Definitions containing the research խորհ : 1879 results

Սպանդ

bot.

ruta muraria, wall-rue, harmala.

· Calfa

NBHL (1)

Իբրեւ զշունս գարշասէրս ի սպանդ խորհրդոցն ժամանեն. (Կլիմաք.։)


Սպառեմ, եցի

va.

to exhaust, to consume, to dissipate, to absorb, to swallow up, to eat, to devour;
to complete, to finish, to destroy, to ruin, to reduce to nothing.

· Calfa

NBHL (1)

Սպառէր եւ մաշէր զխաւար խորհուրդս նորա. (Եղիշ. ՟Բ։)


Սպասաւոր, աց

s.

attendant, servant, valet, domestic, waiter;
lictor, usher;
cf. Գործակալ.

· Calfa

NBHL (2)

Կատարեալ առաքինութիւն խնդրէ ճշմարտութիւն ի սպասաւորաց խորհրդւոյն. (Յճխ. ՟Ժ՟Գ։)

Ե՛կ հրեշտակ, սպասաւո՛ր լեր ահագին խորհրդոյ ծածկելոյ. (Ոսկ. յաւետիս.։)


Սպասաւորեմ, եցի

vn.

to serve, to wait on, to assist;
to administer, to bestow, to confer;
— փառաց ուրուք, to serve to a person's glory;
— հրամանի, to fulfil, accomplish or execute an order or command.

· Calfa

NBHL (1)

Անհասութեան խորհրդոյն սպասաւորեցեր. (Շար.։)


Սպարապետ, աց

s.

generalissimo, general in chief.

· Calfa

NBHL (1)

Հազարապետաց կամ սպարապետացն։ Կոչեցին եւ զսպարապետ զօրուն ի խորհուրդն։ Զսկաւրոս զսպարապետն իւր։ Գաբիանոս սպարապետ զօրացն հռովմայեցւոց։ Մեռաւ սպարապետն ամենայն հայոց արտաւազդ մանդակունի. (Ագաթ.։ Փիլ. ՟ժ. բան.։ Եղիշ. ՟Գ։ Խոր. ՟Բ. 14. 15։ ՟Գ. 82։)


Ստաբան

cf. Ստախօս.

· Calfa

NBHL (1)

Ստաբանս կոչել զտիեզերաց խորհրդածուսն. (Պրպմ.։)


Ստացուցանեմ, ուցի

va.

to cause to possess or acquire;
cf. Սըտացուցանեմ.

· Calfa

NBHL (2)

Ստացուցեալ նմա զիմասթեանն զհանճար։ Զի ի նմա ստացուսցէ զանախտութիւն։ Երկայն ժամանակօք ստացուցանէ։ խորհուրդ ստացուցանել (այսինքն խորհրդազգած առնել). (Փիլ.։)

Զանճառելի տնօրէնութիւն փրկչին անզգամաբար ստացուցանեն։ Զխորհրդոյն զօրութիւն անհանճարաբար սըտացուցանեն. (Պրպմ.։)


Ստեղծաբանեմ, եցի

va.

to invent, to find out, to forge.

· Calfa

NBHL (1)

Մարդասէր բանս իմն ստեղծաբանես ի լսելիս իմ, եւ ի ներքոյ խորհիս առողջ եւ ոչինչ. (Ճ. ՟Գ.։)


Ստիպեմ, եցի

va.

to press, to constrain, to oblige, to force, to necessitate, to pursue closely;
to solicit, to urge, to hasten, to hurry, to expediate.

· Calfa

NBHL (2)

Արա՛ զոր ստիպիս ի խորհուրդս քո։ Ստիպիս ի սիրոյ, եւ ոչ բամբասիս։ Ստիպիմ ի սիրոյ սրտիս բաղձանաց։ Յիմոցս ստիպիմ գթութեանց. (Ասող. ՟Բ. 4։ Նար. ՟Ծ՟Ը։ Լմբ. ստիպ.։ Ոսկ. յաւետիս.։)

Զոր ինչ ստիպիսդ ի խորհուրդ քո՝ արա՛ վաղվաղակի. (Ղեւոնդ.։)


Ստոյգ, ուգաց

adj. adv.

true, just, certain, sure, indubitable, assured, positive, infallible, veritable, real, authentic, genuine;
surely, certainly, assuredly, to be sured, by all means.

· Calfa


Ստորագիր, գրոյ

s.

inscription;
signature.

· Calfa

NBHL (1)

Շինեաց զբաղանիսն ի տեղւոջ սեանն, որ ունէր ստորագիր խորհրդական անուն՝ արեգակն. (Խոր. ՟Բ. 85։)


Վաղվաղուկ

adj.

cf. Վաղվաղուն.

· Calfa

NBHL (1)

ἑπισπουδάζων, ταχύς nimis festinans, celer, citus εὑρίπιδος vulubilis πρὸ καίρον ante tempus. Վաղվաղկոտ. անխորհուրդ. տարաժամ, եւ դիւրափոփոխ.


Վայր, աց, ից

s.

place, spot, space, extent, part, ground;
field, plain, camp, country;
անհուն —ք, immense, vast spaces;
յայսմ —ի, here, in this place;
now;
յայնմ —ի, there, in that same or very place;
then;
մինչեւ ցայս —, thus far, to this place;
until now;
յոր —, in which place, wherever;
— մի, առ — մի, a short time, a moment, an instant, a little;
ընդ —, in vain, vainly;
ի —, below, under, beneath;
cf. Զէն;
cf. Վեր;
յայլում —ի, somewhere else, in another place;
ի վերուստ մինչեւ ի —, from top to bottom;
from head to foot;
գազանք —ի, wild beasts;
մեղր ի —է, wild honey;
ի —ի բնակել, to live in the open air, in camp;
—ս հատանել, to go along way;
զ—օք գալ, to go around, round about, to go here and there;
զ—օք ածել զաչս, to look round about;
ի մի — գալ, to assemble, to resort to one place;
ընդ — հարկանել, to abandon, to forsake, to cast off, to desert;
ի — հարկանել, արկանել, to disparage, to sneer at, to defame, to slander;
ի — շարժել, to beat down, to overthrow;
զաչս ի — արկեալ, looking down, with one's eyes cast or bent down;
ցո՞ր — նեղութեանց հասի ես, to what trouble have I brought myself!
ընդ վայր, in vain, uselessly;
ցայդ վայր, so far, as far as that, to that place, there;
ցոր վայր, where, whither;
ցո՞ր վայր, how far ?.

· Calfa

NBHL (1)

ԸՆԴ ՎԱՅՐ. ա. որպէս Վայրապար. (ռմկ. փուճ տեղը ... ). ի զուր. ի նանիր. անխորհրդաբար. պարզաբար. եւ Նանիր. զուր. անպիտան, չնչին.


Վայրապար

adv. adj.

in vain, uselessly, vainly, to no purpose;
vain, useless, futile, insignificant, common.

· Calfa

NBHL (3)

δωρεάν gratis εἱκῆ frustra ἀπλῶς simpliciter, sine causa, inconsulto ἑξάπινα repente ὠς ἕτυχεν indiscriminatim. Վայրաբար. ընդվայր. ի զուր. ի սնոտիս. ի նանիր. վարկպարազի. անխորհրդաբար. պարզաբար. վեր ի վերոյ. հարեւանցի. յանպատրաստից. ըստ դիպաց. անխտիր. փուճ տեղ.

Վայրապար կեալ, կամ շրջիլ։ Ոչ վայրապար, այլ յոյժ խորհրդապէս։ Ոչ վայրապար եդ։ Ոչ վայրապար ելանէր ի գալիլեա այլ՝ մեծամեծ իրս յօրինէր. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 30։ Կանոն.։ Շ. թղթ.։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 28. 30։)

ՎԱՅՐԱՊԱՐ, ի, աց. ա. (յն. պէսպէս բացատրեալ). Նանիր. սնոտի, ունայն, չնչին. ումպէտ, հասարակ. անպատճառ. անխորհուրդ. անիմաստ. աննշան. ընդունայն եւ ընդվայրայածու. փուճ. պօշ, ավարա, պալպօշ.


Վայրաքարշ

adj.

cf. Գետնաքարշ;
— խորհուրդք, mean, grovelling, base thoughts.

· Calfa


Վայրեմ, եցի

va.

to disperse, to sow.

· Calfa

NBHL (1)

Ի ժամ փորձութեան մերոյ վայրին միտքս մեր, եւ թարթափին խորհուրդք մեր. (Եփր. համաբ.։)


Վայրենական, ի, աց

adj.

wild;
barbarous.

· Calfa

NBHL (1)

Յովանակս անհամբոյր՝ վայրենական եւ անկրթական։ Ընկեցեալ ի վտակն վայրենական ողողիչ։ Վայրենական խորհրդոյ. (Նար. ՟Ի՟Բ. ՟Ծ՟Դ. ՟Զ՟Բ։)


Վայրենանամ

vn.

to become savage, to grow inhuman, brutal, ferocious, cruel.

· Calfa

NBHL (1)

Անտիոքոս արքայ առաւել վայրենացեալ խորհրդովք գայր. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Գ. 9։)


Վայրիջանեմ, ջեաց

vn.

cf. Վայրիջիմ.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ տայի խորհրդոց իմոց վայրիջանել. (Վրք. հց. ձ։)


Վատ, աց

adj. s.

bad, wicked, vile, low;
cowardly, weak, pusillanimous, dastardly, craven-hearted, unmanly, poor-spirited or mean-spirited;
idle, lazy, slothful, sluggish;
damage, loss, hurt, ruin, misfortune;
— անուն, infamy, brand of infamy;
— արանց, the most cowardly of men, the basest of wretches.

· Calfa

NBHL (1)

Վատ խորհուրդ ի մէջ արկանէր։ Ոչինչ չար իցէ քան զվատ ինչ։ Ժիր եւ արիք գտանին ի չարն եւ ի վատն. (Ագաթ.։ Վրք. հց. ՟Դ։ Փարպ.։ Բրսղ. մրկ.։)


Վատամահ

adj.

dead miserably;
— լինել, մեռանել, to die or perish miserably.

· Calfa

NBHL (1)

Զմի խորհուրդ ունին վատամահքս այս. եւ արդ մերկացեալ տանջեսցին. (Ճ. ՟Բ.։)


Վատանշան

adj.

notorious, infamous, disgraceful, ignominious.

· Calfa

NBHL (1)

Մերուժան վատանշան գրգռէր զթագաւորն պարսից։ Վատախորհուրդք են՝ վատանշանք։ Բարսիղիդէս վատանուն վատանշան. (Բուզ. ՟Դ. 23. 55։ Կոչ. ՟Զ։)


Վատթար, աց

adj.

bad, wicked, low, vile, base, contemptible, ignoble, degenerate, unworthy, puny, sorry;
cowardly.

· Calfa

NBHL (1)

Զմարմին վատթար քան զհոգի լեալ (լինել)՝ ամենայն որ բարւոք խորհին՝ խոստովանեսցին. (անդ. ՟Թ։)


Վար

s. prep. adj.

tillage, ploughing, tilth, husbandry;
ploughed land;
culture;
use, employment;
down, below;
common;
—ս վարել, հարկանել, ցելուլ, կակղել, to plough, to furrow, to dig, to cultivate land;
ի — առնուլ, արկանել, to use, to make use of, to practise, to exercise;
ի — երկոց մտանել, to apply oneself to work, to labour;
ի — տալ, to lend, to loan.

· Calfa

NBHL (1)

Յառաքինութեան ընդունելութիւն եւ ի վար պիտոյտց՝ միոյ է պէտք, խորհրդոյ։ Զըստ քնոյն զանգործութիւն (աչաց) ոչ է ի մէջ առնլի. քանզի պակասեն եւ նուազեն վարքն. (Փիլ. այլաբ. եւ Փիլ. իմաստն.։)


Վարան, ի

cf. Վարանք.

· Calfa

NBHL (1)

եւ ի սուրբ գիրս կից ընդ բայի. ՎԱՐԱՆ եւ ՎԱՐԱՆՔ. στενά angustiae ἑπήρεια molestia. եւ ի սուրբ գիրս կից ընդ բայի περικατάληπτος γίνομαι circumprehensus sum ἁθυμέω animum despondeo, consternor եւ ταπείνωσις humiliatio λέσχη futilis sermo. կամ λόχος եւ λοχεία insidiae եւ dolor puerperis. (լծ. որոնումն, եւ պարան, եւ վարակումն). Պաշարումն խորհրդոց ի դժուարութեանց. հոգ. տատամսութիւն. տարակուսանք. անձկութիւն. յոյզք. ծուփ. տագնապ. երկունք. շուարում, մտմտուք, յուսահատութիւն, ո՛ր դին դառնալը՝ ընելիքը չընելիքը չգիտնալը, չորս դին ջուր կտրիլը.


Վարանական, ի, աց

adj.

perplexed, irresolute, uncertain, wavering.

· Calfa

NBHL (1)

Վարանական խորհրդով վարանեալ. (Ճ. ՟Բ.։)


Վարանեմ, եցի

va.

to entwine in, to wind around, to involve, to tangle, to knot;
to lay snares, to wait in ambush;
cf. Վարանեցուցանեմ.

· Calfa

NBHL (1)

ՎԱՐԱՆԵԼ. իբր Հոգալ. խորհել տատամսութեամբ, կամ որոնել քննել ցաւով. աշխարել.


Վարանեցուցանեմ, ուցի

va.

to throw into uncertainty, to render perplexed, to embarrass, to puzzle.

· Calfa

NBHL (1)

ՎԱՐԱՆԵԼ. իբր Հոգալ. խորհել տատամսութեամբ, կամ որոնել քննել ցաւով. աշխարել.


Սանձ, ուց, օք

s. fig. mech.

bit, curb, bridle, rein, snaffle;
check, curb;
— զօրութենաչափ, dynamometrical brake, friction-brake;
—ս դնել, to put a check upon, to curb, to put a term to;
—ս արկանել, cf. Սանձեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Սանձս խորհրդոցն արկանէին. (Եփր. պհ. կամ Մանդ. ՟Գ։)


Սաստկութիւն, ութեան

s.

intensity, vehemence, impetuosity, rage, violence;
rigour, rigidity, severity, rudeness;
grievousness, enormity, extremity.

· Calfa

NBHL (2)

Բռնութիւն սաստկութեան հողմակոծ ալեացն։ Ծով սաստկութեամբ ալեացն սպառնալեօք։ Ի սաստկութենէ ծփանաց խորհրդոցն. (Ագաթ.։ Եզնիկ.։ Խոր. ՟Ա. 25։)

Առաւել սաստկութիւն գանձուց զխորհուրդ մարմնոյ ծնանի. (Եփր. վաշխ.։)


Սատան, ի, իւ

s.

adversary, opponent, antagonist, enemy;
Satan;
— յարուցանել ումեք, to stir up an adversary, to raise or create difficulties, to raise objections to.

· Calfa

NBHL (1)

Զայս խորհեցաւ առնել արբանեակն սատանի. (Վրդն. ել.։)


Սատարեմ, եցի

va.

to help, to assist, to aid, to cooperate, to contribute, to serve;
to do, to labour.

· Calfa

NBHL (1)

Նաւացն տախտակք առանց բազմաց սատարելոյ չհնարին լինելյանօթ պիտանացու։ Նպաստեալ իմում պկար խորհրդոյս, աղաչեմ, սատարեցէ՛ք ամենայն աղօթասէր անձինք ձերովք առ աստուած խնդրուածովք օգնականութեամբ. (Փարպ.։)


Վարդապետական, ի, աց

adj.

doctoral, doctrinal, magisterial, preceptorial;
didactic;
dogmatical;
— աստիճան, Doctor's degree.

· Calfa

NBHL (1)

Գաւազանիս խորհուրդ, նախ հովուական, ապա վարդապետական. (Շ. բարձր.։)


Վարդապետիմ, եցայ

vn.

to be instructed, teached, to learn, to study.

· Calfa

NBHL (1)

Որ ուրանայն զինքն, ոչ զոր խորհի՝ առնէ, այլ զոր վարդապետի. (Բրս. հց.։)


Վարդաջուր, ջրոյ

s.

rose-water.

· Calfa

NBHL (1)

Ընդէ՞ր ոչ զխորհուրդ մարմնոյ եւ արեան իւրոյ աւանդեաց ի շաքար, ի նուշ, եւ ի վարդաջուր. (Բրսղ. մրկ.։)


Վարդավառ, ի

s.

Transfiguration of our Lord.

· Calfa

NBHL (1)

Իսկ (Մովս. քերթ.) ի ճառն վարդավառի ստուգաբանէ նաեւ կրկնակի խորհրդով այսպէս.


Վարժ, ից

adj. s.

exercised, practised, versed, erudite, skilful, accustomed, inured, trained;
exercise, instruction, study, science;
— երիվար, a broken or trained horse;
—ք չափականք, study of mathematics;
— լինել, to be practised or well versed in;
լինել ի —ս ուսման, to be studying, learning;
to be at school or at college;
ի — կացուցանեմ, cf. Վարժեմ;
անցուցանէր —իւք զբազում գիտնովք, his erudition surpassed that of very many learned men;
կատարեցի զ—ս իմաստասիրականին, I have passed in philosophy.

· Calfa

NBHL (1)

Վարժ բազում աշխատութիւն է մարմնոյ (ա՛յլ ձ. խորհուրդ եւ ջան). (Ժղ. ՟Ժ՟Բ. 12։)


Վարկած, ից

s.

conjecture, opinion, hypothesis, supposition.

· Calfa

NBHL (1)

Անյարմար վարկածք։ Կասկած վարկածից խորհրդոցն կարծեաց. (Նար. ՟Խ՟Ը. եւ Նար. մծբ.։)


Վարկպարազի

adv. adj.

additionally, over and above, by the way, by accident, incidentally;
negligently, carelessly, unheedingly, for form's sake;
unessential, accessory, secondary, supplementary, extra, useless, frivolous, vain.

· Calfa

NBHL (1)

παρέργως, ἑν παρεκβάσι obiter ὠς ἕτυχε, τυχόν perfunctorie, praeter susceptum opus, in digressu, casu, fortuito ac temere, indiscriminatim. Նոյն ընդ ձայնիցս Վայրապար, եւ Հարեւանցի. կամ առանց վարկի. որպէս եւ յն. բարէքվա՛սի. Վեր ի վերոյ. գործ առ գործով՝ երկրորդաբար. անխտրաբար. ըստ դիպաց. որպէս եւ լինիցի. առանց պաճուճանաց, եւ անխորհրդաբար. յանդգնաբար.


Սովոր, ից

adj.

accustomed, used to, inured, trained;
customary, usual, habitual, wont;
familiar;
— լինել, to be accustomed or used to;
որպէս — էր, as he was wont to, as he was in the habit of.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ ոք երկբայեսցի յուղղակի խորհել սովորիցն. (Պտմ. ՟Լ՟Զ։)


Սովորական, ի, աց

adj.

usual, common, ordinary, customary, habitual, familiar.

· Calfa

NBHL (1)

Քրիստոսի սովորական սեղանաւն ի վերնատանն կատարել զխորհուրդ։ Զսովորական օրհնաբանութիւն բանս երկրորդեմք. (Յհ. իմ. ատ.։ Նար. կուս.։)


Սուղ, սղից

adj. gr.

little;
brief, short, succinct, concise;
*dear, high-priced;
short;
s. mus. "an Armenian note;
— ինչ, իմն or մի, a little, cf. Փոքր ինչ, cf. Խուն մի, cf. Սակաւ մի;
— ինչ յառաջ, some time before;
— ինչ կանխագոյն, a little before;
— ինչ զկնի, some time after;
յաւելից այլ եւս — ինչ, one word more;
ի — բանս, — բանիւ, in few words;
— իշխանութիւն, իշխանք, cf. Սակաւապետութիւն."

· Calfa


Սուտակասպաս, ից, աց

cf. Սուտակասպասու;
սուտակասպաս լինիմ, cf. Կեղծաւորանամ.

· Calfa

NBHL (1)

Ոմանց սուտակասպաս չարախորհաց. (Արծր. ՟Ա. 14։)


Շնաբարոյ, ից

adj.

dog-hearted, churlish, evil, biting;
cynic.

· Calfa

NBHL (1)

Այրն խիստ, եւ չար խորհրդովք, եւ այր շնաբարոյ. ((եբր. քալիպպի. լծ. ար. քելբ ) ՟Ա. Թագ. ՟Ի՟Ե. 3։)


Շնակերպ

adj. adv.

dog-shaped;
like a dog.

· Calfa

NBHL (1)

Շիջո՛ զամենայն հուր ցանկութեան շնակերպ դիւացն ի բոլոր անձնէ իմմէ։ Ժողովեցան ի վերայ իմ տեսակք ամենայն չարեաց՝ շնակերպ դիւացն խորհրդածութեամբ եւ ձեռնարկութեամբ. (Մարաթ.։)


Շնորհ, ի, աց

cf. Շնորհք.

· Calfa


Տանջեմ, եցի

va.

to torment, to torture, to rack, to afflict, to cause to suffer, to harrow.

· Calfa

NBHL (1)

Ո՞վ խորհրդոց չարեաց, վասն առ ժամ մի մեղաց հանգստեան՝ զանմահ տանջանս տանջիմ. (իմա՛, անմահ տանջանօք) (Սեբեր. ՟Ժ. կամ Բրս. մկրտ.։)


Տաշխ

cf. Ստաշխն.

· Calfa

NBHL (1)

Խունկ խորհրդաւոր՝ տաշխ, եւ տենչալի։ Անուշահոտ խնկոց, տաշխից, եւ կինամոնաց. (Գանձ.։ Շար.։)


Տաշխն

cf. Ստաշխն.

· Calfa

NBHL (1)

Խունկ խորհրդաւոր՝ տաշխ, եւ տենչալի։ Անուշահոտ խնկոց, տաշխից, եւ կինամոնաց. (Գանձ.։ Շար.։)


Տապալեմ, եցի

va.

to fell or throw to the ground, to beat down, to prostrate, to overturn, to overthrow, to upset;
to subvert, to demolish, to destroy, to ruin, to roll, to turn;
— զխորհուրդս ուրուք, to destroy a person's projects;
cf. Խոչ.

· Calfa