insinuating, fawning, flattering, striving for favour, servile.
· Calfa
Աստուած ցրուեսցէ զոսկերս մարդահաճոյից։ Մի՛ առ ականէ ծառայել իբրեւ մարդահաճոյք. (Սղ. ՟Ծ՟Բ. 6։ Եփես. ՟Զ. 6։ Կող. ՟Գ. 22։)
hating mankind, misanthropic;
misanthrope, man-hater.
· Calfa
Չեմք մարդատեացք իբրեւ զգազանս. (Եղիշ. ՟Ը։)
cf. Մարդակերպ.
· Calfa
Յերեւելն իւրում արդարոցն՝ զահ իւր յինքն ամփոփէր, եւ մարդատեսիլ եւ հրեշտականման երեւէր։ Նովիմբ մարմնով բարձրացեալ ի խոնարհութեանց, իբրեւ զմարդատեսիլ կերպարանացն՝ զոր առ՝ բարձրացուցանէր. (Ագաթ.։)
cf. Մարդակերպ.
· Calfa
Յերեւելն իւրում արդարոցն՝ զահ իւր յինքն ամփոփէր, եւ մարդատեսիլ եւ հրեշտականման երեւէր։ Նովիմբ մարմնով բարձրացեալ ի խոնարհութեանց, իբրեւ զմարդատեսիլ կերպարանացն՝ զոր առ՝ բարձրացուցանէր. (Ագաթ.։)
cf. Մարդկօրէն.
· Calfa
ἁνθρωπικῶς, ἁνθρωπίνως humano modo, more;
humane, -nitus, -niter. որ եւ ՄԱՐԴԿԱՊԷՍ. Մարդկօրէ. մարդաբար. մարդապէս. իբրեւ զմարդ կամ զմարդիկի. մարդու պէս, մարդկանց պէս.
feeling a prickling, subject to a pricking sensation.
· Calfa
յն. միռմիգի՛օն. μυρμηκίων formiculosus, verrucosus. Ունօղ զխաղաւարտ իբրեւ զբոյն մրջմանց. կամ զկեղ, որ ռմկ. կոչի մրջմնոց.
body;
flesh;
man, creature, mortal;
corpse, dead body;
carcass, carrion;
body, consistency;
whole, ensemble;
solid;
— առնուլ, to become incarnate;
եւ բանն — եղեւ, and the Word was made flesh;
cf. Երկնային.
· Calfa
Առ մի ի կողից նորա, եւ ելից ընդ այնր մարմին։ Մարմին ի մարմնոյ իմմէ. եղիցին երկուքն ի մարմին մի։ Երինջք ընտիրք մարմնով, վտիտք մարմնով։ Զոսկերօք եւ զմարմնովք նորա։ Հերք իմ եւ մարմինք։ Մարմին եւ արիւն ոչ յայտնեաց քեզ։ Հացն՝ զոր ես տաց, մարմին իմ է։ Կերիցեն թռչունք զմարմին քո։ Ոչ ամենայն նոյն մարմին է. այլ՝ այլ մարմին է մարդկան, եւ այլ մարմին անասնոց. եւ այլն. որպէս ի վեր անդր։ Ուստի նոյն բառք այլոց ազգաց ըստ կրկին նշ. թարգմանին ի մեզ ըստ տեղւոյն նաեւ Դի, Գէշ, Մարդ, Անձն, եւ այլն։ Որպէս Մարմին կոչի փոխաբերութեամբ եւ մարմնասէրք, երկրաքարշք վարուք, ընկղմեալք ի նիւթ։ Մարմին կոչի եւ իսկութիւն մարմնոյ՝ հակադրեալ ստուերի. որպէս եւ վերին երես մարմնոյ կամ մորթն, իբրեւ մասն մսոյ, եւ այլն։
split, cloven, riven;
cracked;
cleft, split, crevice, rift, fissure.
· Calfa
Ոչ եթէ արագ եւ հերձ թեւօք շրջի։ Զի ոտս ոչ հերձ իբրեւ զորւոյ ունի. (Վեցօր. ՟Ը։)
strong, powerful, mighty, vigorous, valiant;
robust, lusty, stout;
potent, energetic, efficacious;
—ն, —ն երկնից եւ երկրի, the Almighty, Omnipotent;
—ք, the mighty of the earth;
— զօրութեամբ, very strong, most valiant, mighty;
— թեւարկու, a professed or open protector.
· Calfa
Աստուած հզօր։ Հզօր՝ որ զօրացուցանէ զիս զօրութեամբ։ Բան տեառն հզօր։ Հրեշտակն հզօր։ Այր կամ թագաւոր հզօր։ Ազգ հզօր։ Ոչ կարէ դատել ընդ հզօրին քան զնա։ Զտկարս աշխարհիս ընտրեաց աստուած, զի յամօթ արասցէ զհզօրս։ Մտանել ի տուն հզօրի։ Կապիցէ զհզօրն։ Աղեղունք կամ աւար կամ սեղան կամ ժողովք հզօրաց։ Մանուկ հզօր ուժով։ Զօրու մեծաւ եւ հզօրաւ։ Կորիւն առիւծու հզօր է քան զանասունս։ Հզօր իբրեւ զերկաթ։ Զջուր գետոյն զհզօր եւ զյորդ. (յն. հզօրի։) Զսուրն մեծ եւ զհզօր։ Հզօր ձեռամբ։ Զձեռանէ քումմէ հզօրէ։ Զբազուկս հզօրս։ Զհզօր գործ պատերազմաց նորա։ Քաղաք հզօր։ Իբրեւ զձայն հզօր որոտման։ Զգէրն եւ զհզօրն (ի հօտից)։ Հզօր (կամ բուռն) է իբրեւ զմահ սէր։ Ի դրունս հզօրս, եւ ի նիգս հաստատունս։ Ի պարիսպս ամուր՝ յաշտարակս հզօրաց. (յն. պարսպաւ մեծաւ եւ հզօրաւ, եւ ամուր աշտարակօք). եւ այլն։
Չի՛ք ինչ հզօր ի կարգաւորել զայր՝ իբրեւ զկին պարկեշտ։ Մեծ է սէր, եւ հզօր է բորբոքումն նորա. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 15. 27։)
wonderful, surprising, marvelous, astonishing, stupendous, ravishing, charming.
· Calfa
to wonder, to marvel, to be astonished, surprised, amazed;
to fall into ecstasies or raptures, to fall from the clouds;
հիացեալ զարմանամ, I am lost in wonder, I am filled with admiration.
· Calfa
Հիացաւ իբրեւ ժամ մի։ Կայի հիացեալ։ Եւ եղեւ ընդ հիանալն նոցա վասն այնորիկ։ Հիանային վասն նոցա, թէ զի՞նչ արդեօք լինիցի այն.եւ այլն։
admiration, astonishment, surprise, wonder;
charm, enchantment;
ecstasy;
աստուածահրաշ —, rapture, trance, divine ecstasy;
— or ի — ածել, — արկանել, cf. Հիացուցանեմ;
լինել ի —, to be the admiration of;
արկանել — ի վերայ ուրուք, to plunge into ecstasies, to enrapture;
— է մտաց լսել, it is surprising to hear.
· Calfa
carnivorous.
· Calfa
Ի շաղղակերութիւն շուայտէր իբրեւ առիւծ մարմնակեր. (Գէ. ես.։)
to become incarnate;
to take the human body or nature.
· Calfa
Յայնպիսեացն իբրեւ ի մարմնացեալ դիւաց պարտ էր խոյս տալ. (Սարգ. յուդ. ՟Ա։)
to change into flesh;
to embody, to incarnate;
to figure, to impress with a form.
· Calfa
Եւ Մարմնաձեւ կացուցանել. թանձրացուցանել իբրեւ զմարմին նիւթական.
cf. Մարմնաւորական.
· Calfa
Աստ իբրեւ մարմնաւոր՝ մարմնաւորի (կուսին) որդի, եւ յերկինս անմարմնաւոր հօր՝ անմարմին որդի. (Ճ. ՟Գ.։)
Իջանել հոգւոյն սրբոյ մարմնաւոր տեսլեամբ իբրեւ զաղաւնի. (Ղկ. ՟Գ. 22։)
Որ կարացի խօսել ընդ ձեզ իբրեւ ընդ հոգեւորս, այլ իբրեւ ընդ մարմնաւորս։ Դեռ մարմնաւոր էք։ Ո՞չ ապաքէն մարմնաւոր էք, եւ ըստ մարդկան գնայք. (՟Ա. Կոր. ՟Գ. 1=3։)
spread throughout, very extended, universal, general;
— ծով, the Ocean;
— օդ, atmosphere.
· Calfa
Համատարած գալոց է ջրհեղեղն։ Ուղղափառութիւնն իբրեւ զարեգակն համատարած սփռեցաւ ի հոգիս հաւատացելոց. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ը։ եւ Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Դ։)
to sum, to number, to count;
to calculate, to compute;
to esteem, to repute, to judge;
to presume, to suppose, to reckon;
to attribute;
to pass for, to be reputed or deemed;
լաւ —, to prefer;
պատուական —, to appreciate;
մեծ ինչ —, to value, to esteem, to repute, to rely on;
առ ոչ ինչ —, not to keep any account of, not to care about, to have little esteem for, to despise;
— զանձն, to look upon oneself as, to believe, deem or account oneself, to think that one is;
ընդ մի — զիմն ընդ ումեմն, to mistake;
երանելի զանձն —, to think oneself happy;
—իմք եթէ, —րեսցուք այնպէս թէ, let us suppose that;
մի —իք թէ, do not believe that.
· Calfa
Համարեցաւ զնա հեղի՝ արբեալ։ Համարեցաւ զիս իբրեւ թշնամի։ Համարիցիս զիս քեզ ոսոխ։ Համարի զիս հանգոյն կաւոյ։ Համարիմ զանձն իմ հող եւ մոխիր։ Համարիմ զանձն իմ երեւելի։ Լաւ համարել։ Իրաւունս, կամ արժանի համարել։ Մի՛ համարիր դոցա զայս մեղս։ Երանի՛ առն որում ոչ համարեսցի տէր զմեղս նորա։ Մի՛ համարիք, եթէ եկի լուծանել։ Մի՛ համարիցիք ասել յանձինս։ Համարեցաւ նմա յարդարութիւն։ Իբրեւ զօտարոտիս համարեալ եմք նմա։ Մի՛ համարեսցի նմա այն։ Յարիւն համարեսցի մարդոյն այնմիկ։ Ընդ անդս երկրի համարեսցին։ Ոչ էր համարեալ արծաթ, թէ իցէ ինչ.եւ այլն։
cf. Համբարի.
· Calfa
Դստերք համբարեաց։ Արասցէ կոծ իբրեւ զվիշապաց, եւ սուգ իբրեւ եւ սուգ իբրեւ զդստերաց համբարեաց. (Երեմ. ՟Ծ. 39։ Միք. ՟Ա. 8։)
credit, honour, repute;
renown, fame, reputation, name, glory, celebrity;
news, intelligence, rumour, report, tidings;
արագաթեւ —, flying report, swift, speedy renown;
— բարեաց, good repute;
յեղակարծ, սուտ, չար —, strange, false, ill news;
— մեծ ստանալ, to win a great reputation;
վնասել անձին —ոյ, to damage one's reputation;
աղարտել զ— իւր, to tarnish one's renown;
կորուսանել զ—ն, to get an ill name;
չունել զ—, to be unknown, of no reputation or renown;
աղարտել զ— ուրուք, to blacken or ruin the reputation of;
—ի հարկանիլ, to become public, to divulge;
to become famous, renowned, celebrated, far-famed, to be in vogue, request or fashion;
ձախողակի — հանել or ընթացուցանել զումեքէ, to spread abroad an evil report about one;
— հանել, տարածել, to raise, sow or spread the news;
— ընթանայ, it is said that;
the story runs;
ելանէր, հնչէր, տարածէր, ի դուրս յաճախէր —, the report spread;
— քաջութեանն ընդ ամենայն կողմանս ընթանայր, the fame of his courage spread every where;
եւ ել — զնմանէ ընդ ամենայն կողմանս գաւառին, and there went out the fame of him through all the region round about;
—ի հարեալ է խաղս, this play is very popular;
cf. Շռինդ.
· Calfa
Ոչ իբրեւ յայլոց համբաւուց տեղեկացեալ. (Արծր. ՟Դ. 29։)
comparison, confront;
proportion;
analogy, relation, conformity, correspondence, harmony, eurythmy, symmetry;
ratio, proportion;
— գրոց, collation;
բառնալ զ—ն, to disproportion;
համեմատութեամբ, proportionably, in proportion, proportionally, symmetrically;
comparatively, in or by comparison, relatively, in reference.
· Calfa
Համեմատութիւն իբրեւ փոքու ընդ մեծի։ Ծառայից առ տեարս համեմատութիւն. (Շ. մտթ.։ Սարգ. ՟ա. պետր. ՟Է։)
to season, to flavour;
to scent, to aromatize, to spice, to powder;
— աղիւ, to sprinkle with salt, to salt.
· Calfa
Բանն ձեր յամենայն ժամ լի շնորհօք տեառն իբրեւ աղիւ համեմեալ լիցի. (Կող. ՟Թ. 49։)
cf. Համրիմ.
· Calfa
Լուիցուք դարձեալ իբրեւ բանս ի համրացելոցն (յանխօս ձկանց)։ Համրացեալ անասունքն ունին փոյթ յանձին խնդրել հնարս. (Վեցօր. ՟Է։)
whole, total, entire, universal;
all, entirely, totally, wholly;
ընդ — աշխարհ, throughout the world;
— կալ ի վերայ, understand perfectly, to know to the bottom, to penetrate deeply, to pierce to the inmost parts.
· Calfa
Համօրէն չտանել զնոսա յերկիրն։ Բժշկեցից զնոսա համօրէն։ Համօրէն իբրեւ առիւծունք պատրաստեցան որդիք նոցա. (Եզեկ. ՟Ի. 15։ Ովս. ՟Ժ. 5։ Երեմ. ՟Ժ՟Ա. 38։)
the Armenians.
· Calfa
Շրջապատեալ զբոլոր հայաստանեօք, իբրեւ զպարիսպ պղնձի՝ անմերձենալի պահէր յերկիւղէ. (Արծր. ՟Ե. 11։ Իսկ Խոր. ՟Բ. 82.)
looking-glass, mirror, speculum;
—ք, eyes;
visible, observable;
— կիզիչ, burning glass.
· Calfa
Այժմ տեսանեմք իբրեւ ընդ հայելի՝ օրինակաւ. (՟Ա. Կոր. ՟Ժ՟Գ. 12։)
like or resembling his father, following in the steps of his father;
like a father.
· Calfa
Կամ որպէս Հայրանման. իբրեւ հայր համարեալ. հօր պէս մը.
proceeded from the Father.
· Calfa
Ի հօրէ իբրեւ յաղբերէ յառաջագայեալ, ծնեալ իբրեւ յականէ, կամ ցօղեալ մեզ յերկնից.
cf. Հայրանարգու.
· Calfa
Որ տասն ամ պատուեաց զհայր, եւ մի հարուած ի վերջինս ի վերայ ած միայն, իբրեւ զհայրանարգու դատապարտի. (Բրս. սահմ. կրօն.։)
despising, contemning one's father.
· Calfa
Որ տասն ամ պատուեաց զհայր, եւ մի հարուած ի վերջինս ի վերայ ած միայն, իբրեւ զհայրանարգու դատապարտի. (Բրս. սահմ. կրօն.։)
cf. Հայրաբուղխ.
· Calfa
ՀԱՅՐԱՇԱՐԺ որ եւ ՀԱՐԱՇԱՐԺ. Ի հօրէն երկնաւորէ շարժեալ, այսինքն յառաջագայեալ, ծագեալ, ծննդեամբ կամ բղխմամբ. ուստի որդին ասի ի հօրէ իբրեւ յականէ աղբիւր հայրաշարժ, եւ Հոգին վտակ կամ գետ կամ ծով եւ այլն.
patriarchate, pontificate.
· Calfa
Մերձաւորագոյնք իցեն աստուծոյ իբրեւ զնախածանօթ հայրապետութիւնսն. (Նար. հ։)
vn. va. to rate, to club, to contribute, to club together, to subscribe;
to contribute, to have a share in, to be accessory to.
· Calfa
Ի բազմաց ծաղկաց իբրեւ հանգանակեալ ցօղոյն զշիթս՝ նմա զմեղրն ընծայէին. (Բաբիղ. յհ. մկ.։)
as, like, after the manner of;
almost, nearly;
cf. Հանգունակ.
· Calfa
ἵσος aequalis, par κατά secundum. (որպէս թէ Համգոյն, նոյնգունակ, միօրինակ) Յար եւ նման. հաւասար. հանգէտ. ըստ. իբրեւ. պէս.
comforting, restoring, refreshing, recreating, reviving;
Therapeutae.
· Calfa
ՀԱՆԳՍՏԱՐԱՐՔ ՀԱՆԳՍՏԱՐԱՐՔ (ար՛՛) եւ ՀԱՆԳՍՏԱՐԱՐԻԹԱՅՔ (իգ՛՛). իբրեւ յն. թէրափէ՛ւդէ θεραπεύται . որ թարգմանի՝ Բուժիչք, եւ Պաշտօնեայք, կամ կամարարք.
to tuck, turn or truss up;
to take in, to tighten;
— զհանդերձս, to tuck up one's clothes or gown;
— զբազուկս, to turn up the sleeves;
— զմիտս, to retire within oneself, to collect one's thoughts.
· Calfa
Գօտեմարտի ընդ ըմբշամարտին հանգրիճեալ, եւ ամենեւին զսպեալ։ Յառաջ եւ յետոյ հանգրիճեալ եւ զսպեալ. եւ իբրեւ զսուրհանդակ թեթեւընթաց արշաւէր. (Ոսկիփոր.։)
lodging, abode, dwelling;
suburb, village, hamlet;
stable;
cattle-shed, sheep-fold;
cf. Կայարան;
— նաւաց, road, roadstead, harbour, port;
— sanctuary, relic.
· Calfa
to tranquillize, to appease, to calm;
to render tranquil, to soften;
to be appeased, calmed, tranquillized;
to abate, to be settled, to diminish, to assuage;
to hold one's peace, to keep silence;
to support, to endure, to suffer, to resist, to be able;
— զկիրս, զամբոխեալ միտս ուրուք, to calm the passions, to relieve anxiety.
· Calfa
tranquillity, stillness, repose, quiet, peace, silence;
phlegm, calmness, coolness, composure;
— կրից, moderation;
— ծովու, calm at sea, calm, smooth sea, dead calm;
— հոգւոյ, մտաց, peace of soul or mind.
· Calfa
Որջացեալ յամուրն անի՝ իբրեւ ի կաղաղի հանդարտութեան ղօղեալ. (Խոր. ՟Բ. 74։)