cf. Սանդարապետ.
· Calfa
Ուստի՞ է այս, զի սանդարապետին (դեմետրայ չաստուածուհւոյ) իբրեւ աստուծոյ երկիրպագանեն. (Կոչ. ՟Զ։)
god of Hades, Pluto.
· Calfa
Ուստի՞ է այս, զի սանդարապետին (դեմետրայ չաստուածուհւոյ) իբրեւ աստուծոյ երկիրպագանեն. (Կոչ. ՟Զ։)
bit, curb, bridle, rein, snaffle;
check, curb;
— զօրութենաչափ, dynamometrical brake, friction-brake;
—ս դնել, to put a check upon, to curb, to put a term to;
—ս արկանել, cf. Սանձեմ.
· Calfa
cf. Սանձակոծեմ.
· Calfa
Զայնպիսիսն իբրեւ զխռովարարս դարձուցանել եւ սանձաբեկ առնել արժան է. (Կանոն.։)
cf. Սանձակոծեմ.
· Calfa
Յորժամ երկուք սրտմտականն եւ ցանկականն սանձակոծիցին եւ վարիցին իբրեւ ձիք ի բանականէն, յայնժամ լինիարդարութիւն. (Փիլ. այլաբ.։)
cf. Սանձահարեմ.
· Calfa
Յորժամ երկուք սրտմտականն եւ ցանկականն սանձակոծիցին եւ վարիցին իբրեւ ձիք ի բանականէն, յայնժամ լինիարդարութիւն. (Փիլ. այլաբ.։)
breaking the reins, untameable, indomitable;
— լինել, to break loose, to break the bridle.
· Calfa
Ամենայնիւ սանձակոտորք եղաք իբրեւ զձին ամեհիս։ Պիտոյ է կառաւար եւ ուղղիչ՝ սիրոյն պատուիրանն. ապա թէ ոչ՝ սանձակոտոր լինի, եւ վայրապար ընթանայ. (Սարգ. յկ. ՟Է։ Շ. ՟բ. յհ. ՟Է։)
bridling, reining, curbing, repressing;
առանց սանձահարութեան, dissolutely, impetuously.
· Calfa
տեսութիւն առանց սանձահարութեան (յն. անսանձ ἁχαλίνωτος effrenis ) թուի թէ ի վախից մղիցէ։ իբրեւ զձիս յղփացեալս առանց սանձահարութեան. (Ածաբ. յայտն.։ Մագ. ՟Ա.։)
crook or hump-backed, gibbous;
hunchback.
· Calfa
Ամբարտաւանն է իբրեւ զսապատողն. (Ի գիրս մոլ.։)
κυρτός curvus, gibbosus. Ոյր ողն է իբր սապատ կամ սապատաւոր. քամակուռոյց. քամակակոր. կուզ.
thus, so, in this manner.
· Calfa
Կափուցեալ զաչս իբրեւ զխլուրդս. սապէս անիմաստից անձինք ինձ վարկցին. (Մագ. ՟Չ։)
ice, frost;
glazed frost;
crystal;
frozen;
հատոր սառանց, piece or block of ice.
· Calfa
Իբրեւ տեսիլ սառին։ Իբրեւ զձիւն կամ իբրեւ զսառն պաղեալ։ Յո՞յր արգանդէ ելանէ սառն։ Ձիւն եւ սառն։ Իբրեւ զսառն ձմեռայնոյ։ Ցուրտ եւ սառն.եւ այլն։
ՍԱՌՆ. ա. իբր Սառնային. ցուրտ. հով. սառուցեալ. պաղ, պաղուկ, սառած.
frost, icy cold;
ice, glazed frost.
· Calfa
Հողմ սառնային խոնարհի յամպն, եւ զջուրն իբր ոլոռն ոլոռն սառոյց գնգէ, եւ այն է կարկուտ. (Շիր.։)
scolder.
· Calfa
Գրգռէր իբրեւ զդատաւոր, եւ ի ցասումն ածէր ամբաստանութեամբն իբրեւ զսաստարար. (Սեբեր. ՟Բ։ 2)
excessive, extreme, great, grievous, enormous;
intense, violent, vehement, impetuous, strong, lively, ardent, fiery;
rigid, rigorous, rude, severe, austere, insupportable;
— տգէտ, downright or perfectly ignorant person.
· Calfa
Սովն սաստիկ եղիցի յոյժ։ Եղեւ սով սաստիկ։ Կոծ մեծ եւ սաստիկ յոյժ։ Տեսեալ զհողմն սաստիկ։ Կոծ մեծ եւ սաստիկ յոյժ։ Տեսեալ զհողմն սաստիկ՝ երկեաւ։ Թուղթքս ծանունք են եւ սաստիկք։ իբրեւ զսաստիկ թագաւոր։ Սասկիտ կայծակունս յաչաց փայլատակեցուցանիցեն։ Սաստիկ պատերազմօղ. եւ այլն։ Ընդ իւրեաւ հնազանդեալ պատերազմաւ սասակիւ։ Վէհս սաստիկս։ իբրեւ ի սաստիկ հնոցէ ծուխ թանձրացեալ։ Համարձակիլ յայսպիսի սաստիկ եւ կարեւոր գործ։ Լինէր խորան մեծ լցեալ սաստիկ որերով։ սաստիկ ժանիս եւ մադիլս ունի։ (Յհ. կթ.։ Եղիշ.։ Փարպ.։ Ոսկ. մ. ՟Ա. 23։)
vehemently, vigorously, impetuously, strongly, with all one's force, power or strength;
greatly, excessively, extremely, grievously, violently, sharply, harshly, rigidly, severely, rigorously.
· Calfa
Սովն սաստիկ եղիցի յոյժ։ Եղեւ սով սաստիկ։ Կոծ մեծ եւ սաստիկ յոյժ։ Տեսեալ զհողմն սաստիկ։ Կոծ մեծ եւ սաստիկ յոյժ։ Տեսեալ զհողմն սաստիկ՝ երկեաւ։ Թուղթքս ծանունք են եւ սաստիկք։ իբրեւ զսաստիկ թագաւոր։ Սասկիտ կայծակունս յաչաց փայլատակեցուցանիցեն։ Սաստիկ պատերազմօղ. եւ այլն։ Ընդ իւրեաւ հնազանդեալ պատերազմաւ սասակիւ։ Վէհս սաստիկս։ իբրեւ ի սաստիկ հնոցէ ծուխ թանձրացեալ։ Համարձակիլ յայսպիսի սաստիկ եւ կարեւոր գործ։ Լինէր խորան մեծ լցեալ սաստիկ որերով։ սաստիկ ժանիս եւ մադիլս ունի։ (Յհ. կթ.։ Եղիշ.։ Փարպ.։ Ոսկ. մ. ՟Ա. 23։)
cf. Սաստիկ.
· Calfa
Արիւնն հոսէր սաստկաբար իբրեւ զյորդահոս աղբիւր. (Սիսիան.։)
to increase in force, in intensity, to be strengthened by, increased, to grow;
to be enraged, very angry;
— մարտին, to become exasperated, to grow most ferocious;
—նայր հրաման թագաւորին, the king's order was pressing.
· Calfa
Սաստկանայր ջուրն։ Սովն եւս քան զեւս սաստկանայր։ Սաստկացան քան զիս։ Սաստկացաւ բանն արքայի առ յովար։ Սաստկացաւ քան զնա պատերազմն։ Սաստկանայ ի տանջանս անիրաւաց։ Սաստկացաւ ի վերայ նորա անօրէնութիւն։ Հրաման թագաւորին սաստկանայր։ Ձայն փողոցն սաստկացեալք յոյժ։ Մատս զուրիա ընդդէմ սաստկացեալ պատերազմին։ իբրեւ մարտն սաստկացաւ.եւ այլն։
to kill, to slay, to massacre, to put to death, to take away life, to butcher, to slaughter, to exterminate, to extirpate;
to destroy, to overthrow, to make havoc of, to get rid of.
· Calfa
Ողորմութեամբ քով սատակեսցես զթշնամիս իմ։ Սատակեցին զիսրայէլէ իբր հազար արանց, եւ տապաստ արկին։ Հարուածովք կամակոր օձիցն սատակէին։ Եղեալ որդնալից՝ սատակեցաւ։ Ոչ եւս եղիցի ջրհեղեղ՝ սատակել զամենայն մարմին։ Զնտիր ընտիրս յիսրայէլէ սատակեաց։ Առհասարակ սատակել զազգն յոպպէացւոց։ Որ յապարանս ամրասցին, անդէն ի ներքս սատակեսցին. եւ այլն։
Satan, demon, devil, evil spirit;
cf. Սատան;
cf. Բանսարկու.
· Calfa
Չարասէրն սատանայ իբրեւ զզօրաւար ի մեջ նոցա երեւէր. (Եղիշ. ՟Բ։)
σατανάς satanas. երբեմն է նոյն ընդ Սատան. իբր հակառակ դիմակաց. դիմախօս.
treating or dealing with the devil.
· Calfa
Որ խօսակից լինի սատանայի իբր գործակից.
enticed, allured by the devil.
· Calfa
Կերակուր եւ որս եղեալ սատանայի. իբր նոյն ընդ վ. (=ՍԱՏԱՆԱՅԱԿԻՐ)
to become a devil, to be malevolent.
· Calfa
ՍԱՏԱՆԱՅԱՆԱԼ. Լինել իբրեւ զսատանայ նմանօղ սատանայի.
workman, artisan, operative;
labourer, husbandman;
weaver, help, succour, aid;
helper, assistant, auxiliary;
fellow;
cause, author;
— պատմութեան, additional professor of history;
— լինել, cf. Սատարեմ.
· Calfa
satirical.
· Calfa
Սատիրականս անուանելով, իբրու ասեն՝ նմանեն զայլակերպս. (Պղատ. օրին. ՟Է։)
height, eminence, top, summit, peak;
cape, promontory, point;
սարք, furniture, moveables, equipage;
harness;
all that follows, rest.
· Calfa
Հեծեալ յերիվարն քաջակազմ ոսկեհրաշ սարուցն՝ փայլէր իբրեւ զարեգակն. (Արծր. ՟Է. 3։)
to be beset, seized or caught;
to hesitate, to be uncertain, embarrassed, in suspense, to vacillate, to waver, to float, to haw, to boggle;
to lie in ambush, in wait for, to plot;
to apply one's thoughts or one's mind to;
վարանեալ կայր, he was at a loss how to.
· Calfa
ՎԱՐԱՆԻԼ. Տարուբերիլ. ձգձգիլ իբր պարանաւ. լլկիլ, եւ Ըմբռնիլ, պատաղիլ.
nose-band;
snaffle;
muzzle.
· Calfa
Բուռն հարեալ զդիակաց պղնձակուռ վարապանին աշդահակայ. իբր զդրօշակէ զրահապատ ծիրանեաց. (Արծր. ՟Ա. 5։)
cf. Վարատեցուցանեմ.
· Calfa
Վարատեմ եւ ցրուեմ ես տեսէ զզօրսդ։ Մի՛ վարատեսցէ թշնամին ուխտին մերոյ զոչխարս առաքելական եկեղեցւոյ քում սրբոյ։ Որք նորաձան ուսմամբ իբրեւ պատառող ժանեօք վարատեն (զհօտն քրիստոսի) ի միոյ սուրբ եւ ուղղափառ գաւթէ եկեղեցւոյ։ Որ օցտէ ի ճշմարտութենէ, այսինքն վարատէ. (Եփր. թագ.։ Ագաթ.։ Վրք. ածաբ.։ Լծ. ածաբ.։)
cf. Վարդապետաբար.
· Calfa
Եւ սոքա յառաջնոցն վեհից ընդունին միշտ զհոսումն իմաստութեան իբր յաղբերէ բղխեալ վարդապետօրէն. (Շ. հրեշտ.։)
Transfiguration of our Lord.
· Calfa
Տօն այլակերպութեան քրիստոսի ի թաբոր. որ եւ ՊԱՅԾԱՌԱԿԵՐՊՈՒԹԻՒՆ. ի դէպ եկեալ արեգականակերպ փայլման դիմացն իբր վարդ կարմիր, եւ ձիւնատեսիլ երեւման հանդերձից իբր վարդ սպիտակ։ Թո՛ղ զի սովին կոչմամբ խափանել կամեցան նախնիք մեր զհեթանոսական տօն հերայի, կամ արտեմեայ անահտայ, եւ կամ ափրոդիտեայ ոսկեծղի եւ վարդամատն կոչեցելոյ։ (Հ. օգոստ. ՟Զ.։ Տօմար.։ Տօնաց.։)
rose-bush, rose-tree;
վայրի —, dog-rose, hip-rose;
—ք, rosery, ground planted with rose-bushes.
· Calfa
Իբրեւ զտունկ վարդենոյ (կամ իբրեւ վարդենի նորատունկ) յերիքով։ Ծաղկեցէ՛ք որպէս զվարդենի բուսեալ ի գնացս ջուրց. (Սիր. ՟Ի՟Դ. 19։ ՟Լ՟Թ. 17։)
Մարտիրոսքն իբրեւ ի վարդենիս մտեալ, առաւել ուրախ էին պրկեալք (կամ արկեալք) ի տապակս. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 13։)
ՎԱՐԴԵՆԻՔ. ῤοδωνία rosarium. իբր Վարդաստան կամ բուրաստան վարդից. կիւլիստան.
to labour, to cultivate, to plough, to till;
to sow;
to lead, to conduct, to guide;
to lead away, to drive, to cause to go;
to chase away, to drive out, to expel, to dispossess;
to draw or carry along, to drag along;
to direct, to guide, to govern, to rule, to manage;
to use, to employ, to make use of, to handle, to wield;
to thrust in, to drive into, to fix in;
cf. Վարիմ;
— ամենազօր իշխանութիւն, to wield absolute authority;
գերի or ի գերութիւն —, to catch, to make captive, prisoner, to reduce to slavery;
— զկեանս, կենցաղ, to live;
դատ —, to act against, to pursue to justice;
to be concerned in a law-suit;
— ի խաղաղութիւն, to make peace, to pacify, to appease, to accommodate;
— զճանապարհ, to travel;
to go, to walk, to march;
— զնաւ, to navigate, to steer a ship;
յառաջ —, to drive forward;
to urge or push on.
· Calfa
Ետես զնոսա հողմակոծեալս ի վարել։ Գնասցեն նաւք քո վարեալք։ Վարեալ իբրեւ ասպարէզս քսան եւ հինգ կամ երեսուն։ Նաւք ի սաստիկ հողմոց վարին։ Մէգք վարեալք ի մրրկէ։ Վարէր ի դիւէն յանապատ.եւ այլն։
Բարկութեամբ վարեալ՝ կործանեաց զիս։ Չարաչար բարկութեամբ վարեցաւ ընդ իս։ Անօրէնութիւնք (վնասակար են), որոց վարին նովաւ։ Վարեսցուք արարածովքս զբաղեալք իբրեւ ի մանկութեան։ Որով (իմաստութեամբ) որք վարեցան՝ առ աստուած առաքեցին զբարեկամութիւն։ Ոչ բնակէ ի մարմնի վարեցելոյ (այսինքն վարեցելում) մեղօք։ ((Կամ ըստ Գէ.ես.))
professor, master, teacher;
school-master;
preceptor, tutor, instructor;
gymnasiarch, ludi magister;
— իմաստասիրութեան, professor of philosophy;
— օրէնսգիտութեան, բժշկութեան, աստուածաբանութեան, law-professor, physic-professor, divinity-professor.
· Calfa
Ի ձեռն սահակայ եւ մեսրովբայ վարժապետացն։ Ածեն զհեթանոսս իբր վարժապետ ի հաւանութիւն աստուծոյ. (Երզն. քեր. եւ Երզն. մտթ.։)
to exercise, to train, to inure, to bring up, to form, to instruct, to tutor, to accustom, to use, to cultivate;
— զերիվար, to break in a horse;
— զանձն, cf. Վարժեցուցանեմ.
· Calfa
blazoned with a bird.
· Calfa
Ունօղ զնիշ՝ զնշանակ այսինքն զդրօշ վարուժանակի, իբր արու հաւու, արծուոյ, բազէի.
cf. Վարժումն.
· Calfa
Վարժումն է ամենայն ինչ եւ ի քեզ. ի ձեռն վարժմանն իբր արհեստ ինչ կրթական, եւ ի ձեռն բանիդ իմաստք առաւելանին. (Անյաղթ հց. իմ.։)
exercise, practice, use;
instruction, culture, discipline, study.
· Calfa
Վարժումն է ամենայն ինչ եւ ի քեզ. ի ձեռն վարժմանն իբր արհեստ ինչ կրթական, եւ ի ձեռն բանիդ իմաստք առաւելանին. (Անյաղթ հց. իմ.։)
opinion, advice;
esteem, consideration, reputation, high value;
account, sum;
judgment, sentence;
tribute, tax;
տեարք —ի, arbiters of strife, judges;
զարդարակ հատուցէք —, pronounce a sentence worthy of.
· Calfa
Որպէս եւ դու արժանի առնէիր վարկիւ։ Ոչ իբրու զարժանիս ի վարկէ։ Տարագրելի է եւ զվարկս զայնոսիկ՝ որք կարծեցին եւ այլն։ Զյաղագս ընդդիմակացն վարկս։ Ի վարկ էառ, եհարց զաւարաց գերութեան։ Վկայից բանք՝ քանունք են դատաւորաց. (իսկ սուտ վկայք) եւ զայնոսիկ՝ որ բուն տեարքն են վարկին, ընդ ինքեանս մեղանչել հաւանեցուցանեն. (Փիլ.։)
to conjecture, to judge, to presume, to think, to deem, to find, to esteem, to look upon as, to repute or regard as;
արժանի —, to think, deem or find worthy.
· Calfa
additionally, over and above, by the way, by accident, incidentally;
negligently, carelessly, unheedingly, for form's sake;
unessential, accessory, secondary, supplementary, extra, useless, frivolous, vain.
· Calfa
Զվարկպարազին իբրեւ զգործ վարէք. իսկ զայն՝ որ քան զամենայն գործս կտրի կարեւորապէս պարտ է վարել, եւ ո՛չ վարկպարազի լինել վարկանիք։ Վարկպարազի եւ դիւրին իմն կազմէր իւր սեղան. (Յճխ. ՟Ի։ Ոսկ. յհ. եւ Ոսկ. մտթ.։)
stipend, salary, hire, pay, wages;
emoluments, perquisities;
retribution, recompense, payment;
letting out on hire, hiring, renting;
—ք տան, rent, house-rent;
— բժշկի, physician's fees;
cf. Նաւ;
տուն ի —ու տալի, house to let;
—ս արկանել, դնել, to contract, to make an agreement, to agree;
ի —ու ունել, առնուլ, to rent, to farm, to hire;
to freight, to charter;
ի —ու տալ, to let on hire, to let out, to lease;
ի —ու ունել զտուն, to rent a house;
հատուցանել զ—ս տան, to pay house-rent;
տալ զարծաթ ի —ու, to put out money to interest;
արժանի է մշակն —ու իւրոյ, the labourer is worthy of his hire.
· Calfa