stubble.
καλάμη stipula, culmus. Խուզել. ցօղուն. եղէգն արմտեաց մնացեալ յետ խուզելոյ կամ հնձելոյ հասկին. ծիղ. ծղօտ.
orchis, beeflower, salep, satyrion
Եւ այն հարիւրբարդ խոլրձանն՝ այն նահապետքն են՝ մարգարէք. (Նար. տաղ սայլի.։)
ravine, deep hollow;
sylvan valleys, forest;
mountain streams, torrents.
Անցանէ գետն երասխ յորձանուտխոխոջիւք ... թափ անկեալ ընդ նեղ եւ ընդ նուրբխոխոմքն քարանձաւի միոյ։ Զօրս ղօղեալ թագուցանէր ի խոխոմս այգեստանին։ Ամրացեալք ի խոխոմս խորոցն ձորոց, եւ յամուրս քարանձաւաց. (Յհ. կթ.։)
Յափն գետոյն, որ իանէ յաղձնեաց խոխոմացն։ Ի խոխոմս ձորոցն. (Արծր. ՟Դ. 5. եւ այլն։)
gloomy ravines;
long valleys.
Գետն երասխ հատեալ զքարանձաւս լերանց՝ անցանէ ընդ խորխոմաձիգս (կամ ընդ խորխոմս ձիգ) եւ նեղս. (Խոր. ՟Ա. 11։)
cf. Խոխոջանք.
Անցանէ գետն երասխ յորձանուտ խոխոջիւք. (Յհ. կթ.։ Սամ. երէց.։)
to murmur, to purl, to babble, to gurgle;
ի վեր —, to vomit.
Յինքն ունելով զգնացս գետոց՝ խոխոջելով խոռոչացեալ. (Յհ. կթ.։)
kitchen;
անօթք —ի, utensils;
cf. Խահարան.
Սատանայի իբրեւ խոհակերոցս ի խողխողումն եւ ի սատակումն անձանց իւրեանց մատնէին. (Եփր. աւետար.։)
cf. Խահարարութիւն.
Եթէ ցանկութեամբ եւ խոհակերութեամբ զհետ ընթանայ։ Էին երեսք նորա ի խոհակերութենէ անտի եւ ի պահոցն այլայլեալ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա. եւ ՟Ժ՟Դ. ըստ ձ։)
muddy, dirty, filthy, impure, obscene;
— ձեռք, unclean hands.
Իսկ խոհերականքն այնուհետեւ յարուցեալք յիւրաքանչիւր խաւարային դարանացն. (Եղիշ. ՟Գ։)
rams.
Արածեայ զխոյանս իմ։ Խոյանք իմանալի է զեկեղեցական քահանայապետութիւնս. (Մխ. ապար.։)
swelling, blotch;
schirrus, scrolula;
— պարանոցի, wen, goitre.
cf. Խոյրագործ.
Զխոյրարար ոմն մետաքսագործ մկրտեալ, եւ անուն կոչեալ ագդէ. (Խոր. ՟Բ. 30։)
crowning, covering anothers head.
Մեծն յոհաննէս որդի քահանայապետին, նորուն վակասիր քահանայութեան՝ խոյրագիր պատուին. (Ագաթ.։)
humbly, submissively.
Խոնարհաբար հետեւիս հայցել. (Մագ. ՟Ի՟Թ։)
inferior;
lower;
below.
ταπεινότερος, ἤττων, καταδεέστερος, κατώτατος humilior, minor, inferior, infimus. Առաւել խոնարհ (ըստ ամենայն նշ). Ցածագոյն. ստորնագոյն. վայրագոյն. նուաստագոյն. յետնագոյն.
Եղիցի խոնարհագոյն, եւ մի՛ եւս բարձրասցի ի վերայ ազգաց։ Հազարաւորն իմ խոնարհագոյն է ի մէջ մանասէի։ Զկնի քո յարիցէ այլ թագաւորութիւն խոնարհագոյն քան զքեզ։ Կացուցի ի խոնարհագոյն տեղիսն յետոյ պարսպին. (Եզեկ. ՟Ի՟Թ. 15։ Դտ. ՟Զ. 15։ Դան. ՟Բ. 39։ Նեեմ. ՟Դ. 13։)
Անտի ելեալ խոնարհագոյն նաւեցաք ի կիպրոս։ նաւեցաք խոնարհագոյն ի կրետէ. (Գծ. ՟Ի՟Է. 4. եւ 7։)
appointed, settled, fixed, assigned;
cf. Ժամագրութիւն;
— առնել՝ լինել, to make an appointment, to appoint, to assign the place, time, or day of meeting, or rendez-vous, cf. Ժամադրեմ, cf. Ժամանակեմ.
Յետ ժամանակեալ ժամադիր ժամուն եկին։ Զմե՛ զժամադիր սաստիկ հրամանի զօրհասաւ անցեալ հրէայք՝ եւ զայս օր կեցեալ գտանին. (՟Գ. Մակ. ՟Դ. 14։)
Ժամադիր ասել զտեղին՝ այն է, զոր ասաց, յետ յարութիւն իմոյ յառաջեցից քան զձեզ ի գալիլեա. (Սկեւռ. յար.։)
Ժամադիր արարին ժողովրդապետքն եւ ղեւտացիքն. (Ճ. ՟Ժ.։)
appointment, time, place of meeting, rendez-vous;
fixed time, term, appointed time, assignation.
ԺԱՄԱԴՐՈՒԹԻՒՆ. որպէս Սահմանեալ ժամանակ կենաց կամ կենցաղոյս. կատարած. օրհաս. կեանքին ու մահին միջոցը, մահուան կետը.
Յետ այսմ ժաադրութեան կենացս. (Յհ. կթ.։)
arriving quickly;
that which hastens;
hurried, hasty, quick, prompt;
— առնել՝ կացուցանել, to cause to arrive, to forestall, to anticipate, cf. Ժամանեցուցանեմ, cf. Հասուցանեմ.
Ջերմ եւ ամենայն ուրեք կազմ եւ ժամանս պետրոս մատուցեալ ասէր, մեկնեա՛ մեզ զառակն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 26։)
to chronicle, to write a chronicle;
to write on chronology.
Ղուկաս աւետարանիչն ժամանակագրէ վասն մկրտութեան տեառն. (Զքր. կթ.։)
chronography;
chronology;
chronicle;
վրիպակք ժամանակագրութեան, anachronism.
Հետեւելով եւ ընդ արտաքնոց եւս ժամանակագրութիւնս. (Յհ. կթ.։)
expiration, falling due, term, last moment, close;
— պայման, appointed time;
assignation;
expiration of a term agreed upon.
Ընդ հազարապետօք է եւընդ գաւառապետօք մինչեւ ի ժամանակակէտ հօրն. (Գաղ. ՟Դ. 2։)
to assign, appoint or fix a term.
Յետ ժամանակեալ ժամադիր ժամուն. (՟Գ. Մակ. ՟Գ. 14։)
to arrive;
to happen, to come to pass;
to ripen;
to be able;
to have time or leisure;
ոչ —, to have no time;
to be unable;
— ի գահ թագաւորութեան, to gain the throne, to succeed to the throne;
ժաշամեցին արդիւնքն՝ բանիցն, the words are realized.
Ժամանեաց ի հանգիստ անմահական կենացն։ Շութափութիւն ժամուն ոչ ետ թոյլ ժամանել զկնի մեր. (Յհ. կթ.։)
Յեղբայրութիւնն քրիստոսի ժամանեցիք։ Ամենայն բարիք՝ որ յաստուծոյ առ մեզ ժամանեն. (Սարգ. յկ. եւ Սարգ. ՟ա. պետ.։)
that kills, or loses time, loitering, lounging, trifling;
— լինել, to kill, or lose time, to trifle, to loiter, to while away.
Որ ոք կամ որ ինչ վաշառէ, այսինքն վետնէ յումպետս զժամանակն. ատենը պարապ անցընօղ.
loitering, trifling.
Վատնումն ժամանակի յոչինչ պետս. ատէն կորսնցնելը.
church, temple, chapel, house of prayer.
Վարդապետն մեր վանականն՝ սիրող սրբոց եւ սրբութեանց, խաչին եւ եկեղեցւոյ, ժամատեղաց եւ ժամարարաց, քահանայից եւ կրօնաւորաց. (Մաղաք. աբեղ.։)
parsonage-house, vicarage;
— Հրէից, synagogue, Jewish chapel.
Զժամատունն որ առաջի սուրբ կարապետին էր. (Լաստ. ՟Ի՟Ա։)
clock;
watch;
— ճօճանակաւոր, pendulum;
— ծովային, chronometer;
cf. Ժամանակաչափ;
— ելեքտրական, electric clock;
— արեւային, sun-dial;
— աւազի, hour-glass;
— ջրոյ, clepsydra;
խասխաւոր —, anchor watch;
գլանաւոր —, lever watch;
գլխալար —, keyless watch;
հնչակ —, repeater, repeating watch;
զարթուցիչ —, alarum (watch or clock);
երաժշտակ —, musical watch;
ինքնահնչակ —, striking watch, hour and quarter watch;
րոպէացոյց —, seconds-watch;
ութօրեայ լարելի —, eight-day clock;
ուզզել զ—, to set one's watch right;
լարել զ—, to wind up a clock;
քակել զ—, to take a clock to pieces;
բանալի —ցուցի, watch-key;
տուփ, պատեան —ցուցի, watch-case;
թնդիւն, զարկ —ցուցի, tick-tack;
հնչել —ցուցի, to strike;
cf. Ժամ.
Ընթացից զստուերդ աստիճանացդ, ընդ որս իջեալ է ի ժամացոյց ետ կազմել աքազ. զի անսխալ զժամս աւուրն ի նոցանէ գիտասցէ. (Գէ. ես.։)
rust, verdigris, oxyde;
rustiness;
venom, poison;
moss;
blight, mildew;
plague, pestilence.
furnished with tusks, tusked, tusky.
Ըմբռնեսցէ զգազան չար եւ անընտել, զժանեւոր եւ զմագլաւոր. (Սարգ. ՟ա. պետ. 12։)
cf. Ժանեղ.
Ըմբռնեսցէ զգազան չար եւ անընտել, զժանեւոր եւ զմագլաւոր. (Սարգ. ՟ա. պետ. 12։)
abandoned towick-edness, very wicked, remorseless, hardened in sin.
Որպէս թէ ժանդին ժանտն. յետին անզգամ. գէշին գէշը.
plague;
pestilence, contagion, mortality, disease;
հարկանել, վարակել —իւ, to plague, to infect with the plague;
հարեալ —է, plague-stricken, infected with the plague;
ճարակեցաւ — ի զօրուն, the plague broke out in the army;
կեղտ —ի, plague-spot.
Ոչ ժանդախտ է մեղքն նորա, եթէ ի քեզ անցանէ. (Սարգ. ՟ա. պետր. ՟Զ.)
cf. Ժահահոտ.
Դու խաւարին եւ ժանդահոտ ես։ Յորժամ խաւարին եւ ժանդահոտ ետես զնա. (Եզնիկ.։)
to fall into a passion, to become enraged, angry;
to become ferocious, cruel;
to degenerate;
to spoil, to get spoiled, to ret.
Աղմկէին զամենայն.. . ինչ զի ետ այսօրիկ եւ՛ս ժանդանալ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 38։)
ill-favoured, of bad aspect, ugly.
Մեծն անտոնիոս ետես զժանտատեսիլ բանսարկուն. (Լմբ. սղ.։)
to render wicked or cruel, to divest of humanity;
to irritate, to enrage;
to corrupt, to spoil.
Զոսկեղինիկ առաքինութիւն մեր ժանդացուցաք։ Պղտորել զաղօթսն եւ ժանդացուցանել. (Սարգ. յկ. եւ Սարգ. ՟ա. պետ.։)
cf. Ժառանգ.
Եղիցի այնուհետեւ յառաջանալ ընդ տնարար շինութեան եւ հարազատաբար ժառանգակալացն փոխանորդութեան. (Պիտ.։)
coheir, coheiress, joint-heir, or heiress.
Սահակաւ եւ յակոբաւ հանդերձ ժառնգակցօք նոցին աւետեացն ի քիստս յիսուս. (Եփես. ՟Գ. 6։)
Իբրեւ տկար անօթոյ առնիցեն պատիւ կանանց, եւ իբրեւ ժառանգակցաց շնորհացն կենաց. (՟Ա. Պետր. ՟Գ. 7։)
patron of living, advowe;
that presents a living, that gives an ecclesiastical benefice.
Զտաճարն, զքահանայապետն, զժառանգատուն, ըզժառանգաւորն. (Ածաբ. յար.։)
heir;
possessor;
beneficed clergyman, incumbent.
Ցուցանել ժառանգաւորաց աւետեացն զհաստատու ի խորհրդացն իւրոց։ Հաւատոցն արդարութեան եղեւ ժառանգաւոր. (Եբր. ՟Զ. 7։)
Խրատէ քահանայապետօք եւ ժառանգաւորօք եկեղեցւոյ. (Յճխ.։)
ecclesiastical benefice, living.
Զորդեգրութեանն աստուծոյ անուն ժառանգել յետ ելանելոյ ի ջրոյ անտի.. . յղութեանն եւ ծննդեանն եւ ժառանգաւորութեանն. (Յհ. իմ. ատ.։)
inheritance, heritage, patrimony, succession;
seizure, possession;
diocese;
ecclesiastical state, the clergy;
— թողուլ որդւոյ, to leave an inheritance to one's son;
մերժել՝ հատանել ի ժառանգութենէ, to disinherit, to deprive of inheritance, to cut off with a shilling;
առնուլ զիմն ի —, to have in inheritance;
ի — ընձեռել զոք, to place one in the church or ecclesiastical career;
ժառանգութեամբ, or ըստ իրաւանց ժառանգութեան, hereditarily, by inheritance.
Ի ժառանգութեան սեմայ մինչեւ ի ծագս հւսիսոյ տանն յաբեթի հետիոտս ընթացեալ. (Լմբ. ատ.։)
to confound, to confuse, to perplex;
to make noise, to alarm, to rouse up.
Տեսին պահապանքն զքահանայապետսն՝ ժխորեալս եւ իբրեւ զծով ի սաստիկ ալեաց տագնապեալս. (ՃՃ.։)
assembled, collected;
—ք, compilation, collection, miscellany.
Լաւ է գետօրէն ընթացք ջուրց՝ քան զսակաւ ժողովածու. (Երզն. քեր.։)
belonging or pertaining to a council or assembly;
member of the council;
member of Parliament;
Ecolesiastes (sacred book).
council-hall;
committee-room;
club, club-house;
paradise;
church;
synagogue;
mosque;
Ecolesiastes.
ԺՈՂՈՎԱՐԱՆ συναγωγή, συναγώγιον, καταγώγιον collectio, diversorium δικαστήριον tribunal. որ եւ ԺՈՂՈՎԱՆՈՑ. Ժողովետեղ. հանդիսարան. տուն ատենի. խորհրդարան. օդեւան.
convener, convoker;
the Wise Man, Solomon, the Preacher;
the Book of Ecclesiastes.
cf. ԺՈՂՈՎԻՉ. այլ որպէս գ. է Եկղեսիաստէս. ἑκκλησιαστής ecclesiastes. Եկեղեցացուցիչ ժողովրդեան, քարոզ եւ վվարժապետ իմաստութեան, սեպհականեալ անուն սողոմոնի, եւ միոյ ի գրոց նորա.
assemblage, reunion;
collection.
Էր այնուհետեւ լսել յամենայն եկեղեցիս.. . ի ժողովմունս միաբանութեան. . . զինչ բարի կամ զինչ վայելուչ. (Փարպ.։)
people, the multitude, the vulgar;
the mob;
assembly;
synagogue.
Խոսեցաւ յականջս ժողովրդեան երկրին։ Դան դատեսցէ զժողովուրդ իւր իբրեւ զմի այր ի մեջ իսրայէլի։ Ժողովրդեանն այլազգեաց։ Լցաւ երկիրդ ժողովրդովք բազմօք։ հրաման ետ փարաւոն ամենայն ժողովուրդն անցանել ընդ յորդանան։ Նա փրկեսցէ զժողովուրդ իւր։ Բժշկէր զամենայն ախտս ի ժողովրդեանն։ Ժողովուրդ է իմ բազում ի քաղաքիս յայսմիկ։ Երկու ազգք են յարգանքի քում, եւ երկու ժողովուրդք յորովայնէ քումմէ զատցին, եւ ժողովուրդ զժողովրդեամբ ելեւել առնիցէ.եւ այլն։
Երթային զհետ նորա ժողովուրդք բազումք։ Տեսեալ զժողովուրդսն ել ի լեառն։ Ամենայն ժողովուրդն կայր առ ծովեզերբն։ երկնչէր ի ժողովրդենէ անտի։ Գթամ ի ժողովուրդդ, կամ ի վերայ ժողովրդեանս.եւ այլն։
ԺՈՂՈՎՈՒՐԴ. որպէս Ընտանիք եւ ընդոծինք միոյ տանուտեառն կամ նահապետի. իրեն մարդիկը.
եթէ քահանայապետն օծեալ մեղանչիցէ առ ի ժողովուրդն յանցուցանելոյ։ Մովսէս եւ ահարոն օրհնեցին զամենայն ժողովուրդն։ Քաւեսցէ վասն քահանայիցն, եւ վասն ամենայն ժողովրդեանն քաւեսցէ։ Մխիթարեզէք զժողովուրդ իմ, քահանայքդ խօսեցարուք.եւ այլն։