to cause to abound or increase, to augment, to multiply;
cf. Յոլովանամ.
Գիտիցեմք յարդարութիւն յոլովել։ Յոլովեսցէ յողորմութիւն։ ՅԵգիպտոս յոլովեաց աստուածպաշտութիւնն. (Խոսր.։ Յհ. գառն.։ Վրդն. աւետար.։)
Մեծագոյն յետ դարձին զյոլովիլն ի տունս քան զառաջինն ասէ լինել. եւ ոչ միայն յոլովիլ, այլ աճել յուղղութիւնս. (Մխ. երեմ.։)
to lie down negligently, to throw oneself down heedlessly, to sleep, to stretch oneself down, to repose;
to observe, to watch, to spy, to be on the watch for, to waylay, to lie in wait for, to lay snares or ambushes.
περιεργάζομαι, περιέρχομαι curiositate utor. curiose perquiro, circumeo. Յողն կալ. յողնիլ. թիկնայեց յանհոգս նստիլ. յուլանալ եւ հանգչել, առաւել ի խնդիր լինելով վնասակար հետաքրքրութեան. յառիլ. անկղիտանալ. թարթափիլ եւ դեգերիլ յումպէտս.
to bend, to incline.
Ի լանջաց ի վերկոյս յետկոյս յողնեալք. (Փիլ. լին. ՟Բ. 24։)
hoopoo, pewet, lapwing, plover.
(լծ. յն. է՛բօփս) ἕποψ լտ. ո՛ւբուբա. upupa. պ. պուհէ. իտ. upuga, bubbula. Թռչուն ի չափ տատրակի՝ մոխրագոյն թուխ, խայտ ի թեւս եւ ի տուտն, եւ կատարքն փետրալից խայտաճամուկ, յուզակ աղբեւաց եւ ճճեաց. բուբուլ, հիւտհիւտ, բուպէշ, իպիպիկ. եբր. հուքիփաթ, խաւիդա.
to become wicked or contemptible, to grow or get worse and worse, to be deteriorated;
to debase, demean, degrade or disgrace oneself, to degenerate, to fall away.
Արիութեանցն ոչ հետեւեալ, եւ հասակաւ յոյժ յոռացեալ. (Շ. վիպ.։)
worse;
—ք զամենայն, worst.
bad condition or quality, deterioration, degeneracy, decay.
Մարթի եւ այլազգ ի վերայ հասանել յոռութեան (այսինքն անտեղութեան) հրէից օրինակացն։ Թէ ոք պարզաբար ընկալցի զայս, զբազում յոռութեան երթիցէ զհետ. (Եւս. քր. ՟Ա։ Ոսկ. յհ. ՟Բ. 35։)
flowing abundantly, copious, abundant.
Զյորդաբուղխ զքարոզութիւն սուրբ առաքելոցն՝ գետոց նմանեցոյց. (Ոսկ. ամբակ.։)
cf. Յորդագնաց.
Յորդախաղաց գետոցն հրեղինաց։ Յորդախաղաց հրոյն տոչորման։ Յորդախաղաց վտակաց ոգէ շնորհ վարդապետութեան։ Զյորդախաղաց վտակսն Յորդանանու. (Սարկ. աղ.։ Սկեւռ. աղ. եւ ի լմբ։ Ճշ.։)
falling in abundance;
overflowing.
Ըստ նմանութեան ամպոցն իբրեւ զյորդահեղեղ ինչ անձրեւաց սաստկութիւն զվարդապետութիւնն ի վերայ հոսէին. (Բուզ. ՟Գ. 13։)
cf. Յորդաբուղխ.
Յորդահոս անձրեւ, անձրեւք. աղբիւր. վտակ. գետ։ Գետն Աստուծոյ յերկնից յորդահոս իջիւք զտիեզերս արբուցանէ։ Յորդահոս արտասուօք. (Կոչ. ՟Դ։ Մամբր.։ Արծր. ՟Ա. 1։ Գանձրն.։ Պետր. սիւն.։ Շար.։ եւ Վրք. հց. ՟Ժ՟Ե։)
Յորդահոսան աղբերք, կամ վտակք աղբերաց։ Գետք յորդահոսանք։ Գետք հրեղէն առաջի նորա յորդահոսանք գնայցեն։ Զչորեքվտակեան առաջս գետոյդ յորդահոսան ծաւալմանցդ։ Յորդահոսան լեզուն բանիւ ի բանս առատացեալ. (Պիտ.։ Արծր. ՟Դ. 12։ Եւագր. ՟Ի՟Դ։ Նանայ.։ Նար. ՟Կ՟Ը։ Կամրջ.։)
Առատ բանիւ իբրեւ զյորդահոսանս գետոց. (Շ. մտթ.։)
cf. Յորդաբուղխ;
—հոսանք or —հոսք, flood or overflow of waters, torrent.
Յորդահոս անձրեւ, անձրեւք. աղբիւր. վտակ. գետ։ Գետն Աստուծոյ յերկնից յորդահոս իջիւք զտիեզերս արբուցանէ։ Յորդահոս արտասուօք. (Կոչ. ՟Դ։ Մամբր.։ Արծր. ՟Ա. 1։ Գանձրն.։ Պետր. սիւն.։ Շար.։ եւ Վրք. հց. ՟Ժ՟Ե։)
Յորդահոսան աղբերք, կամ վտակք աղբերաց։ Գետք յորդահոսանք։ Գետք հրեղէն առաջի նորա յորդահոսանք գնայցեն։ Զչորեքվտակեան առաջս գետոյդ յորդահոսան ծաւալմանցդ։ Յորդահոսան լեզուն բանիւ ի բանս առատացեալ. (Պիտ.։ Արծր. ՟Դ. 12։ Եւագր. ՟Ի՟Դ։ Նանայ.։ Նար. ՟Կ՟Ը։ Կամրջ.։)
Առատ բանիւ իբրեւ զյորդահոսանս գետոց. (Շ. մտթ.։)
to flow or fall copiously or in abundance.
Մինչեւ գետք հրեղէն յորդահոսին, իբր ըզհեղեղ ջուրց ծաւալին. (Յիսուս որդի.։)
Գարնանաշարժ ալեօք գետք յորդահոսեալ ծփին. (Գանձ.։)
abounding in water.
Բազում գետք յորդաջուրք մտանեն ի նմա (ի ծովն). (Վեցօր. ՟Է։)
superabundant, very copious;
abundantly, in large quantities, much, in torrents.
Յորդառատ անձրեւ, կամ գետք շնորհաց, գետ Սուրբ հոգւոյն. (Փարպ.։ Պրոկղ. յոսկ.։ Լմբ. ստիպ.։)
Յորդառատ վարդապետութիւն, կամ վտակք բանի. (Վրք. ոսկ.։ Շար.։)
Յորդառատ եհեղ զարտասուսն։ Յորդառատ զգետս արտասուացն հեղհեղէ։ Ի յորդառատ բղխելոյն զարմտեացն լիութիւն. (Ճ. ՟Գ.։ Լմբ. պտրգ.։ Պիտ.։)
eloquent, fluent.
Հմուտ հռետորական յորդասաց յայտնաբանութեան։ Յորդասաց բանիւ, եւ առատաբուղխ վարդապետութեամբ. (Փարպ.։)
gushing, flowing copiously.
Գետ յորդահոս, գետ յորդավտակ. (Գանձ.։)
to cause to abound or flow in abundance, to deluge with, to pour out abundantly;
to augment, to increase;
to be full of, to abound, to superabound, to stream or flow copiously;
to overflow, to run over;
to flood;
to be gorged with, to swim in abundance;
— զափամբք, to overflow, to rise above the banks.
Զգիւտս շահաւետութեան եւ զբարօրութիւն յերկիր յորդել. (Պիտ.։)
Յորդեսցեն իբրեւ զջուր իրաւունք։ Իբրեւ զհեղեղատ կամ զգետ յորդեալ։ Գետ հրոյ յորդեալ ելանէր։ Իբրեւ զջուր ձորալիր պարանոցաթաղ յորդեսցէ։ Յորդեաց ջուրն իբրեւ զյորձանս հեղեղաց։ Յորդէր առաւել բանն զնմանէ.եւ այլն։
Ահա ոմանք ի պահապանացն յորդեցան մտին ի քաղաքն՝ պատմել քահանայապետիցն. (Եղիշ. յար.։)
cf. Յորդեռանդն.
Ձեռք աղքատաց կազմեսցեն քեզ կամուրջ՝ յորդեռանդ բորբոքեալ հրեղէն գետոցն. (Եփր. պհ.։)
very ardent, boiling, burning, fervent.
Ձեռք աղքատաց կազմեսցեն քեզ կամուրջ՝ յորդեռանդ բորբոքեալ հրեղէն գետոցն. (Եփր. պհ.։)
cf. Յորդագնաց.
Ածին իբրեւ զգետ յորդէգնաց զփրկութիւն. (Ագաթ.։)
exhorted, encouraged;
prompt, ardent, diligent, eager, desirous;
copious, abundant;
andante;
exhortation;
— սրտիւ, կամաւորութեամբ, heartily, willingly, gladly;
— փութով, diligently, eagerly, promptly, readily;
— լինել, to exhort, to incite, to induce;
— երգել, to sing andante;
առ ի — վաստակոց, to inspire with the taste for labour, to incite to work.
Մայրն Մարիամ հառաչմամբ յորդոր, կայր գրկապատեալ ոտիցն ահաւոր։ Ցնծայր յորդոր գետն Յորդանան. (Գանձ.։)
Գետ յորդոր հրոյ ելանէր. (Ոսկիփոր.։)
exhortation;
parenesis;
homily;
andantino.
ՅՈՐԴՈՐԱԿ. Հետեւակ եւ գնացք ձայն երգոց։ (Ժմ.։ Տաղ.։ Գանձրն.։)
cf. Յորդորումն;
cf. Յորդութիւն.
Գետոցն յորդորութիւն (է իմանալ) զզօրսն ասորւոց. (Ոսկ. ես.։)
when;
since, as;
— or յո՞րժամ, when ?
շ. Կամ իբր շ. ὀπηνίκα postquam, quandoquidem. Մինչ. որովհետեւ. արդ քանզի. երբ. ուր. երբոր՝ որ. չիւնքի.
current, stream, torrent;
eddy, whirlpool, vortex;
bubble, bubbling;
foaming;
eddy-water;
—ս առնուլ, to boil hard, violently or furiously.
Իբրեւ զառիւծ ելցէ ի յորձանացն Յորդանանու. (Երեմ. ՟Ծ. 44.) (յն. ի վեր ելցէ ի Յորդանանէ. զոր նախնիք մեր ստէպ առնուն որպէս գետ յորդ կամ յորձանուտ)։
Զօրէն յորձանաց ուխից։ Ալիք յորձանաց։ Գետոյն (Նեղոսի) յորձանօք զեղման ծովացուցանելոյ ի ժամանակի զդաշտսն։ Բազում եւ սաստիկ յորձանօք. (Փիլ.։)
flowing rapidly;
impetuous, rapid;
furious, noisy, clamorous;
whirlpool;
syrtis, quick-sand, moving sands.
Մանաւանդ՝ գ. σύρτις syrtis, gurgo. որպէս Յորձանք. տեղի յորձանօք լի ի մէջ ջրոց. եւ գետ հոսանուտ.
Մինչ դեռ ընդ ալբան գետ անցուցանէր զզօրսն, անկեալ ի յորձանուտ՝ վախճանեցաւ. (Եւս. քր. ՟Ա։)
boiling, foaming;
agitated, furious, turbulent.
Հուրն՝ արտաքոյ բնութեան յորձնեռանդն զջուրն կացուցանէ։ Եւ ծովն յորձնեռանդն եղեալ ցամաքի. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ժ։ եւ Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Զ։)
cf. Յորջորջանք.
Դեմետրիոս, որոյ անուն յորջորջանաց էր պաշարիչ։ Որոյ անուն յորջորջանաց գեղեցիկ կոչէր. (Եւս. քր. ՟Ա։)
appellation, name, denomination, title;
անուն —անաց, surname;
—անօք, by name only, nominally.
Դեմետրիոս, որոյ անուն յորջորջանաց էր պաշարիչ։ Որոյ անուն յորջորջանաց գեղեցիկ կոչէր. (Եւս. քր. ՟Ա։)
to throw to the ground, backwards, to overturn, to knock down, to fell or strike to the earth.
καταβάλλω dejicio, prosterno. կ.չ. ὔπτιος κείμαι, κατάκειμαι supinus jaceo, decumbo եւ այլն. Յորսայս արկանել. տապաստ արկանել. զգետնել. կռնըկի վրայ պառկեցնել.
jewish, judaical.
ՅՈՒԴԱՅ ՅՈՒԴԱՅԱԿԱՆ ՅՈՒԴԱՅԵԱՆ. Ἱούδα, ἱουδαῖος, -αῖοι Juda, judaeus, judaicus. Ազգն Յուդայի որդւոյ Յակոբայ Իսրայէլի. ցեղն Յուդայ, յորմէ ծագեաց եւ Քրիստոս. այլ յետ Քրիստոսի ի խառնիլ ՟Ժ՟Բ. ցեղից ցրուելոց՝ ամենայն եբրայեցիք կամ հրէայք՝ յուդայեան կոչեցան. եահուտի, եէհուտիմ, ջըֆուտ. յն. լտ. եուտէ՛օս, եուտէ՛ուս. իտ. գղ. ճուտէօ՛, ժիւտ.
Jewish;
—ք, the tribes of Israel.
ՅՈՒԴԱՅ ՅՈՒԴԱՅԱԿԱՆ ՅՈՒԴԱՅԵԱՆ. Ἱούδα, ἱουδαῖος, -αῖοι Juda, judaeus, judaicus. Ազգն Յուդայի որդւոյ Յակոբայ Իսրայէլի. ցեղն Յուդայ, յորմէ ծագեաց եւ Քրիստոս. այլ յետ Քրիստոսի ի խառնիլ ՟Ժ՟Բ. ցեղից ցրուելոց՝ ամենայն եբրայեցիք կամ հրէայք՝ յուդայեան կոչեցան. եահուտի, եէհուտիմ, ջըֆուտ. յն. լտ. եուտէ՛օս, եուտէ՛ուս. իտ. գղ. ճուտէօ՛, ժիւտ.
to search, to investigate.
Ի յոյզ արկանել. խուզարկել. հետազօտել.
cf. Յուզախնդիր.
Ի խորհուրդս մտաց քոց յուզաքնին լինէիր, թէ զի՞նչ լինելոց է յետ այսորիկ։ Այս ի մտացն յուզաքնին լինելոյ, եւ ի յայտնութենէ Աստուծոյ եղեւ. (Լմբ. ի գր. պապ.։)
to seek, search or inquire after, to make search for, to ferret out, to hunt after;
to examine, to discuss;
to agitate, to move, to trouble;
to excite, to incite, to provoke, to stir up, to move sedition;
— զծով եւ զցամաք, to seek everywhere for, to ransack;
— խնդիրս, to breed disputes, to excite quarrels.
ἑρευνάω (լծ. հյ. որոնել), ἑξερευνάω scrutor, perscrutor, investigo, perquiro . Յոյզ ի խնդիր ելանել. խուզել. քննել. հետազօտել. խնդրել՝ ըստ որում որոնել. (իսկ ռմկ. ուզել, է խնդրել, որպէս կամիլ. այլ որոնելն եւ յուզելն ասի՝ փնտռել, փնտռտել, պրպտել, տնտղել, երնել ).
Յուզէր զջուրսն ... ջուրքն յուզիցին։ Յուզեցաւ խնամք իմ։ Աղաղակէին յուզեալք ի քահանայապետիցն։ Ծովն ի սաստիկ հողմոյ շնչելոյ յուզէր։ Յոյժ յուզեաց զսրտմտութիւն բարկութեան Անտիոքայ ի վերայ անօրէն Շիմոնի։ Յուզեն հանապազ զժողով նոցա։ Որ մանաւանդ խնդիրս յուզեն.եւ այլն։
to be idle, to grow lazy, indolent;
to neglect, not to care for.
Մի թէ յուլանալով յուլացա՞յ ինչ երբէք։ Եւ նոքա յուլացեալ գնացին, եւ այլն։ Գործ ինչ ոչ գործեն, այլ յուլացեալ՝ հետաքրքիր շրջին. (Թուոց. ՟Ի՟Բ. 30։ Մտթ. ՟Ի՟Բ. 5։ ՟Բ. Թես. ՟Գ. 11։)
Յուլացեալ եւ կապեալ աշխարհի ցանկութեամբ՝ վերջացան գնալ զհետ կոչողին. (Իգն.։)
idleness, laziness, slowth, negligence;
cowardice.
Զի մի՛ բարեացն մարգարէութեամբն ծուլացեալք գտանիցին, եւ խաղաղութեանն աւետեօք յուղութիւնս հատանիցին. (Ոսկ. ես.։)
accompanying, escorting;
—ք, attendants, train, retinue, suit;
— ճառ, funeral oration.
Խնդրել ի թագաւորէն հետեւակս եւ հեծեալս յուղարկաւորս ընդ մեզ. (՟Ա. Եզր. ՟Ը. 52։)
Ողորմութիւն շնորհեա՛ յուղարկաւորացս, եւ զհետ եկեալ ժողովրդոցս։ Յուղարկաւոր լինել ինձ աղօթիւք։ Մեռելոցն յուղարկաւո՛ր լեր. (Մաշտ.։ Ճ. ՟Ա.։ Լմբ. կան. բենեդ.։)
Կիսախողխող յերիվարաց ի վայր կործանէր (զնոսա ի գետ), յուղարկաւոր նոցա զջուրն տալով. (Ասող. ՟Գ. 3։)
to accompany, to attend on, to escort;
to lead, to conduct, to guide;
to send, to expedite, to despatch, to forward;
to perform the funeral obsequies.
Հոգիքն յուղարկին առ Աստուած, որ ետ զնա։ Եւ այսոքիւք յուղարկել զհրաժարեալսն ի յոյս կենացն յաւիտենից. (Յճխ. ՟Ժ՟Բ։)
sender;
forwarding agent, transmitter.
Այլոց թողուցումք զմեծութիւնն, եւ նոքա դարձեալ այլոց, եւ նոցա յետինք՝ իւրեանց յետնոց. իբրեւ յուղարկիչք ընչիցն մերոց եւ ստացուածոցն մերոց եմք, եւ ոչ տեարք. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 6։)
causing to remember, recalling to a person's recollection, mind or remembrance, commemorative;
suggesting, warning;
prompter.
Գրոց եւ տախտակաց, (եւ) նոքօք յուշարար յիշատակի լինէին պէտք։ Պիտոյ լինէր այնուհետեւ եւ առ ի գրելոցն յիշատակ յուշարար. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 1։)
act of reminding;
warning, admonition, notice, advice.
Ոչ իւրովի յիշեաց, այլ կարօտացաւ միւսանգամ վարդապետին յուշարարութեանն։ Բնութիւն որդւոց մարդկան մոռացօղ է բարեաց. վասն այսորիկ կարօտ է բազում յուշարարութեան. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 32։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 17։)
slowly, softly, easily, leisurely;
softly, gently, mildly;
— գնալ, to go fair and softly;
to walk gravely along.
Որպէս տիկին յուշիկ գընայ, պարան յետեւն ի քարշ կուգայ. (Շ. առակք.։)
abundant;
watered, irriguous;
fecund, fertile, fruitful, productive.
to hope, to expect;
to trust, to confide;
to promise or flatter oneself;
— ի տէր, առ աստուած, to trust in God.
speaking clearly, distinctly.
Յստակ խօսօղ. ոյր բանքն են յստակ. լուսաւոր վարդապետութեամբ.
singleminded, simple-hearted, sincere, ingenuous, candid.
Յստակամտաց հովիւ, ընդդիմացողաց դատաւոր. (Եփր. աւետար.։)
to join, to unite, to tie, to bind, to annex;
to articulate, to pronounce, to utter;
to feign, to contrive, to invent;
to compose, to form.
Յօդեաց զպատճառ պատանեկին եւ զնետին ձգելոյ. (Եփր. թագ.։)
voluntary, well disposed, ready to, eager, ardent.
Յօժարամիտ կամօք փութալ, կամ պատրաստական լինել, կամ ոգորիլ, կամ զհետ գնալ. (Պիտ.։ Նար. ՟Թ։ Գր. տղ. թղթ.։)