care, solicitude, study, attention, entreaty;
diligence, promptitude, activity, celerity, hast, hurry;
active, diligent, careful, prompt, vigilant, assiduous;
— պնդութեան, eagerness, assiduity, interest, care;
—, ընդ —, — ընդ —, — —, — ի փութոյ, diligently, soon, promptly, hastily;
փութոյ պնդութեամբ, eagerly, carefully, earnestly, ardently, passionately;
— առնել, ունել, դնել, — ի մէջ առնուլ, — յանձին ունել, to be or zealous about, to apply oneself with diligence to, to take to heart, to be warm about, to endeavour or strive to;
— տանել, to take care of, to care, to solicit, to watch;
— ի մէջ առեալ, seriously, earnestly;
մեզ չէ —, that is no matter to us, what is that to us ?
;
չէ —, չէ ինչ —, no matter, never mind, it is nothing;
ոչ զի զաղքատաց ինչ — էր նմա, not that he cared for the poor;
— մեծ էր նորա այսմ, he took great care of that;
ոչ — ինչ առնեմ, I don't c are, it is no matter to me;
ամենայն — նոցա, all their care, effort or thought;
զի՞ — է, what does that matter ? what does it signify ? what of that ?
զի՞ — է քեզ, what is that to you ? what does it matter to you ?
զի՞ — է ինձ, what does it concern me ? what does it matter to me ? nonsense !
— ինչ չառնէր, he did not take it into account, he took no heed of it;
չէ — ինձ, it is no matter to me, it is all the same to me, I don't care about it, I am indifferent about it;
չառնեն ինչ — զիմեքէ, they care for nothing;
վաղ ընդ փոյթ, cf. Վաղ.
· Calfa
Ի կատար ընթացից օրինացն՝ եկն եհաս փոյթ ընդ փոյթ արեգակն արդարութեան. (Անան. ի յհ. մկ.։)
like dust, powdery;
very small, thin, light.
· Calfa
(Մեղուին է ) ո՛չ զբաւանդակն հաւաքել ծաղիկս, այլ զմանրագոյնսն եւ զփոշէտեսակսն ի կրկնուածս ոտիցն ընդունելով։ Զօրէն մեղուի ի բոլորն վարդից եւ ի ծաղկանց զփոշետեսական եւ զանուշահոտսն ի մի վայր հաւաքեալ։ Զփոշետեսակսն զօրէն գործասէր մեղուի ամբարեաց։ Սովորութիւն է մեղուաց զփոշետեսակսն՝ ծաղիկ ժողովել. (Առ որս. ՟Դ։ Մագ. ՟Ա. ՟ԻԷ. ՟ԾԷ։)
atom, mote, minute particles.
· Calfa
Փոշետեսակն գոլ ինչ մի նման փոշւոյ. շամանդաղ.
with hollowed streets.
· Calfa
Եւ ապա զաշտարակն, հիմն լայնամիջոց, սերտաշէն, աշտիճանաձեւ ելանելեօք, փորոփողոց, լուսանցոյց պատուհանօք. (Վրդն. ծն.։)
to make haste, to hasten, to be quick, eager, to hurry;
to strive, to endeavour;
to be diligent, to apply oneself to;
չ-, to be slow, not to hurry, to take one's time;
փութալով առնել զիմն;
to do anything in a hurry;
փութա՛, quick! make haste!
փութա՛ էջ այտի, come down quickly!
յայն միայն փութայր, he dreamed of nothing else than;
յայն առաւել փութամ զի, my chief desire is to;
եւ զիա՛րդ փութամ մինչեւ կատարեսցի, and how am I straitened till it be accomplished !.
· Calfa
Փութա՛ թերա՛ գրիւս երիս։ Փութացաւ իջոյց զսափորն։ Փութացեալ այրեցին զքաղաքն։ Փութացան իջանել։ Փութացարո՛ւք եւ յղեցէ՛ք դուք զոք։ Փութայ մեծանալ այր չարակն։ Փութայ իբրեւ զհաւ ի ծուղակս։ Փութասցին ի նա ժողովուրդք բազումք։ Փութան գործել զչարի։ Փութալ պահել զմիաբանութիւն հոգւոյն։ Փութասջի՛ր (կամ փութացի՛ր) զանձն քո ընտիր կացուցանել։ Փութասցո՛ւք այսուհետեւ մտանել յայն հանգիստ.եւ այլն։
chest, box, coffer, small trunk;
poor's box;
tabernacle;
cf. Ուխտ;
— պրտուեայ, ark of bulrushes.
· Calfa
Արասցե՛ս տապանակ վկայութեան յանփուտ փայտից։ Զտապանակն ուխտին տեառն աստուծոյ։ Ի տաճարի տեառն՝ ուր էր տապանակ աստուծոյ. եւ այլն։ Որ եւ Արկղ կտակի կամ կտակարանաց կոչի. եւ յայն անուն կոչի մին ի տօնից եկեղեցւոյ առ մեզ՝ Տօն տապանակի. (Տօնաց. Շար.։)
Ա՛ռ մայրն նորա տապանակ պրտուեայ, եւ ծփեաց զնա։ Տեսեալ զտապանակն ի խաղի անդ. (Ել. ՟Գ. 2. 5։)
to warm, to heat, to overheat, to burn.
· Calfa
Այրիչ նշողիւքն տապացուցանէ։ Արեգակն ոչ միայն լուսաւորէ, այլեւ տապացուցանէ։ Խորշակահար առնել զմարդիկ եւ տապացուցանել։ Սրտմտութեանն հրով զաչս իւրեանց տապացուցանել։ Լուսաւորել եւ տապացուցանել ձմեզ ի սէրն աստուծոյ. (Ագաթ.։ Բրսղ. մրկ.։ Երզն. ստթ։ Վրք. հց. ՟Դ։ Լմբ. սղ.։)
cf. Տապեան.
· Calfa
Խորշակն տապացուցիչ բուսոց։ Զտեղի դժոխոցն ասէ զաներեւոյթս եւ զտապացուցիչս. (Երզն. մտթ.։ Իսիւք.։)
ten, half-a-score;
decade.
· Calfa
Կոփեաց այլ տախտակս, յորում գրեաց աստուած զառաջին տասնեակն (պատգամս)։ Զսուրբ անասնոց տասնեակս ոչ փրկել գնովք, եւ ոչ փոխանակել այլով. (Նախ. ել. եւ Նախ. ղեւտ.։)
Ի միակէն մինչեւ ի տասնեակն։ Տասնեկաւ ամենակատարիւ. եւ այլն. (Փիլ. ՟ժ. բան. ստէպ։)
cf. Տասնհարուածեան.
· Calfa
Եւ համօրէն տասնհարուածեայ գաւազանաւն զբովանդակն տանջելով քանդէր երկիր. (Պիտ.)
of the ten plagues.
· Calfa
Եւ համօրէն տասնհարուածեայ գաւազանաւն զբովանդակն տանջելով քանդէր երկիր. (Պիտ.)
turtle-dove;
ձագ —ի, young -;
— վուվուս արձակէ —, the coos;
eryngo, sea-holly.
· Calfa
Զտատրակն, քանզի անապատասէր իմն է կենդանիդ, եւ ի բազմաց միաբանութենէ եւ ի փխառնից խոյս տայ։ Իբրեւ զտատրակի. զի սրբասէր է հաւն այն։ Իբրեւ զտատրակի. զի սրբասէր է հաւն այն։ Ըստ նմանութեան ամուսնասէր տատրակի. (Փիլ. լին.։ Նար. երգ.։ Արծր. ՟Ե. 1։)
to be taken away;
to be divided.
· Calfa
Կենդանին տարաբարձի յայսոսիկ, ի թռչունն եւ ի հետեւակն, եւ ջրային եւ ցամաքային. եւ տարաբարձին սոքա իւրաքանչիւր ի տեսակս. (Արիստ. ստորոգ.։)
proscribed, removed, driven away, expatriated, banished, exiled;
— առնել, լինել, cf. Տարագրեմ, cf. Տարագրիմ;
— ելանել ի կենաց, to pass from this world;
ի հայրենի ընչից — գտանիլ, to be disinherited.
· Calfa
προγραφής proscriptus ἑκκήριττος voce praeconis expulsus, abdicatus ἕκφυτος . կամ ἕφυλος extorris. եւ բայիւ ἁποκηρύττω, προγράφω proscribo ἑξίστημι, ἑξίσταμαι dimoveo, excido եւ այլն. Գրով դատակնքոյ վտարեալ ի տար աշխարհ. ի բաց վարեալ. արտասահմանեալ. արտաքսեալ. օտարացեալ. օտար. վտարանդի. զրկեալ յորդիութենէ.
ungracefulness;
deformity.
· Calfa
Դաւաճանեալ այսմ բոլորայարմար կարգաց՝ ի հակառակն փութայ այսոցիկ շարժել տարազարդութիւն։ Անյարմար զգայութեանցն տանել տարազարդութիւն. (Պիտ.։)
mistimed, ill-timed, inopportune, unseasonable, untimely;
premature;
unseasonably, inopportunely, at the wrong time or moment, out of season;
prematurely;
too late, when too late;
cf. Տարաժամութիւն;
— հասակաւ, not full grown, young;
— ծերանալ, to age prematurely.
· Calfa
ἅωρος, ἅκαιρος quod est extra horam, intempestivus, importunus παρὰ καιρόν praeter tempus. Անժամ. ապաժամ. եղեալն արտաքոյ դէպ ժամու. յանկարծական. վաղահաս կախեալ, եւ անցեալ քան զժամանակն. ատենէ դուրս.
unthought of, unlooked for, unforeseen;
absurd, strange, extraordinary;
— լինել, to form strange suspicions.
· Calfa
Եղեւ տարակարծ անակնունելի փրկիչ։ Եգիտ զկրկին զպարգեւս ոսկոյն տարակարծ . (Ճ. ՟Գ.։)
doubt, uncertainty, wavering, vacillation, irresolution, hesitation, embarrassment;
tribulation, anguish, anxiety;
doubtful, uncertain;
ի —կուսի կացուցանել, ի — արկանել, to cause to doubt, to call into question;
կալ ի —կուսի, to doubt, to be in doubt, to waver;
— ի —ս կցել, to multiply doubts, questions;
չիք ինչ —, there is no doubt;
undoubtedly.
· Calfa
Ի տուեցելոտցն, զոր ի տարակուսիցն ընկալան, ոչ յուսացեալք։ Ի տարակուսից եւ յանհնարից առաքեաց նոցա զբարեգործակն զօրութիւն։ Ոմանք թերեւս խնդասցեն ընդ տարակոյսն. իսկ խնդալ ի վերայ այլոց թշուառութեանց՝ ոչ մարդկան ա՛նգ է. (Փիլ.։)
cf. Տարակոյս;
ընդ —կուսանօք անկանել, to be called in question;
ընդ — կուսանօք արկանել, to call into question.
· Calfa
Ի խռովութիւն եւ ի տարակուսանս դարձուցանէ։ Արհաւիրք տարակուսանաց։ Ի տարակուսանաց ցաւոցն, կամ աղետիցն։ Ի տառապանս եւ ի տարակուսանս։ Որ ապաւէնդ ես վշտացելոց, եւ ակնածու՝ որոց իլ տարակուսանս։ Տրտմեալք տարակուսանօք՝ ողբային զամլութիւն բնութեան։ Իսկ հոգալն աստուծոյ՝ տարակուսանք ի՞նչ են, եւ կամ աշխատութիւն։ Ողորմելի եւ տարակուսանքն (չքաւորութեան). (Յճխ.։ Մանդ.։ Յհ. կթ.։ Խոսր.։ Սարկ. աղ.։ Ճ. ՟Ա.։ Սարգ.։ Ածաբ. աղք.։)
feeding on illusions;
feeding negligently.
· Calfa
Ո՛ հովիւ տարապարտարօտ, որ թողի զխաշինս իմ յաջ բազուկ քո, եւ քաջ ակն քո. (Մծբ. ՟Ժ. յորմէ եւ Կանոն.։)
distinct, different, separate.
· Calfa
Թուականն բաղկանայ ի տարորոշ քանակէն ըստ ինքեան։ Տարորոշ քանակն պատուականագոյն է քան զշարունակն. (Սահմ. ՟Ժ՟Է։)
elementariness, elementarity, substance, existence;
elements, rudiments.
· Calfa
Աստղ սահմանիչ երկակշիռ տարրութեանց (տուընջեան եւ գիշերոյ, այսինքն արուսեակն՝ որ լինի եւ գիշերավար). (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
unlike, dissimilar, unequal, extraordinary, strange, eccentric, odd, singular, uncouth, outlandish.
· Calfa
Անունակն նիւթոյ յանցանաց, տարօրինակն մարմնաւորաց. (Նար. մծբ.։)
flat, level, plane, smooth, even, shorn;
plain;
esplanade, glacis.
· Calfa
Իջեալ ի տեղի մի տափարակ։ Եկն ի տափարակն. (Ղկ. ՟Զ. 17։ ՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Է. 20։)
Ի տափարակ տեղւոջ։ Վաղեաց ի տափարակն անդր հանդիսին. (Ճ. ՟Ա.։)
Գնաց ի հաշտենից տափարակն. (Զենոբ.։)
flat-nosed or snub-nosed;
camoys.
· Calfa
Զայր խոժոռագեղ, տափաքիթ եւ խորակն։ Տափաքիթք, լայներեսք. (Խոր. ՟Բ. 7. եւ 8։)
flat-nosedness.
· Calfa
Զտեսակն ոչ կարեն փոխել, որ են տափնչութիւն, սպիտակութիւն. (Անյաղթ պորփ.։)
to sign with the cross, to make the sign of the cross.
· Calfa
որպէս լտ. signo sanctam crucem, vel sancta cruce. յն. σημειόω, σφραγίζω . Գծագրել զտէրունական նշան զսուրբ խաչն. խաչակնքել. կնքել դրոշմել խաչիւ կամ զխաչ. օրհնել նշանաւ խաչի. երեսը խաչ հանել, խաչ հանելով կամ սուրբ խաչով օրհնել.
Candlemasday, Purification, Penthesis.
· Calfa
Իսկ զի՞նչ կրակն լուցանել, եւ տէրընդայս ասել. ծերքն եւ տղայքն շուրջ գային զբոցովն, եւ գոչէին, ա՛յ տէր ընդ այս, ա՛յ տէր ընդ այս. (Տօնակ.։) Այլ յայտ է թէ կրակավառութիւնն հայի ի խորհուրդ բանիցս, Լոյս ի յայտնութիւն. Հուր եկի արկանել. որ են ընթերցուածք աւետարանի ՛տ Տեառնընդառաջն։
diagonal.
· Calfa
ՏՐԱՄԱՆԿԻՒՆ ՏՐԱՄԱՆԿԻՒՆԻ գրի եւ ՏՐԱՄԱՆԳԻՒՆ ՏՐԱՄԱՆԳԻՒՆԻ. διαγώνιος diagonalis, ab angulo ad angulum perductus. Ձեւ երկարչափական, յորում իցէ գիծ խոտորնակի ձգեալ ի մէջ քառանկեան՝ անկիւն յանկեանէ. որ եւ ասի (առաւել ի բոլորակն՝) ՏՐԱՄԱԳԻԾ.
diagonal.
· Calfa
ՏՐԱՄԱՆԿԻՒՆ ՏՐԱՄԱՆԿԻՒՆԻ. գրի եւ ՏՐԱՄԱՆԳԻՒՆ ՏՐԱՄԱՆԳԻՒՆԻ. διαγώνιος diagonalis, ab angulo ad angulum perductus. Ձեւ երկարչափական, յորում իցէ գիծ խոտորնակի ձգեալ ի մէջ քառանկեան՝ անկիւն յանկեանէ. որ եւ ասի (առաւել ի բոլորակն՝) ՏՐԱՄԱԳԻԾ.
pastinax, puffin, poison-fish, sting-ray.
· Calfa
Բառ յն. դրիղօն τριγών (որպէս թէ եռանկիւն) pastinaca (որ եւ ճակնդեղ) Ձուկն վահանաձեւ տափարակ, որ ունի ի վերայ ձետոյ երկայնելոյ փուշ երեւելի.
inexperienced, inexpert, raw, unpracticed, new;
untamed, wild.
· Calfa
ἁδάμαστος, ἁζυγής, δυσήνιος indomitus μόσχος vitulus, juvencus եւ այլն. Մատաղահասակն յանասունս՝ չեւ մղեալ ի գործ. անփորձ. անվար. անլուծ. դժուարասանձ. անհամետ. չեւ եւս ճնշեալ. պզտիկ, ճիվան, կէնճ.
humble, lowly, unworthy, inferior, least, vile, abject, despicable.
· Calfa
Ոչ ունելով զօրինակն ի տրպաց եւ յաննշանից։ Զմի ոք ի տրպաց եւ ի փոքունց. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ա. եւ ՟Ժ՟Բ։)
cf. Տրտմալից.
· Calfa
Գիշեր տրտմալից էր, է խաւար խոր, եւ աղջամուղջ հոգւոց։ Թէպէտեւ տեսակն նորա տրտմալից է, սակայն արդիւնքն նոցա ուրախարարք են. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Բ. եւ ՟Ը։)
full of affliction, doleful, sorrowful, sad, unhappy.
· Calfa
Գիշեր տրտմալից էր, է խաւար խոր, եւ աղջամուղջ հոգւոց։ Թէպէտեւ տեսակն նորա տրտմալից է, սակայն արդիւնքն նոցա ուրախարարք են. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Բ. եւ ՟Ը։)
to be displeased, afflicted, grieved, chagrined, to sorrow, to take to heart, to repine, to fret.
· Calfa
Չասէ իսկ, թէ երանի՛ տրտմեցելոցն, այլ թէ երանի սգաւորացն։ Տրտմեցելոյ թերեւս ի մարդկային տկարութենէ։ Ուրախութիւն տրտմեցելոյ բնութեանս՝ բերկրեալ կոյս մարիամ։ Արբուցին տրտմեցելոց որդւոց ադամայ զբաժակն ուրախարար. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 15։ Պրպմ. ձ։ Շար.։)
cf. Տրտունջ.
· Calfa
Արբ ժողովուրդն զտրտնջման բաժակն։ Բերանն՝ զբամբասանիացն, զանիծից, զտրտնջմանն։ Բարեմիտ լինել, եւ առանց տրտնջման։ Զտրտնջման բանս իբրեւ զպարսաքարս ընդդէմ աստուծոյ արձակեն. (Ագաթ.։ Խոսր.։ Ճ. ՟Ա.։ Սարգ. յկ. ՟Բ։)
cf. Տրտունջ.
· Calfa
Արբ ժողովուրդն զտրտնջման բաժակն։ Բերանն՝ զբամբասանիացն, զանիծից, զտրտնջմանն։ Բարեմիտ լինել, եւ առանց տրտնջման։ Զտրտնջման բանս իբրեւ զպարսաքարս ընդդէմ աստուծոյ արձակեն. (Ագաթ.։ Խոսր.։ Ճ. ՟Ա.։ Սարգ. յկ. ՟Բ։)
cf. Տրտունջ.
· Calfa
Արբ ժողովուրդն զտրտնջման բաժակն։ Բերանն՝ զբամբասանիացն, զանիծից, զտրտնջմանն։ Բարեմիտ լինել, եւ առանց տրտնջման։ Զտրտնջման բանս իբրեւ զպարսաքարս ընդդէմ աստուծոյ արձակեն. (Ագաթ.։ Խոսր.։ Ճ. ՟Ա.։ Սարգ. յկ. ՟Բ։)
parched with heat.
· Calfa
Ի տուընջեան արեգակնակէզ լինէին, եւ տօթախարշ. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
great heat.
· Calfa
Յարեգակն տօթութիւն է, եւ կարօղ է հասուցանել եւ լիացուցանել.
festive, festival;
holy, solemn, public;
— օր, feast-day, holiday;
— գիրք, cf. Տօնացոյց.
· Calfa
Երրեակն է կատարելագոյն տօնականաց պատարագացն. (Փիլ. լին.։)
low, lower;
humble, lowly, modest, moderate, mild, docile, good;
low, vile, abject, ignoble, base, mean, grovelling, worthless;
— հայելով, looking down, modestly.
· Calfa
to become or grow low, to go down, to subside, to fall, to diminish, to lower, to be humbled;
to calm, to stoop, to be appeased;
to go down, to subside.
· Calfa
Ի հասանել ջրհեղեղին, եւ վաղվաղակի ցածնուլ։ Ցածնու պատերազմ։ Արեգակն բարձրացեալ՝ առնէ ամառն. եւ ի կշիռն ելեալ՝ ցածնու. եւ ե՛ւս ցածեալ ընդ հարաւ՝ կազմէ ձմեռն։ Աւուրք չարութեան ցածնու առաջի նոցա, եւ ցածեաւ. (Եւս. քր. ՟Ա։ Երզն. մտթ.։ Վրդն. պտմ.։ Լմբ. սղ.։)
to reduce to want, to impoverish, to make unhappy.
· Calfa
Այր զընկեր կա՛մ դարանեալ սպանանէ, կամ գաղտամեստ ցականեցուցանէ. (Իմ. ՟Ժ՟Դ. 24.) (ա՛յլ ձ. գաղտապէս յակնեցուցանէ, կամ յանդ կամ յարկանէ ցուցանէ. յն. ցաւագնեցուցանէ, կամ տառապեցուցանէ)
land-measuring, surveying.
· Calfa
Կարեւոր է դիոպտառ (գիտակն) առ ի ցամաքաչափութիւն. (Խոր. աշխարհ.։)