἁμφίβολος, ἁμφιβαλλόμενος ambiguus, dubius. Տարտամ ինչ, որ յայս եւ յայն միտս ձգի. երկբայական, երկուանալի. դիմախօսեալ.
banished, exiled;
vagabond, wandering;
uncertain, in doubt, doubtful;
—ք, exile;
anguish;
— առնել, to cause to wander;
— տալ, to deliver up, to betray;
զգազանացն բարս առեր, եւ — ետուր զազնուականութիւնդ, false to your original nobility of soul, you have fallen to the level of the beasts of the forest.
cf. Վտտիմ.
Վտտեսցէ անարգեսցէ զնոսա, եւ արասցէ փախստականս. (Գէ. ես.։)
to make lean or thin, to emaciate, to weaken.
Վտտեսցէ անարգեսցէ զնոսա, եւ արասցէ փախստականս. (Գէ. ես.։)
Georgian;
— կոճ, hellebore, bear's foot;
տարազ — կոճակի, agaric, mushroom.
cf. Վրդովումն.
Խազմական վրդովիւն տոշկեալ չարչարեցեր (զեգիպտոս). (Թէոդոր. խչ.։)
revengeful, vindicative, avenging;
— լինել, to call for vengeance, to be revenged.
ՎՐԷԺԽՆԴԻՐ. իբր Վրէժխնդրական. որ ինչ հայի յոճիր արժանի վրիժուց.
evil-doing, spiteful, wicked, nefarious.
ՎՐԻԺԱԳՈՐԾ եւ ՎՐԻԺԱԳՈՐԾԱԿ. Որ ինչ սեպհական է ոճրագործաց. ոճրական. չար. եղեռնական.
cf. Վրէժխնդիր;
defensive weapon;
means of defence;
—ք կնճի, razors;
—ք փղի, tusks of an elephant.
κολαστής castigator, ultor ἁμυντήριος idoneus vindictae. Վրէժխնդիր ոք, եւ գործի նորին. պատժողական ինչ. եւ Զէն հարկանելոյ եւ պաշտպանելոյ.
Վասն զի զեղջերացն զղինական զօրութիւնն ի բաց ընկեցին, իբր ի սպառազինութենէ վրիժակացն մերկք եղեն։ Երեւի վրիժակացն գործեաց ի նմա բազմութիւն. (Փիլ. լիւս.։)
Զդիր եղջերագեղ վրիժակացն (արջառոյ)։ Հեռագոյն վրիժակօք նետաձգութեանն կարծիս տալ անարութեան։ Սրովն եւ այլովք պատերազմական գործւեօք ոչ կարէր համարձակութիւն բերել զվրիժակն. (Պիտ.։)
inconstant in love.
Ոյր գութն է վրիպական՝ անհաստատ.
hearing erroneously, understanding one thing for another.
Որ վրիպակս լսէ. սխալական ի լսելն.
Ակնս յայրատատես, ականջս վրիպալուր. (Նար. ՟Ժ՟Զ։)
erroneous.
Մոլորամիտ, վրիպական մտօք.
Եկեալ պատմեցին մոլորական վրիպամիտ ազգին. (Կաղանկտ.։)
cf. Չարասէր.
Մեղանչական եւ վրիպասէր դեւն. (Աթ. անտ.)
quack, mountebank, charlatan.
Ոյր արհեստն է վրիպական. որպէս բժշկականն.
cf. Վրիպանք.
ՎՐԻՊՈՒԹԻՒՆ ՎՐԻՊՈՒՄՆ. Վրիպանք. վրիպականութիւն. սխալումն. սխալանք, վրիպելն, վրէպ լինելն.
cf. Վրիպանք.
ՎՐԻՊՈՒԹԻՒՆ ՎՐԻՊՈՒՄՆ. Վրիպանք. վրիպականութիւն. սխալումն. սխալանք, վրիպելն, վրէպ լինելն.
cf. Վրնջումն.
ՎՐՆՋԻՒՆ կամ ՎՐՆՋՈՒՄՆ. χρεμετισμός hinnitus. Վրնջելն. խխնջիւն. վրնջողութիւն. խխնջականութիւն. եւ Մատակախազութիւն.
cf. Վրնջիւն.
Զանբանական վրնջողութիւն ասուն կենդանեաց ողջախոհաբար զգօնացուցանէ. (Նար. խչ.։)
the thirty first letter of the alphabet, and the twenty fifth of the consonants;
four thousand, four thousandth.
Տ. Ի սկիզբն բառից ունի զզօրութիւն պակասական մասնկան, որպէս ան. կամ բացբարձական եւ եղծական, որպէս տար. եւ իբր լտ. տէ, եւ յն. տիս. լծ. ընդ մերս դժ, թշ. զոր օրինակ Տգեղ, Տգէտ, Տմարդի, Տքնութիւն. եւ այլն. տե՛ս եւ ՏԱԲՈՒՆ։
anxiety, anguish, restlessness, embarrassment, perplexity, agitation, alarm, trouble;
crisis;
haste, precipitation;
—աւ, in haste, hastily, with all possible speed, in a hurry, hurriedly, precipitately;
anxiously, with anxiety;
— մտաց, grief, anxiety, mental torture, constraint, heaviness of heart, oppression;
— մահու, pangs or agony of death, death-struggle;
արկանել, մատնել ի —ս անհնարինս, to embarrass extremely, to place in a strait, in a scrape, embarrassment or perplexity;
արկանել զանձն ի —, to embarrass oneself;
կալ ի —ի, to be in trouble, anxiety or embarrassment;
հասանել ի յետին —, to be reduced to extremities;
եղիցի — հեթանոսաց, the nations shall be plunged in consternation;
եկն յանկարծակի դողումն եւ —, a sudden fear fell on them;
ամենայն — հասցէ ի վերայ նորա, every kind of grief shall fall upon him;
ըմբռնեալ յանլոյծ — հասանէր, he found himself embarrassed by that insuperable necessity;
— էր նմա յամենայն կողմանց, he was hemmed in by necessities;
— մեծ էր նմա, he had extreme difficulty, he turned on all sides;
հարից զամենայն երիվարս —աւ եւ զհեծեալս նորա յիմարութեամբ, I will turn the horses into stone and their riders will I stultify;
յետին — կալաւ զնա, he was brought to the last extremity;
փոյթ եւ — եղեւ ի ջուրս, the waters rivalled each other.
Վասնառանձնական տագնապի կոչնատեառն. (զոր օրինակ) կա՛մ յանկարծակի հիւանդանալ, եւ կամ լսել զկորուստ սիրելւոյ։ Վասն հասարակական տագնապի հասելոյ, (զոր օրինակ) կա՛մ հրայրեցութեան, կամ շարժման, կամ արշաւանաց բարբարոսաց ... ի տագնապէ հասելոյ. (Սահմ. ՟Թ։)
ՏԱԳՆԱՊ. ա. որպէս Տագնապական. տագնապիչ.
urgent, pressing, earnest;
— ստիպաւ, hurriedly, most hastily.
Ուր իցէ փոյթ եւ տագնապ. խուճապողական.
cf. Տաժանելի.
Զմեզ փրկեսցէ ի նանրական աշխարհէս, եւ ի սորա տաժանալից զբաղանացս. (Զքր. կթ.։)
cf. Տաժանելի.
Պտուղս հիահրաշս իւրոցն տաժանաշատ կրիցն։ Դառնաբեր վիժանաց տաժանաշատ եւ աղմկեալ ծփական տատանմանց (ծովու աշխարհիս). (Վրդն. լուս.։ Ոսկիփոր.։)
painful, grievous, hard, difficult, incommodious, vexatious, laborious, fatiguing, tiring, toilsome, annoying, rude, heavy.
ἑργώδης, ἑργωδέστερος operosus, laboriosus, arduus. Տաժանական. աշխատալի. դժուարին. դժնդակ.
walking with difficulty.
Եղեալն տաժանական քայլափոխութեամբ. տաժանմամբ քայլելով.
to give oneself trouble, to have much trouble, to toil, to be fatigued, worn out with fatigue, to drudge, to work hard.
Տաժանեսցին օգնականքն։ Վաստակեցին տաժանեցան հեծեալքն, եւ լքան։ Յամենայն վաստակս իւր՝ զոր տաժանի ընդ արեգակամբ. (Ես. ՟Լ՟Ա։ 3։ ՟Ա. Մակ. ՟Ժ. 81։ Ժղ. ՟Ա. 3։)
cf. Տածումն.
Ի տածողութիւն հանգստեան հիւրոց եւ տնանկաց եւ աղքատաց։ Հանդարտընթաց գրաստուն տածողութեամբ անզզուելի պահեցեր։ Հովուական տածողութեամբ. (Յհ. կթ.։ Նար. ՟Ժ՟Դ։ Սկեւռ. աղ.։)
care;
food, nourishment, sustenance;
fomentation.
Անունողաց տածումն։ Ի սմանէ խնամք՝ փոխանակ յինքենէ տածմանց։ Կրկին պատուեաց մաքրական տածմամբ. (Խոր. ՟Գ. 20։ Պիտ.։ Նար. ՟Ղ՟Բ։)
to give to drink.
Հոսանք ականակիտն աղբերաց անյաչաղ տակառապետէին ինձ. (Պիտ.։)