to announce, to herald.
πρεσβεύω legatione fungor. Պատգամաւորութեամբ զեկուցանել, աւետարանել.
angelic nature;
embassy, message, deputation, delegation;
—ս առաքել, առնել, to send ambassadors, deputies, to depute, to send a commission.
Պատիւ հրեշտակութեան. (Սարգ. ՟ա. պետր. ՟Բ։)
jewish, hebrew, judaical;
— օրէնք, the jewish law;
— հնութիւնք, judaical antiquities.
Նեստոր հրէական իմացմանց հետեւեալ։ Սաբէլի՝ հրէականին խորհողի աղանդից. (Խոր. ՟Գ. 61։ Շ. մտթ.։)
jew, hebrew, israelite;
—ք, the Jews;
թաղ հրէից, jewry, jew's ward, quarter in a town.
ՀՐԷԱՅ ἱουδαῖος judaeus. ըստ եբր. եէհուտի. այսինքն Յուդայեան. վր. եւս՝ հուրիա, եւ հուրիաստանէլի. գրի եւ յուղղականն ՀՐԵԱՅ, որպէս եւ հնչի ռմկ.։ Ազգն յուդայի երբեմն ի սահմանս երուսաղէմի. այլ յետոյ ամենայն եբրայեցիք կոչեցան հրէայ՝ որպէս յուդայեան. տե՛ս բռ. յտկ. ան. իպրանի, ըպրան, ըմրան . մանաւանդ եահուտի, ջըֆուտ. Ձայնդ հրէայ՝ իբր հեբրա՛յ. ըստ յն. է՝ էվրէ՛օս, եւ լտ. հէպրէ՛ուս. այսինքն եբրայեցի. այլ ի թարգմանութիւնս հրէայ դնի ի մեզ անդ միայն՝ ուր ըստ այլոց է եուտէ՛ոս, այսինքն յուդայեան.
in hebrew;
cf. Հրէական;
— ուսանել, խօսել, գիտել, to learn, to speak, to know hebrew, the hebrew language or tongue.
Ոչ գան ի ճշմարտութիւն աւետարանին, զի հեթանոսերէնք էին, եւ հրէերէնք. (Եփր. գաղ.։)
judaism.
Լքեալ հրէութիւնն յետնեալ. (Նար.։ ՟Ժ՟Գ։)
inheritance;
legacy, bequest, gift by will, endowment;
— առնել, to bequeath.
burnt, kindled, on fire;
fire;
— առնել, to burn, to kindle, to consume by fire;
— լինել, to burn, to be burnt or consumed by fire.
Ոմանք հրկէզ լինէին։ Արամազդ հրկէզ գոլով ի կրետէս կղզւոջ անկեալ կայ. (Ճ. ՟Ա.։)
fire-brand, incendiary, burner;
linstock;
—ք, conflagration, fire;
— նաւ, fire-ship;
— առնել, to set on fire, to set flames to;
— լինել, to be burnt, destroyed by burning.
Հրձիգ արար նա զմիջագետս զմիջագետս։ Զամենայն քաղաքս նոցա տամբք իւրեանց եւ զաւանս նոցա հրձիգ արարին։ Հրձիգ արար զտունն տեառն եւ զապարանսն արքունի։ Հրձիգ լիցի երկիրն աստուծոյ։ Հրձիգ եղեն յարկք նոցա։ Այլ նոքա կամէին՝ թէ հրձիգ լեալ էին։ Փառք եղեն հրձիգ.եւ այլն։
shepherd, pastor.
Որսասէր նետողացն, եւ հօտարած բացօթեգացն. (Փարպ.։)
to be deteriorated.
ՁԱԽԱՆԱԼ. Իբրու ձախ լինել. վատթարանալ. յետնիլ.
Խոնարհիլ ի ցրտացեալ եւ ի ձախացեալ բնութիւնս. (Վրդն. աւետար.։)
cf. Ձախողակ.
Ղուղեալ հետեւէր մի ոմն ի սուրբ գնդէն՝ ձախող դիմեցմամբ ի մահ. (Տաղ.)
cf. Ձախողութիւն.
Հետեւեալ լինին անզգամութեանն՝ անուսումնութիւն, անհմտութիւն, շռայլութիւն, ձախորդութիւն, անյիշողութիւն. (Արիստ. առաք.։)
exposed to laughter, turned into derision;
dishonourable, infamous, ignominious, opprobrious;
— առնել, to expose to to the laughter of every body, to make a spectacle of, to expose to ignominy, to defame, cf. Ծանակեմ, cf. Խայտառակեմ.
Հրամայեաց ձաղածանակ առնել։ Իբրեւ զաւազակապետ ձաղածանակ արարեալ անլուծանելի կապանօք. (Ճ. ՟Բ.։ Արշ.։)
to laugh at, to deride, to ridicule, to mock, to jeer, to make sport of;
to put to shame, to affront, to vilify;
to lead in triumph;
to triumph, to conquer, to be triumphant, to obtain the victory;
պոմպէոս ձաղեաց երիցս, Pompey triumphed thrice.
Ձաղեցին զնա։ Քահանայապետքն ձաղէին հանդերձ դպրօքն։ Գուցէ տացեն զիս ի ձեռս նոցա, եւ ձաղիցեն. (Մտթ. ՟Ի՟Է. 31. 41։ Երեմ. ՟Լ՟Ը. 19։)
Պոմպէոս ձաղեաց։ Աւգոստոս ձաղեաց զհետեւակ ձաղումն։ Գերմանիկոս ձաղեաց զպարթեւս. (Եւս. քր. ՟Բ։)
cf. Ձաղումն.
Ձաղումն յաղթութեան կարգեաց աւգոստոս ի կղէոպատրայ ձաղութեանն։ Ձաղեաց զհետեւակ ձաղումն. (Եւս. քր. ՟Բ։)
derision, mockery, laughter;
triumph;
ձաղել —ումն, —ումն յաղթութեան առնել, to triumph, to be triumphant, to conquer.
Ձաղումն յաղթութեան կարգեաց աւգոստոս ի կղէոպատրայ ձաղութեանն։ Ձաղեաց զհետեւակ ձաղումն. (Եւս. քր. ՟Բ։)
agreement, consent, unanimity;
concert, harmony, symphony;
accompanying.
Պատկառեմ ի պօղոսի եւ ի պետրոսի ձայնակցութենէն, զի զաւետարանն բաժանեցին, բայց զաղքատս հասարակա՛ց արարին. (Ածաբ. աղք.։)
to raise one's voice, to cry out, to exclaim, to vociferate;
to call, to invite, to convoke;
to pronounce, to utter, to address, to tell, to express;
to name;
ի խրախոյս —, to encourage, to inspirit, to give heart to.
Հակառակ անուամբ ձայնելի. (Պետ.։)
to grow tired, to become wearied, annoyed, cloyed, disgusted;
ձանձրացեալ ի կենաց, weary of life.
Ձանձրացեալ է անձն իմ ի դստերաց որդւոց քետայ։ Ի չարէ նա ոչ ձանձրացաւ։ Ձանձրացաւ յիս անձն իմ։ Բայց ես ոչ ձանձրացայց գալ զկնի քո։ Կալ յաղօթս եւ մի՛ ձանձրանալ։ Զբարիս գործել եւ մի՛ ձանձրասցուք։ Մի՛ ձանձրանայք զբարիս գործել.եւ այլն։
maiden's hair, adiantum;
— վայրի, fern.
Խոտ վարսաւոր՝ մանրատերեւ, մշտականաչ, ի խոնաւ վայրս, այլ իբր անթաց։ Բժշկարան. ուր կոչի եւ Դիւաձար, Պառվու ձար. Գետնիձար, Խոզիմազ, Ջրհորի գինձ. ... յն. ἁδίαντον . այսինքն անթաց. τριχομάνες . այսինքն մազ ուրուականաց. այսինքն մազ ափրոդիտեայ. լտ. capillus Veneris. այսինքն մազ ափրոդիտեայ։
to pull or haul about;
ձգձգեալ ի դատաստան, dragged from one tribunal to another.
Այր դատափետեալ, եւ ձգձգեալ ի դատաստան յամենայն երկրի. (Երեմ. ՟Ժ՟Ե. 10։)
Դատափետէ, եւ ձգձգէ, եւ բեռն ի վերայ ուսոց դնելով վարէ. (Երզն. մտթ.։)
Ձգձգեն փետեն յամենայն կողմանց զմանուկն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 18։)
to stretch, to extend, to spread;
to reach, to arrive;
to grow longer, to be prolonged, protracted;
to drive at, to tend to, to abut in;
to stretch oneself, one's limbs;
to endeavour, to strive, to try, to seek;
— աչօք զհետ ուրուք, to follow with the eyes;
— ընդ ումեք, to vie, to emulate, to rival, to strive with.
artisan, artificer, mechanic;
artistic production;
skilful, expert.
ἑργάτης operarius τεχνίτης, χειροτεχνής opifex, artifex Գիտակ ձեռագործութեան. ճարտար ձեռնարուեստ. արուեստաւոր. ճարտար. բանւոր. վարպետ.
Ձեռագէտք արուեստին, կամ ճարտարապետութեան. (Գծ. ՟Ժ՟Թ. 25։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 40։)
Որոյ քաղաքի ձեռագէտ ճարտարապետ աստուած է. (Եփր. եբր.։)
manuscript, hand-writing;
bond, obligation, bill, note;
signature.
ՁԵՌԱԳԻՐ կամ ՁԵՌՆԱԳԻՐ. χειρόγραφον chirographum, manuscriptum ὐπογραφή subscriptio. (իսկ ածակ. χειρόγραφος manuscriptus ). Ձեռամբ գրեալ կամ ստորագրեալ գիր, թուղթ, մուրհակ. յետկար. գիր ձեռին. ստորագրութիւն. դատակնիք. ձեռացագիր.
signature;
— արկանել, to put one's — or name to, to sign.
Փոխանակ ձեռնագրի պարտաւորացն զայս առաջի դնեմ անիրաւացն. (Եփր. աւետար.։)
to lay hands on the head of;
to ordain, to confer the orders of the church;
to consecrate;
to anoint, to crown.
Ձեռնադրել յեպիսկոպոսութիւն։ Ձեռնադրիլ ի հայրապետութիւն. (Խոր.։ Յհ. կթ. եւ այլն։)
Ձեռնադրէր կարապետն։ Սա արժանապէս ձեռնադրեաց զքեզ ի յորձանսն յորդանանու։ Համագոյակցիդ քո ձեռնադրողի. (Շար.։ Նար. գանձ հոգ.։)
Ձեռնադրել զզօրավարսն եւ զհեծելապետսն. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)
enterprise, undertaking;
subscription, signature;
argument, reasoning.
to put one's hand to, to undertake, to try, to attempt;
to lay hands on, to make an attempt, to attack, to encroach;
to argue, to reason, to dissert, to descant.
Յետ ձեռնարկութեան պղատոնականացն՝ ինքեանք ձեռնարկեն բաժանել. (Սահմ. ՟Ի՟Ա։)
enterprising, bold, audacious, daring;
arrogant, insolent;
այր —, a fussy fellow;
meddling person;
— լինել, to undertake, to venture, to dare, to have the boldness to;
to presume, to encroach;
to take too much liberty;
— առնել, to embolden, to render insolent or presumptuous.
ՁԵՌՆԵՐԷՑ ԼԻՆԵԼ. (ըստ ձայնին նոյն է ընդ ռմկ. էլպաշի օլմագ. իսկ յն. պէսպէս ոճով). Յառաջել եւ ջանալ առաջին լինել յիմիք կարգի. իշխել ձեռնամուխ լինել. համարձակիլ ձեռնարկել. յանդգնիլ. առաջ նետուիլ.
to draw back one's hands, to withdraw from, to abandon, to forsake entirely;
to extend one's empire, to conquer, to dominate;
— յամենայնէ, to abandon all, to throw the helve after the hatchet;
to venture the saddle after loosing the horse.
ՁԵՌՆԹԱՓ ԼԻՆԵԼ. Թօթափել զձեռս յիրաց. թողուլ լքանել. ձեռքը ետ քաշել, եախան թօթվել, ձեռքէ թողուլ.
lending a hand, assisting, succouring;
— լինել, cf. Ձեռնկալեմ.
Ձեռնկալու եւ օգնական լինիցի տկարութեանս մերում. (Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Ա։)
lending a hand, helping, succouring, aiding, assisting;
contributing, favourable;
— լինել, to cooperate, to lend a help, to succour, to aid, to assist, to relieve, to contribute, to second, to favour.
Այլ դու նաւապետ լե՛ր եւ ինձ ձեռնտու (որպէս պետրոսի). (Շար.։)
emancipate, set free;
major, of age;
— առնել, to set free, to emancipate.
Անկանին յետոյ եւ ձերբազատք ընդ հարկաւ իբր ազատք. (Մխ. դտ.։)
to be emancipated, set free;
to be of age, to do without help.
Որք ձերբազատեցան, լինին այնուհետեւ անձնիշխանք. (Մխ. դտ.։)
configuration, conformation.
cf. Կերպարանիմ.
Սոյնպիսի ձեւանայ եւ նա առ մեզ ի դատաստանի։ Ըստ մերումս ձեւանայ՝ ի մեզ զիջանելով. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Գ. եւ ՟Է։)
of or belonging to horses;
horseman, rider;
sand-piper.
Ձիականօք, եւ հետեւակօք. (Նար. գանձ հոգ. յորմէ եւ Գանձրն.։)
horse-shaped.
որ եւ ՁԻԱՁԵՒ, ՁԻԱՆՄԱՆ. Ունօղ զկերպարանս իմն ձիոյ. որպիսի է ձիագետի.
Ի ձիակերպ գետոյ նհանգէ յափշտակեցաւ. (Եւս. քր. ՟Ա։)
combat on horseback, cavalry fight.
Ի բաց հալածէին զնոսա նետաձգութեամբ եւ ձիամարտութեամբ. (Պտմ. աղեքս.։)
loving horses, fond of horses, of riding.
Էր ձիասէր ... թողեալ այնուհետեւ իշով շրջէր. (Խոր. ՟Գ. 32։)
horse-breaker;
horseman, rider.
Ձիավարժից, եւ սոսկականաց։ Ձիավարժից, եւ հետեւակաց. (Նար. ՟Գ. եւ գնձ խչ։ Շ. ընդհանր.։)
Հետեւակօք, եւ ձիավարժօք, եւ փղօք. (Մարթին.։)
equitation.
Կառարշաւ ձիավարութեամբ։ Ձիավարութեամբքն յասպարէսն առնուլ նպատակ։ Ձիավարութեամբ եւ հետեւակամարտութեամբ. (Պիտ.։)
hippocentaur, centaur.
Յետոյ կուսէ ձիոց կերպարանք, եւ արջառոյ՝ մարդկան. որ զձիացոլուց յուշկապարիկ կերպարանս ունիցին. (Եւս. քր. ՟Ա։)
cf. Հեծեալ.
ἰππεύς eques. Ունօղ ընդ իւրեւ զձի. հեծեալ. ձիական. ասպետ.
cf. Ձիարկեմ.
Գունդք մարտիրոսացն՝ ձիաւորեալքն հետեւակ. (Նար. ՟Լ՟Բ։)
laden with snow.
Գետն երասխ ... սառնախալ ... ձիւնախաղաղ բազմութեամբ յաւուրս իւրոյ պղտորութեանց. (Ագաթ.։)
to be smothered in snow.
Ոմանք ձիւնահեղձ եւ գետավէժ լինէին վասն անտանելի աղետիցն. (Ղեւոնդ.։)
shining, very white, candid as snow.
cf. Ձկնատեսանք.
Առ ափն ծովուն բզնունեաց՝ յառեստն աւանի ձկնատեսանսն արքունի ի վերայ գետակին։ Բանակէին ի վերայ ձկնատենիցն առեստեաց. (Բուզ. ՟Գ. 8. եւ ՟Դ. 22։)