rudder, helm, tiller;
oar, scull.
levitical;
Leviticus.
Ձայնն եկեալ յանապատէ՝ ղեւտականին յովհաննու. (Շ. տաղ.։)
levite.
Պաշտեսցէ ղեւտացին զպաշտօն խորանին վկայութեան։ Զտասանորդս ետու ղեւտացւոցն ի ժառանգութիւն։ Ղեւտացի մի եկեալ ընդ նոյն տեղի՝ ետես եւ զանց արար։ Առաքեցին քահանայս եւ ղեւտացիս.եւ այլն։
to swim;
to hide.
Որ առանց աստուծոյ յաղագս աստուծոյ ի բազոմւ խորս ղուղելով նաւաբեկութիւնս ընդունի. (Եփր. համաբ.։)
Մեկնեն զղուղեալ խորհուրդն. (Վեցօր. ՟Գ։)
to hide, to conceal oneself;
to lurk, to crouch, to squat;
to creep into;
to swim.
Ղամպարամբ լուսոյ՝ ղեկավար ճարտար՝ ղօղեալս ամրացո՛. (Ժմ.։)
turned, formed or fashioned on a turner's wheel, in a lathe;
very well turned or made, well-finished, well formed.
Ճախարակեայ աշտանակ՝ խորհուրդ եկեղեցւոյ. դու աշտանակ լուսեղէն, ի քեզ կաթեցաւ շողն աստուածեղէն. Տաղ փոխման կուսի.։
cf. Ճախրիմ.
Որպէս յետս լքանելով զեօթնօրեայ ժամանակս՝ առ ութերեակն ճախրել. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
battle-field, battle-ground.
to be drawn up in battle array, to be marshalled for fight;
to front the enemy;
to join battle.
Ճակատեցան ընդ նոսա ի պատերազմ։ Ճակատեցաւ յանդիման ամաղեակայ։ Յերկնից ճակատեցան աստեղք։ Ճակատել առաջի տեառն ի վերայ ամաղեկայ։ Պատրաստեցաւ եւ ճակատեցաւ ամենայն զօրութեամբ իւրով ի վերայ արփաքսադայ արքայի։ Ճակատեցան պատերազմն ի ձորն։ Ճակատեցան դէմ յանդիման միմենաց։ Ճակատեսցին զնովաւ։ Ճակատեցարո՛ւք շուրջ զբաբելոնիւ.եւ այլն։
to make convenient, to adapt, to fit, to suit, to accommodate.
Փոխանակ տերեւաբեր աղաւնոյն հոգին սուրբ զզարմանալի եւ զաստուածածագ լոյս ճահեցուցանելով. (Անան. եկեղ։)
ray;
light, glare, brilliancy, splendour;
— սրբութեան, monstrance.
Կարծեալ կամ կարծեցեալ ճաճանչ լուսաւորացն։ Ճաճանչ լուսաբեր, կամ կիզանօղ։ Ճաճանչ ճառագայթի լուսոյն. (Յհ. իմ. եկեղ.։ Շար.։ Շ. եդես.։ Նար. ՟Ժ՟Զ։ Լմբ. իմ.։)
cf. Ճաճանչաւուխտ.
Հանդերձ քո բեհեզ, եւ զառնաւուխտ, եւ ճաճանչանաւուխտ. (Եզեկ. ՟Ժ՟Զ. 13։)
decoration, ornament;
embroidery.
Ճամուկ ի մեկնոցի ոչ զպէտս մեկնոցին վճարէ, այլ զգեղեցկութիւն. (Երզն. քեր.։)
jackdaw, rook;
— կռնչէ, the — kaws.
Ճայեկ առ սագ աղերսէր, եթէ գիշերադէմ գոլով ես՝ ի բնաւից պարսաւիմ. եւ այլն. (Մխ. առակ. ՟Ճ՟Լ՟Է։)
Թռչունք՝ զոր ճայեկ կոչեն, ուտէին զանդաստանս նորա. (Միխ. աս.։)
to know;
to perceive, to remark, to recollect, to recognize, to discern, to comprehend, to conceive, to understand;
չ-, not to know, to be unthankful, to forget;
— զիրաւունս, to listen to reason.
(լծ. թ. թանըմագ. յն. ղինօսգօ. լտ. գօկնօսգօ ). ճանչնալ. γινώσκω, ἑπιγινώσκω cognosco, agnosco, novi εἱδέω scio ἑπίσταμαι peritus sum αἱσθάνομαι sentio եւ այլն. կր. γνορίζομαι notus sum, noscor. Գիտել. (եբր. իյադա ). իրազեկ լինել. տեղեակ եւ խելամուտ գտանիլ. ոչ անգիտանալ զոք կամ զիմն.
Ճանաչողացս զքրիստոս. (Մեկն. ղկ.։)
travelling companion;
fellow-traveller;
fellow-passenger;
—ք, cross-way, cross-street, place where four roads meet;
—ք ի քաղաքի, public square.
σύνοδος comes itineris Ընկեր ճանապարհի. ուղեկց. ճանապարհորդակից. զուգընթաց.
Չոգաւ եկաց ի ճանապարհակիցսն պողոտային. (Ճ. ՟Ա.։)
to travel with another, to be a travelling companion.
συνοδεύω, συνοδοπορέω itineris socius sum, una iter fscio, comitor. Ճանապարհակից լինել. ուղեկցիլ.
travelling company.
συνοδία, συνόδιον, σύνοδος comitatus, conjugatio. Ճանապարհակցելն. ուղեկցութիւն. եւ Զուգընթացութիւն. միաբանութիւն.
cf. Ճանապարհորդիմ.
Սամարացի ոմն ճանապարհորդեալ՝ եկն ընդ նոյն առ նովաւ։ Ի նաւ ելեալ ոք՝ ընդ ամեհի ալիս կամիցի ճանապարհորդել. (Ղկ. ՟Ժ. 33։ Իմ. ՟Ժ՟Դ. 1։)
cf. Հաւասարեցուցանեմ;
cf. Հաւասարիմ.
Չհաւասարել ընդ նոսա ի հոգեկան եւ ի մարմնական սեղանս. (Յհ. իմ. ատ.։)
Իսկ (Եզեկ. ՟Լ՟Ա. 8.)
Ոչ էր պարտ եւ պատշաճ մեկնելոց եւ քակելոց եկեղեցի կոչել, այլ՝ հաւասարելոց եւ ժողովելոց. (Ոսկ. ՟բ. կոր.։)
equality, parity;
uniformity, conformity;
comparison, likening;
equalization;
participation, sharing;
union, concord, agreement;
գալ ի — ընդ, to equal;
cf. Հաւասարումն.
Եղեւ մի հաւասարութիւն ընդ ամենայն տեղիս վասն զատկի։ Հաւասարութիւն եկեղեցւոյ. (Եւս. պտմ. ՟Ե. 24։ եւ ՟Դ. 22։ Լմբ. ատ.։)
to reason.
Զհաստատութիւն եւ զկատարելութիւն սրբոյ եկեղեցւոյ հաւաստաբանէ. (Երզն. ՟ժ. խորան.։)
cf. Հաւաստեաւ.
Թէ ոչ մահն հաւաստի, ապաքէն եւ ոչ կեանքն հաւաստապէս. (Անան. եկեղ։)
certain, true, indubitable, sure, convincing, conclusive, incontestable, positive;
demonstrative, justificative;
cf. Հաւաստեաւ;
— կորուստ, certain loss;
— գիտել, to know for certain;
— առնել, to assure, to convince, to prove;
— իմն է զի, it is certain that.
Հաւաստի մեկնել, կամ գիտել, ուսանել, ի վերայ հասանել. (Նախ. դան.։ Մխ. երեմ.։ Մաշկ.։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։ Իսկ Առ որս. ՟Ժ՟Գ։)
faithful, loyal, honest, trusty, trustworthy;
confident;
true, sure, certain, real;
cf. Հաւատարմաբար;
— լինել, to be verified, confirmed, proved;
to be justified;
to be trusted, believed, adopted, or accepted;
— կալ, մնալ, to rest or remain faithful to;
— առնել, to prove, to justify, to verify, to accredit, to give credit to, to make credible;
— առնել զոք, to assure, to cause to believe, to persuade.
Ճշմարիտ է երազն, եւ հաւատարիմ մեկնութիւն նորա։ Դաշինս հաւատարիմս կռէր ընդ նմա։ Տուն, կամ քաղաք, կամ տեղի, կամ ջուր հաւատարիմ։ Զսրբութիւնսն դաւթի զհաւատարիմս.եւ այլն։
fidelity, loyalty;
good faith, honesty, plain-dealing, sincerity;
confidence, security;
certitude, certainty, assurance.
Բաւական համարելով առ ի հաւատարմութիւն։ Զկնի եկելոց վստահութիւն եւ հաւատարմութիւն. այսինքն առ ի հաւատալ կամ հաւատարիմ լինել. (Խոսր.։)
to assemble, to gather together, to collect;
to amass, to hoard, to accumulate, to heap up;
to infer, to conclude;
to concentrate;
to compile;
to stock;
— զանձն, զխորհուրդս or զմիտս, to retire within oneself;
to collect one's thoughts, to meditate.
συλλέγω colligo συνάγω, ἁθροίζω congrego περιστέλλω coarcto στοιβάζω constipo եւ այլն. Ի մի ածել կամ աճեցուցանել՝ քաղելով աստի եւ անտի. ժողովել. գումարել. ամփոփել. ամբարել. կուտել. դիզել. ժողվըտել. Տե՛ս (Գ. Թագ. ՟Ժ՟Դ. 10։ ՟Բ. Մնաց. ՟Բ. 16։ Երգ. ՟Բ. 5։ Եզեկ. ՟Ի՟Թ. 5։ ՟Գ. Մակ. ՟Զ. 4. եւ այլն։)
collection, gathering, receipt;
congestion;
assemblage, set, body;
argument, reasoning;
concentration;
compilation.
cf. Եբրայական.
Մամոնայ՝ ընչիցն մեծութիւնն ասի ըստ հեբրայական բառին. (Մեկն. ղկ.։)
mild-tempered, affable, tractable, easy.
Արար ի սուրբ եկեղեցւոջ միաբանութիւն գազանամիտ եւ հեզաբարու արանց. (Վրդն. ծն.։)
sweet-tempered.
Հեզահամբոյր մեղմութեամբ. (Անան. եկեղ։)
heathenishly.
Հեթանոսաբար կեալ, կամ մեկուսանալ ի մէնջ, կամ խօսել, կամ ունել. (Գաղ. ՟Բ. 4։ Յհ. իմ. երեւ.։ Լմբ. ժղ.։ Եւս. պտմ. ՟Զ. 18։)
beam, rafter, joist.
ՀԵԾԱՆ. ՀԵԾԱՆԱԿ. δοκίς trabecula. Գերանաձեւ լոյս երեւեալ յօդս. (զոր եւ մեզ եղեւ տեսանել ի հռովմ ընդ երեկս, յամի տեառն 1816)
small beam.
ՀԵԾԱՆ. ՀԵԾԱՆԱԿ. δοκίς trabecula. Գերանաձեւ լոյս երեւեալ յօդս. (զոր եւ մեզ եղեւ տեսանել ի հռովմ ընդ երեկս, յամի տեառն 1816)
consort, wife, spouse.
to cease being a partisan or adherent, to quit or abandon any one's party, to be disaffected.
ԿՈՂԱՔԱԿ ԼԻՆԵԼ. Քակիչ ի կուսակցութենէ, ի սիրոյ բարեկամութեան.
groaning, moaning, wailing;
plaintive, mournful, querulous;
lamentable, sorrowful;
painfully, sorrowfully, most sadly, lamentably, pitiably.
Որ յոյժ կողկողի, եւ կողկողելով. Լալագին. ողորմագին. ցաւագին. կղկաթելով, եւ նախանձաբեկ լինելով.
whining, groaning, tears, lamentation, complaint;
compassion, pity.
ԿՈՂԿՈՂԱՆՔ որ եւ ԿՈՂԿՈՂՈՒՄՆ. Կողկողիլն. ցաւագնումն, պաղատանք. եւ Կարեկցութիւն.
cf. Կողմնակի.
Ըստ խորհրդոցն կողմանակի նշանակի. (Մեկն. ղեւտ.։)
partisan.
Որ զկողմն ունի ուրուք, որպէս թեկնածու, կուսակից. ջատագով. կողմը բռնօղ.
near, nigh, next, close to, contiguous;
about, nearly;
— ընդ —, very near, soon, in a short time;
— ի վենետիկ, near Venice;
— է ի մեզ, it is near or quite close to us;
— առ միմեանս, together, one with another, side by side;
— լինել, to be near, ready at hand;
to be on the verge or brink of, at the point of;
— լինել ի մահ, to be at the point of death;
— ի վախճան լինել, to be drawing to a close;
to be approaching one's end;
— բազմիլ, to sit near;
— դնել, to propose;
to confront, to compare.
Անդէն ծանեաւ զբեկումն անձին իւրոյ, որ մերձ ընդ մերձ հասանէլոց էին ի վերայ նորա։ Տացէ ինձ մերձ ընդ մերձ տեսանել զեղբայր իմ զվարդ, եւ ուրախանալ. (Փարպ.։)
near, nigh, next;
neighbouring, bordering on, adjacent, contiguous;
approximate;
akin, consanguineous;
neighbour, friend, acquaintance;
relation;
— ազգական, near relation.
Լա՛ւ է բարեկամ մերձաւոր՝ քան եղբայր ի հեռաստանէ բնակեալ։ Մերձաւորաց եւ հեռաւորաց։ Հայեցայ ես շուրջ զմեօք ի մերձաւորս արքայութեան մերոյ։ Աստուած մերձաւոր եմ ես.եւ այլն։
ՄԵՐՁԱՒՈՐ. συγγενής cognatus ἁγχιστεύων prpinquus, proximus ἐταῖρος socius, sodalis. Ազգակից. արենակից. եւ մտերիմ բարեկամ. ծանօթ. ընկեր.
Կերա՛յք մերձաւորք իմ։ Այն է եղբօրորդին իմ, եւ ա՛յն է մերձաւոր իմ։ Մի՛ լինիցի կին մեռելոյն արտաքոյ առն ումեք, որ մերձաւոր չիցէ նորա. Բարեկամք իմ, եւ մերձաւորք իմ։ Մերձաւոր արեան. եւ այլն. ստէպ ի սուրբ գիրս։
to approach, to go or come near, or towards, to go closer to;
to be allied, related by marriage, to intermarry with, to marry into.
Այլեւ եկաւոր հարազատութեամբ մերձաւորեսցին խնամութեամբ. (Խոր. ՟Գ. 55։)
near relation.
Վաճառեսցէ ի կալուածոց իւրոց. եւ եկեսցէ մերձաւորիչն՝ որ մերձաւոր իցէ նորա. ապա թէ չիցէ ուրուք մերձաւորիչ. եւ այլն. (Ղեւտ. ՟Ի՟Ե. 25։ Տե՛ս եւ Թուոց. ՟Ե. 8։ Հռութ. ՟Գ. 9. 12։ ՟Դ. 1=14։)
to approach, to accost, to draw near;
to touch;
to keep company with, to join, to be united;
to know, to have carnal connection with.
Մերձենայցէ առ ձեզ եկամուտ։ Ապա մերձեսցի։ Առն հրէի հպել կամ մերձենալ առ այլազգի. եւ այլն։
cf. Մեցոտ.
Իսկ Գէորգ մեկնէ այսպէս.
to become worm-eaten, rotten, to rot, to putrefy, to be corrupted, spoilt.
Իբրու Ցեցոտիլ. իսպառ ճճեկեր լինել. փտիլ. մաշիլ. ապականիլ.
contrivance, invention, machination, artifice, cunning, wile, piece of cunning.
Յայնչաբ մեքենաւորութիւն եկեալ, մինչեւ զոսկերս անգամ զերեխայիցն (կամ զմեռելոց) շարժելոյ չդանդաղել. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 12։)
mosque.
Զմեծ եկեղեցին անւոյ՝ զսուրբ կաթուղիկէն, զոր մսքիթ էին արարեալ, օրհնեաց. (Ուռհ.։)
one, only, sole;
alone;
only, solely;
— մի, each, every one, each one.
Առին մէն մի դահեկան։ Ետուն նմա իւրաքանչիւր մէն մի որոջ։ Տալ ռոճիկ արքայի եւ տան նորա մէն մի ամիս ի տարւոջ. (Մտթ. ՟Ի. 9. 10։ Յոբ. ՟Խ՟Բ. 11։ ՟Գ. Թագ. ՟Դ. 7։)