sindon, Tyrian stuff, cloth, linen;
sheet;
table-cloth;
cf. Մարմնակալ.
· Calfa
սարկաւագն մեկնէ զխորհրդաակն սնդուն ի վերայ սեղանոյն զգուշութեամբ. (Պտրգ. աթան.։)
to nourish, to feed, to maintain;
to foster, to instruct, to breed, to bring up.
· Calfa
Սնուցանէ մանուկ սառա։ Առ զմանուկդ, սնո զդա ինձ։ Սնոյց զքեզ տէր աստուած քո, որպէս սնուցանիցէք ոք զորդի իւր։ Եթօղ նա անդ զլիւսի՝ սնուցանել զորդի իւր։ Սնուցեանէր զանտիոք զպատանեակն աղեքսանդրի.եւ այլն։
nightingale, philomela, luscinia;
porphyrio (a waterfowl);
— երգէ, գեղգեղէ, the nightingale sings.
· Calfa
Ի քաղցր ե՞րգս (հպարտանաս). ոչ որպէս սոխակն, եւ փորն. (Ոսկ. փիլիպ.։)
to crawl often, to creep, to meander, to wind, to go trailing along;
to be introduced or brought in;
cf. Սողմիմ.
· Calfa
Սողոսկեալք յաստուծոյ գիտութենէ դաշնաւորեացն ընդ սատանայի։ Առ սակաւ սակաւ ի հեշտութիւն սողոսկելովն։ Ի հեղդութենէ եւ յինքնահաճութենէ սողոսկի յանհանճարութիւն եւ յախտս. (Լմբ. իմ. եւ Լմբ. յանառակն եւ Լմբ. առակ.։)
sharp, pointed, piercing, cutting, trenchant;
penetrative, acute, perspicacious, keen, subtle, lively;
sharpness;
sharply;
acute accent;
— ձայն, sharp sound, shrill voice;
— ազք, ակն, keen sight;
— ականջ, sharp ear;
— համ, acrid savour;
— ցաւ, acute pain;
— ունկն կալջիր խրատու հօր քոյ, be most attentive to your father's advice.
· Calfa
courier, express, messenger, estafet;
cf. Երթամ.
· Calfa
Սուրհանդակն չափաւոր ինչ ընթացս ընթանայ կամ համառօտս. (Իսիւք.։)
to kill, to slay, to put to death, to take away life, to assassinate, to massacre, to slaughter, to cut the throat of, to behead, to execute;
— զմիմեանս, to kill each other;
— զկրակ, to put out, to extinguish, to quench fire;
cf. Ընթադրութիւն.
· Calfa
Զկրակն դո՞ւ սպաներ։ Զկրակ ո՞ կարէ սպանանել. (Եղիշ. ՟Ը։)
to serve, to wait on, to assist;
to administer, to bestow, to confer;
— փառաց ուրուք, to serve to a person's glory;
— հրամանի, to fulfil, accomplish or execute an order or command.
· Calfa
Առանց կամաց իւրոց սպասաւորէ արարածոցս արեգակն։ Սպասաւորեմք սուրբ ոսկերաց նոցա. (Եղիշ. ՟Ը։)
cf. Սպասաւոր;
guardian;
assistant, helper, sick woman's nurse.
· Calfa
Եկեալ սպասեակն՝ տեսեալ զարմացաւ. (Վրք. հց. ձ։) սպասեակ. Այն՝ որ սպասեալ մնայ՝ որպէս դէտ, պահապան, եւ դարանակալ.
Ոչ գործոյ կարօտէր դրախտն, եւ ոչ սպասեկի. քանզի ո՞ էր՝ որ դրժելոցն էր։ Եթէ զօրութիւն ոգւոց փոխեսցի, աստուածպաշտութիւն զսպասեակ զնստական անկարութիւն եւ ամպարշտութիւն հարկ է ակն ունել։ Բազումս ունելով զդարանամուտ սպասեակսն. (Փիլ.։ 3)
to hope for, to expect, to wait for, to look for, to look forward to;
to observe, to watch, to spy;
to serve;
to be reserved for.
· Calfa
Սպասէր եւ դէտակն ունէր, եթէ որո՛վ օրինակաւ հնարս գտցէ. (Եղիշ. ՟Ը։)
եւ ն. προσδέχομαι, προσνοέω, ἑμμένω , τηρέω, παρατηρέω, διαπαρατηρέω expecto, exspecto, observo, adverto, maneo եւ այլն.(ծ. լտ. էքսբէքդօ. պ. բաիսդէն ). Ակն ունել յուսով. կալ մնալ ումեք կամ իմիք. դադարել ուրէք առ ժամանակ մի՝ դէտակն ունելով ելից իրաց. դիտել. համբերել. պահել.
waiting, expectation, expectance, hope.
· Calfa
Ստեալ լինիցի այնուհետեւ սպասումն ակնկալութեան նոցա. (Եւս. պտմ. ՟Թ. 7։)
προσδοκία, ἑλπίς expectatio, spes. Սպասելն. ակնկալութիւն. յոյս. (լծ. լտ. էքսբէքդա՛ցիօ, սբէ՛ս ).
white;
white, white lead, ceruse;
silver coin;
— մարգարտեայ, pearl-powder;
— զինկի, zinc-white, oxide of zinc;
ի —ս, dressed in white;
— առնել, to whiten.
· Calfa
Եղեւ սպիտակ. եւ երեւէր ի գաւազանսն՝ սպիտակն զոր քերծոյր՝ նկարէն։ Մազ արածին ի սպիտակ դարձեալ իցէ։ Պաղպաջն սպիտակ իցէ։ Մազ սպիտակ։ Եղիցին ձորձք քո սպիտակք։ Հանդերձ նորա սպիտակ իբրեւ զձիւն։ Եւ քան զձիւն սպիտակ եղէց. եւ այլն։
Սպիտակն է այլ քան զայլ առաւել սպիտակ. (Արիստ. ստորոգ.։)
white, white-coloured, whitish.
· Calfa
Սպիտակին (այսինքն քան զսպիտակն) է սպիտակագոյն. (Բրս. ապաշխ.։)
cf. Սպիտակազգեստ.
· Calfa
Հրեշտակն սպիտակազգեստ նստէր ի վերայ վիմին. (Մեկն. ղկ.։)
dressed in white;
— քորք, Nuns consecrated to the Holy Virgin.
· Calfa
Հրեշտակն սպիտակազգեստ նստէր ի վերայ վիմին. (Մեկն. ղկ.։)
whiteness, white;
candidness, splendour;
— հերաց, hoarness;
— լանջաց, պարանոցի, snowy bosom, ivory whiteness, alabaster of the neck.
· Calfa
λευκότης albedo. Սպիտակն գոլ. գոյն սպիտակ. պայծառութիւն. ճերմակութիւն, ճերմըկութիւն.
axle-tree, axle.
· Calfa
Զսռնակ լիգոնդ ոմանք զայն ասացին, թէ թեւօք լցեալ էր կառքն. բայց ոչ է այնպէս. այլ՝ սռնակ զայն ասէ, որ զերկու թաթս անուոցն բեւեռէ ընդ միմեանս. զոր մեք սովորաբար սռնակ ասեմք. զոր օրինակ սռնակն զերկուս թաթս անուոցն առ միմեանս պնդէ, սոյնպէս միտքն բարի զհոգի եւ զմարմին սեւեռէ առ միմեանս. (Լծ. եւագր. նոր։)
to acquire, to gain, to obtain, to get;
to have, to possess, to hold;
to purchase, to buy;
to create;
վերստին —, to regain, to re-acquire, to recover;
փառս —, to achieve glory.
· Calfa
Ստացայ մարդ աստուծով։ Ագստակն եւ այրն՝ զոր ստացաւ աբրաամ յորդւոցն քետայ։ Ստացի՛ր զմեզ եւ զերկիրս մեր փոխանակ հացի։ Եւ ստացաւ յովսէփ զամենայն երկիրն եգիպտացւոց՝ փարաւոնի։ ժողովուրդ քո այս՝ զոր ստացար։ Կորուստ անձին իւրում ստանայ.եւ այլն։
to collocate or settle oneself.
· Calfa
Անձն յաստեացս աստստին արձակեալ՝ յիւր վիճակն ստեղանայ. (Նիւս. թէոդոր.։)
to collocate, to place, to settle, to establish.
· Calfa
Անձն յաստեացս աստստին արձակեալ՝ յիւր վիճակն ստեղանայ. (Նիւս. թէոդոր.։)
branch, bough, shoot;
stalk, stem, trunk;
focil;
dactyle;
key, stop;
cf. Ստեղի;
umbel;
— ծխոյ, pillar of smoke;
ստեղունք աշտանակաց, branches of a candelabrum;
ստեղունք եղջերուաց, antlers or branches of stags' horns;
ստեղունք դաշնակի, keys, key-board, finger-board of a piano-forte;
— արձակել, to branch out, to ramify.
· Calfa
Ստեղն, որ ունի կարճ զմիջին եւ զվերջին վանգն՝ սակս ամփոփելոյ բաղաձայնիցն զերկամանակն. որպէս աբրաամ, ա՛րեգակն։ Սղացուցանելով առնէ ստեղն զհաւեղն։ Առնել սուղ, որ է ստեղն. (Երզն. քեր.։)
carrot;
վայրենի —, parsnip;
վայրի —, madder, athamantha.
· Calfa
Ստեպղինն, ճակնդեղն, բողկն եւ շողգամն զծառուտ տեղերն ախորժան. (Վստկ. ՟Մ՟Ձ՟Գ։ եւ Բժշկարան.։) ստեպղին վայրի, որ լինի ի պէտս ներկոյ.
σίσαρον siser. իտ. sesaro, carota, pastinaca. Արմատ բանջարոյ՝ որպէս բողկ կամ ճակնդեղ, երկայնաձիգ՝ դեղին եւ կարմիր՝ քաղցրահամ. հավուճ, հէվճ, գազար, ապզար.
element, point, note;
line, verse.
· Calfa
Ըստ տարերց աշխարհիս. ստիքս աշխարհիս զարեգակն եւ զլուսին կոչէ, կամ զայլ ինչ մեծ արարած. իսկ ոմանք ստիքս զչորս տարերս ասացին. (Ոսկ. կողոս.։)
Ըստ տարերց աշխարհիս. ստիքս աշխարհիս զարեգակն եւ զլուսին կոչէ, կամ զայլ ինչ մեծ արարած. իսկ ոմանք ստիքս զչորս տարերս ասացին. (Ոսկ. կողոս.։)
true, just, certain, sure, indubitable, assured, positive, infallible, veritable, real, authentic, genuine;
surely, certainly, assuredly, to be sured, by all means.
· Calfa
Այս է ստոյգ արդարութիւն, զոր ամենատես ակն տեսանէ։ Ինձ սոքա ի ստոյգ տեսութեանց ոչ են. (Իգն.։)
Հակառակն ստոյ. (որպէս թէ՝ յար եւ նման ըստ ոգելոյն. լծ. եւ յստակ, եւ շիտակ. կամ ըստ եբր. արաբ. սատըգ, որ է արդար) որպէս յն. ἁληθής, ἁληθινός verus, certus ἁσφαλής securus σαφής manifestus εὑσεβής pius. ճշմարիտ. հաւաստի. անշուշտ, անսուտ. աներկբայ. ճիշդ. անվրէպ. հաւատարիմ. հարազատ. անխարդախ. արդար. բարեպաշտ. մանաւանդ՝ Ճշմարիտ եւ արդարադատն աստուած.
inscription;
signature.
· Calfa
Շինեաց զբաղանիսն ի տեղւոջ սեանն, որ ունէր ստորագիր խորհրդական անուն՝ արեգակն. (Խոր. ՟Բ. 85։)
woe, cry of pain or grief, lament, wail, moans;
disaster, calamity, misfortune;
— զ—իւ աղաղակել or ճիչել, to cry bitterly, to wail, to lament aloud, to deplore, to complain;
— կարդալ անձին, to create misfortunes for oneself;
արդարեւ —ի են արժանի, they are truly unhappy.
· Calfa
Մերքս վայիւք եւ ողբովք լի։ Ի սկսանել տարւոյն՝ զորոյ զյիշատակն վայիւ արարաք. (Լաստ. ՟Ժ՟Գ. ՟Ժ՟Ը։)
woe ! alas ! oh ! ah !
— քեզ, woe to you!
— ինձ, — զիս, — զինեւ, woe is me ! how unhappy I am !
— — քաղաքդ մեծ ! woe ! woe to the great city !.
· Calfa
Մերքս վայիւք եւ ողբովք լի։ Ի սկսանել տարւոյն՝ զորոյ զյիշատակն վայիւ արարաք. (Լաստ. ՟Ժ՟Գ. ՟Ժ՟Ը։)
enjoyment;
convenience.
· Calfa
Որոց յամէ (կամ յամր է) ստացումնն, փութալի է վայելումն։ Յառաւել վայելումն կենացն յաւիտենից առիթ եղեւ նորա։ Անց զնոքօք վայելման ժամանակն։ Ի բազմապատիկ վայելմունս բարեացն. (Բրս. պհ. ՟Ա։ Վրք. ոսկ.։ Մխ. երեմ.։ Պիտ.։)
very good-looking, handsome, lovely, fascinating, charming, prepossessing, graceful, fair, beautiful.
· Calfa
Արուսեակն սկայընթաց եւ վայելչագեղ։ Վայելչագեղ սուրբ կոյս տիրածին. (Նար. առաք.։ Գանձ.։)
to whine, to cry out, to deplore, to lament aloud;
to utter woes, to menace with woe.
· Calfa
ՎԱՅԵՄ. ն. Վա՛յ տալ. եղկելի համարել. (հակառակն երանելոյ)
cf. Վայրենամիտ.
· Calfa
Իմաստակն վայրագիմաստ է. վասն զի եւ իմաստունն քաղաքային՝ քաղաքի եւ քաղաքավարութեան արժանի է, իսկ վայրագիմաստն՝ անդէն է եւ հակառակասէր. (Փիլ. լին. ՟Գ. 33։)
rudeness, ferocity, wildness.
· Calfa
Յայս ձգեցաւ վայրագութիւնս։ Յիւրն անդրէն փութասցի ճեպել վրիժագործակ վարագութիւն։ Զաբեսողոմայս վայրագութիւն անձին։ Զանապակն ուսաւ վայրագութիւն չարութեան. (Պիտ.։)
circumscribed, bounded, limited, encircled, enclosed, surrounded, shut in on all sides.
· Calfa
Վայրօք իմն փակեալ, կամ ի վայր կոյս շրջափակեալ. որպէս արեւմտեան կողմն՝ ուր ծածկի արեգակն.
wild;
barbarous.
· Calfa
Յովանակս անհամբոյր՝ վայրենական եւ անկրթական։ Ընկեցեալ ի վտակն վայրենական ողողիչ։ Վայրենական խորհրդոյ. (Նար. ՟Ի՟Բ. ՟Ծ՟Դ. ՟Զ՟Բ։)
minute, moment, instant, point;
—, — մի, a moment, a little time;
ի — ժամանակի, ի միում վայրկենի, in a moment, at that moment, instantly;
directly, incontinently, instantaneously;
cf. Ժամ.
· Calfa
ՎԱՅՐԿԵԱՆ ՎԱՅՐԿԵՆԻ. ῤοπή libamentum, ictus στιγμή punctum, momentum διαίρεσις divisio. (իբր Վայրիկ մի ժամանակի, կամ ի սեռականէ բառիս Վայրիկ). Դուզնաքեայ մասն կամ բաժին ժամու. րոպէ. (որպէս յն. րօբի՛, մէտ. կէտ. քթթել ական). ակնթարթ. տագըգէ.
network;
cage;
grate, gridiron;
grating;
window-blinds, persian;
lattice, trellis;
baluster, balustrade, railing;
balcony, terrace, belvedere;
cf. Զամբիղ.
· Calfa
Արար երկուս վանդակս՝ ծածկել զխոյակն։ Երկոցունց վանդակացն։ Երկու կարգ նռնաձեւաց միոյ վանդակի. (՟Գ. Թագ. ՟Է. 17. 42։)
Պատեսցես ոսկւով սրբով զվանդակն նորա (սեղանոյ խնկոցն)։ Զսեղանն ողջակիզաց, եւ զվանդակս նորա զպղինձս. (Ել. ՟Լ. 3։ ՟Լ՟Է. 16։)
Ել անդրոնիկէ ի վերնատան վանդակն, եւ հայէր ի քաղաքն. (Վրք. հց. ՟Ը։)
composed of bars, grated, latticed;
lattice, grating;
wire-netting, wire-work;
balustrade, baluster.
· Calfa
ՎԱՆԴԱԿԱԳՈՐԾ δικτυωτός reticulatus եւ δίκτυον rete, reticulum. որ եւ ՎԱՆԴԱԿԱՊԱՏ. Գործեալ վանդակակերպ. եւ Գործեալ վանդակն (ըստ ա նշ).
battalion.
· Calfa
Գնդի գնդի, դրօշու դրօշու, վաշտուց վաշտուց։ Հասանէր վաշտն գնէլոյ ի բանակն արքունի։ Կին նորա ի նորին վաշտուն էր ընդ առն իւրում. (Բուզ. ՟Գ. 7։ ՟Դ. 15։)
cf. Վաշտկան.
· Calfa
Պատուէր տայր վաշտկական զինուորացն՝ յառաջել քան զբանակն. (Յհ. պտմ. առ Լեհ.։)
soldier in camp.
· Calfa
Պատուէր տայր վաշտկական զինուորացն՝ յառաջել քան զբանակն. (Յհ. պտմ. առ Լեհ.։)
ardent, burning, inflamed, on fire;
shining, brilliant;
fire, ardour, brilliancy, splendour;
— ի —, glittering, sparkling, resplendent, cf. Փայլուն, cf. Շողշողենի, cf. Պայծառ.
· Calfa
Զխոհականութեանդ քո վառ եւ բորբոք պահելով զկայծակն՝ զարդարես զբանն։ Զբանին վառ եւ բորբոք պահելով զկայծակն՝ անմահանամ. (Խոր. ՟Ա. 1. առ սհկ. բագր։ եւ Խոր. թղթ. առ սհկ. արծր.։)
Դրօշ ոսկետուտ վառիւ։ Պարգեւէ զիւր նշանակն թագաւորական ոսկէտուտն վառիւ. (Ուռպ.։)
Եւ ահա իւր սպիտակ ձին, եւ իւր վառ նշանակն, եւ իւր թուրն. (Ուռհ.։)
Օրհնութիւն դրօշացն, այսինքն է նշանակն կամ վառն մեծ արքայական։ Վառ կտաւ։ Վառ նշանակ։ Ունել զվառն ձողովն սփռեալ ի ձեռին։ Վառ կտաւեայ՝ յորում կայցէ նկարեալ վիշապ. (Մաշտ. ջահկ.։)
standard, banner;
purple, royal mantle, veil, tulle, gold brocade, royal robes.
adj. mus. grave;
bass;
— ձայն, the sixth metre in the Armenian hymnal;
cf. Խաչվառ.
· Calfa
Զխոհականութեանդ քո վառ եւ բորբոք պահելով զկայծակն՝ զարդարես զբանն։ Զբանին վառ եւ բորբոք պահելով զկայծակն՝ անմահանամ. (Խոր. ՟Ա. 1. առ սհկ. բագր։ եւ Խոր. թղթ. առ սհկ. արծր.։)
Դրօշ ոսկետուտ վառիւ։ Պարգեւէ զիւր նշանակն թագաւորական ոսկէտուտն վառիւ. (Ուռպ.։)
Եւ ահա իւր սպիտակ ձին, եւ իւր վառ նշանակն, եւ իւր թուրն. (Ուռհ.։)
Օրհնութիւն դրօշացն, այսինքն է նշանակն կամ վառն մեծ արքայական։ Վառ կտաւ։ Վառ նշանակ։ Ունել զվառն ձողովն սփռեալ ի ձեռին։ Վառ կտաւեայ՝ յորում կայցէ նկարեալ վիշապ. (Մաշտ. ջահկ.։)
to light up, to set fire to, to fire;
to fire, to inflame, to enliven, to inspirit, to vivify, to cheer, to raise the spirits of, to urge on, to excite, to rouse;
to arm, to equip, to fit out;
to put on, to attire, to dress, to bedeck;
վառեալ բորբոքել, to inflame, to heat, to electrify, to fill with enthusiasm, to enrapture, to fire;
— զդրօշս, to hoist the colours.
· Calfa
Վառեսցի իբրեւ զհուր անօրէնութիւն, եւ վառեսցի յանտառս մայրեաց։ Իբրեւ զձիւթ վառեալ։ Իբրեւ փայլակն վառեսցի։ Վառեալ էր հրով, եւ ոչ այարէր մորենին։ Վառեսցի զնովաւ, եւ կերիցեն զնա.եւ այլն։
work, labour, toil;
pains, trouble, fatigue;
merit, worth, service;
profit, gain, earnings;
tired, fatigued;
— ծառայութեան, service rendered;
— ձեռաց, handiwork;
— արքունի, military service;
գիրք —ոց, Geoponics;
— առնել, to tire, to fatigue, to weary;
— լինել, to labour, to work, to toil, to work hard, to strive, to fatigue or tire oneself with, to be fatigued or tired.
· Calfa
Փոխանակ վաստակոցն՝ զոր վաստակեսցես ինձ։ Զտառապանս իմ եւ զվաստակս ձեռաց իմոց։ Ելանէ մարդ ի գործս իւր, եւ ի վաստակն ձեռաց իւրոց մինչեւ ցերեկոյ։ Հատուսցէ քեզ տէր ըստ վաստակոց քոց։ Զբերս երկրի քոյ, եւ զամենայն վաստակս քո կերիցէ։ Ոչ լիցի աշխատութիւն ի յակոբ, եւ մի՛ երեւեսցի վաստակ ի մէջ իսրայէլի։ Ի ներքոյ լեզուի նորա ցաւք եւ վաստակք.եւ այլն։
Յիւրաքանչիւր ամի բառի ի ծառոց վաստակն իւրեաց. այն է պտուղ կամ բերք։
labouring with another;
fellow-labourer.
· Calfa
Արեգակն առնի գործակից եւ վաստակակից սերմանց. (Վեցօր. ՟Զ։ եւ Շիր.։)
offering one's labour.
· Calfa
Արիւնընծայ՝ վաստականուէր՝ քրտնակնդրուկ աղերսիցն յարգմամբ. (Նար. ՟Ձ՟Բ։)
fatiguing, labouring, giving oneself trouble, laborious;
meritorious, well deserving;
tired, weary;
husbandman;
— այր, a man of merit, a deserving man.
· Calfa
Զվաստակաւորսն մեր զվարդան եւ զայլ ընկերս։ Սիրել զվաստակաւորսն, եւ ատել զանվաստակն։ Ընտրել զվաստակաւորն յանվաստակէն. (Փարպ.։)
to work, to labour at, to do;
to gain, to acquire, to earn;
— զերկիր, to till, to dig, to cultivate.
cf. Վաստակիմ.
· Calfa
Ապախտ արարեր զվաստակն քո՝ զոր ինձ վաստակեցեր. (Ագաթ.։)
cf. Վատաբախտիկ.
· Calfa
Առ իմէ՞ շիջուցանէք զկայծակն արծարծիչ վատաբաստիկս անձին. (Պիտ.։)