pomegranate-tree;
—ք, դրախտ նռնենեաց, pomegranate-grove.
· Calfa
Եւ դիակունք սուրբ մանկանցն որպէս զծաղիկ նռնենեաց հարեալ ի կարկտէ. (Շար.։)
cf. Նսեմ.
· Calfa
Զհոգին մթին նսեմական՝ զանկեալ ի հող այս նիւթական։ Եւ զարեգակն անստուերական՝ ի գուբ ծածկեն նսեմական. (Յիսուս որդի.։)
cf. Նսեմ.
· Calfa
Զհոգին մթին նսեմական՝ զանկեալ ի հող այս նիւթական։ Եւ զարեգակն անստուերական՝ ի գուբ ծածկեն նսեմական. (Յիսուս որդի.։)
anus, fundament, breech, bottom.
· Calfa
(Արիոսի) ընդ աղբոյն անկանէր եւ տեղի նստոյն. յայնժամ եւ կոչեցեալն ի բժշկաց նախաղի ուղղակի՝ նոյն ժամայն անկանէր ընդ տեղի նստոյն. (Սոկր. ՟Ա. 38։)
seat, residence;
— փեթակի, the bottom of a bee-hive.
· Calfa
Վասն մկան, թէ ի մեղուանոցն անկանիցի. եթէ զնստոցաւն լինիցի՝ անհպելի ի մաղսն. (Կանոն.։)
subtility, cavilling, quibble, quirk, sophistry.
· Calfa
Բե՛ր դարձեալ քեզ՝ զոր իւրաքանչիւրում (անկ) ասասցուք նրբաբանութեամբ. (Մեկն. ղեւտ.։)
thin or slender branches.
· Calfa
Նռնենին ասէ. ագահ է ակն անկողին եւ ես նրբոստ եւ ծանրապտուղ. (Մխ. առակ. ՟Ժ՟Դ։)
to prick up the ears, to listen attentively.
· Calfa
ՇԱԿԱՆՋԱՆԱՄ ՇԱԿԱՆՋԱՆԵՄ ՇԱԿԱՆՋԵՄ. ἁνορθόω τὰ ὧτα aures surrigo, sive sursum vel rursum erigo. գրի եւ ՍԱԿԱՆՋԵԼ, ԱԿԱՆՋԵԼ. Զականջս տնկել կամ ուղղել առ ի յստակ լսել. ուշով ունկն դնել. անկաճ տնկել՝ տալ.
profit, interest, fruit, gain, lucre;
advantage, good, benefit, utility, emolument;
interest, usury;
— օգտի or օգտութեան, utility;
սէր —ու, love of lucre;
ի — օգտի իւրեանց, for their advantage;
for the benefit of them;
ոչ առ ի — ինչ օգտի բարբառիմ, be sure I speak disinterestedly;
ի —ս հարկանիլ, —ու զհետ լինել, կրթիլ, մտանել, to become avaricious, to be greedy of gain;
— բերել, to be profitable, to profit, to produce gains;
բառնալ զ— ուրուք, to clip a person's profits or gains;
ի — ածել, to invest, to put out at interest, cf. Շահեցուցանեմ;
some dance;
—ս առնել, to dance;
shah;
— պարսից, Shah or king of Persia.
· Calfa
Ինձ կեանք Քրիստոս է, եւ մեռանել՝ շահ։ Որ ինչ ինձ շահն էր, զայն վնաս համարիմ վասն Քրիստոսի։ Յայսմ գործոյ է շահ մեծ։ Շահս բազումս տայր։ Հատաւ յոյս շահի նոցա։ Տայր ճարտարացն լինել ոչ սակաւ շահ։ Տօնավաճառ շահից։ Ցանկութիւն շահից։ Մեծատունն հանդերձ շահիւքն իւրովք թարշամեսցի.եւ այլն։
cf. Շահապետ.
· Calfa
Ի վերայ մանկանց եկեղեցւոյ կացին առ մեօք շահապք եւ պարետք. (Սարկ. քհ.։)
love of gain, selfishness, covetousness, venality.
· Calfa
Սէր շահից անկարգ. ագահութիւն.
seat of Government, capital, metropolis.
· Calfa
Փախստական անկան ի մեծ շահաստան (ի դավրէժ). (Եղիշ. ՟Գ։)
cf. Շահատակեմ.
· Calfa
Յայսկոյս յանկոյս շահատակէին. (՟Գ. Մակ. ՟Դ. 9. (յն. երթային)։)
to cement, to plaster;
to smear, to dirty, to soil, to contaminate;
— զձեռս արեամբ, to imbrue one's hands in blood.
· Calfa
Ի բերանոց մանկանց յոլով ի բաց թափեալ ործն զկերակուրն եւ զըմպելին շաղախէ. (Բրսղ. մրկ.։)
to prate, to chat, to babble, to tattle, to prattle.
· Calfa
Շաղակրատէ շրթամբքն, որում ոչ համաձայնի միտքն։ Ախմարք են, եւ անկարգ եւ յիմար բանից շաղակրատօղք։ Չեմ ես յիմարեալ, որ լռեմս, այլ նոքա՝ որ շաղակրատեն զոր ոչն գիտեն. (Լմբ. ժղ. եւ Լմբ. թղթ. առ լեւոն։)
cf. Շաղակրատումն.
· Calfa
Անզգամն ի սատակումն անկցի յաղագս իւրոյ շաղակրատութեանն. (Ածաբ. ժղ.։)
Տանիմք զնոցա բամբասանսն եւ զշատխօսութիւն որպէս զմանկանց շաղակրատութիւն. (Լմբ. առ լեւոն.։)
charlatanry, extreme verbosity, prating, chattering.
· Calfa
Անզգամն ի սատակումն անկցի յաղագս իւրոյ շաղակրատութեանն. (Ածաբ. ժղ.։)
Տանիմք զնոցա բամբասանսն եւ զշատխօսութիւն որպէս զմանկանց շաղակրատութիւն. (Լմբ. առ լեւոն.։)
entwined, conjoined, united;
s. gr. syllable.
· Calfa
ՇԱՂԱՇԱՐ. գ. Նիւթական թարգմանութիւն յն. ձայնիս συλλαβή syllaba. որ է Փաղառութիւն. վանկ. սիղղոբայ. (օրինակքն իսկ առաւել ի դէպ գան յունին, քան հայումս).
Այլ սակայն բան թրակացւոյն ի յոյնն՝ հայի ի վանկս կազմեալս ի ձայնաւորաց ի եւ բաղաձայնից այլեւայլ առոգանութեամբք։
to entwine, to connect, to combine;
to compaginate.
· Calfa
Որ ցանկութեամբ հայեցաւ ի կին, իսկոյն մտօքն շաղաշարեցաւ ընդ նմա. (Երզն. մտթ.։)
twined, twisted, wound round, entwined.
· Calfa
Բազմաման եւ շաղապատ, աղամող բազմապատիկ՝ որպէս օձին շարժումն, այսպէս եւ հեշտ ցանկութեան. (Փիլ. այլաբ.։)
to implicate, to involve;
to mix, to mingle, to knead;
to dilute;
to soil, to stain.
· Calfa
Շաղի ընդ ցանկութիւնս (հոգին)։ մարմին կարի շաղի ընդ մեղսն. (Իգն.։ Շաղի զամենայնիւ որպէս ուռկանաւ. Պիսիդ.։)
to teach, to instruct in, to lecture, to be a teacher or professor of, to profess, to enlighten, to form, to make erudite or wise.
· Calfa
Զանկարծականն ուսուցանիցիս։ Որք զհաւատալն ի մի աստուած հայր ամենակալ ուսուցեալ լինին. (Սեբեր. ՟Դ։ Կոչ. ՟Ժ։)
cf. Ուսուցող.
· Calfa
διδάσκων, διδάσκαλος docens, magister. Ուսուցանօղ, ուսուցօղ. վարժապետ. վարդապետ. կրթիչ. մանկավարժ. դաստիարակ. եւ Առաջնորդ. ուղեցոյց. վարպետ, սորվեցնօղ.
from some place;
— —, from several places, in all directions;
ամենայն —, on all sides;
from all quarters;
այլ —, այլուստ —, from another side, elsewhere, in or from another part;
բազում —, յոլով —, from many places;
often, in many ways;
ոչ —, ոչ — այլ —, from no other place, from no other part;
երկիւղ եւ ոչ —, no fear;
ոչ — է իշխանութիւն, եթէ ոչ յաստուծոյ, there is no power but from God;
ոչ գոյր — նմա պատերազմ, no war was undertaken in his time.
· Calfa
ՈՒՍՏԵՔ ՈՒՍՏԵՔ. մ. Յայլեւայլ տեղեաց. ի կողմանց կողմանց. աստի եւ անտի. ասկից անկից.
whence, of which, of what;
whence ? from where ? from what place ? from whom ? from what ?
so, for that reason, on that account;
well, then, consequently, in consequence;
— ճանաչես զիս, how comes it that you know me ?
— գաս, whence comest thou ?
— ես, whence are you ?
— է ինձ այս զի, how is it that it happens to me ? how is it that ?
— եւ, — եւ իցէ, from any place whatever, where you like.
· Calfa
ՈՒՍՏԻ. շ. ὄθεν unde, ideo, propterea. Վասն որոյ. վասն այսորիկ. նմին իրի. ապա ուրեմն. ուստի, անանկ է նէ.
worm, moth, grub, caterpillar;
rust;
cancer;
corrosive-sublimate, protochloride of mercury;
— ցորենոյ, weevil;
— պանրոյ, maggot, mite;
— փայտի, pulsator, death-watch.
· Calfa
βρῶσις erosio, aerugo եւ ἐρποώδης , vim serpendi habens, cancer. որ եւ ՈՒՏԻՉ. Ուտօղ կամ կերիչ որդն, ճճի կրծօղ եւ մաշօղ ձորձոց, փայտից, եւ բուսոց եւ այլն. երր. ցեց. մէց. ժանկ. եւ Քաղցկեղ.
worm-eaten, rotten.
· Calfa
Հալեալ յուտճէ. կերեալ յորդանց, ի փտութենէ, ի ժանկոյ.
cf. Ուրախարար.
· Calfa
Կայցցէ առաջի սեղանոյն աստուծոյ ուրախացուցչի զմանկութիւն նորա. (Ոսկիփոր.։)
to deny;
to disavow, to disown, to disclaim;
— զհաւատս or — ի հաւատոց, to abjure one's faith, to apostatize, to turn apostate, to renounce, to forswear;
— զանձն, to renounce, to deny oneself.
· Calfa
Որ յառաջն ուրանային ծանեան՝ զի աստուած ճշմարիտ է։ Ուրանան գիտել զքեզ ամպարիշտք։ Որ ուրասցի զիս առաջի մարդկան, ուրացայց եւ ես զնա առաջի հօր իմոյ։ Խոստովան եղեւ, եւ ոչ ուրացաւ։ Զքեզ ոչ ուրացայց։ Ուրացաւ, եւ եւ ասէ, ոչ գիտեմ զնա։ Եւ դուք զսուրբն եւ զարդարն ուրացարուք։ Ուրասցուք զամբարշտութիւն եւ զաշխարհական ցանկութիւնս։ Ուրասցի զանձն իւր.եւ այլն։
cf. Ուրացութիւն;
յ— լինել, կալ, cf. Ուրանամ;
յ— լինել յերախտեաց, to be unmindful of favours received, to pay a favour with ingratitude, to be ungrateful, unthankful;
յուրաստ լինիմ, to deny, to disown.
· Calfa
Եւ յայնմ եւս դառն տանջանս՝ զոչ, եւ զուրաստ կալեալ՝ չլինէին խոստով. (Կաղանկտ.։)
conduct, water-pipe, channel, trench, gutter;
drain.
· Calfa
Աստուած՝ զօրէն յորձանաց ուխից զարկածս չարութեանն ընդ այլ ուրդս արձակել ցանկացեալ. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
then, consequently;
some where, in some place;
about, near;
some, certain;
աստ —, here;
անագան —, too late, in the end, at last, after much time, finally;
վաղ —, already, before;
վերագոյն —, above;
before;
զքառասնամենիւք — էր, he was about forty years old.
· Calfa
Ուրեմն ըստ եռանկիւնոյ, եւ ուրեմն ըստ վեցանկիւնոյ եւ այլն. (Շիր.։)
somewhere, in some place;
one, some, certain;
some place;
ոչ —, no where;
թէ — գայցէ ի տուն, if he ever returns home;
ի քաղաքի —, in a city;
ի տեղւոջ —, in a place;
ամենայն —, every where;
— —, in some places;
— —, է —, sometimes;
բազում —, in many places.
· Calfa
Ի տեղւոջ ուրեք։ Յանկեան ուրեք. (Ղկ. ՟Ժ՟Ա. 1։ Գծ. ՟Ի՟Զ. 26։)
cf. Ուրկութիւն.
· Calfa
Եմուտ յանդրիանոս ախտ ուրկութեան։ Ի գարշելի ցաւս անկանի՝ յուրկութիւն եւ ի բորոտութիւն։ Պատահէ նմա ցաւ ուրկութեան. (Խոր. ՟Բ. 57։ Ճ. ՟Գ.։ Վրդն. պտմ.։)
leprosy;
elephantiasis;
venereal disease.
· Calfa
Եմուտ յանդրիանոս ախտ ուրկութեան։ Ի գարշելի ցաւս անկանի՝ յուրկութիւն եւ ի բորոտութիւն։ Պատահէ նմա ցաւ ուրկութեան. (Խոր. ՟Բ. 57։ Ճ. ՟Գ.։ Վրդն. պտմ.։)
fantastic, imaginary, visionary, false, apparent, chimerical;
shadow, image, phantom, spectre;
idol, image;
rough-draught, sketch;
—ք, manes, shades, apparitions, ghosts, visions;
—ք մարդկան, statue, likeness;
— պղծութիւն, nocturnal pollution.
· Calfa
Ուրուականս իմն պատկեր երեւեցելոցն անկանել յաչսն (ի տեսութեան)։ Ոչ մարմնական ուրուական, այլ որակութիւն եւ այլն. (Նիւս. բն. ՟Է։)
sorcerer.
· Calfa
Ուրուարարն առնէ զպէսպէս տեսարանս շրջանկութեամբ մարմնոյն. (Բառ. ստեփ. լեհ.։)
the twenty fifth letter of the alphabet, and the nineteenth of the consonants;
seven hundred, seven hundredth.
· Calfa
Ի խորհուրդ տառիս նուագէ հոգելից քերթողն մեր՝ յուսումն մանկանց.
Չերդնուլ ... չբամբասել ... չըչարակնել, եւ չցանկալ մարմնոց, չլինել որովայնապարար, չարբենալ. (Ոսկ. մտթ.։)
Ոչ միայն զքահանայութիւնն չառ, այլեւ ի թագաւորութենէ անտի եւս անկաւ բորոտութեամբ։ Չհաւանականն իսկ անհաւատիցն առաւել հաստատեսցի ի միտս։ Որք յանցաւորս որպէս ի չանցաւորս յուսայցեն։ Յորժամ հասանէ դեւն ի մոլին, զչլուրս եւ զչլեալս տայ խօսել։ Արդարութիւն՝ ոչ միայն առ ընչիցն չագահելոյ, այլեւ որ այլով ախտիւք չախտանայցէ։ Արտաքին յունաց չիմաստուն իմաստունքն. (Ոսկ. ես.։)
low birth, ignobility;
vileness.
· Calfa
Անցանելով ըստ սահման բնութեան՝ անկանիցիմք ի չազնուութիւն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 21։)
· Calfa
Կանայք նոցա անմիտք, եւ չարաբար մանկունք նոցա։ Այր չարաբար՝ բազումս տուժեսցի. (Իմ. ՟Գ. 12։ Առակ. ՟Ժ՟Թ. 19։)
ill-nature, wickedness, malignity, iniquity, malevolence;
immorality.
· Calfa
ՉԱՐԱԲԱՐՈՒԹԻՒՆ. որպէս Չարարուեստութիւն. խորամանկութիւն. դաւ.
fierce as a wild beast;
mordacious, biting.
· Calfa
(Ցանկութիւն) չարագազան եւ ժանտատեսակ իբրեւ զգորտն. (Անյաղթ հց. իմ.։)
very bad, worse;
more wicked;
of a bad colour;
cf. Չարաչար;
եւ որ —ն էր, and that which was most deplorable.
· Calfa
Փոխանակ ցանկալի տեսլեանն ... դառնայ եւ լինի չարագոյն՝ չարատեսիլ. (Մծբ. ՟Ժ՟Գ։)
evil-doing, wicked, delinquent, criminal, rascally, nefarious, felonious.
· Calfa
ՉԱՐԱԳՈՐԾ. Դաւաճան. չարարուեստ. նիւթիչ չարեաց. խորամանկ.
Չարագործ մտածութիւն, կամ խորամանկութիւն. (յն. մի բառ՝ չարամտութիւն) (Աթ. ՟Է։)
cf. Չարադեւ.
· Calfa
Որ զնորա՝ զօրէն բարի բժշկի՝ զջերմն հալածեսցէ, եւ զախտն եւ զհիւանդութիւնս եւ զանկարգութիւնս ի թշուառական եւ ի չարադիւակ կենաց նորա բժշկելով. (Փիլ. լին. ՟Դ. 216։)
cruelly tormented, ill-treated, vexed, oppressed;
very painful, very grievous;
— տանջել, to torment, to torture;
— մեռանել, to die under atrocious tortures.
· Calfa
Ընդմէջ անկեալ հեշտութեանցն հատման՝ չարալլուկ կարեաց նեղութեանն. (Պիտ.։)
very bad, cruel, intolerable, insufferable;
balefully;
— ցանկութիւնք, evil, bad passions.
· Calfa
of evil origin, bad, wicked;
bad, unpleasant, disagreeable.
· Calfa
Լինի մեղացն չարահաւ ցանկութիւնն։ Չարահաւքն հեշտ ախաք եւ ցանկութիւնք. (Փիլ. լին. ՟Ա. 47։ ՟Բ. 7։)