ten;
ի — ամսոյն, on the tenth of the month;
— անգամ, ten times;
— —, by tens.
· Calfa
tenth;
tenthly.
· Calfa
Մինչեւ ի տասներորդ ամիսն։ Յաւուրն կամ յամին կամ յամսեանն տասներորդի։ Ի տասներորդում (աւուր) ամսեանս այսորիկ։ Ի տասներորդում կամ ի տասներորդի նորին ամսոյն։ Տասներորդ մասն։ Ժամ էր իբրեւ տասներորդ.եւ այլն։
Կամ գ. իբր Տասներորդ մասն. տասանորդ.
ten thousand;
cf. Բիւր.
· Calfa
Զի դու իբրեւ զտասնհազար ի մէնջ ես. (՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Ը. 3։)
shaky, tottering, vacillating;
swing, see-saw;
cf. Տատանումն;
կալ ի —ի, cf. Տատանիմ;
— առնել, to swing, to send up and down, to see-saw.
· Calfa
(իբրլ սասան. կամ տանելով տանիլ այսր անդր) cf. ՏԱՏԱՆՈՒՄՆ.
Յորում իբրեւ յանդունդս ի տատանի կային մարդիկ. (Սեբեր. ՟Ը։)
ՏԱՏԱՆ. ա. իբր Տատանեալ.
to jog, to stagger, to shake, to swing, to oscillate, to wag, to toss, to agitate;
to bandy about, to titubate, to vacillate.
· Calfa
περιφέρω circumfero եւ այլն. (իբր տանել ու տանել. կամ սասանել) Աստանդել. տարուբերել. դեդեւեցուցանել. շարժլել. վարանօք տատամսեցուցանել.
far off, distant, remote;
— աշխարհ հատանել or հարկանել, երթալ ի — աշխարհ, ի — աշխարհս ընթանալ, անցանել, to travel abroad;
ի — աշխարհէ գալ, to return from abroad.
· Calfa
Վարի կից ընդ բառիս Աշխարհ. որպէս Օտար. հեռաւոր. հեռի. բացակայ. (իբր ի բաց տարեալ) երկայն. երկար. ըստ յն. բաւյիւ ասի, ἁποδημέω peregrinor, peregre proficiscor, absum domo, seu patria.
to bear here and there, to shake, to agitate, to move, to stir.
· Calfa
Տարաբերէ հողմ զխռիւ այսր անդր։ Հողմոյ առեալ զամպն՝ այսր անդր տարաբերէ։ Որ իբրեւ զխռովեալ ալիք այսր անդր տարաբերեն զիս. (Նեղոս.։ Սարգ. յուդ. ՟Բ։ Լմբ. սղ. ՟Ի՟Ա։)
proscribed, removed, driven away, expatriated, banished, exiled;
— առնել, լինել, cf. Տարագրեմ, cf. Տարագրիմ;
— ելանել ի կենաց, to pass from this world;
ի հայրենի ընչից — գտանիլ, to be disinherited.
· Calfa
misplaced, unbecoming, useless;
— առնել, to render useless, inefficacious, to cause to miscarry, to foil, to delude.
· Calfa
Ի նա (յառաքինութիւն) իբր զգործ, իսկ ի սա (ի մակացութիւն) իբր ի տարագործ թեւակոխէ. (Փիլ. լին. ՟Գ. 21։)
to proscribe, to banish, to exile, to drive away, to remove, to exclude.
· Calfa
προγράφω proscribo. Տարագիր առնել. ի բաց վարել իբր գրաւոր վճռով. արտասահմանել. արտաքսել. զրկել. մերժել.
cf. Տարածեմ.
· Calfa
Անմիտն տարածէ յանձն իւր զչարիս։ Տարածեսցեն զգեղ քո ի կորուստ։ Տարածեցեր զճանապարհս քո օտթարաց։ Գիր առնէր, եւ ի հրապարակս տայր տարածանել բամբասանս եւ հայհոյութիւնս։ Եթէ իմանայցե՞ս զտարածանել ամպոց։ Իմաստութեամբ տարածեալ է համատարածն։ Քո՛ւրձ զգեցիր, մոխի՛ր տարածեա։ Ի ներքոյ քո մէցս տարածեսցեն։ Ի միդի տարածեալ են անկողինք իմ։ Ի վերայ նոցա տարածանէր ծանր գիշեր։ Ի վախճանի իբրեւ զօձահար տարածանիցիս. եւ այլն։
volume;
— արկանել, to spread, to extend.
· Calfa
Իւրաքանչիւր ոք սակաւ ինչ վաստակէր, եւ պահէր իբրեւ զտարածոցս. (Վրդն. պտմ.։)
unthought of, unlooked for, unforeseen;
absurd, strange, extraordinary;
— լինել, to form strange suspicions.
· Calfa
Հաւատափոխ ոչ լինիմք ըստ քոյդ տարակարծ մտաց. (Գր. տղ. թղթ. իբր տարադէպ, թիւրադատ։)
Տարակարծ լինիմ, տեսանելով զանմարմինդ իբրեւ թանձրութիւն հողանիւթ՝ խօսելով ընդ իս. (Ճ. ՟Ժ.։)
doubt, uncertainty, wavering, vacillation, irresolution, hesitation, embarrassment;
tribulation, anguish, anxiety;
doubtful, uncertain;
ի —կուսի կացուցանել, ի — արկանել, to cause to doubt, to call into question;
կալ ի —կուսի, to doubt, to be in doubt, to waver;
— ի —ս կցել, to multiply doubts, questions;
չիք ինչ —, there is no doubt;
undoubtedly.
· Calfa
Փոխիցեն ընդ նոյն ճանապարհ ի մի շաւղացն հետոց յեօթն տարակոյս։ Արկեալ զձեզ ի տարակոյսս անօրէնութեան, եւ կամ յանհիւթ ապառաժ տեղին. (Նար. ղ։ Ագաթ.։ (յորս տեսանի բուն ստուգաբանութիւն ձայնիս, իբր հեռի կոյս, օտար կողմն։))
cf. Տարակոյս;
ընդ —կուսանօք անկանել, to be called in question;
ընդ — կուսանօք արկանել, to call into question.
· Calfa
Տարակոյս՝ ըստ ամենայն նշ. իբր ἁπορία . Վարանք մտաց. հոգ եւ՝ տագնապ.
cf. Տարաձայնիմ.
· Calfa
Եւ իբր կր. Գոյ անհամաձայնութիւն. լինի անհաւանութիւն կամ երկպառակութիւն կարծեաց.
· Calfa
ՏԱՐԱՑՈՅՑ. ա. իբր Տարացուցական.
παράδειγμα, ὐπόδειγμα exemplar, exemplum, argumentum, documentum, indicium, formula. Բացէ ի բաց ցոյց՝ իբր յայտնի կամ հեռաւոր. յարացոյց. ցուցակութիւն օրինակ. տիպար. նմանութիւն. առակ. նշանակ. յայտարար.
exemplarily.
· Calfa
Տարացուցիւ իբր մատնացոյց եղեալ մարգարէն խօսի ընդ բեթղահէմ ... իսկապէս ընդ բեթղահէմի խօսի տարացուցօրէն. (Երզն. քեր.։)
shower, abundant rain;
— ձեան, flake of snow;
տեղ եւ — նետից, a shower of arrows;
a cloud of darts;
ծակոտեալ ի —ոյ նետից, pierced with a hundred arrow wounds.
· Calfa
adj. gr. casual.
· Calfa
παρασυντακτικός continuo connectens. Ազգ պատճառական շաղկապի՝ հթարկադրեալ կամ յարակցեալ բազմատի իբր թէականի. որ ըստ յն. յարբաղկացական, յաւելուածով իրիք մասնական իլ բաղկացական. զոր օրինակ բաղմատք են, զի քան, թէ. եւ տարբաղմատք, քանզի, վասն զի, որպէս թէ, քան թէ։
cf. Տարեւորական.
· Calfa
Սիմաքոս, որդի ասէ իբրեւ տարեւոր, այսինքն է միամիտ եւ անփորձ ի չարեաց. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Զերկուս ամս՝ որ իբրեւ զտարեւոր տղայ անմեղ էր ի չարեաց. (Սկեւռ. յար.։)
year, twelve-months;
պարականոն —, embolismic year;
տարւոջէ ի —, տարւոյ տարւոյ, տարւոյ —, annually, yearly, year by year, every year;
ի տարւոջ, in the year;
per annum, a year;
cf. Ամ;
cf. Թողութիւն.
· Calfa
Ըստ իւրաքանչիւր տարեաց։ Ահա աւուրք եւ ամիսք եւ տարիք իբրեւ զերազանցանեն. (Եւս. քր. ՟Ա։ Եփր.։)
cf. Տարմալակ.
· Calfa
ՏԱՐՄԱԼ որ եւ ՏԱՐՄԱԼԱԿ ՏԱՐՄԱՂԱԿ. θηλάκιον sacculus. Քուրձ. քսակ. մախաղ. եւ Քղանցք ժողովեալ իբրեւ զպարկ.
sack;
pocket;
skirt.
· Calfa
ՏԱՐՄԱԼ որ եւ ՏԱՐՄԱԼԱԿ ՏԱՐՄԱՂԱԿ. θηλάκιον sacculus. Քուրձ. քսակ. մախաղ. եւ Քղանցք ժողովեալ իբրեւ զպարկ.
agitated, tossed about, driven here and there;
carrying or bringing merchandise;
agitation;
— բանից, messenger.
· Calfa
Tartarus, hell;
մշտագիշեր —, the gloomy Tartarus.
· Calfa
որ եւ յն. դա՛ռդառօս. τάρταρος, -ρα tartarus, -ra, -rorum. Իբր տեղի սարսելոյ եւ սարսռելոյ։ Դժոխք՝ ըստ որում վեհ սառնամանեաց. անդունդք իբր ծովու. խորք. լուալիք աշխարհի. սանդարամետք. խաւար արտաքին.
elemental, elementary, uncompounded.
· Calfa
Եկն եհաս աւետաւորս տառ՝ տարրական իմն նուիրաձիր (իբր անձրեւ զովացուցիչ). (Մագ. ՟Ի՟Դ։)
to be compounded of elements, to be reduced to elements, to be produced, formed, to exist, to be;
to incorporate, to adhere, to be united, attached;
to be inculcated, impressed or imprinted;
բանիւ տարրացեալ մարմինք, created beings furnished with reasoning faculties;
սողոմոն տարրանայր ի խորս էակաց, Solomon penetrated the secrets of nature;
յերկիւղի նորա տարրասցուք, let us keep his fear in our hearts;
տարրացեալ են ի սիրտ իմ, they have penetrated to my inmost soul;
տարրացաւ խաւարն ի վերայ երկրի, darkness covered the face of the earth;
տարրացեալ առ աստուած սիրով, bound to God by love.
· Calfa
Ունակութիւն եղեալ ի նմա տարրասցի։ Յորմէ տարրացեալք ամենայն մարմինք ... բանիւ տարրացեալք մարմինք։ Յորում տարրացեալ է զօրութիւնն աստըուծոյ։ Թանձրացեալ տարրացաւ խաւարն ի վերայ երկրի։ Հանդերձն տարրանայր իբրեւ զանկողին ինչ ի խորութեան. (Անյաղթ ստորոգ.։ Փիլ.։ Լմբ. պտրգ.։ Եղիշ. խաչել.։ Լմբ. էր ընդ եղբ.։)
Հաստատիլ իբր տարր բնական. բնաւորիլ. սերտ միանալ. ապաւորիլ՝ դրոշմիլ որպէս տառ. խորամուխ լինել. ընդմտանել. ծաւալիլ. զօրանալ. արմատանալ։ Իսկ յն. στοιχέω մեկնիլ ի լտ. incedo, sequor aliquid mente, animo, factis.
to element, to compound of elements, to constitute, to produce, to form, to give being to;
to incorporate, to attach together, to mix, to unite;
to inculcate, to impress.
· Calfa
Ի մի էութիւն զիւրաքանչիւրոցն նուէր տարրացոյց։ Տարրացուցանէ զնոսա մի աստուած եւ մարմին աստուծոյ։ Հոգին տարրացուցանէ զմեզ ի քրիստոս իբր զկենդանութիւն։ Հանդերձն՝ զոր տարրացոյց անկողին ի խորափտին. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. էր ընդ եղբ.։)
lover, wooer, sweetheart, beau, gallant, fop;
lover, mistress, sweetheart.
· Calfa
Զըղձալին իւր իբրեւ զտարփածուն. (Խոր. ՟Ա. 14։)
to announce loudly, with shouts and cries, to cry aloud, to shout;
to celebrate, to publish.
· Calfa
ներգործական բայ չէզոքական բայ Իբր յն. διασαλπίζω divulgo, pervulgo (velut tuba). Ի տար փողել. քաջահնչօղ ձայնիւ ազդել. քարոզել. աւետարանել. հռչակել իբրու փողով.
to be flattened.
· Calfa
Ի վայր տափացեալ, դաշտացոյց զնոյն իւրովքն հանդերձ. (Լաստ. ընթերց. (իբր տափացուցեալ)։)
ignorant;
unlearned, untaught, illiterate;
idiotic, silly, simple.
· Calfa
ՏԳԷՏ. իբր Տգիտական.
ignorantly, unlearnedly, unskilfully.
· Calfa
Տգիտաբար զխաւարն իբրեւ զլոյս սիրիցէ։ Մի՛ ոք յանդգնեսցի տգիտաբար խիզախելով. (Խոսր.։)
relating to the advent of our Saviour.
· Calfa
(Կայ գրեալ եւ իբր գ. Ի տեառնագալստեան, այսինքն ի տեառնգալստեան.
to sign with the cross, to make the sign of the cross.
· Calfa
Մի՛ իբրեւ զկուսաց պսակս օրհնեսցեն, այլ իբրեւ երկակին տեառնագրեսցեն։ Որպէս երկակի՝ ուռ տեառնագրեալ՝ ի գլուխ դիցեն. (Կանոն.։)
cf. Տիրամայր.
· Calfa
Տեառնամայր աղախինն ինքնաբուղխ կենդանի ջրոյն եղեւ։ Այլ ոչ իբրեւ զտեառնամայր աղախինն, յորում ամենեցուն աստուածն բնակեաց. (Պետր. սիւն.։)
fixed in place, firm, stable, immovable, constant, stationary;
lieutenant;
vicar;
capitular;
substitute.
· Calfa
Որք ի հաւատս յեցեալ են իբրեւ ի խարիսխ ինչ տեղակալ հաստատեալ կան։ Ոչ զտեղակալ ջուրցն, որ զտեղեալ՝լ զմի եւ զնոյն կայանս ունին. (Ոսկ. ՟ա. տիմ.։ Վեցօր. ՟Դ։)
cf. Տեղում.
· Calfa
Եւ նետս իբրեւ յամպոյ տեղէ ի խորհուրդս մարդկան. (Մանդ. ՟Ը։)
որ եւ իբր կր. գրէ.
դիմազ. չ. ՏԵՂԱՅ, ան, աց կամ եաց, ացին. դիմազ. չ. Իջանել անձրեւի. գալ իբրեւ զանձրեւ.
perpendicular, plumb line.
· Calfa
Լար անվրէպ չափելոյ, որպէս քանոն որմնադրաց. իբրու յն. լտ. στάθμη perpendiculum.
judicious, reasonable.
· Calfa
ՏՐԱՄԱԽՈՀՔ գ. իբր Տրամախոհութիւն.
διανοέων, φρόνιμος ratiocinans, ingeniosus, prudens.. Քաջ կշռութեամբ իբր շրջահայեաց խորհօղ. հանճարեղ, իմաստուն. խոհական. խոհեմ. զգօն. ուշիմ.