fortune to have good children.
· Calfa
Բազմամանկութիւն, քաջամանկութիւն, ծերութիւն բարեբախտիւ. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
εὑπαιδία felicitas in habendis bonis liberis. Յաջողութիւն ունելոյ զմանկունս, կամ ունելն զաւակս ընտիրս.
quadrangular;
tetragone;
— վանաց, cloister.
· Calfa
Օրհնեալ ես փայտ սուրբ ... քառանկիւնտախտակ։ Կանգնէ զքառանկիւն սեղան խաչին։ Տաճար մի քառանկիւն։ Քեզ քառանկիւն կողմ աշխարհին՝ անտեսաբար երկրպագեն. (Անյաղթ բարձր.։ Շար.։ Արծր. ՟Ե. 7։ Յիսուս որդի.։)
Տարածումն յատակաց գետնոյն կառուցման ... ի կայս քառանկիւն կերպի հաստատեցաւ. (Նար. խչ.։)
Ներկէ զեղջիւր քառանկիւնի խաչիս. (Շ. բարձր.։)
Ոչ կարօղ է ասել զեռանդիւիցն զձեւ՝ քառանգիւնի։ Զեռանկիւնին եւ զքառանկիւնին. (Կիւրղ. գանձ.։ Անյաղթ պորփ.։ Անյաղթ որակ.։)
Քառանկիւնի դարձեալ. վասն զի ամենայն թիւ ղինքեան բազմապատկելով՝ զքառանկիւնի թիւն բացակատարէ. որպէս, հնգիցս հինգ քսան եւ հիգ. (Սահմ. ՟Ժ՟Է։)
Ի թիւս՝ աւելորդ (իմա՛ կոճատ) քառանկիւնի. (՟Ա. ՟Գ. ՟Ե. ՟Է. ՟Թ ՟Ժ՟Ա. եւ այլն։ Ուղղորդ քառանկիւնի. ՟Ա. ՟Դ. ՟Թ. ՟Ժ՟Զ. ՟Ի՟Ե. ՟Լ՟Զ. եւ այլն. Սարկ. տոմ.։)
Ի չորից քառանկիւնաց։ Իսկ քառանկիւնաց։ Իսկ քառանկիւնոյն նոյնպէս հինգերորդն ի միակէն։ Երկոտասանիցն թիւ բաղկանայ յառաջնոցն յերկուց քառան կիւնեաց՝ ի չորից եւ յինննէն. (Փիլ. լին.։)
ՔԱՌԱՆԿԻՒՆ ՔԱՌԱՆԿԻՒՆԻ. τετράγωνος quadrangulus, quadratus. Ունօղ զչորս անկիւնս. չորեքանկիւնի. քառակողմ. քառակուսի. քառաթեւ.
having four angles, quadrangular.
· Calfa
Օրհնեալ ես փայտ սուրբ ... քառանկիւնտախտակ։ Կանգնէ զքառանկիւն սեղան խաչին։ Տաճար մի քառանկիւն։ Քեզ քառանկիւն կողմ աշխարհին՝ անտեսաբար երկրպագեն. (Անյաղթ բարձր.։ Շար.։ Արծր. ՟Ե. 7։ Յիսուս որդի.։)
Տարածումն յատակաց գետնոյն կառուցման ... ի կայս քառանկիւն կերպի հաստատեցաւ. (Նար. խչ.։)
Ներկէ զեղջիւր քառանկիւնի խաչիս. (Շ. բարձր.։)
Ոչ կարօղ է ասել զեռանդիւիցն զձեւ՝ քառանգիւնի։ Զեռանկիւնին եւ զքառանկիւնին. (Կիւրղ. գանձ.։ Անյաղթ պորփ.։ Անյաղթ որակ.։)
Քառանկիւնի դարձեալ. վասն զի ամենայն թիւ ղինքեան բազմապատկելով՝ զքառանկիւնի թիւն բացակատարէ. որպէս, հնգիցս հինգ քսան եւ հիգ. (Սահմ. ՟Ժ՟Է։)
Ի թիւս՝ աւելորդ (իմա՛ կոճատ) քառանկիւնի. (՟Ա. ՟Գ. ՟Ե. ՟Է. ՟Թ ՟Ժ՟Ա. եւ այլն։ Ուղղորդ քառանկիւնի. ՟Ա. ՟Դ. ՟Թ. ՟Ժ՟Զ. ՟Ի՟Ե. ՟Լ՟Զ. եւ այլն. Սարկ. տոմ.։)
Ի չորից քառանկիւնաց։ Իսկ քառանկիւնաց։ Իսկ քառանկիւնոյն նոյնպէս հինգերորդն ի միակէն։ Երկոտասանիցն թիւ բաղկանայ յառաջնոցն յերկուց քառան կիւնեաց՝ ի չորից եւ յինննէն. (Փիլ. լին.։)
ՔԱՌԱՆԿԻՒՆ ՔԱՌԱՆԿԻՒՆԻ. τετράγωνος quadrangulus, quadratus. Ունօղ զչորս անկիւնս. չորեքանկիւնի. քառակողմ. քառակուսի. քառաթեւ.
quadrisyllable.
· Calfa
ՔԱՌԱՎԱՆԿ կամ ՔԱՌԱՎԱՆԳ. Յօգեալ ի չորից վանկից կամ ի քառեակ փաղառութեանց.
Ոյր չիք անկողին. գետնախշտի. գետնի վրայ պառկած. տէօշէկսիզ.
Անվերարկուք, եւ անանկողինք. (Եղիշ. ՟Ը։)
ἅστατος. instabilis, inconstans, caducus. Որ չունի զկայս կամ չառնու զկայ. անկայ. անկայական. անհաստատ. շարժուն. անտեւական. փոփոխական. անցաւոր. չկայնօղ, չկեցօղ. տուրմազ, էյրէթի, գարարսըզ.
Անկայուն ի հաստատութեանց։ Իբր զանկայուն հոսեալ սասանի. (Նար. ՟Հ՟Ա. ՟Ձ՟Ե։)
Զանկայունս զայսոսիկ զկեանս՝ ջո՛ւրս եւ խորս ծովու կոչէ. (Նիւս. կուս.։)
Տէր մեր էջ յերկնից ի հոսանուտ եւ յանկայուն յայս մեր բնութիւնս (որպէս Յովնան ի ծով). (Անան. նին.։)
Անկայուն գոյիւ զբաղեալք։ Անկայուն երկք։ Ի միտս անկայունս. (Նար. ՟Ե. ՟Խ՟Ը. եւ ՟Ի՟Ը։)
ԶԱստուածն ամենեցուն տեսանել կարծեցեալ (մանովէ՝) անկեանս զկեանս իւր կարծէր. (Փիլ. սամփս.։)
Մեզ կեանքս՝ անկեանք են (յերեսաց թշնամեաց). (Ոսկիփոր.։)
Ընդ անօրէնսն եւ ընդ անկնունքսն խառնակիմք. (Մանդ. ՟Ի. (որ ի Ճ. ՟Դ. ընդ անկնիքսն։))
Եթէ ի ծուլութենէ անկնուք ոք մեռաւ. (Կամրջ.։ Մաշտ.։)
Յորժամ ասիցեմք՝ աստուածայինս ննջումն գոլ՝ զարտաքս անջատումն Աստուծոյ եւ զանկցորդութիւնն ի նախախնամելոցս (նշանակեմք). (Դիոն. թղթ.։)
Զհանճարեղիցն, եւ զկարճամտացն զանկցորդութիւն. (Արծր. յռջբ։)
Ուրխորշ կարկամութեան անկանեալ իցէ. խորշոմեալ. կնճռեալ. կանճմտած, թնթռկած, քաշուած.
Ի ծառսնհինօրեալքն կարկամեալ խորշանկեալ՝ քոսոտեալ՝ ցամաք երեւի կեղեւն. (Վեցօր. ՟Ե։)
Բղխեալ յանկարծ կամ արտաքոյ կարծեաց.
Յաղբիւրէ սելովայ, որ յանկարծաբուղխն է. (Կիւրղ. թագ.։)
Զյանկարծաբուղխ բարերարութիւնն յայտ առնէ, եւ զզովացումն ոգւոց ծարաւեաց։ Զի այնպիսի են պարգեւքն Աստուծոյ՝ մեծամեծք եւ յանկարծաբուղխք. (Գէ. ես.։)
Գեհոն՝ Նեղոս ռինոկորուրեայ, որ յանկարծաբուխ թարգմանի. եւ յայտ անտի է՝ որ յանկարծ յորդեալ ծածկէ զդաշտն. (Ոսկիփոր.։)
(Եռանկիւն) ուղղանկիւն ա՛յն (է), որ ուղիղ ունի զանկիւնսն. (Եւկղիդ.։)
Ասէ եւրիպիդէս, եթէ ինձ պատուեալ լիցի ութերեակ. որ եւ քուեայ առաջին զսա անուանէ յաղագս ուղղանկեանցն. (Մագ. քեր. եւ Երզն. քեր.) իմա՛ ուղիղ անկեանց, կամ նման գոլոյ ուղղանկիւն ձեւոց։
Չորեքանկիւնի ձեւդ ամենայն ուրեք եդեալ՝ հաստատութեամբ ունի, ուղղանդիւնիս կատարելով։ Բաղկացաւ յուղղանկիւնոյ. քանզի ուղղանդիւնին բաղկացաւ եւ այլն։ Բնականագոյն թիւ՝ յուղղանկիւնոյ եռանկիւնոյն զօրութենէ. (Փիլ.։)
Զուղղանկիւնսն չորեսին առ միմեանս հայեցուցանէ։ Ի հայել ուղղանկիւնեացն առ տրամագիծն վերջին. (Շիր.։)
Քառանկիւնի եւ ուղղանկիւնի յարամանեալ։ Տաճարացն հրաշակերտութիւն յերեւելի ղակոնացի վիմացն ուղղանկեանցն պարածածկեալ. (Մագ. ՟Ժ՟Բ. ՟Ժ՟Գ։)
Թիւք, ուղղանկիւնի. ա, բ, գ, դ, ե, եւ այլն. (Սարկ. տոմ.։)
ՈՒՂՂԱՆԿԻՒՆ ՈՒՂՂԱՆԿԻՒՆԻ. ὁρθόγωνος, -ον rectangulus, -um ὁρθογώνιος, -ον rectangularis, -re. Որոյ անկիւնն է ուղիղ. ձեւ երկրաչափական՝ կազմեալ ուղիղ անկեամբք.
Երթեալ այնուհետեւ ի վանկունսն իւր՝ բերէր մեզ կերակուր ինչ դուզնաքեայ, եւ ջուր։ Գնայր ի մէնջ ի վանկունսն իւր. (Փարպ.։)
Ունել զհացիկն միայն, եւ զվանկունսն՝ ուր ագանիցին. (Թղթ. բարուքայ. (ըստ ոմանց՝ զծածկոյթն, զոր զգեցցին)։)
Զկարեւոր պէտսն, եւ վանկունս անգամ չյօժարիս տալ։ Մոլորեալ եւ օտար շրջիցի, եւ կարօտ վանկաց. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 25։)
day, daytime;
time, days, life;
— գործոյ, work-day;
— տօնի, feast-day, holiday;
օր ծննդոց, birth-day;
ուտիք օր, flesh-day;
օր պահոց, fast day;
օր մոխրոց, ash-wednesday;
տօն աւուրց յաւուրս, universary solemnity;
գեղեցիկ or գեղածիծաղ օր, fine, splendid day;
բարենշան՝ երջանիկ or երանաւէտ օր, fortunate, happy, lucky day;
չարագուշակ օր, unlucky day;
այս or զայս օր, today;
օր ընդ մէջ օր ընդ օրն, every other;
օր յօրէ, from day to day;
օր ըստ օրէ, quotidian;
day by day, daily, every day, more & more;
օր աւուր, աւուր աւուր, աւուրց յաւուրս, daily, every day;
առ օրին, նոյն օրին, the same day, in the same day, presently, soon;
զօրն ցերեկ, զօրն իբուն, all day, all day long, during the livelong day, from morning till night;
զօր ամենայն, every day, diurnal;
all day long;
մինչեւ ցօր հասարակ, till noon;
աւուրն, a day;
յաւուր միում, ի միում աւուրց, one day, a day, one fine day, some fine day;
յերկրորդում աւուր, the day after, next day;
ի միուսում աւուր, the day after, tomorrow;
հետեւեալ օրն, the following day;
յետ երկուց աւուրց, two days after;
յերիր աւուր, in three days;
ի նմին աւուր, the same day;
ի նմին իսկ աւուր, the very same day;
յօրէ յառաջնմէ, from the first day;
զամենայն աւուրս, every day, for ever;
յաւուրս մեր, in our days, in these days, in our time;
յաւուրս յետինս, in the latter days, latterly;
յաւուրսն յայնոսիկ, in those times or days;
յաւուրս նորա, under him, during his time;
որ օր, the day that;
զաւուրս, many days, long time;
միով օրով, of a day;
օր ի յօր or օր յօր առնել, to put off from day to day, to procrastinate, to defer, to delay;
օր սահմանել, to fix a day;
կալ զօրս զերեկ դատարկ, to waste the day, to remain idle all day;
համարել զաւուրս, to count the days;
մեռանել լի աւուրք, to die full of days;
շրջել աւուրն, the passing of the day;
բառնալ զծանրութիւն աւուրն, to bear the burden of the day;
դեռ աւուր շատ կայ, it is not yet late, it is yet early;
մինչ աւուր կայ, while it is day;
զամենայն աւուրս կենաց իւրոց, for his whole lifetime;
երկայնին, կարճին աւուրք, the days grow or are growing longer, shorter;
երեք ժամ է աւուրն, it is three o' clock a. m.;
ոչ յետ բազում ինչ աւուրց, in a few days, soon, shortly;
տային նմա աւուրն նկանակ մի, they gave him a loaf daily;
մանուկ ծնեալ առ օրին, new-born babe;
օրն խոնարհեցաւ յոյժ, the day gave place to evening;
շատ է աւուրն, sufficient for the day is the evil thereof.
· Calfa
ԳՒՌ (dialectal) Ագլ. Ար. Ախց. Գոր. Երև. Խրբ. Կր. Հմշ. Մշ. Ղրբ. Ննխ. Շմ. Պլ. Ջղ. Ռ. Սեբ. Սլմ. Սչ. Վն. Տիգ. Տփ. օր, Մրղ. օր, օռ, Ակն. օր (բայց ասէօր «այսօր»), Ասլ. Մկ. էօր, Զթ. էօ՝յ, էօ՞ր, Սվեդ. ուր, Հճ. էյ.-Նոր բառեր են օրաբան, օրզատւրի, օրէնը, որուց-մանկուց, օրպատ, օրպակաս, օրչէք կամ աւուրչէք, կէսօր ևն։ Գրբ. օրհասարակ ձևը տե՛ս հասարակ։
Աւուր աւուր ընդ առաւօտն զերգս երից մանկանցն ի բերան առեալ. (Խոսր.։)
ՕՐ ԸՆԴ ՄԷՋ. Օր մի ընդ մէջ անկեալ. օր մի այո՛, եւ օր մի ոչ.
law;
precepts;
faith, religion;
constitution;
rule, regulation;
right;
principle, maxim;
usage, uses, custom;
institution;
condition, fashion, mode;
district, canton, province;
— աւետեաց, guerdon or gift to a bringer of good news;
—ք քահանայապետականք, decretals;
հմուտ քահանայապետական օրինաց, decretalist, canonist;
—ք կանանց, menses, menstrua, catamenia;
—ք, or Գիրք Բ. օրինաց, or Երկրորդումն օրինաց, Deuteronomy;
—ք ազգաց, the law of nations;
—ք մտաց, principles;
— պատուոյ, decoration, insignia, badge;
—ք անօրէնք, corrupt practice, abuses;
—ք հզօրադունին, the law of might, the good old rule;
հակառակ or ընդդէմ օրինաց, against all rule, illegally;
աստուածային՝ յաւիտենական՝ բնական՝ քաղաքական՝ զինուորական՝ հին՝ նոր՝ աւետարանական՝ գրաւոր օրէնք, divine, eternal, natural, ancient, new, evangelical, written, civil, military law;
according to law, legally, legitimately, lawfully;
duly, suitably, regularly, properly;
խնդրել —ս, to come to Communion;
տալ —ս, to administer the Sacraments, to communicate;
արժանի լինել օրինաց, to be worthy of receving the Sacrament;
—ս դնել, հաստատել cf. Օրինադրեմ;
—ս դնել, to dictate or lay down laws;
to give laws to, to prescribe laws;
—ս տալ, to give laws;
պահել զ—ս, to keep, to obey the laws;
ընդ օրէնս համարել, to lay down or state as a principle;
խոտորել յօրինաց, to swerve, to depart or deviate from the laws;
զանցանել օրինօք, to transgress, to violate the law;
բառնալ՝ ջնջել զօրէնս, to abolish, to repeal, to abrogate a law;
բազում օրինօք հակառակիլ, to resist or oppose in many ways;
լինել ի կանանց օրինի or ի կանանց —ս, to have the menses;
ի կանաց օրինաց պակասել, to cease to be after the manner of women;
եթէ — իցէ ասել, if it may be said;
— է, it may be, it is allowed, one may;
— էր նմա, he was allowed to;
— էր քեզ, you might;
օրէ՞ն իցէ, իցէ՞ —, is it allowed to ? չէ —, it is not permitted to;
յետ օրինացն կցորդութեան, after the Holy Communion;
—ս իւր կալեալ էր, he holded as a maxim or principle;
—ս կարծեցին անձանց, they believed themselves permitted to.
· Calfa
ԳՒՌ (dialectal) Ալշ. Ախց. Ագլ. Գոր. Երև.. Կր. Հմշ. Մշ. Ննխ. Պլ. Ռ. Սչ. Տփ. օրէնք, Սեբ. յօրէնք, Ղրբ. Մրղ. օրէնք՝, Ասլ. էօրէնք, եօրեն*, Մկ. Սլմ. էօրէնք՝, Շմ. օրանք, Հճ. იայէնք.-իմաստի զանազանութեամբ Ագլ. ո՛րէնք «օրէնք» և օ՜րինք՝ «հաղորդութիւն». -Ալշ. անօրա «անկրօն, անհաւատ».-Նոր բառեր են օրինաւոր «շատ, լաւ», օրէնքել «հաղորդել», օրէնքուիլ (Մշ. օրէնկվիլ) «հա-ղորդուիլ»։
Ի մանկունսն խնայել հարց օրէնք են. (Առ որս. ՟Ժ՟Է։)
. գրուած նաև թոխ և բոխ. առնուած է ասորական Աստուածաշնչի Ծն. ա. 2 համարից, որ մեր թարգմանութեան մէջ թարգմանուած է «աներեւոյթ և անպատ-րաստ»։ Եփր. ծն. էջ 2-3 մեկնելու համար այս դարձուածը՝ գրում է. «Երկիր, ասէ, էր թոհ և բոհ. յայտ արար՝ թէ անպատրաստ էր ցայնժամ և ամայի... երկիր, ասէ, թոհ և բոհ. յոյնն ասէ, աներևոյթ և անպատրաստ... այլ հեբրայեցին փոխանակ այնր՝ զի (ասորին) ասէ թոխ և բոխ, խոր և խաւար ասէ»։ Սրա-նից առնելով Վրդն. ծն. մեկնում է. «Ոմանք ի խաւարէ և յանդնդոց ասեն եղեալ զաշ-խարհս, զոր թոհ և բոհ ասացին, որ է խոր և խաւար»։ Այս երկուսից դուրս բառս գործա-ծուած է մի քանի անկախ տեղեր էլ. այսպէս Առծռ. ա. 10 «ամայի, անմարդաբնակ» նշա-նակութեամբ (Ի խոխոմս ձորոյն ի թոխ և ի բոխ երկրին՝ անբնակ մարդկան). որից կազ-մուած է բոխասեր կամ բոխասէր «դժուար-անցանելի» Նանայ. յռջ։-Հին բռ. մեկնում և քմահաճօրէն «թոհ և բոհ. անկազմ, աներև ւոյթ կամ անպիտան. բոհ, թոհ, բորբ, խա-ւար. բոխ՝ աւերակ»։-Նոր գրականում (արև-մըտեան բարբառ) թոհ և բոհ, մանաւանդ թոհուբոհ գործածւում է «քաօսային վիճակ, կատարեալ խառնաշփոթութիւն» նշանակու-թեամբ։
= Ասոր. [syriac word] toh wə woh, եբր. tohu vā bohu «ամայի և ա-նասւատ». հմմտ. արաբ. [arabic word] tīh «անա-պատ, լաբիւրինթոս». սրանից է փոխառեալ նաև ֆրանս. tohu-bohu «մեծ անկարգու-թիւն, խառնակութիւն»։-Հիւբշ. 303։
Թոհ եւ բոհ. անկազմ, աներեւոյթ, կամ անպիտան. (Հին բռ.։)
. արմատ առանձին անգոր-ծածական. ոճով ունինք խոստովան առնել, խոստովան լինել «դաւանիլ» ՍԳր. Ագաթ. Կոչ. որից խոստովանիլ «խօսք տալ» Ածաբ. «գոհանալ, բարեբանել, դաւանիլ, մեղքը ա-պաշխարել» ՍԳր. Կոչ. Ոսկ. եբր. խոստո-վանութիւն ՍԳր. Եւս. պտմ. Բուզ. չխոստո-վանութիւն Կոչ. խոստովանող «որ ընդունում է ճշմարտութիւնը» Շար. «հաւատքի համար չարչարուած» Ագաթ. ևն։-Եփր. թգ. 409 դտնում եմ խոստավան գրչութիւնը, որ թուի Արմատական բառարան-26 թէ տպագրական սխալ է, բայց վրիպակների ցանկի մէջ չէ նշանակուած։
Հարցեալ միմեանց զպատճառսն՝ խոստովան եղեն զցանկութիւնն իւրեանց. (Դան. ՟Ժ՟Գ. 14։)
more solid or strong, very durable, well fortified.
· Calfa
Առաւել կամ կարի ամուր. աւելի անքոյթ. յապահովագոյն. եւ ամրաբերձ. անկործան.
strongly built, very strong or solid.
· Calfa
Ամրութեամբ կառուցեալ. հաստակառոյց. անկործան, ամրաշէն. միւհքէմ եափըլմըշ.
to establish one's self, to fortify one's self, to be intrenched, strongly posted.
· Calfa
Ամրանայցէք ի քաղաքս ձեր։ Ի մեհեանն դագոնայ ամրանալ անկանէին։ Զմեհեանն ամրացելովքն հանդերձ այրէր։ Բնակեալդ ի Լիբանան, ամրացեալդ ի մէջ մայրից. (Ղեւտ. ՟Ի՟Զ. 25։ ՟Ա. Մակ. ՟Ժ. 84։ Երեմ. ԻԲ. 23։)
to shut up strongly, to lock well, to preserve;
to fasten, to bar, to close.
· Calfa
Շուրջ ցանկել՝ պատել. περιφράττω circumvallo
solidity, durability, strength;
re-enforcement, establishment, confirmation, settlement, corroboration;
fort, fortification;
redoubt, outwork.
· Calfa
Եւ իբր թանձրացեալ, տեղի ամրանալոյ կամ պահպանութեան. վայր անառիկ. բարձրաւանդակ, դղեակ, պարիսպ. պատնէշ. ցանկ, փականք զգուշութեան. ապաստան. գալէ. հիսար. էմին եէր.
to assemble, to concentrate;
to enclose, to confine;
to fold, to furl, to tighten, to pack, to tuck;
to shorten, to restrain, to contract;
to straiten, to stint, to limit, to bound;
— զմիտս՝ զանձն, to recollect one's self, to collect one's ideas;
— զմեռեալն, to bury the dead, to inter;
— զսուրն, to sheathe a sword.
· Calfa
Զտօն արմտեաց ամփոփելոյ։ Մի՛ առհասարակ զնշխար հնձոց ամփոփեսցես։ Ամփոփիցէ զկալ քո։ Առաքեաց Դաւիթ, եւ ամփոփեաց զնա ի տուն իւր։ Ամփոփեաց զձեռն անդրէն։ Շա՛տ է արդ, ամփոփեա՛ զձեռն քո։ Ընդէ՞ր ամփոփեաց Մողոքոմ զԳադ։ Ամփոփեցին զնա, եւ տարան թաղեցին։ Երթիցես ամփոփիցես զմեռեալն։ Ամփոփել զմարմինս անկելոցն ի պատերազմի. եւ այլն։
restriction, modification, contraction, limitation;
— մտաց, attention.
· Calfa
Գօտիք ամփոփումն (կամ անփոփումն, այս ինքն զսպումն) երեւեցուցանեն եւ ժողով՝ ցանկութեանց եւ այլոց ախտից. (Փիլ. ել. ՟Ա. 19։)
shame, confusion, abashment;
bashfulness;
ignominy, turpitude;
baseness;
յ— առնել, to put to shame, to confound;
յ— լինել՝ զամօթի հարկանել, to be ashamed, to be confounded, to blush;
—ք, privy parts.
· Calfa
Ամօթն է երկիւղ ի վատթար ինչ գործոյ. եւ այսու տարբերի խորշումն յամօթոյ. քանզի ոմն ամաչեաց՝ յորոց ինչ գործեացն, իսկ ոմն խորշեալ երկնչի՝ զի մի՛ անկցի յանփառութիւն ինչ. (Նիւս. բն. Ի։)
Բորբոքեսցին ամօթով իւրեանց։ Ամօթ կրեսցեն յուսացեալքն ի քաղաքս եւ յինչս։ Թշնամիք նոցա զգեցցին զամօթ։ Կրեսցեն զամօթ։ Ամօթ երեսաց իմոց ծածկեաց զիս։ Հեղեր զնովաւ զամօթ։ Արկցեն որպէս կրկնոց զամօթ իւրեանց զիւրեամբք։ Թշնամեաց նորա զգեցուցից զամօթ։ Ամօթ հօր որդի անմիտ։ Խայտառակեալ զամօթ եգիպտացւոցն։ Եղիցի ձեզ թիկունք փարաւոն յամօթ։ Զերեսս անանկաց լի առնէք ամօթով։ Պոռնկութիւն քո յամօթ լինիցի քեզ։ Ամաչեցէ՛ք զամօթ մեծ։ Գնասցեն ամօթով։ Զերեսս իմ ոչ դարձուցի յամօթոյ ընդ երեսս թքանելոյ։ Առ ամօթոյ ձերոյ ասեմ. եւ այլն։
Զահի զամօթի հարեալ՝ անկաւ ի վերայ երեսաց իւրոց. (Եսթ. ՟Է. 8։)
cf. Ամօթլեած.
· Calfa
ԱՄՕԹԽԱԾ ԱՄՕԹՂԱԾ αἱσχυντερός, σεμνότατα , ἀγνός verecundus, pudicus, pudens, honestissimus Գրի եւ ԱՄՕԹՂԵԱԾ, ԱՄՕԹԼԵԱԾ. որ եւ ԱՄՕԹԱԳԵՂ. Գեղեցիկ ամօթով խածեալ կամ խայծեալ. առ գեղեցկութեան եւ պարկեշտութեան շիկնեալ. պատկառոտ. պարկեշտ. ամըչկոտ, խպնկոտ. ութանկան. առլը. ըրզեհլի. ետեպլի. է՛հլի հիճապ. միւետտէպ.
s. pl. cf. Ամօթալիք.
· Calfa
Ձեռք՝ որ ըստ աղտեղի ցանկութեանց ի յամօթոյսն շարամերձեալ. (Յճխ. Ի։)
vine-dresser, husbandman, that cultivates the vine, wine-grower.
· Calfa
Թզենի մի էր ուրումն անկեալ յայգւոջ իւրում ... ասէ ցայգեգործն։ Մաճակալք եւ այգեգործք քո։ Յաղքատաց երկրին եթող դահճապետն յայգեգործս եւ յարդիւնարարս։ Այգեգործք ի լերինն. (Ղկ. ԺԳ. 7։ Ես. ԿԱ. 5։ ՟Դ. Թագ. ԻԵ. 12։ եւ Երեմ. ԾԲ. 16։ ՟Բ. Մնաց. ՟Ի՟Զ. 10։)
so, thus, in this manner.
· Calfa
Ա՛ՅԴՊԷՍ. Այդու օրինակաւ. ըստ այդմ օրինակի. ատանկ. շէօյլէ. պեօյլէ. եօյլէ. շէօյլէճէ. οὔτως ita, sic
such, like, similar, so.
· Calfa
τοιοῦτος. talis, eiusmodi Որ ոք կամ որ ինչ է այդպէս. այդմ նման. դոյնպիսի. ատանկ, ատանկը, ատոր նմանը. շէօյլէ. շէօյլէսի. շունճուլայըն. շու շէքիլ.
cf. Այժմեան.
· Calfa
Եւ ո՞ւր ցանկութիւն յանախտականսն բնութեամբ, ըստ այժմուս՝ եւ ո՛չ երբէք. իմա՛, ըստ այժմու վիճակի կամ ցանկութեան։ (Շ. թղթ.)
another, other;
different, unlike;
some;
—ով ճանապարհաւ, by another way;
—ով օրինակաւ, in another manner;
—ոք, another;
եւ ոչ — ոք, even another;
յայլմէ կողմանէ, another side, the other side;
— է ասել եւ — գործել, it is one thing to say, another to do;
եւ այլն, —ովքն հանդերձ, and so on;
— ընդ այլոյ, one for another, pellmell;
— յայլմէ լինել, to lose one's presence of mind, to be overcome by joy or fear;
ոչ — իւիք, in no other way;
— ընդ —ոյ ասել, to say equivocally, ambiguously.
· Calfa
Մի՛ անկանիցի ի սիրտս նոցա ասել այլ զայդ. (Արշ.։)
but, yet, still, however;
only, but;
now, then.
· Calfa
Մի՛ անկանիցի ի սիրտս նոցա ասել այլ զայդ. (Արշ.։)
to use allegories in speech;
to use the figures of rhetoric;
to allegorise.
· Calfa
Ուրուք անկարեալ դիպողս, այլաբանեալ վնասեաց. (Փարպ.։)
whimsical, odd, capricious, fanciful, fantastical, extravagant, mad, ridiculous, extraordinary, singular, strange, enormous, uncouth;
grotesque, distorted.
· Calfa
Գտանի գրեալ եւ ԱՅԼԸՆԴԱԿ. αλλόκοτος. alienus, inusitatus, absurdus, monstruosus Անընդել. անհեթեթ. արտօրէն. անկարգ. անվայել. ցուցանքաւոր. պէդ. մինասիպէթ. սիզ. եագըլմազ. եօլսուզ. աճալ. աճայիպ.
Այլանդակ իրացն շամանդաղ։ Այլանդակացն ի ներքս անկելոց ցանկութեանց. (Փիլ.։)
ԱՅԼԱՆԴԱԿ. Օտար. օտարոտի. խորթաբարոյ. անկիրթ. անհարթ. գեղջուկ. անշնորհ. օտարական, վայրենի, կոպիտ, անշնորհք. եապանճի. զարիպ. խօրեաթ. եօզուն. հանդալ.
allegorical;
— յորջորջումն, allegory.
· Calfa
Շրջէ զբանն յայլասացիկ յորջորջումն։ Յորժամ գիրք այլասացիկ բարբառով իրս ինչ ճառիցեն, անդէն վաղվաղակի զմեկնութիւնն այլասացիկ յորջորջմանն ի մէջ բերեն։ Վայրապար է ցանկութիւն այնոցիկ, որ զայլասացիկսն հաստատել կամին. (Ոսկ. ես.։)
to apostatise, to be heterodox, heretical;
to teach heresy;
to err in the catholic faith.
· Calfa
ԱՅԼԱՓԱՌԵՄ ԱՅԼԱՓԱՌԻՄ. Այլափառ լինել. մոլորիլ. օտարանալ կամ անկանիլ յուղղափառութենէ. հերետիկոս դառնալ. իբր ἐτεροδοξέω. orthodoxis non adsentior
cf. Այլափառեմ.
· Calfa
ԱՅԼԱՓԱՌԵՄ ԱՅԼԱՓԱՌԻՄ. Այլափառ լինել. մոլորիլ. օտարանալ կամ անկանիլ յուղղափառութենէ. հերետիկոս դառնալ.
elsewhere, in another place, in some other place.
· Calfa
Այլ ոք այլուր անկեալ կիսամահ. (Իմ. ԺԸ. 18։)
that, it, the.
· Calfa
Հրամայեաց՝ գանձ բազում արկանել ցրիւ, զի զայնու (կամ զայնով) անկցին. (ՃՃ.։)
ever, since, from that time, thenceforward, thenceforth.
· Calfa
Զհետ այնորիկ. ապա. այլ եւս. եւ արդէն իսկ. արդ. անկից էտեւ, անանկ ըլլալէն էտեւ, ա՛լ. արթըգ. գայրը. ἕτι. ultra, ἥδη. jam
so, also, equally, as much, in like manner, likewise, as well as.
· Calfa
οὔτω, οὔτως. ita, sic, tam Որպէս զայն. այնու օրինակաւ. այնպիսաբար. նոյնպէս. եւ այնչափ առաւել կամ նուազ. յայնմ աշտիճանի. անպէս, անոր պէս, անանկ. էօյլէ. օլ տէրէճէտէ.
Յաճախեցեր ի պոռնկութիւնս քո, սակայն եւ այնպէս ոչ յագեցար։ Սակայն եւ այնպէս ոչ կասէր ի հպարտութենէ անտի. եւ այլն. (ռմկ. բայց անանկ ալ, այսու ամենայնիւ։)
such, similar, like;
equal, same;
as great, as much.
· Calfa
τοιοῦτος, τηλικοῦτος. talis, tantus Այնմ նման. նոյնպիսի. եւ այնպէս մեծ կամ փոքր, լաւ կամ վատթար. անանկ, անանկը. օ դարզ. էօյլէսի. օնճուլայըն.
cf. Այնչափ.
· Calfa
Այլ որչափ անկցուք, այնքան կանգնեսցո՛ւք, մեծայո՛յս լիցուք. (Գանձ.։)
raillery, mockery, derision;
— կատականաց, ignominy, contempt;
— առնել, — եւ կատակ առնել, — կատականաց առնել, to jeer, to deride, to mock, to ridicule, to rail, to insult, to despise, to scorn;
— լինել, to be derided or a laughing-stock.
· Calfa
Զայպնարարողսն մանկունս. (Մագ. ԼԱ։)
evil genius, evil spirit, demon, devil;
genius, spirit, ghost, apparition;
goblin, imp, sprite, hobgoblin, familiar, elf, fairy;
tempest, storm;
thundering noise, hurly-burly.
· Calfa
Պատշաճեցան բանքս այս։ Արդարքս այս ցանկացան. (Ագաթ.։)
Եւ զի՞նչ այս. այս ինքն՝ զի որպէս ի սկզբանն եւ այլն։ Ե՛կ եւ զբնութիւն իրին քննեսցուք. այս ինքն՝ զի յամենայն ամ ... Ընդէ՞ր բարկանայր նոցա Աստուած. այս ինքն զի ո՛չ ըստ պիտոյից էր ցանկութիւն կերակրոցն։ Բայց է՞ր վասն ցնծութիւնս. այս ինքն՝ զի վիշտ էր մեզ եւ այլն. (Լմբ. ատ. եւ Լմբ. սղ.։)
henceforth, henceforward, hereafter, for the future;
as for the rest;
now, then, but.
· Calfa
Մանաւանդ շ. Եւ արդ. արդ. եւ այժմ աղէ՛. ուրեմն. ուստի. եւ զի այս այսպէս, ապա հետեւաբար՝ ըստ ասացելոցս. τοίνυν, ὤστε, τοιγαροῦν, ἅγε νῦν. itaque, nunc ergo, igitur, unde, agedum, reliquum est. երբոր աս ասանկ է նէ, հապա. տէյինտի, իմտի.
thus, in this manner, in the same manner;
so.
· Calfa
οὔτω, οὔτως. sic Այսմ կամ սմին հանգոյն. ըստ այսմ. այսու օրինակաւ. ասանկ, ասպէս. պէօյլէ. պու մինվալ իւզրէ.
Այսպէսն մանկավարժ։ Այսպէս բարեկարգութեամբ։ Ոչ այսպէսն ընդ պատճառաւ է. (Պիտ.։)
such, like, in this manner, of this sort;
such, so great.
· Calfa
τοιοῦτος. hujusmodi, talis Այսմ նման. այսգոյն. ասանկը. պէօյլէսի. պունճուլայըն.
here, in this place;
hither, to this place;
— աղագաւ, therefore, for this reason.
· Calfa
ԵՒ ԱՅՍՐ. մ. կամ նխ. ի մեր կոյս. դէպ այսր. եւ ի վայր. յետոյ. դէպ ի հոս, անկից վար. պէրիյէ. պէրիտէ. աշաղը. και ὦδε. citra, intra
Կամ հետէ. անտի եւ յառաջ, այս ինքն յատ այնորիկ կարգաւ՝ մինչեւ ցայս վայր, ցարդ. անկից էտեւ՝ յաջորդաբար. օնտան պէրի. καθεξῆς. ordine, deinceps.
today, this day;
մինչեւ ցայսօր, to this day, up to this time.
· Calfa
Զի ասիցեն ցայսօր։ Ի մանկութենէ մինչեւ ցայսօր ժամանակի. (Ծն. ԻԲ. 14։ ՟Բ. Մակ. ԺԶ. 2։)
cheek;
համբուրել զայտս, to embrace, to kiss the cheek.
· Calfa
Ծաղր ասէ՝ ո՛չ այտիւքն անկեալ հնչումնն եռանդեամբ արեանն, այլ զանապակ զուարթութիւնն. (Բրս. գոհ.։)
thence, from that place.
· Calfa
Ե՛լ ի տապանէ այտի։ Բազումք ի մանկաւոյ այտի. (Ծն. ՟Ը. 16։ ՟Բ. Մակ. ՟Զ. 20։)
to swell, to puff, to be inflamed, to be bloated.
· Calfa
Եւ նոքա ակնունէին նմա այտնլոյ, կամ անկանելոյ, եւ յանկարծակի մեռանելոյ. (Գծ. ԻԸ. 6։)
swelling, protuberance, enlargement;
excrescence, hump, wart, corn, wen, push, pimple, pustule;
tumour, inflammation, tumefaction.
· Calfa
Այտոյց առնու երեսն։ Ի յերեսն այտոց անկանի։ Ի յոտներն այտոց ընկնի. (Մխ. բժիշկ.։)
man;
husband, spouse;
person;
youth, young man;
— երեւելի, personage;
— իւրաքանչիւր, every one, every person, every body;
— ոք, a person, some one;
— ընդ արամբ, — զարամբ, in competition;
with emulation;
— ցընկեր, one to another;
ընդ — եւ ընդ կին, the men as well as the women, both men and women;
առ —, յայր, each person, a head, a man;
առն տալ, to marry;
առն՝ արանց լինել, to get, to be married;
վատ արանց, coward;
քաջ արանց, brave, courageous;
— խաղաղութեան, peaceful man;
— գործոյ, ingenious, active man;
— զօրութեան, valorous man;
— մահու, guilty, worthy of death;
— պատերազմի, belligerous, warlike, martial;
արք արեանց, sanguinary, bloody men;
— Աստուծոյ, man of God.
· Calfa
Մարմնով աճէր եւ զարգանայր, որով մանկունք հասանեն յայր. (Յիսուս որդի.։)
· Calfa
Մանկան ելոյր, եւ այրացելոյր։ Մանկան ելոյր՝ այրանալ. (Պորփ.։ եւ Անյաղթ։)
burning, scorching;
caustic.
· Calfa
Զայրեցող բնութիւնն (հրոյ) անկիզանօղ առնէր. (Շար.։)
s. adj. widow;
widower.
· Calfa
Նի՛ստ այրի ի տան հօր։ Եղիցի կին նորա այրի։ Եղիցին կանայք ձեր այրիք։ Կին մի այրի եմ ես, մեռաւ այր իմ։ Որդի կնոջ այրւոյ։ Որբոց եւ այրեաց։ Աւանդք այրեաց։ Զայրիս պատուեա՛, որ ստոյգ այրիքն իցեն (նուիրեալք Աստուծոյ յետ մեռանելոյ առն). այլ ի մանկամարդաց այրեացն հրաժարեա՛. եւ այլն։
ԱՅՐԻ ասի եւ այր անկին մնացեալ՝ յետ մեռանելոյ ամուսնոյն. χῆρος. viduus. տուլ էր, էրմէլ.
Ամուրեացն անկանայցդ, այս ինքն որ այրիք լեալ են արք եւ կանայք. (Եփր. ՟ա. կոր.։)
virile age, age of manhood, virility, manhood;
widow-hood.
· Calfa
Ոմանք ի մանկութիւն, կէսք ի կատարեալ այրութիւն. (Երզն. մտթ.։)
burning.
· Calfa
Եւ ոչ այնչափ այրումն կիզելի սգոյ անկանէր ի նոսա. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 16։)