spontaneous, voluntary, free.
Որք հնազանդին քեզ կամաւոր։ Կամաւոր լեալ հետի. (Խոր. ՟Բ. 30. 79։)
cf. Կամովին.
Որք հնազանդին քեզ կամաւոր։ Կամաւոր լեալ հետի. (Խոր. ՟Բ. 30. 79։)
bridge-head.
Եկն ի կամրջախելս գետոյն. եւ կամուրջն շարժեցաւ ի հիմանէն. (ՃՃ.։)
to bridge over;
to join or communicate with by a bridge.
Հասանէր ի գետն արածանի. եւ զնա կամրջեալ կամարօք, հրամայեաց զօրացն անցանել. (Պտմ. աղեքս.։)
will, determination, intention, design;
wish, desire;
humour, fantasy, whim, caprice;
ի կամաց, կամօք եւ ախորժիւք, voluntarily, willingly;
կամօք, on purpose, designedly;
ըստ կամի, ըստ կամս, at will, ad libitum, arbitrarily, at pleasure;
at discretion;
յոչ կամաց, unwillingly, in spite of oneself, against one's will, reluctantly, grudgingly;
յօժար —, readiness, inclination, willingness;
յեղյեղուկ —, caprice, fickleness;
ինքնիշխան, բացարձակ —, absolute will, arbitrariness, despotism;
անձնիշխան —, free-will;
անձնահաճ —, humour, whim, caprice, fancy;
ըստ կամս անձին գնալ, to indulge one's fancy or caprice;
փոխել զկամս, to change one's mind;
անձնատուր լինել ի կամս ուրուք, to submit to the guideness of;
to comply with all the whims of;
ի կամս ուրուք դնել զիմն, to depend on another's will;
եթէ Տէառն — իցեն, if God wills, God willing;
Տէռն — լիցին, God's will be done;
եթէ — իցեն քո, if you wish or like;
ըստ հաճոյից կամց քոց, at your will or pleasure;
as well as you could wish;
— էին ինձ, I wished to, I wanted to;
— են ինձ ասել, I would say, I mean;
— եղեն նմա, it pleased him to, he liked to;
— էին նորա, he desired or wished;
հակառակ կամաց նորա, against his will;
որ ինչ ի կամս մեր, as much as we can.
Յօրէնս տեառն են կամք նորա։ Կեանք են ի կամաց նորա։ Տէր ի կամս քո (այսինքն կամօք կամ ի կամիլդ քո) ետուր գեղոյ իմոյ զօրութիւն։ Առնել զկամս քո աստուած իմ կամեցայ։ Զկամս երկիւղածաց իւրոց առնէ տէր։ Առնէր ըստ կամաց իւրոց։ Արասցէ ըստ կամս իւր։ Զկամս շրթանց նորա ոչ արգելեր ի նմանէ։ Ընդ կամս բերանոյ իմոյ հաճեաց տէր։ Ամենայն կամօք խնդրեցին զնա։ Կամօք իմովք կամ իւրովք. (յն. կամաւորապէս։) Անձրեւ կամաց (այսինքն յօժարակամ)։ Եղիցիք դուք ինձ երկիր կամաց. այսինքն կամեցեալ, ցանկալի. եւ այլն։
Զամենայն կամս ցանկութեան զգայութեացն։ Զանձինս իւրեանց ետուն ի կամս շռայլութեան. (Յճխ. ՟Թ։)
դիմազ. ԿԱՄ Է, ԷՐ, ԵՂԵՒ. ԿԱՄՔ ԵՆ, ԷԻՆ, եւ այլն. դիմազ. δοκέω, δοκεῖ, ἕδοξε, συνευδοκεῖ , βούλομαι censeo, videor, visum est, placet, volo. Հաճոյ կամ բարւոք թուի. լաւ. կամիլ. հաճիլ. Յիշեցուցանել ձեզ այսուհետեւ կա՛մ է ինձ։ Եւ նմա կամ իցէ բնակել ընդ նմա։ Կամ եղեւ եւ ինձ կարգաւ գրել քեզ։ Որոց զիա՛րդ եւ կամ եղեւ անձանց իւրեանց, բերէին նուէրս տեառն։ Եթէ կամք իցեն արքայի։ Եթէ կամք իցեն քեզ։ Գրեցէ՛ք, որպէս կամք իցեն ձեզ։ Իբրեւ կամք եղեն աստուծոյ. եւ այլն։
Աթենացւոց թագաւորէ աղմկէոն ամս ՟Բ. յետ սորա կամ եղեւ՝ պետութեանցն տասնամեայ լինել. (Եւս. քր. ՟Ա։)
firm, solid, stable, stationary;
chant, plain-song.
Տաղից, երգոց, չափականաց, կայականաց, պարաւորաց. այսինքն երգոց որ նուագին կալով առ ետեղ առանց պարելոյ. (Փիլ. տեսական.։)
station, place, post, site;
position;
dwelling, residence, abode;
station;
cf. Կայուն;
վերին, գերակայիցն —ք, heaven.
Զգետն զպղտորն, եւ զկայունն եւ զկայանն պարզեսցէ. (Ագաթ.։)
to be composed;
cf. Կամ.
ἴσταμαι sto, consisto. Կայս ունել. անշարժ առնուլ. կալ. զետեղիլ. հաստատիլ. դադարել.
cf. Կայանամ.
Լուսաբերն կայանանայ, յորժամ ի հետեւեալ արեգականն բացակայանայցէ մասունս ՟Խ՟Ը. (Շիր.։)
cf. Կայան.
Կայեանն՝ զոր արդէն իսկ կայցես յետ մկրտութեանն առաջի մեծի բեմբին (սրբութեան), անտի փառացն է նախատիպ. (Ածաբ. մկրտ.։)
clapping of hands;
stamping;
shouting, applause, cheers, acclamations;
caper;
clattering.
Եւ ոչ կուրետացն հնչմունք, կայթմունք, եւ կաքաւն զինուք զաստուծոյ լալոյն զձայնն թաքուցանելով. (Ածաբ. ի ծն.։)
green, verdant;
verdure;
— բացագոյն, sea-green.
Եւ ոչ մնաց կանաչ, ո՛չ ի ծառս, եւ ոչ յամենայն բանջարս դաշտի. (Ել. ՟Ժ. 15։ Ամենայն կանաչ՝ որ շուրջ զգետովն իցէ. Ես. ՟Ժ՟Թ. 7։)
female, feminine, womanly, womanish;
effeminate;
— սեր, ազգ —, womankind, the fair sex;
— ձայն, womanish voice;
— զգեստ, woman's garments;
— զարդ, female attire or ornaments;
զգենուլ —, to dress oneself in female attire;
մտանել զմուտ —, ննջել զգործ —, to lie with mankind;
—ք, women;
the menses.
Ոչ ունէր կակուղ փետրալից անկողինս՝ թուլացուցանողս եւ լուծանողս զկանաչեաց զմարմին. (Բաբիղ. ի յհ. մկ.։)
hemp;
tow.
Մուրացի ոմն զկանափ մետաքս կարծեալ. (Մագ. ՟Ժ՟Զ։)
Կտաւատ, եւ կանափ։ Կանափն ընդունի զթանձր եւ զգէճ գետինն։ Կանափն ծեծես, եղն դուրս կուտայ, ա՛ռ եւ ի գո՛րծ ած. (Վստկ.։ Բժշկարան.։)
cf. Կանգնագեղ.
Այլեւ տախտակամած էր կանգնած իբր անջրպետ. (Նչ. եզեկ.։)
to raise, to lift up, to re-instate, to re-establish;
to raise up, to erect, to set up, to found, to build, to rebuild, to construct.
Եթէ գլորիցի մին, կանգնեսցէ զնա ընկեր իւր։ Ձեռն ձգեալ առ իս՝ կանգնեաց զիս ի ծունգս իմ, եւ ի թաթս ձեռաց իմոց։ Կանգնել զգլորեալս. զմենքենայս առ պարիսպն. զնիզակն ի վերայ վիրաւորաց։ Կանգնել արձան, նշան, զխորան. եւ այլն։ Կանգնել յերկրէ զտնանկն, կամ զաւերակս։ Կանգնեցէ՛ք զնովաւ նետակալս։ Յարիցեն մեռեալք, եւ կանգնեսցին՝ որ իցեն ի գերեզմանս։ Կանգնեցաւ որայն իմ, եկաց ուղղորդ։ Կանգնեցաւ, եւ նստաւ մեռեալն. եւ այլն։
having a lamp.
Զարկան զգետնի կանթեղաւորքն։ Ասեն կանթեղաւորքն. (Ճ. ՟Ա.։)
foreknowing, pre-scient;
diviner, foreboder;
prognosticator.
Միայն ինքն (աստուած) կանխագէտ է հանդերձելոց։ Թոյլ ետ անձնիչխանին (դիւին) ընդ անձնիշխանին (մարդոյ) ոգորել. ոչ նա կանխագէտ, եւ սա ոչ կանխագէտ. (Եզնիկ.։)
Իբրեւ զկանխագէտս զգուշասջիք. (՟Բ. Պետ. ՟Գ. 17։)
foreknowledge, prescience, gift of prophecy.
Լցեալ լինէի վարդապետական շնորհալից իմն կանխագիտութեամբ. (Պիտ.։)
already, before, previously, formerly, antecedently.
Կանխագոյն են աւետիքն ծառայութեան քան զմտանել նոցա։ Կանխագոյն է քան զօրէնս չորեքհարիւր երեսուն ամաւ. (Մծբ. ՟Բ։)
predicting in writing.
Քրիստոս ոչ եդ շուք լինել անձին քահանայապետ, այլ կանխագրութեան հպատակեաց. (Լմբ. պտրգ.։)
ancient, of antiquated date or observance, old, inveterate;
— կարծիք՝ սովորութիւն, prejudice, prepossession, preoccupation;
— գիտութիւն, prescience, foreknowledge.
ԿԱՆԽԱԿԱԼ ԿԱՆԽԱԿԱԼՈՒ. προληπτικός anticipans, praesumens, praerogativus. Որ ինչ ի վաղուց հետէ կալեալ է, կամ պահեալ. ընդաբոյս. բնաւորեալ. սովորական. իբրեւ օրէնք եղեալ.
Կանխակալ էր սովորութիւնն։ Կանխակալ սովորութեամբ կատարել, սիրել, կամ կապիլ. (Սեբեր. ՟Գ։ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ժ՟Ա։ եւ Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Զ։ Երզն. մտթ.։)
ancient custom or usage, ancientness;
prejudice, prepossession.
ԿԱՆԽԱԿԱԼ ԿԱՆԽԱԿԱԼՈՒ. προληπτικός anticipans, praesumens, praerogativus. Որ ինչ ի վաղուց հետէ կալեալ է, կամ պահեալ. ընդաբոյս. բնաւորեալ. սովորական. իբրեւ օրէնք եղեալ.
Կանխակալ էր սովորութիւնն։ Կանխակալ սովորութեամբ կատարել, սիրել, կամ կապիլ. (Սեբեր. ՟Գ։ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ժ՟Ա։ եւ Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Զ։ Երզն. մտթ.։)
prediction.
Կանխասացութեան առ սոմնաս հանդերձապետ. (Նախ. ես.։)
before, antecedently, formerly, anciently, in bygone times.
Ի կանուխ ժամանակէս հետէ.
to rise or get up early;
to arrive early, before daybreak;
to hasten, to hurry, to make haste, to arrive beforehand, to anticipate, to go or get before, to precede, to get the start of, to outstrip;
— ըստ առաւօտն, to rise with the dawn, to get up at day-break;
— ունել, to preoccupy — ի կատարումն ըզձից ուրուք, to anticipate one's desires or wishes.
Վաղգոյն կանխէր տէր զաւետիսն. (Յճխ. ՟Ժ՟Ե։)
to establish rules or laws, to make regulations for;
to admit into canon-law.
Զսոսա զերկոսեան կանոնադրէ՝ ասելով։ եւ զայլն եւս բարեկարգութիւնս կանոնադրեալս յառաքելոց սրբոց. (Սարգ. յկ. ՟Դ. եւ Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Գ։)
appendix or supplement to the canons.
Յաւելուածք յետնոց ի կանոնգիրս՝ պիտանի եւ անպիտան.
tax paid of a dignity or privilege.
Ամի ամի վարձով, որ է կապալով՝ տային զքահանայապետութիւն. (Բրսղ. մրկ.։)
gaoler, gaol-keeper.
ԿԱՊԱՆԱՊԱՀ ԿԱՊԱՆԱՊԱՆ. δεσμοφύλαξ, ἁρχιδεσμότης custos et praefectus carceris. Պահապան բանտի. պետ կապարանի եւ կապելոց. բանտապետ.
bound, detained, captive, prisoner.
Արձակ հարիւրապետն աղաչէր զկապանաւորն պօղոս. (Ոսկ. գծ.։)
bonds;
hand-cuffs, fetters, manacles;
rope, cord, string;
pass, defile;
censure, excommunication;
տուն —նաց, prison, jail, gaol;
ի կապանս արկանել, to fetter, to put in irons;
to imprison.
Սամետի, զոր կապան կոչէ. (Մխ. երեմ.։)
deserting, fugitive;
rebellious.
Որ դարձուցանէ զկապարճս եւ զզէնս իւր յետս. դասալիք. ապստամբ.
quiverbearer.
Կապարճակիրն եւ իւր քեռին եւ անուանակից. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 4.) (յն. ταμίας quaestor. գանձապետ, կամ գործակալ)։
furnished with a quiver, (archer).
ԿԱՊԱՐՃԱՒՈՐ ԿԱՊԱՐՃԵԱԼ. Ունօղ եւ վարօղ զկապարճս. նետաձիգ.
Կապարճեալք եւ լիաձիգք՝ եւ լիագիրկք մտցեն անդր. (Ոսկ. ես. (յն. նետիւք եւ աղեղամբ)։)
cf. Կապարճաւոր
ԿԱՊԱՐՃԱՒՈՐ ԿԱՊԱՐՃԵԱԼ. Ունօղ եւ վարօղ զկապարճս. նետաձիգ.
Կապարճեալք եւ լիաձիգք՝ եւ լիագիրկք մտցեն անդր. (Ոսկ. ես. (յն. նետիւք եւ աղեղամբ)։)
quiver;
կապարճս դարձուցանել, to desert, to rebel;
to retreat, to flee, to throw down one's arms.
φαρέτρα pharetra, theca sagittarum. Անօթ նետից աղեղանց. իտ. թուրքա՛սսօ։ (Ծն. ՟Ի՟Է. 3։ Յոբ. ՟Լ. 11. Սղ. ՟Ժ. 3։ Ես. ՟Ի՟Բ. 6։ ՟Խ՟Թ. 2։ Երեմ. ՟Է. 6։)
Ի նետս կապարճից, կամ զնետս կապարճից. (Ժմ. եւ Սղ. Ամբ. որ ի Ամբ. ՟Գ. 9.) ասի՝ ի վերայ իշխանութեան. յն. գաւազանաց։
Ի չար կապարճացն խիտ առ խիտ նետովք խորհրդոցն խոցոտեն. (Լմբ. սղ.։)
Կապարճս դարձոյց, յետս եկաց յապստամբութիւն. յն. լոկ՝ ապստամբ եղեւ. (Եւս. քր. ՟Ա։)
cf. Կապելայ.
ԿԱՊԵԼԱՅ կամ ԿԱՊԵՂԱՅ, ԿԱՊԵԼԻՈՆ ԿԱՊԵՂԻՈՆ. Բառ յն. գաբիլի՛ա, գաբիլի՛օն. καπηλεία, -λείον, καπηλίον caupona, cauponaria, taberna, popina. Պանդոկի. հիւրանոց վարձիւք. գինետուն, եւ Պոռնկոց.
Զօրէն բոզիցն՝ որ ի կապելայս նստին։ Պոռնիկ անուանին կանայք, որ ի կապելայս նստին. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Է։ Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Դ։)
to bind, to tie, to fasten;
to bind or tie up;
to bind fast, to pinion;
to cord, to bind with cords;
to bind, to connect or link with;
to chain, to put in irons, to imprison;
to bind by friendship, by contract;
to spell.
Կապել կարմիր ի ձեռին, կամ նշան կարմիր ի պատուհանին։ կապել կապով, կարովք նորովք, սամետիւք լուծ նմա, անուր ի քիթս։ Ի՞ւ կապիցիս։ Կապել պատանու զաչս, զորթոյ զյավանակ, զլար զպատուհանէ։ Որայ կապել ի դաշտի։ Կապեցէ՛ք զայդ՝ խրձունս, կամ ի խրձունս։ Միով խաւարային շղթայիւ ամենեքեան կապեցան։ Կապեալ ոտիւք, եւ կապեալ ձեռօք։ Եւ մեռեալն ոտիւք կապելովք։ Զամենայն ականս պատուականս ի քեզ կապեցեր։ Վեց աստիճանք էին աթոռոյն կապեալք ոսկւով.եւ այլն։
Պատուհաս ի վերայ փղապետին կապէր. (՟Գ. Մակ. ՟Ե. 15։)
Պատկառիմ ասել, թէ՝ եւ ընդ սանդարամետականին կապեցաւ. (Նար. ՟Խ՟Ը։)
spoils, booty, plunder, loot;
despoiled, stripped;
— առնել՝ թողուլ, to despoil, to plunder;
ժողովել զկապուտ կողոպուտ անկելոց, to gather the spoils.
Յետ աստի երթալոյն՝ կապուտ կողոպուտ գնայ. այսինքն մերկ. (Մանդ. ՟Ժ՟Ա։)
to despoil, to depredate;
to plunder, to loot, to collect booty, to rob, to strip, to deprive of, to bereave.
Զիւրաքանչիւր (փետուրս) համանգամայն կապտէին. (Պիտ.։)
zoophyte, horses.
cry, outcry;
bellowing;
croaking.
Արք չարաձայնք կառանչիւք եւ վայիւք եւ փետիւք խեղդին. (Մանդ. ՟Ի՟Գ. ա՛յլ ձ. կառաչիւք։)
coachman, driver;
drover;
governor, regent, chief, rector.
Զկառս կառավարօքն հանդերձ զգետնիցէ. (Ոսկ. փիլիպ.։)
Թիւրաշարժ կառացս ուղղիչ կառավար. (Ճ. ՟Ը.։) (Իսկ ռմկ. կառավար ասի որպէս քաղաքապետ, եւ այլն. հանգոյն իտալ։)
to strike on the head;
to behead, to execute, to decapitate.
անկանէր ի գետն մեծ կուր. անդ ի միջոյ (կամ իմ իջոց) գետոյն դիպեալ կառ մի ի կղզոջ, եւ ի լուղ անցանէր՝ եղեալ ի ծառն. (Կաղանկտ.։)
անկանէր ի գետն մեծ կուր. անդ ի միջոյ (կամ իմ իջոց) գետոյն դիպեալ կառ մի ի կղզոջ, եւ ի լուղ անցանէր՝ եղեալ ի ծառն. (Կաղանկտ.։)
to wound or strike on the head, to knock down.
κεφαλαιόω in capite vulnero եւ այլն. Կառափել, հատանել կամ կիսատ առնել զկառափն. գլխատել. եւ Կռփել. հարկանել քարամբք. վիրաւորել. ջաղխել. մահուչափ տանջել. գլուխը կամ գլխուն զարնել, ջախջախել, սախտել, ծեծել փետել.
to grasp at, to lay hold of, to cling to;
to be caught by, bent or fixed on.
Ունի զնետսն կառուցեալս ի նմա. (Նոննոս.։)
to stop, to detain, to withhold, to keep in, to prevent, to hinder, to hold back, to interrupt.
ἑγκόπτω, ἁνακόπτω retundo, impedio ἑλαττόω imminuo եւ այլն. Տալ յետս կասիլ կամ յետնիլ եւ զկայ առնուլ. յետս ընկրկել. նահանջել. արգելուլ. խափանել. դադարեցուցանել. պակասեցուցանել, նուազել. ընդմիջել. ետ կեցնել, արգիլել, խրտեցնել, պակսեցնել, միջահատել.
to stop, to cease, to desist, to leave off;
to retard, to restrain;
to diminish, to lessen;
to lose courage.
ԿԱՍԻՄ կամ ԿԱՍԵՄ. (պ. փեասթէն, որ է պակասել. ի մեզ արմատն է՝ կամ, կաս, կաց. կամ կայք, կայս) ἑκλείπω, διαλείπω, λήγω, ἁφίσταμαι, ἁσθενέω, ἑλάσσομαι deficio, desino, desisto, cesso καταπίπτω animo concido. Յետս կալ. յետս ընկրկիլ. զկայ առնուլ յանկարծ. կալ մնալ. նահանջիլ. յետնիլ. վերջանալ. տկարանալ. պակասիլ. նուազիլ. լքանիլ. դադարել. ետ կենալ. քաշուիլ, կայնիլ, դադրիլ, խրտիլ, պակսիլ.
suspicious, doubtful, mistrustful.
Երթայր եւ պետրոս զհետ կատարածի՝ կասկածագին ի կանխասաց ուրախութենէ. (Ճ. ՟Գ.։)