doubtful, uncertain, ambiguous;
dubitative.
ἅπορος non pervius, difficilis ἁπορηματικός dubitandi vim habens. Տարակուսելի. դժուարին. վարանական.
Տարակուսական խորհուրդ, կամ հարցումն. (Արծր.։ Լմբ. պտրգ.։)
Տարակուսական աղէտք, կամ սով, յուսահատութիւն. (Յհ. կթ.։ Լմբ. սղ.։)
Շաղկապ՝ տարակուսական, արդեօքդ. (Երզն. քեր.։)
allegorical.
Օրինական. նմանական. յայտարարական.
Տեսեալ ի ձեռա սոցա զվերագոյնսն տարացուցական տեսակսն։ Դաւիթ զթանձրութիւն հողոյ տարացուցական իմն հատանէ խրատ. (Փիլ. լին. ՟Բ. 34։ Մագ. ՟Խ։)
differential;
agitated, vacillating.
Տառ տարբերական տողիւ ձեւացեալ. (Նար. կուս.։)
Տարբերական փոփոխմամբ յայլեւայլ տեսակս զանազանեալ։ Զբոլոր պատահումն տարբերական պատահական. (Անան. եկեղ.։ Մագ. ՟Լ՟Գ։ (զորս մարթ է ձգել եւ ի յաջորդ նշ։))
Զօրանայ ընդդէմ տարբերական խորհրդոց։ Ազատեսցին միտք ի տարբերական կրից։ Մէգ տարբերական։ Տարբերական զօրութիւն (խաչի որպէս տապանի) յայտնեալ փրկութիւն աշխարհի. (Անան. զղջ.։ Շ. թղթ.։ Բենիկ.։ Գանձ.։)
annual, yearly;
cf. Հողմ;
գառն —, teg;
դահեկանաց —, early stipend.
Տարեւորական այսպիսի պատուեալք պատուովք եւ տօնիւք։ Տարեւորականօք պատուէք զնա պատուովք եւ ժողովովք. (Ածաբ. մակաբ. եւ Ածաբ. կիպր.։)
Տարեւորական շրջմամբքն։ Տարեւորական ժամանակք (այսինքն եղանակք տարւոյ)։ Ըստ օդոյ եւ տարեւորականաց ժամանակաց բարեխառնութիւն։ Զտարեւորական զհարկս հարկէին. (Փիլ.։)
Բարեխառն օդովք, եւ տարեւորականաց զանազան լցեալ պտղովք։ Տարեւորական վայելմանց նշմարեսցին բերք։ Տարեւորական չափելով աւուրբք. (Պիտ.։)
Ժողովս տարեւորականս։ Տարեւորական պատուով տօնէին ... Տարեւորական տօնախմբութեամբ պատուին։ Տարեւորական յիշատակօք գովին. (Փարպ.։ Յհ. կթ.։ Բրսղ. մրկ.։)
talent (money).
Զարդարեալ ոսկի պսակաւ եւ ծիրանեաւ՝ առնելով տարթորական, որ է քանքար մի. (Պտմ. աղեքս.։)
tartarean, hellish, infernal.
Տարտարոսական վհին։ Զմեզ ի ստորին եւ ի տարտարոսական եգիպտոսէ ի վեր կորզեաց. (Սարկ. քհ.։)
Դեւք տարտարոսականք նմանեալ սամուէլի երեւեցուցին զինքեանս վհկին, եւ ապստամբին սաւուղայ. (Ճ. ՟Գ.։)
chemical.
elemental, elementary, uncompounded.
στοιχειώδης elementarius, rudis στοιχείωμα elementum. Տարրեղէն. նիւթական. յօդական. եւ Տառակըան.
Տարրական օրէնքն (առ մովսեսիւ)։ Տարրական անցաւոր արարածք։ Առանց տարրական օդոց. (Առ որս. ՟Ժ՟Բ։ Ագաթ.։ Նար. ՟Ժ՟Դ։)
Ամենայն տարրականացս նիւթք։ Մարմինք տարրականաց. (Ճ. ՟Ա.։ Երզն. երկն.։)
Եկն եհաս աւետաւորս տառ՝ տարրական իմն նուիրաձիր (իբր անձրեւ զովացուցիչ). (Մագ. ՟Ի՟Դ։)
relating to love, erotic.
Յայտարարօղ տարփման. տենչողական.
Թաղծական, ծիծաղական, տարփական. (Վրդն. սղ.։)
cf. Տաւրիկեան.
որ եւ ՏԱՒՐԻԿԵԱՆ. Սեպհական տաւրիկ գաւառին քերսոնի կամ երկրին խրիմու. ուր էր մեհեան արտեմեայ, որում զոհէին զօտարս.
Մատուցանէին զնա տոռականին արտեմիդեայ։ Յամենայն տոռական լեռնայնոցն. (Մագ. ՟Լ՟Ե։)
extremities or flat sides of a bridge.
Ի մէջ արարեալ զնոսա տափերական կամրջացն՝ գետավէժս առնէին. (Ագաթ. (յն. ի մէջ կամրջացն աստի եւ անտի)։)
ignorant.
Սեպհական տգիտաց եւ տգիտութեան. տխմարական.
Ընդդէմ բերի տգիտական կարծեաց։ Զտգիտական անբանութիւն։ Մաշեմ ի հմտութենէ տգիտական մասանց. (Շ. հրեշտ.։ Վրդն. ծն.։ Երզն. քեր.։)
Յայտնէին եւս տգիտական ազգին. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 40։)
offering for the poor;
divine.
Ընծայ նուիրական տեառն ի պէտս աղքատաց եւ քահանայից.
Կանոն տեառնական օրհնելոյ. (Մաշտ.։)
Խոստացեալն աստուծոյ, զոր տեառնականն կոչեն, լիցի այսպէս։ Զմատաղն զատկի, եւ զտեառնականի. (Շ. թղթ.։)
topographical.
parallactical.
local;
topical;
— դեղ, topic.
Ետեղական. որ ինչ հայի ի տեղին՝ պէսպէս առմամբ.
Գտցի նոյն ինքն տեղական մարմին ի տեղւոջ։ Ոչ տեղական փոփոխումն, այլ ի բարձրութենէ ի նուաստութիւն։ Եթէ երկինք է, տեղական՝ է ելումն, ուստի եւ իջումն կարծիցես։ Եւ այս ոչ է տեղական կործանմամբ, որպէս զառաջինն. (Անյաղթ վերլծ. արիստ.։ Երզն. մտթ.։ Շ. ՟ա. պ. ՟Ժ՟Ա։ Լմբ. յայտն.։)
Մակբայ տեղական. (Երզն. քեր. որ ըստ Թրակ. ետեղական։)
optical.
scenographical.
visible, apparent, plain;
theoretical, contemplative, speculative;
perspicacious, sharp;
prophetical, prescient, foreknowing;
formal, special;
—ն, theory;
— ազն, ազգ, տոհմ, the nation, race, tribes of Israel;
—ն ընդ զգայութեամբ անկանի, the visible is subject to the senses.
θεωρικός, θεωριτικός contemplativus, speculativus. Սեպհական տեսութեան՝ մանաւանդ մտաց. մատաւորական. հտայեցողական. իմանալի.
Իմաստասիրութիւն բաժանի ի տեսականն եւ ի գործնականն. եւ դարձեալ տեսականն բաժանի ի բնաբանականն, եւ յուսումնականն, եւ յաստուածաբանականնն։ Յաղագս գործնականին, որ ընդ դիմաբաժանի գործնականումն. (Սահմ. ՟Ա։)
Զմրջիւնն առ գործնականն, եւ զմեղուն առ տեսականն տկայ օրինակ. (Նախ. առակ.։)
Տեսական իմաստութիւն։ Տեսական ուսումնասիրութիւն. (Եղիշ. միանձն.։ Փիլ.։)
Ոչ միայն ընդ տեսականն, այլեւ ընդ գործնականն մեր հաճեսցի աստուած։ Յարդիւնարար գործնականին, եւ ի յիմաստ տեսականին ... Յիմաստութիւն տեսականին, եւ ի խորհուրդ գործնականին։ Ի գործնական եւ ի տեսական ընթացիցն կասեալ. (Շ. ՟գ. յհ.։ Յիսուս որդի.։ յռջբ։)
Գործնական եւ տեսական քննութիւն. (Կլիմաք.։)
ՏԵՍԱԿԱՆ. ὀρατικός videndi facultate praeditus, perspicax եւ θεραπευτικός obsequiosus, officiosus. Տեսողական. նրբատես. հոգետես. տեսանողական. աստուածամերձ. իսրայէլ աստուածատես. պարապեալ ի պաշտօն աստուծոյ եւ ի հոգեւոր կեանս.
Երեւեցուցանելով տեսականացն եւ այլ գեղեցկութիւնս։ Յաղագս կենաց վարուց տեսականի։ Տեսական ազգն տեսանել միշտ ուսումն ընկալեալ՝ էին տեսման բաղձասցի. (Փիլ.։)
Ի բաժանել զերկիրն պարգեւաց տեսական ազին։ Ի տեսական ազգի։ Յերջանիկ տեսական տոհմէ. (Պիտ.։)
Ծնաւ յայրին մարգարէական՝ ըստ միքիայ ձայնին տեսական. (Գանձ.։)
Ի տեսականացս աչաց իմաստից։ Տեսական աչօք մտացն տեսանել ... Զտեսականիս հայեցողութիւն. (Նար. ՟Լ՟Գ։ Լմբ. պտրգ.։)
Տեսականն՝ որ ընդ զգայութեամբն անկանի։ Ի տեսականէ իմեքէ եղեալ։ Յոչ ումեքէ տեսական եղեալ. (Նիւս. բն.։)
Աստուած ամենեցուն իմանալեաց եւ տեսականաց։ Ստեղծօղ տեսականաց, հաստիչ իմանալեաց։ Յօրինիչ տեսականաց, եւ աներեւութից։ Յերեւելիս տեսականաց։ Զանկցորդն տեսականաց. (Նար.։)
Ի նկարս տեսականս։ Ի տեսականի անդ զանտեսն տեսանէր. (Յհ. կթ.։)
Յորժամ տեսանիցես գեղեցիկ եւ տեսական զմարմինն երկնից, մի՛ շնչական կարծիցես. (Ոսկ. ես.։)
ՏԵՍԱԿԱՆ. εἱδικός specialis եւ formalis. Տեսակական՝ դիմաբաժանեալ սեռականի, եւ նիւթականի.
Ոչ ըստ սեռականի եւ տեսականի զանազանութեանց։ Տեսակ՝ որ ոչ է սեռ, ասի տեսականից տեսակ. մարդն տեսականի տեսակ. (Անյաղթ պորփ.։ Դամասկ.։)
Բազմադիմի լսի անուն սկզբանդ. արարչական, պատճառական, տեսական եւ հիւթական. (Վրդն. ծն.։)
to be specified, qualified, formed, figured.
Եւ Տեսակ լինել տրամաբանական.
Որ ի վերնագոյնսն տեսականայ, եւ ի ներքինսն սեռանայ. (Տօնակ.։)
Ոչ թէ միայնոյ ի գունոյն եւ ի ձեւէ տեսականայ խնձոր, այլեւ ի հոտոյն եւ ճաշակման որակութենէ։ Զտեսակացեալ մարմինս։ Բանն գրեալ առոգանութեամբքս տեսականայ ի գիրս եւ ի բարբառս. (Նիւս. բն.։ Երզն. քեր.։)
to give being and form;
cf. Տեսակագործեմ.
որպէս μορφόω, ἑκτυπόω formo, figuro. Տալ տեսականալ. կերպարանել. երեւելի առնել.
Զոր երկին ոչ զօրէ տանել, ի փոքր գոյս տեսականեցեր. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
visibility, contemplation.
Տեսականն գոլ, եւ Տեսութիւն (ըստ ամենայն նշ). տեսիլ եւ կերպարան. եւ Միտք.
Մի՛ անպտուղ լիցի տեսականութիւն պատկթերին. (Նար. ՟Հ՟Ե։)
Յորժամ ճանաչէ զնանրութիւն սնոտեացն, սկսանի տեսականութիւնն ըստ բնութեանն ներգործել. (Լմբ. սղ.։)
cf. Սեպհական.
ՍԵՓԱԿԱՆ կամ ՍԵՊՀԱԿԱՆ. cf. Սեպհական.
Որպէս աստուծոյ սեփական է արքայութիւն, եւ մեզ կամեցաւ սեփական առնել։ Ոչ միայն սեպհականացն երկոտասանիցն, այլեւ զայլոց մատուցելոցն։ Զտէր աստուած մեր (ասելով)՝ սեփական եւ առանձինն կոչէ զանունն աստուծոյ ի վերայ իսրայէլի. (Յճխ. ՟Ի։ Կորիւն.։ Շ. բարձր.։)
Քրիստոս ետ զիմաստութիւն եւ զխորագիտութիւն սեփական աշակերտաց իւրոց. (Համամ առակ.։)
troops composed of nobles.
Որպէս Գունդ ազատական կամ սեպհական ումեք եղեալ.
Առաջի ժողովրդեանն, եւ սեփականագունդ հեծելոցն. (Մեսր. երէց.։)
entertaining, diverting, amusing, recreative, distractive.
Զգաստական. զուարթական. եւ Զուարթարար բան. զւարճախօսութիւն սփոփիչ.
Թէպէտ եւ ձեզ ծիծաղելի այս, եւ կամ սթափական թուեսցի, սակայն իմ կեանս վտանգաւորք լեալ յայսպիսիեացս. (Արշ.։)
grassy.
Որ ինչ սեպհական է սիզոյ, կամ գտանի ի մէջ խոտոց.
Սիզական որդնոց՝ շարժական տըզոց՝ կոյս քազ վառ ներկոց. (Գանձ.։)
simoniacal.
cf. Սիմոնեան ախտ.
senatorial.
amiable, benign;
amatory, loving, amorous;
affectionate.
Սիրողական. սիրալիր. մարդասիրական. քաղցր. նշանակ սիրոյ.
Իբր սիրական համբուրիւք ողջունի զմիմեամբք պատատի, որպէս զձիթենեօքդ բաղեղն. (Փիլ. լիւս.։)
Ընդգրկեաց սիրական ողջունիւ զորդին ծոցածին. (Լմբ. պտրգ.։)
Համբուրեաց սիրական եւ երկնային համբուրիւն. (Ճ. ՟Բ.։)
Այլ համբուրիւ հպեալ ի խաչս ոք սիրական. (Շ. ոտ. բարձր.։)
Սիրական ձայնիւ գորովեն (զմանուկն). (Եփր. զղջ.։)
Ըստ բնութեան ունիմք սիրական ունիմք սիրական վարս (առ միմեանս). (Շ. ՟ա. յհ. ՟Ժ՟Է։)
Սիրական պարդեօք դառնային. (Վրդն. լս.։)
Աշակերտն յոհան՝ տեառն սիրական՝ որդին որոտման։ Ահա յարուցեալ է սէր ձեր, ով սիրոյն սիրողք՝ հարսունք սիրականք. (Գանձ.։)
loving, amicable, friendly, affable, kind;
— դեղ, philter.
Սեպհական սիրելեաց եւ սիրելութեան. բարեկամական. սիրական. հաճոյական. եւ Տռփական.
ասաց զպատճառն զսիրելական գթոյն։ Սիրելական համբոյրք, եւ ատելական կռիւք։ Բազում եւ յողդողեալ իրք սիրելականք կոչեն զիս, զորս ոչ է արժան արհամարել. (Նիւս. երգ.։ Պիտ.։ Փիլ. նխ. ՟բ.։)
Դեղագիտութիւն է ... սիրելական ինչ դեղ առեալ. (Նոննոս.։)
cf. Սիւնակեաց.
Ետ պատասխանի նմա սիւնական ... ասէ ցնա սիւնականն։ Տեսեալ սիւնականին զահեղ սքանչելիսն՝ զարմացաւ յոյժ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։)
Սակաւ մի տկարացեալ էր բան սիւնականին. (Ոսկիփոր.։)
continuous.
• = Յն. συϰεχῶς «անընդհատաբար, շարու-նակեալ կերպով» մակբայից՝ հլ. -ական մասնիկով կազմուած. (ֆրանս. ևս syno-que). ըստ այսմ մեր բառը կարելի է ուղղել սիւնեքոսական։-Հիւբշ. 379։
Եհաս նմա պատահ խօթութեան սիւնիքոսական ջերման։ Ի մեռիակաան (այսինքն օրական) ջերմութիւն, որ ի սիւնիքոսականին տրամակայի. (Մագ. ՟Կ՟Զ. ՟Հ՟Թ։)
synodal.
Որպէս Ժողովական.
Սիւնհոդասական հրամանաւ առաքելոցն։ Սիւնհոդոսական հայրապետացն եկեղեցաց։ Ըստ սիւնհոդասական կարգի եւ սովորութեան. (Ագաթ.։ Կորիւն.։ Խոսրովիկ.։)
liable to error, fallible, frail.
Սխալ. սխալակ. սխալոտ, վրիպական. պակասաւոր. մեղանչաան. Գթոտ. զաղփաղփուն. դիւրագայթ. յանցաւոր. անկարգ.
Ջախջախ եւ սխալական խորհրդոց իմասստ. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Ծառոյս սխալական։ Բնութեանս կերպարան միշտ սխալական. (Նար. ՟Ի՟Բ. ՟Հ՟Թ։)
Անկարգօրդ վասն սխալականացս միշտ առաջի քո բարեխօս. (Լմբ. պտրգ.։)
Երկոքումբք եղեւ սխալական յետ դրախտին կենաց. (Երզն. մտթ.։)
Ժամանակս այս կասկածոտ եւ սխալական աձսմ ինձ ոչ ներեաց՝ անձամբ գալ առ քեզ. (Կիր. պտմ.։)
fallibility.
Սխալականն գոլ.
Զի վերայ բուսեալ առաքինութեան զօրութիւն որ յոգւոջն էր՝ քակեաց հնութեան սխալականութիւննն. (Փիլ. ել. ՟Ա. 7։)
scepticism.
primitive, original, radical, pristine, primordial, first, initial;
elementary;
cf. Մեղք;
—ն, beginning.
ἁρχικός, ἁρχαῖος principalis, princeps, primus, primitivus, originalis. Նախնական. նակին. առաջին. գլխաւոր. բուն. պետական. աստուածպետական.
Զսկզբնականի եւ թագաւորականի երրորդութեան զաստուածութիւն։ Ի վերջին ժամանակս մուտք ծոցածինն սկզբնականի անդրանկանն։ Սկզբնական կենացն զօրութեամբ դիմեաց ի դժոխս. (Ածաբ. կիպր.։ Պիտ.։ Եղիշ. դտ.։)
Օգնեա, որքան կարողութիւն է, բնութեանն. զսկզբնական ազատութիւնն պատուեա. (Ածաբ. աղք.։)
Սոքա չորից տարերք մասունք ըսկզբնական. (Երզն. ոտ. երկն.։)
Եղիցի զերծեալ ի չար կապանաց արկածից՝ սկզբնականաց, վերջնոց, եւ միջոց։ Զնորայն (զադամայ) քաւեսցէ զսկզբնական օրինազանցութիւն։ վասն սկզբնական մեղաց. վասն ներգործական մեղաց. (Նար. ՟Ի՟Ը։ Հ. կիլիկ.։ Ոսկիփոր.։)
Մովսէս՝ զսկզբնականն ամենայնի կամէր առնուլ եւ եւ ընդունել (աստուածատեսութեամբ). (Փիլ. լին. ՟Դ. 8։)
Աստուած անսկիզբն. (եւ պատճառ սկզբանականաց. Լմբ. հանգ.։)
begun or beginning.
Բոլորն սոցունց եղականք են, եւ եղականքս՝ սիսական. եւ ամենայն եղեալ եւ սկսեալ՝ յումեմնէ վեհագունէ եւ յանսկզբնէ գոյացեալ լինի. (Բրսղ. մրկ.։ 18)
short-hand, stenographical.
cf. Սուղ.
Դուն ինչ սղական բանիւք արտայայտեալ հրատարակեցից. (Թէոդոր. խչ.։)
superstitious.
nutritive, nutritious, alimentary.
τρόφιμος, θρεπτικός nutritivus, altor, altrix. Որ ինչ օգնէ սննդեան. սնուցիչ. աճեցուցիչ. եւ Որ ինչ հայի ի սնունդ. տնկական.
Ջուր՝ ամենայնի սննդական է, եւ այնոցիկ մանաւանդ՝ որ առ պարտէզսն են. (Պղատ. օրին. ՟Ը։)
Շարժօղն (հոգի) ունի զիմացական բնութիւն, եւ շարժեցեալն (մարմին) գործէ զսննդական տեւողութիւն. (Եղիշ. հոգ.։)
Երեք մասունք են որդւոյ. է որ սննդական է, եւ է որ զգայական, եւ է որ բանական։ Տունկք ամենայն զսննդականն եւ շարժողականն ունին կենդանութիւն ի բարւոյն։ Զանկոյ սննդականս եւ աճողոկանս զօրութիւն ի վեր շարժէ։ Զմարմինս դարմանէ սննդականաւն. (Փիլ. լին.։ Դիոն. ածայ.։ Շիր.։)
Յակոբ արդար յաղագս սննդական կենցաղակցութեան եղբայր յիսուսի կոչեցեալ. (Նար. խչ.։)
Պատանի մի կրօնաւոր՝ սննդական կուսանացն, անուն լիկարիոն. (Հ=Յ. փետր. ՟Ժ.։)
Չէ պարտկրոնաւորին զիւր սննդական տեղին տեսանել փափագմամբ. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
sodomite, pederast.
ՍՈԴՈՄԱԿԱՆ կամ ՍՈԴՈՄԱՅԱԿԱՆ. σοδομικός sodomicus. Որ ինչ հայի առ բնակիչս երկրին սոդոմայ եւ գոմորայ, եւ առ մեղս նոցա. արուագիտական. եւ Արուագիտութիւն.
Սոդոմական գինի։ Սոդոմական ախտ. (Լմբ. սղ.։ Արծր. ՟Բ։ 6։)
Շնայ՝ սոդոմակաւն հանդերձ։ ապաշխարեսցէ զշնութիւն եւ զսոդոմականն։ Ապաշխարեսցեն ըստ շնութեան եւ ըստ սոդոմայական կարգի. (Կանոն.։)
sodomy, pederasty.
crawling, creeping;
— ախտ, erysipelas.
Վէմն անգործ (կամ անգործելի) սողնական սկզբնաչար օձին. (Անան. ի պետր.։)
Զի թէ ճըճի մի փոքրագոյն եւ սողնական, ունի լուսիկ տըպաւորեալ ի յիւր տըտան։ Այլ ու ի զեռնոց թունաւորաց եւ սողնական, խածեալ վերաց նոցուն կազմեն դեղ թափական. (Երզն. ոտ. երկն.։)
Զօր օրինակ սողնական ախտիցդ եթէ ոչ յառաջագոյն հատցին արմատքն հերձլով եւ կամ խարելով, ի վերայ ճարակելով առ հասարակ զամենայն շուրջանակի դրաւէ զմարմնոյն հասարակութիւն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
cf. Սողոմոնեան.
Զսողոմոնականն բան. (Ածաբ. պենտեկ.։ Ճ. ՟Գ.։ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Է։)
հիացեալ ընդ քո սողոմոնական իմաստութիւնդ. (Արշ.։)
cf. Ջրային.
Փոխանակ ջրականացն բղխեաց գետն բազմութիւն գորտոց. (Իմ. ՟Ժ՟Թ. 10։)
Ջրական վտակաց զեղման։ Վտակք լայնակայլակք ջրականաց գետոց յորդաբուղխ ուղխտից. (Նար. ՟Զ՟Գ. եւ Նար. խչ.։)
hydrostatical.
hydro-electric.
state of a divine or sacred thing.
to make one's self God;
to become God;
to unite one's self, to join one's self to God;
to resemble God.
Եւ այս ոչ կարէ այլազգ լինել, եթէ ոչ աստուածասցին ապրեալքն. իսկ աստուածանալն է՝ առ Աստուած նմանութիւն, որպէս հասանելի է, եւ միաւորութիւն։ Աստուածպետականն երանութիւն՝ բնութեամբ աստուածութիւն, սկիզբն աստուածալոյ յորմէ աստուածանալն է աստուածացելոցն. (Դիոն. եկեղ.։)
Զանապական զաստուածացեալ մարմինն պատեալ սուրբ կտաւօք. (Շար.։)
ըստ որոյ գրի ի Տօնականն.
who worships God, pious, religious, devout, spiritual.
Եւ իբր Աստուածապաշտական. Բարեպարիշտ.
that loves God, pious.
Եւ իբր Աստուածասիրական. բարեպաշտ.
that befits, becomes God.
θεοπρεπής deum decens Վայելուչ կամ վայելչական Աստուծոյ. որ ինչ աստուծոյ վայե՛լ է, եթէ՛ ի կողմանէ իւրմէ, եւ եթէ ի կողմանէ մերմէ.
to make a god of any thing, to deify, to admit into the number of gods, to idolize.
Հաւատովք որդիս ըստ շնորհաց աստուածացոյց ... որ եւ զիս աստուածացուսցէ. ըստ այսմ օրինակի սուրբքն Աստուած, այլ ոչ ըստ անզուգական արարչութեան. (Եղիշ. մկրտ.։)
knowledge of God, theodicy.
Որ զխորհուրդս փրկականս աստուածագիտութեան շնորհեցեր մեզ ի ձեռն քահանայապետին քո եւ վկային. (Շար.։)
Կուսական արեամբն զաստուածգիտութեան արբուցեալ զկաթն. (Խոր Հռիփս։)
divine;
deist.
θεῖος. divinus. Աստուածական. աստուածային. աստուածեղէն.
divine.
Ասստուածեղէն բնութիւն, կամ հոգի։ Ուխտ աստուածեղէն։ Ի միջոյ խորհրդականաց քոց աստուածեղինաց։ (՟Բ. Պետ. ՟Ա 4։ Եւ. ՟Լ՟Ա 3։ Առակ. ՟Բ 17։ Իմ. ՟Ժ՟Բ 5։)
drink of the gods, nectar.
νέκταρ nectar Աստուածավայելուչ ըմպելի. գինի ազնիւ, դիւցազան կամ դից եւ ուրուականաց մեռելոց արժանի.
that has received God;
received or accepted of God, agreeable to God.
Ի տեսութիւն կենդանականի եւ աստուածաընկալ մարմնոյն եկաք. (Դիոն. ածայ. ՟Գ։)
Այսօր սիմէոն աստուածընկալ՝ երեւեալ աթոռ քերոբէական. (Գանձըն։)
oracle;
cf. Աստուածախօսութիւն.
Վասն աւետարանական աստուածխօսութեանն Յիսուսի. (Սարգ. ՟ա. յհ. յռջբ։)
divinity;
deity;
God.
Զպատուական գլուխն դնէ ի գանձարանս աստուածութեան. (Յհ. կթ.։)
theocracy;
divine majesty.
ԶՅիսուսին աստուածպետականութեան հանդէսս՝ որ ի կենցաղումս։ Զանճառելի նորա աստուածպետականութեան իմացուածս. (Մագ. ՟Ե։)
vision of God, divine intuition.
Յաստուածտեսութեանցն բարձրութեանց. (Մաքս. ի դիոն. (իբր տեսական կամ հոգեւոր քաղաքավարութիւն։))
cf. Աշտուճ.
Անարժան եւս համարել զինքն մարմնական կերակրոյ, որ է աստուճ հաց. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։)
hence, thence
աստուստ տեսեալ զտանջողականն կշտամբութիւն. (Նար. ՟Ծ՟Թ։)
fleece, wool.
(իսկ ասուի եւ ասուոյ՝ են կրկին սեռական, եւ ածական՝ իբր ասրեղէն) ἕριον lana Բուրդ ոչխարաց. գեղմն. գզաթ. մանաւանդ կտրեալ եւ մաքրեալ՝ սպիտակափայլ. որպէս եւ հանդերձն ասրեղէն։ (Սղ. ՟Ճ՟Խ՟Է 14։ Առակ. ՟Լ՟Ա 13։ Ես. ՟Ա 18։ եւս եւ Ղեւտ. ՟Ժ՟Գ 53։)
lanigerous, woolly;
woollen.
Ասրեղէն պատուական։ Անարգ ասրղէն. (Մխ. դտ.։ Թէ՛ ասրեղէն իցէ, թէ՛ կտաւեղէն. Կանոն.։)
cf. Ասրեայ.
Ասրեղէն պատուական։ Անարգ ասրղէն. (Մխ. դտ.։ Թէ՛ ասրեղէն իցէ, թէ՛ կտաւեղէն. Կանոն.։)
cf. Ասացուած.
Ներբողականց ի մէնջ արժանիեղեն ասից։ Ո՞վ մեզ օգնեսցէ, ախտակցելով ասիցս. (Խոր. ՟Ա 2։ ՟Գ 68։)
clever, capable;
— լինել, to be capable, cf. Ատակել.
ԱՏԱԿ ԼԻՆԻՄ, կամ ԱՏԱԿ ԵՄ. որ եւ ԱՏԱԿԵԼ. ռմկ. ատիկել δύναμαι possum. Կարել. զօրել. ձեռնհաս կամ բաւական լինել. իշխել. բաւել.
to be capable, to be clever.
Ոչ ընդ ամենայն յունականսն անցանել ատակեալ սակս կարճրութեան ժամանակին։ Ոչ այնչափ ատակեաց աճապարել. (Խոր. ՟Գ 1. 46։)
to bite.
Առ երկունսն զսպասեական ատամացեն. (Ոսկ. մ. ՟Ա 18։)
tooth;
պարք, շարք ատամանց, set, row of teeth;
յօրինել ատամունս, to indent;
խորտակել, փշրել զատամունս, to break the teeth, to notch, to break off;
— ածել, bite;
առնուլ ատամանց, to set the teeth on edge;
հանել զ—, to extract or draw out a tooth;
ցաւ ատամանց, tooth-ache;
ցաւէ — իմ, I have the toothache;
փուտ —, carious tooth;
մաքրել զատամունս, to brush or clean the teeth;
կրճտել զատամունս, to gnash, to show the teeth.
Ընդ ատամունսն տալով պատասխանի. (Սեբեր. ՟Ժ՟Ե։ Քերթողական է հոլովս.)
to harangue, to speak in public, to declaim.
Մեզ զծնունդ տէրունական ատենաբանեաց աւետարանիչն։ Ատենաբանել զյաղագս Մկրտչին բան դադարեցուցի. (Ճ. ՟Գ.։)
reporting, judician report.
Գրութիւն ատենական բանից. դիւան. արձանագրութիւն. օրէնք.
magistrate, senator;
— դպիր, cf. Ատենադպիր.
σύνεδρος consessor Իշխան ի թուոյ բազմելոցն յատենի, իբր դատաւոր, խորհրդական, դպիր.
Այր ի խորհրդականաց ատենակալաց. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Մերթ իբր Ատենական.
red, of a fiery colour.
Ճաճանչանայր նուիրականն յատրագունիցն առաջին. (Մագ. լ։)
fiery, ardent, burning, red-hot, inflamed.
Ոսկէճաճանչն, եւ հրաձեւն եւ ատրաշէկն, եւ պատուականն խոհականութիւն. (Փիլ. այլաբ.։)
acute, ingenious, witty, clever.
Արագամիտ, եւ պատրատական ի լսել. (Ոսկ. ղկ.։)
celerity, velocity, acceleration, rapidity, nimbleness, swiftness, speed.
Կորուսանեն զբնական ունակութիւնս արագութեան։ Զոյգ ահա եւ արագութեամբն հանդիպին. (Պիտ.։)
to graze, to pasture, to keep, to take care of;
— զհողմս, to cherish vain hopes, to build castles in the air.
Երէ վայրի արածեցաւ ի մէջ գազանացն զմարմնոյ կեանս, եւ զհոգեկան բարեգործութիւնս։ Որք արածիմք ընդ ամենայն տիեզերս զիւրն մարմին։ Զայն արածի բանական հոգիս. (Լմբ. սղ.։)
Զապականութիւն՝ որ տակաւին արածէր զմարմին նորա։ Թէ ի դնել սպասուցն մերձեսցի մուկն, եւ արածեսցէ ի նշխարոյն. (Կանոն.։)
public;
— ճանապարհ, պողոտայ, road much frequented, thoroughfare.
Վրիպակ արահետ գարշութեամբ մեղացս. (Նար. ՟Ժ՟Ը.) իբր սովորական կամ յաճախեալ գարշութեամբ։
vitious, faulty.
Ոչ ըստ բնութեանն ունէր յինքեան զախտականն եւ զարատաւոր կիրս. (Նիւս. կուս.։)
act, action, fact, deed, work;
production, creation;
—ք երեւելի, exploit, achievement.
Յաճախեցին ինձ արարս։ Կերպարանք անուոցն, եւ արար նոցա իբրեւ զտեսիլ ականց։ Ամենայն արար նոցա ձուլածոյ. (Ժղ. ՟Բ 4. 11։ Եզեկ. ՟Ա 15։ ՟Գ. Թագ. ՟Է 33։)
Ելին ի բլուրն երեւելական տեղւոյն արարից դեմետրեայ. (այսինքն շինուածոյն). (Ճ. ՟Բ.։)
creature, created being;
creation;
generation;
work, deed, action.
κτιστός, -ή, -όν creatus, -a, -um Արարեալ, եղական. արարածական. մախլուգ.
κτίσμα creaura, κτίσις, ποίημα, δημιούργημα factura Ստեղծուած եւ արարուած Աստուծոյ. եղական ինչ. եղելութիւն. էակք. գոյք. որ ըստ յն. մերձաւոր գրչութեան ( κτίσις, κτίσμα ) ասին եւ ՍՏԱՑՈՒԱԾՔ.
creator;
author.
Առողջութեան արարիչ (բժշկականն)։ Ո՛չ որ միանգամ հաւանութեան արարիչ, ճարտասանական է. (Սահմ. ՟Դ։)
rite, ceremony;
— պատարագի or պատարագամատոյց, liturgy.
θεσμός (յորմէ ծէս) τελεταί ritus, θρησκεία caeremonia Խորհրդաւոր արարք յեկեղեցական պաշտամունս. որ եւ առ յետինս կոչի Ծէս.
action;
work, deed;
an act of theatre.
Որ որակութիւն եւ արարուած ինչ կարծիցէ ունել զԱստուած։ Ի սմանէ որակացեալ եւ արարուած ընկալեալ է սեռական առաքինութիւնն։ Ըստ տեղւոյ խոհականութեան երկու են որակք արարուածք, խոհուն, եւ խոհօղն. (Փիլ. այլաբ.։)
creator.
γενεσιουργός originis auctor, ποιητής factor, conditor, δημιουργός fabricator, opifex Արարչութեամբ կամ իբրեւ արարիչ գործօղ. ստեղծօղ. արարիչ. հաստիչ յոչնչէ. արարողական.
to create.
Ի բաժանականսն անկանել ցանկութիւնս, յորոց նիւթականքն արարչագործին եւ ախտաւորք. (Դիոն. եղեղ. ՟Գ։)
creation.
Ըստ կարգի հրեշտակականին զարդք արարչագործութեամբ ածան յառաջ. (Մաքս. ի դիոն.։)
Հրեշտակականքն արարչագործութիւնք որպէս ճաճանչք ինչ են Աստուծոյ բարերութեան. (Մաքս. ի դիոն.։)
associate in the creation.
συνδημιουργήσας, συνδημιουργός socius creationis, συγκτίζων simul creans Արարիչ ի միասին. համագործ. որպէս որդի եւ հոգի Սուրբ միով արարչական կարողութեամբ ընդ հօր։ (Ագաթ.։ եւ Շար. ստեպ։)
Անդ հնարագիւտ լնիելոյ արեգական ասեն զարհմնն, եւ աստ յայտնի իսկ արարչակից լուսոյ. այսինքն ի միասին արարօղ լուսոյ։
Մարմնականքն ոչ ունէին իւրեանց չար զօք արարչակից. (Բրս. չար.։)
that has seen the creator;
that is seen by the creator.
Տեսութեան լուսոյ Հովանի ի լերինն թաբորական արարչատես ներգործեցելոցն. (Նար. գանձ հոգ.։)
creation.
κτίσις, δημιουργία creatio, opificium, structura որ եւ ԱՐԱՐՉԱԳՈՐԾՈՒԹԻՒՆ. Ստեղծանելն, եւ իլն. գործ Աստուծոյ. եւ Արարչական զօրութիւն եւ խնամ.
Ստեղծական եւ նկարագրական արարչութիւն (դրօշելոց) բազում ինչ վնասակար կենաց մարդկան. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
footman, groom, waiter;
servant;
— մոլորակի, satellite.
Ոչ ընդ արբանեակսն, այլ ընդ վարիչն պարտին զարմանալ։ Զհրեշտակս՝ արբանեակս գիտեմք յօգնականութիւն մարդկան. (Եզնիկ.։)
Նոցին արբանեակ ըստ աւետարանական հրամանացն. (Կորիւն.։)
service;
— հարկանեմ, cf. Սպասաւորեմ, cf. Ծառայեմ.
Սպասաւորական հոգիք յարբանեկութիւն առաքելաք. (Աթ. ՟Ժ՟Բ։)
Յարբանեկութեան պայմանի սպասաւորեալ։ Սոդոմայական արբանեկութիւնք։ Ի չար արբանեկութենէ չարացն. (Յհ. կթ.։)
drunkenness, intoxication, inebriation;
— ախտից, intoxication of the passions;
— հրճուանաց, transport of joy;
զմայլել արբեցութեամբ, to enjoy drunkenness.
Արբեցեալք մինչեւ ի վաղորդեայն գեղեցիկ արբեցութեամբս այսուիկ (պաշտամանց). (Փիլ. տեսական.։)
drunkenness, inebriation;
յ— հատանել, to intoxicate, to get drunk, tipsy.
Բաց ի մարմնական մսակերութենէ արբշռութեամբ շուայտեալք. (Շապհ. բագր. հատուած.։)