Քան զամենայն պիղծս չար աղտեղի, որ զամենագործս ծանականաց առնիցէ. (Ոսկ. եբր.։)
excellence, probity, honesty.
Եւ նախնեաց ի քաջալաւութիւն եւ յազատութիւն ընտրելով։ Զորս վայել էր քաջալաւութեամբ եւս զարդարել։ Վարեցեալս կեանս առանց քաջալաւութեան՝ բազմաժամանակեայ մանկունս ասելի է։ Աբրահամ էր ծերունի զանցեալ՝ քաջալաւութեան աճումն։ Առ ի քաջալաւութիւն միաբանութեան յարմարեալք. (Փիլ.։)
a prosperous or happy old age.
Քաջամանկութիւն, ծերութիւն բարեբախտիւ, ի քաջածերութեանն վիճակ բարերախտութեանն։ Զքաջածերութեանն ի կենացն ի դիներբուացն ըստ նմին ժամանակի եւ այլն. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
good furniture;
strong or iron constitution.
Զբանականին քաջակազմութեան օրէնս տարորիշ (յանբանից) յարդարէ. վասն զի անբանքն ոչ ունին՝ որով արգելուն զհեշտութիւն. (Լծ. ածաբ.։)
sightliness, comeliness.
Տապանակ ինչ. յորում ամենայն առ ի գեղեցկութիւն եւ ի քաջակերպութիւն եւ ի շնորհս իրք իցեն. (Նոննոս.։)
of lofty stature, tall, well-shaped.
Ունիս զսոսինձն քաջահաս, որով մածնուն թեւք արծուեաց. (Վանակ. յոբ.։)
highly renowned, far-famed, celebrated, very famous.
Իսկ հետեւամարտութիւն առաւել քաջանուն բանիւ զյաղթանակն ունի գովութեան։ Հանգոյց զերկիրն քաջանուն փրկութեամբ. (Պիտ.։ Ճ. ՟Ա.։)
very pointed, very cutting.
Ունելով ընդ իւր երկու դանակս քաջասուրս. (Ուռհ.։)
very glorious, majestic, magnificent.
Եւ դոքսիա, որ թարգման քաջափառ. զոր յեղանակեմք չարափառ, (վատափառ) մանաւանդ՝ քան թէ քաջափառ. (Վրք. ոսկ.։)
floor.
Իսկ ի քառիցս ոմն, եւ այլն։ Ի սահմանելի քառից տարերաց զգայականաց։ Ի գրութենէ խառնութեան քառից յեղանակեալ տարերաց. (Նար. ՟Ձ՟Զ. Նար. խչ. եւ Նար. կուս.։)
Եւ զգալի տարերց քառից՝ հակառակաց միաբանից։ Ծաղկանց քառիւք ընդ սոյն խառնութեամբ նշանակեցեր։ Ի քառեացս բնութեանց մեզ բաղկանալ. (Ժմ.։ Գանձ.։ Մագ. ՟Ե։)
cf. Քառաբաշխ.
Քառաբաժ գետոյն յարձակումն։ Քառաբաժ գետովքն զանազանեալ։ Ի չորս բաժանումն լերինն՝ զքառաբաժ ծագումն (կամ ծաւալումն) աւետարանին նշանակէ. (Զքր. կթ.։)
divided in four parts.
Քառաբաժ գետոյն յարձակումն։ Քառաբաժ գետովքն զանազանեալ։ Ի չորս բաժանումն լերինն՝ զքառաբաժ ծագումն (կամ ծաւալումն) աւետարանին նշանակէ. (Զքր. կթ.։)
having four forms.
Զքո ձեւդ քառակերպեալ նշանակեմք ի քարս եւ ի փայտս եւ յամենայն տարրական գոյացութիւնս. (զքր. կթ. խչ։ եւ Գանձ.։)
quadrangular;
tetragone;
— վանաց, cloister.
Որպէս Ձեւ երկրաչափական, եւ Համեմատութիւն թուաբանական.
having four angles, quadrangular.
Որպէս Ձեւ երկրաչափական, եւ Համեմատութիւն թուաբանական.
cf. Քառասնամեան.
Իբրեւ լցաւ նորա քառասնամեայ ժամանակք։ Քառասնամեայ ժամանակ կերակրեաց զնոսա յանպատի։ Քառասնամեայ էի ես, յորժամ առաքեաց զիս մովսէս. (Գծ. ՟Է. 23։ ՟Ժ՟Գ. 18։ Յես. ՟Ժ՟Դ. 7։)
quadragenarious;
of forty years.
Իբրեւ լցաւ նորա քառասնամեայ ժամանակք։ Քառասնամեայ ժամանակ կերակրեաց զնոսա յանպատի։ Քառասնամեայ էի ես, յորժամ առաքեաց զիս մովսէս. (Գծ. ՟Է. 23։ ՟Ժ՟Գ. 18։ Յես. ՟Ժ՟Դ. 7։)
forty days.
Քառասուն աւուրք. քառասնօրեայ ժամանակ.
of forty days.
Քառասնօրեայ ժամանակ, կամ ժամանակս. (Շ. մտթ.։ Արծր. ՟Ե. 5։)
cf. Քառակերպ.
Կամ թէ զտապանակն քաւութիւնաբեր, եւ նոյն ինքն քառատեսակ. (Անան. եկեղ։)
four yeas.
Քառամեայ ժամանակ. զամս չորս.
four-coloured.
Զքառերանգ նիւթս զարդու արքունական ճեմարանիս, զիշխանականին ասեմ մասունս. (Սկեւռ. լմբ.։)
quadrature;
quartation.
Փոխանակ սրբոյ երրորդութեանն քառորդութիւն անվայելուչ տարօրինապէս խորհեցան. (Սանահն.։ եւ Ոսկիփոր. Իբր յԱթանասէ։)
to liken, to assimilate, to form, to proportion.
Եդեալ լինի նահատակացն մրցանակն, որք քատակեն զբնութիւն։ Զայս իրաց աշխարհիս. (Փիլ. լին.։)
cf. Քատակ.
Յոյժ տպաւորագոյն քատակութեամբն փոխանակ աղաւնոյն շղաբերի երեւեալ հոգին սուրբ։ Քատակութիւն ամպոյն վրիպեաց զսուրբ մարմինն. (Թէոդոր. խչ.։ Ճ. ՟Գ.։)
craggy topped.
Բանակեալ էր մերձ ի քարագլուխն։ Զքարագլուխն բնաւ ոչ իմացան։ Դէպ ի քարագլուխն փախուստ առնէին, (կամ դէմ փախըստի ի քարագլուխն արարին), եւ սկսան յահաւոր բարձրութենէ վիմացն ի վայր հոսիլ. (Մամիկ.։)
cut from stone;
steep, rugged.
Էր քաղաքն (անի) շուրջանակի քարակտուր, եւ էր գետն խուրիան շրջապատ. (Ուռհ.։)
Դիցես ի քարանձաւս զբոյն քո։ Եթէ գիտիցե՞ս զժամանակ ծննդեան յամուրաց քարանձաւաց։ Ելին ի քարանձաւին։ Անգղ ի վերայ բունոյ նստեալ՝ դարդարիցէ ի քարանձաւս վիմաց։ Ի քարանձաւաց լերանց ձայնից արձագանգաց (այսինքն գլորելով վիմաց).եւ այլն։
cf. Քարաբոյս;
morphew.
Ազգ բուսականց՝ առաջին, քոսն ի քարինս ... Առաջինն է քարաքոսն, որ մօտ է ի հողն։ Քարաքոսն փոշին է, զոր բերէ հողմ եւ արկանէ զքարամաբն, եւ ըստ ժամանակին արմատանայ եւ բուսանի. (Ոսկիփոր.։)
throwing, flinging or casting stones;
ballista, catapult;
— բարբառ, biting words;
իբրեւ — մի, a stone's cast or throw;
— առնել, to precipitate;
— լինել, to throw stones;
to fling at one.
πετροβόλος lapides ejaculans ἑξακοντίζων σκώματα jaculans dicteria. Որ ընկենու զքար իրական կամ նմանական.
obelisk, cippus;
cf. Կոթող.
Մնտսջիք իբրեւ զքարկոթող մի նշանակեալ ի վերայ բլրոց. (Գէ. ես.։)
cf. Քարակոփ.
Գործ քարկռի՝ քարկոփ շուրջանակի. (՟Ա. Մակ. ՟Ժ՟Գ. 27։)
litharge;
cf. Մարդասանկ.
to draw, to drag, to pull or haul about, to drag along, to lead away;
— յինքն, to attract, to win, to gain or bring over;
— ընդ գետին, to drag on the ground;
— առ դատաւորն, to lead or drag before the judge, to bring to justice;
յարտասուս —, to stir to pity, to affect, to move;
— զոք, to defame, to slander, to bite.
Ի քարշել մերձակայ յաւիտենիս՝ ո՞չ ապաքէն ի յետին ժամանակս ասեմք մարդանալ զբանն Աստուածոյ Մեկն. (ղեւտ.։)
cf. Քարտէս.
Որ զհրովարտակս ոք արքունի պատառէ, ոչ միայն զքատն փոխանակ քարտին պահանջէ. (Մանդ. ՟Ժ՟Դ։)
cf. Քարտէս.
Որ զհրովարտակս ոք արքունի պատառէ, ոչ միայն զքատն փոխանակ քարտին պահանջէ. (Մանդ. ՟Ժ՟Դ։)
cf. Քարտէս.
Որ զհրովարտակս ոք արքունի պատառէ, ոչ միայն զքատն փոխանակ քարտին պահանջէ. (Մանդ. ՟Ժ՟Դ։)
card, paper, parchment;
cartoon, pasteboard;
letter;
book.
Որ զհրովարտակս ոք արքունի պատառէ, ոչ միայն զքատն փոխանակ քարտին պահանջէ. (Մանդ. ՟Ժ՟Դ։)
acetous, acid, pungent;
corrupt, spoiled;
*stewed fruit.
Խմորեալ ինչ, որ է քացախուտ վարք չարութեան։ Խմոր՝ քացախուտ չարութեան է նշանակ։ Զքացախուտ չարութիւնս քաղցրացուցեալ. (Խոսր.։ Վրդն. ել.։ Երզն. մտթ.։)
place or instrument of expiation;
purgatory;
*catafalco.
ՔԱՒԱՐԱՆ ասի առ մեօք եւ Մաքրարանն, այսինքն առժամանակեալ կայարանն հոգւոց սրբազան ննջեցելոց. ըստ լտ. բուրկաթօռիում. purgatorium. զորմէ տե՛ս ի բառն ՄԻՋԱՄԵՂ, եւ ՄԱՔՐԱՐԱՆ։
to expiate, to atone for;
to justify;
to propitiate, to satisfy, to conciliate, to render favorable or propitious;
աստուած, քաւեա զիս զմեղա ւորս, God, be merciful to me, a sinner;
քաւեալ եմ ես, I am innocent.
Եւ այն՝ որ ասացն շմաւոնի ի ժամանակի, իբրեւ քաւեացն զնա, ե՛րթ յետս. (Եփր. համաբ.։)
expiation, atonement, pardon, propitiation;
— or, սեղան, քաւութեան, libation;
propitiatory;
զոհ քաւութեան, offering.
ՔԱՒՈՒԹԻՒՆ. ἰλαστήριον propitiatorium. եբր. քաֆօրէթ. Տուն եւ տեղի եւ սեղան քաւութեան. քաւարան. սրբութիւն սրբոց. կափարիչ տապանակին.
Արասցե՛ս զքաւութիւնն խնկակալ յոսկւոյ սրբոյ։ Լինիցին քրոբէքն՝ մի ի միոջէ կողմանէ, եւ մի ի միւսմէ կողմանէ քաւութեանն։ Արարին զքաւութիւնն ի վերայ տապանակին։ Յանդիման քաւութեանն՝ որ է ի վերայ տապանակի վկայութեանն։ Ամպով երեւեցայց ի վերայ քաւութեանն. (եւ այլն։ Իսկ Եզեկ. ՟Խ՟Գ. մեծ եւ փոքր քաւութիւն կոչին գաւիթք տաճարին։)
sister-in-law (wife's sister).
Քոյր հարսին՝ քենի կոչի փեսային. քենի. իտ. (որք նշանակեն եւ զքոյր փեսային, եւ զկին եղբօրն)
Բդեշխն վրաց աշուշայ ուներ կին զքենի մեծին վարդանայ։ Որ առնէ զքենի կին։ Մեռանէր մոնոմախ, եւ թագաւորեաց փոխանակ նորա քենի նորա կիւռա թօտօռն քոյր կիւրա զոյի. (Փարպ.։) (Կանոն. Ուռհ.։)
grammarian;
grammar;
*spelling-book, primer.
ՔԵՐԱԿԱՆ ա. γραμματικός, -κή, -κόν grannaticus, -ca, -cum;
grammaticalis. իբր Քերականական, եւ քերթողական կամ բանաստեղծական, եւ ճարտար՝ կամ արուեստական ոճով.
to erase, to scratch out;
to scrape, to scratch, to grate, to graze, to rasp, to plane, to polish;
to rub the skin off, to excoriate, to flay, to lacerate, to torture;
to take away, to remove, to annul;
to engrave, to inscribe, to write;
— առ, to graze, to touch slightly;
— առ ափամբք, to skirt, to coast along, to keep close to the shore;
— զափամբք, to go terra a terra, to sail along the coast;
— զամօթն ի բաց —, to lay aside all sense of shame, cf. Ունչք.
Առել խեցի՝ քերէր զթարախն։ Մաշեցի զկոշտս երկրի՝ առ ի զթարախս քերելոյ։ Քերեսցէ զտունն ի ներքոյ շուրջանակի։ Քերեաց ճարտարութեամբ զամենայն կեղեւ նորա։ Եթէ ի պղնձի անօթ եփեսցի, քերեսցէ զնա, եւ այլն։
to flay, to strip, to excoriate, to peel off;
to make, to compose, to write;
to versify, to poetize.
Դատելով (յատենի՝) ոսկի նշանակ (գաւազան) ունել, քերթելով զմինովս. (Պղատ. մինովս.։)
Քերթեալ է, որ ըստ հնչման յատկութեան նմանակի ասացեալ է. (Թր. քեր.) ուր օրինակ դնի ի հյ. անյարմար. ո՛րդոն, խաղմ, վրդով, յոյզ. այլ ի յն. ասի, ո՛րդոն, խոխոջ, կրճտումն, շչիւն, շաչիւն, շառաչիւն։
poetical;
grammatical;
— ազատութիւն, poetical license.
Քերթողականս ախորժակ։ Զրուցատրութիւն ըստ ներգոյս քերթողական յեղանակս։ Քերթողական շարագծաց։ Քերթողական մեծ արհեստի։ Զիմաստս հաւաքեալ՝ զաստղաբաշխականն, զքերականն եւ ըզքերթողականն. (Պիտ.։ Թր քեր։ Յհ. կթ.։ Լմբ. ի շնորհ.։ Ճ. ՟Ը.։)
ՔԵՐԹՈՂԱԿԱՆ. γραμματικός grammaticalis. Քերականական.
Պղատոն ոչ կարծէ զուսմնականն մասն գոլ իմաստասիրութեան, այլ նախակրթութիւն ինչ, որպէս եւ քերթողականն։ Քան զայլ արհեստ ասեմ եւ զմակացութիւն, քան զքերթողականն ամես, եւ զճարտասանականն. (Սահմ. ՟Ա։)
cf. Քերթութիւն.
Որ ինչ թերեւս զնոյն իսկ զքերթողն քերթուածքն զուարճացուցանէ՝ եղանակաւ եւ կամ դաշամբ. (Պղատ. օրին. ՟Բ։)
cf. Քթթելիք.
Զի թէ քթթումն մի ականլ ժամանակ ասի, ո՞րչափ եւս արտաբերութիւն բանին լեզուաւն. (Երզն. քեր.)
cf. Քթթելիք.
Զի թէ քթթումն մի ականլ ժամանակ ասի, ո՞րչափ եւս արտաբերութիւն բանին լեզուաւն. (Երզն. քեր.)