peripatetic;
academician.
· Calfa
περιπατητικός peripateticus, ambulator. Ճեմօղ. քայլօղ. մակդիր արիստոտէլի եւ աշակերտաց եւ վարդապետութեան նորա, վասն ճեմելով դաս ասելոյ նորին. ասի եւ յն. ձայնիւ Պերիպատետիկեան.
form, figure, shape, cut, fashion, make;
aspect, look, appearance, air, deportment;
կերպս ի կերպս, in many shapes or forms;
in many ways, diverse;
կերպս ի կերպս լինել, to assume a borrowed shape or appearance, to be disguised, dissembled or concealed;
ի կերպս կերպս առնել, to transform into various shapes.
· Calfa
Ուրախասցին եւ ամենայն դասք հոգեղինացն, եւ գովեսցեն կերպիւք իւրեանց. (Ճ. ՟Բ.։)
woman;
wife, spouse;
ազգ կանանց, womankind, women, the fair sex;
թշնամի կանանց, woman-hater;
cf. Կնատեաց;
— առնակին, married woman, wife;
մանկահասակ — գեղեցիկ, a young beauty;
— այրասիրտ, heroine, courageous woman, championess;
գեղեցիկ՝ նազելի՝ առաքինի՝ բարեպաշտ՝ ամօթխած՝ ողչջախոհ՝ հաւատարիմ —, pretty, charming, virtuous, pious, modest or bashful, chaste, faithful -;
տգեղ՝ սոսկալի՝ զարդասէր՝ թեթեւամիտ՝ կամագնաց՝ փոփոխամիտ՝ անհաւատարիմ՝ լկտի՝ տռփոտ —, ugly, frightful, coquette, giddy or volatile, capricious, fickle, faithless, immodest, lewd -;
հարկանիլ ի սէր կնոջ, to be enamoured, smitten, in love with a -;
— առնել՝ առնուլ, to take a, wife, to wed, to marry, to take in marriage;
— լինել ումեք, to get married, to be spouse of;
— ածել զդուստր ուրուք, to marry the daughter of;
կեալ ընդ կնոջ, to live with a —;
պատրել՝ մոլորեցուցանել զկին, to deceive or seduce a -;
բռնադատել, ապականել զ—, to force, to dishonour a -;
ծանր նստել կնոջ, to be with child, pregnant, in the family way;
եւ առ նմա մայր նորա — յերկրէն եգիպտացւոց, & her mother gave him an Egyptian wife;
եւ եղեւ ինձ —, & I took her to wife;
կամաց տուն cf. Կանանոց.
· Calfa
excrements, evacuation, ordure;
scum;
waste, loss;
— հրահալեաց, scoria, dross, slag.
· Calfa
Զկղկղանացան զսովորութիւն յառաջ բերես, զհնացեալ եւ զծերացեալ օրինացն դաստիարակութենէն դարձեալ բուռն հարկանես. (Լմբ. պտրգ.։)
balance;
steel-yard, weighing machine;
weight, heaviness, ponder-ousness;
equilibrium, poise;
equivalent, equal value, counterpoise;
proportion;
parallel, comparison, likening;
trial examination, ponderation, judgment;
equal, just, tantamount, equivalent, proportional;
equally, justly, exactly, proportionately;
perpendicularly, directly over, vertically;
ծանրոցք կշռոյ, counterpoise, the weights of a steel-yard or beam;
— դահեկանաց, money-scales;
— անօթոց, tare, tare & tret;
— հաւասարութեան, equilibrium, counterpoise;
— տեսակարար, յարաբերական, բացարձակ, specific, relative, absolute weight;
— քաղաքական, balance of power;
— տաղաչափական, the scan or measure of verses, prosody;
— գտակաւ, exactly, precisely;
— վերուստ ի վայր, in equilibrium;
perpendicularly, vertically;
կշռով, by weight;
զնոյն կշռով, as much, equally, of like measure or weight;
պաշտօնեայ կարգեալ յուղղութիւն կշռոց, officer appointed to mark weights & measures;
սահմանել զ—ս, to stamp with the public mark;
— արդար, correct balance, scales;
just weight;
— նենգութեան, false weight;
— ստութեան առնել, to falsify weights or scales;
զմէտ կշռոյն անայլայլակ ունել, to hold the balance evenly;
to counter-balance, to counter-poise, to counter-vail, to equipoise, to equilibrate;
դնել ինչ ի — ոսկւոյ, to pay exceedingly dear for, or at an extravagant rate;
դնել զգլուխ իւր ի կշիռս, to risk oneself, to incur danger, to run into jeopardy, to expose oneself to death, to carry one's life in ones hand, to encounter danger or death;
ի — մտանել, to be weighed, carefully pondered or considered;
ի — դնել զոք ընդ ումեք, ի — ընդ միմեանս արկանել, to compare with;
ի — բերեալ համեմատել, ի — համեմատութեան բերել ընդ ումե, to be compared with, to compare oneself with;
զ—ն ընդունել, առնուլ անդրէն զ—ն, to receive the equivalent, or in exchange;
կորուսանել զ— կայից, to lose the balance or equilibrium;
— հաշուի, balance, balance-sheet;
առնել զ— հաշիւ, to strike the balance;
— առնել զհաշիւ, to balance or settle an account;
Libra, the Balance.
· Calfa
Զի՞նչ կշիռ հաւասարութեան գտանի մարդասիրութիւնս այսորիկ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 9։)
to weigh, to measure;
to weigh, to calculate, to examine, to ponder on, to take into, consideration;
to compare, to confront;
to shoot, to dart, to take good aim at, to hit the mark;
քաջ —, to weigh well, to ponder, to reflect with mature consideration, to pause;
— զխօսս իւր, to be cautious in one's words;
— զփոխարէն, to return like for like, to recompense, to reward, to renumerate;
— զհարուածն, to strike, to adjust one's blow;
— զամենայն աշխարհս, to be worth the whole world;
ըստ կշռելոյ ական, judged by eyesight;
եւ ոչ կշռեսցի արծաթ ընդ գնոց նորա, neither shall silver be weighed for the price therof.
· Calfa
Ամենայն մարդասէր կամօք կշռելով իմ՝ հրամայեցի ամենայն ազգաց. (՟Ա. Եզր. ՟Ը. 11։)
prostrate, prone.
· Calfa
Մայրամած դիմօք մաղթեմ զդասս սրբազանիցդ. (Ուռպ. յիշ.։)
parturient, confined, lying-in, in labour;
— լինել, to be brought to bed, to be confined, delivered.
· Calfa
school-master, pedagogue.
· Calfa
Դիոգենէս՝ զմանկածուն տանջեաց, ասելով, ընդէ՞ր այդպէս դաստիարակես։ Զմանկածուն գաւազանաւն եհար։ Ի մանկածուն կողմն միտեալ կարկառէր զանիրաւ ստահակութեանցն տուգանս. (Պիտ.։)
παιδαγωγός paedagogus, puerorum doctor (յն. հյ. ductor ), custos, magister. որ եւ ՄԱՆԿԱԲԵՐ. Մանկավարժ. դաստիարակ. վարժիչ եւ հոգաբարձու մանկան.
wet-nurse;
nurse, nursemaid.
· Calfa
Եղիցին թագաւորք դայեակք (այսինքն դաստիարակք) քո, եւ կանայք նոցա մանկակալք քո. (Ես. ՟Խ՟Թ. 23։)
pedagogue;
preceptor, tutor, teacher.
· Calfa
Եւ էր նորա մանկավարժ դաստիարակ եւ դայեակ այր՝ լեւոնիդէս լակոնացի. (Պտմ. աղեքս.։)
παιδότριψ, -ίβος, παιδαγωγός paedotriba, qui pueros exercet, paedagogus. Վարժիչ մանկանց. մանկածու. դաստիարակ. եւ մանկամարզ.
to bring up or educate children, to instruct, to form by precept, to model.
· Calfa
Մանկավարժէ, եւ դաստիարակէ. (Նար. մծբ.։)
παιδοτριβέω pueros exerceo. Վարժել՝ կրթել՝ հրահանգել զմանուկ. դաստիարակել. եւ Մարզել ի մրցանս.
cf. Մանկիկ.
· Calfa
Նոյնպէս ասի սպանօղն մարդասպան՝ եւ որ զմանուկն սպանանիցէ. (Ոսկ. եբր.։)
subject;
vassal, serf;
dependent, inferior, subordinate, obedient, obsequious;
attentive, careful;
— լինել, to be attentive;
— կալ, to be obedient, to obey, cf. Հպատակեմ.
· Calfa
ὐποκείμενος, ὐποτεταγμένος, ὐπήκοος sunjectus, subditus, obediens. (ի Հուպ, եւ տակ, յատակ. կամ որպէս յն. իբօդագդիգօ՛ս. ստորադասական) Ներքոյ անկեալն տէրութեան, կամ մեծաւորի, առաջնորդի. ստորադեալ, ստրուկ. ծառայ պատրաստական. հնազանդ. հլու.
fiery, igneous;
spiritual, celestial, divine.
· Calfa
Հրաբուն զօրութեանցն դասք սպասաւորեալ. (Կիւրղ. ղկ.։)
to arm or furnish with fire;
to inflame, to kindle.
· Calfa
Ի նմանութիւն լուսոյ փայլման հրազինեաց անկիզելի զաշակերտսն։ Հրազինել զընտրեալ զդասս առաքելոցն։ Աստուածազարդ հրազինեաց զսուրբ զառաքեալսն. (Շար.։)
cf. Հրակերպեան.
· Calfa
Հրակերպ դասուք վայրիջեալ։ Հրատեսիլ հրակերպիցն։ Դասք հրակերպից. (Շար.։ Նար. ՟Ձ՟Ա։ Գանձ.։)
chief usher;
gymnasiarch.
· Calfa
Զօրինականացն դաստիարակէ զհրահանգապետս. (Սհկ. կթ. արմաւ.։)
to instruct, to teach, to exercise, to drill, to discipline, to tutor, to train up, to form, to regulate, to civilize, to polish, to fashion.
· Calfa
γυμνάζω, παιδεύω, ἁσκέω exerceo, instituo, doceo, erudio. Կրթել ի հրահանգս. վարժել. մարզել. դաստիարակել. ուսուցանել. խրատել. սանձել. կարգաւորել.
wonderfully ornamented or embellished with.
· Calfa
Հրաշազարդ գտար յերջանիկ դասս առաքելոցն։ Ի հրաշազարդ յարութեանն։ Հրաշազարդ եւ պայծառ առաքինութեամբ. (Շար.։)
wonderful, marvelous, worthy of admiration, surprising, amazing.
· Calfa
Հրաշալի դաս, կամ գեղեցկութիւն, բարեփառութիւն, տեսութիւն, բարշ. (Պիտ.։)
to make, build or construct wonderfully well.
· Calfa
Ի սկզբանէ արար աստուած զերկինն հրեղէն, եւ ի նմա հրաշակերտեաց զհրեշտակս տասնեակ դասուք. (Մխ. այրիվ.։)
assembled, composed of angels.
· Calfa
Հրեշտակագումար դասուց բազմութիւն. (Գանձ.։)
cf. Հրեշտակային.
· Calfa
Հրեշտակական մականունութիւն կամ անուանակոչութիւն, կարգ, քահանայապետութիւն, կարգաւորութիւն, տեղի, դասք, պարք, զօրութիւնք, օրհնութիւն, ազդումն. (Դիոն.։ Ագաթ.։ Յճխ.։ Նար.։ Խոսր.։ Սարկ.։ ՃՃ.։)
like an angel, angelic.
· Calfa
Հրեշտակակերպ տեսլեամբ։ Հրեշտակակերպ դասուց քահանայական երաստուց։ Հրեշտակակերպս արասցէ. (Շար.։ Ժմ.։ Ղեւոնդ.։ Ագաթ.։)
to become an angel, to live angelically, to lead an angelic life.
· Calfa
Հրեշտակացեալք ի դասս նորուն վերակարգեցան. (Շար.։)
archangel, chief or prince of the angels.
· Calfa
ἁρχάγγελος archangelus. Պետ դասուց հրեշտակաց. գլխաւոր ի հրեշտակս. զոր օրինակ գաբրիէլ, եւ այլն. եւ ուրոյն դաս ի վերոյ քան զհրեշտակս.
fond of angels.
· Calfa
Ոչ անուանեցար հրեշտակասէր, առաջին դասեալ զմարդասիրութիւնն. (Նար. ՟Լ՟Ե։)
the hosts of the angels.
· Calfa
Խառնեա՛ զնոսա ի հրեշտակերամ դասս վերին բանակաց. (Ճ. ՟Բ.։)
inheritance;
legacy, bequest, gift by will, endowment;
— առնել, to bequeath.
· Calfa
Ինչք սեպհական թողեալք կտակաւ ի ժառանգութիւն. ... յն. խրի՛մադա. պրս. խրիյտէ, խրիտ. լտ. հէրէտիդաս կամ լէկադում.
to be joyful, in a merry mood, to thrill with joy, to leap for joy, to be transported with joy, to shout for joy, to be overjoyed, to exult, to rejoice greatly, to be in a rapture of joy, to be beside oneself with joy.
· Calfa
(Անդաստան) ծաղկացն գունաւորութեամբ հրճուեալ։ Քաջուղէշ բուսակօք հրճուէի. (Պիտ.։)
full of humours, plethoric;
juicy, succulent;
— երկիր, fertile, fruitful land.
· Calfa
Զհիւթեղ բերրին, եւ զապալեր անհիւթն։ Զթանձրահող եւ զհիւթեղ անդաստանս. (Պիտ.։)
guest, visitor, stranger;
— անդնդոց, Jonah.
· Calfa
Օտար եղէ ես յեղբարց իմոց, եւ հիւր որդւոյ մօր իմոյ։ Հիւրոյն անցաւորի։ Զերախտաւոր հիւրս։ Հիւր ընդունել. եւ այլն։ Եւ նմանութեամբ, ասի յովնան ի փոր կիտին՝ Հիւր անդնդոց. յն. անդնդասուն. (՟Գ. Մակ. ՟Զ. 7։)
hospitality.
· Calfa
φιλοξενία hospitalitas. Մարդասիրութիւն առ հիւրս. օտարասիրութիւն. հիւրամեծարութիւն.
quality of a guest or stranger;
pilgrimage.
· Calfa
Որք քրիստոսի եղաք դաշնակիցք հիւրութեան նորա, հարսնազգեստեալ զմիտս մեր պահեսցուք. կա՛մ է մարդասիրութիւն հրաւիրելոյ նորա զմեզ ի հարսանիս, եւ կամ անարատութիւն հրաւիրելոցս իբրեւ օրիորդաց. (զի լծորդ է օրիորդ ընդ հիւրի, իբր յաւերժահարսն։)
obedience, submission, subjection;
homage, vassalage;
կրաւորական, կոյր —, passive or blind obedience;
non-resistance;
լաւ է — քան զզոհ ընտիր, obedience is better than sacrifice;
ի — ածել, to reduce to obedience;
գալ ի —, to return to obedience;
ունել ի հնազանդութեան, to maintain or hold in obedience.
· Calfa
ὐπακουή, ἑπακρόασις obedientia, auscultatio ὐποταγή subjectio. Հնազանդիլն. հնազանդն գոլ. լսողութիւն. անսացողութիւն. ունկնդրութիւն. հլութիւն. եւ հպատակութիւն. ստորադասութիւն. մռողութիւն.
Ոչ խոնարհեալ ընդ հնազանդութեամբ (այսինքն ստորադասութեամբ), ոչ պարագրեալ ընդ փոքրկութեամբ. (Նար. ՟Խ՟Զ։)
spiritual, intellectual, immaterial;
angelic;
angel.
· Calfa
Զօրս հրեշտակաց հոգեղէնս։ Զօրք կամ հոյլք կամ դասք հոգեղինաց։ Հոգեղինացն զուգապատիւ. (Ագաթ.։ Յճխ.։ Նար.։ Շար.։ Պիտ.։)
benign, soul-pitying, soul-saving;
spiritual, devout, pious.
· Calfa
Միայն բարեգործ, հոգեսէր, հզօր, մարդասէր. (Նար. ՟Կ՟Զ։)
rolling, circular motion, circulation;
case;
— անուանց, oblique cases.
· Calfa
Հոլովք անկումն ասի։ Զիա՞րդ զուղղականն ի համար դասեաց հոլովիցն. (Երզն. քեր.։)
equivocal;
cf. Համանուն;
cf. Երկդիմի.
· Calfa
Ի հոմանուանցն բարւոք բանիւ դասեսցի։ Սահմանք ոչ ի հոմանուանցն. (Կիւրզ. Գնձ։)
equivocalness, equivocation.
· Calfa
Դաւիթ, որ եւ մարգարէ եւ արքայ. սորին հոմանունութեամբ պատուելոյն դաւթի մեծի փիլիսոփայի։ Սխալեալ ոմանք ի հոմանունութիւն անուանն՝ զյուդայն յուդաս յակոբեան կոչեցին. (Երզն. քեր. եւ Երզն. մտթ.։)
to assemble, to gather together, to collect;
to amass, to hoard, to accumulate, to heap up;
to infer, to conclude;
to concentrate;
to compile;
to stock;
— զանձն, զխորհուրդս or զմիտս, to retire within oneself;
to collect one's thoughts, to meditate.
· Calfa
Հաւաքել զառ եւ զաւար, կամ զբազմութիւն, կամ զնիւթ. ոսկի, կամ ինչս, մարտիկս, զդասս կրօնաւորաց. (Պիտ.։ Խոր. ՟Բ. 77։ Վրք. հց. ՟Բ։ Նար. ՟Ի՟Ա։ Զենոբ.։)