satin;
brocade.
τρίχαπτον (իբր մազահիւս, թելիւ մանեալ) sericum եբր. մէշի (որ ըստ ոմանց մեկնի, ի բարակ ստեւոյ գործեալ) Մետաքսեայ հանդերձ. կերպաս բարակաման. որպէս եւ պ. զէրպէֆթ է կերպաս ոսկեթել եւ այլն.
to separate, to divide, to distract, to scatter, to disjoin, to detach, to dry up, to disunite, to take to pieces, to disentangle, to pick.
Զատել (կամ զատանել) ի մէջ սրբոց եւ պղծոց. (Ղեւտ. ՟Ժ. 10։)
cf. Զատանեմ.
Զատել (կամ զատանել) ի մէջ սրբոց եւ պղծոց. (Ղեւտ. ՟Ժ. 10։)
to separate;
to retire.
ԶԱՏԱՆԻՄ կամ ԶԱՏԻՄ.
cf. Զատանիմ.
ԶԱՏԱՆԻՄ կամ ԶԱՏԻՄ.
separation, distinction.
ԶԱՏՈՒԹԻՒՆ. διάστασις dimensio Երրեակ որոշումն կամ խտիր երկրաչափական մարմնոյ.
cf. Զատնում.
Իկամաց երկոցունց՝ մեկնեալ ի միմեանց զատչին։ Զատչել յԵրուանդայ խորհէին։ Ամենեւիմբ զատչիցին ի յունաց. (Խոր. ՟Բ. 77. եւ 42։ ՟Գ. 55։)
to grow, to increase, to improve, to profit;
— իմաստութեամբ եւ հասակաւ, to increase in wisdom and stature.
Զիա՞րդ ծերացեալ ալիք զարգանայ մանկամբք (ի մանկունս). (ՃՃ.։)
ornament, finery, embellishment, preparation, furniture, clothes, fringe, decoration;
dress, toilette;
attire;
— or —ք երկնից, the stars;
առնուլ զ— զանձամբ, — առնուլ, to adorn one's self;
ի զէն եւ ի — վառիլ, to arm one's self, to fly to arms.
Ունկն քննէ զզարդ առակաց. այսինքն զյօրինուած, կամ զգեղեցիկ իմաստս. (Ժող. ՟Ժ՟Բ. 9։)
uniform in ornaments.
Կցորդ կամ հաղորդ զարդու.
to adorn, to deck, to embellish, to fashion, to enrich, to furnish, to decorate;
to enliven, to enamel, to trim, to polish, to set off, to stuff;
— զգլուխ, to dress or tire the head.
Զարդարեաց զտունն ակամբք պատուականօք ի փառս. (՟Բ. Մնաց. ՟Գ. 6։)
Շինէին եւ վկայարանս իմն, եւ զնոյն զարդ եկեղեցեացն զարդարէին. այսինքն նովին կամ ըստ նմին զարդու. (Եղիշ. ՟Գ։)
cf. Զարդարեմ.
Մանկունք հարսունս առնեն ի կաւոյ կամ յայլ նիւթոյ, եւ զարդարեցուցանեն պաճուճանօք. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 34։)
splendid, magnificent, rich.
Զարդուք փայլեալ. կամ Փայլմամբ զարդուց.
awakened after a debauch, drowsy, heavy.
Որպէս արթուն ի խումս, այսինքն յարբեցութեան, կամ ի քուն. մահմուր.
Ի սմա՝ որ զարթխումսն թուելոց երեւելիքն (կամ երեւելիք իմն) եւ ժանտատեսիլք. (Նիւս. կազմ. ՟Ժ՟Ե. (ի լս. մի ձ. զարթմունսն)։)
cf. Արթնական.
ԶԱՐԹՆԱԿԱՆ կամ ԱՐԹՆԱԿԱՆ. Արթուն ամենեւին.
to awake, to rise;
to be sensible of;
— յանկարծ ի քնոյ, — ընդոստ, to wake up with a start;
to start out of one's sleep.
ԶԱՐԹՆՈՒՄ ἑγείρομαι, ἑξεγείρομαι , ἑξυπνίζομαι, ἑκνηφέω, γρηγορέω expergisco, surgo, vigilo որ եւ ԶԱՐԹՉԻՄ, ԱՐԹՆԱՆԱՄ, ԶԱՐԹՆԱՆԱՄ. Արթուն կամ զարթուն լինել. սթափիլ, յառնել ի քնոյ. անձին զգալ. զգաստանալ. արթըննալ, զարթիլ.
to awake, to raise;
to move, to incite, to reanimate, to sharpen, to revive;
— յանկարծ (ի քնոյ), to startle out of one's sleep;
— զաչս ուրուք, to open one's eyes;
to comprehend, to become aware of;
— զախորժակ, to make one's mouth water;
cf. Ախորժակ.
ἑγείρω, ἑξεγείρω expergifacio, excito, suscito Տալ զարթնուլ. յարուցանել ի քնոյ կամ ի թմբրութենէ. սթափեցուցանել. շարժել. գրգռել. արծարծել. արթնցընել, ձան տալ, վերցընել.
Զարթուցից զորդիս քո Սիոն ի վերայ որդւոցն յունաց. (Զաք. ՟Թ. 13.) յն. յարուցանել, կամ կանգնել. եւ ըստ վերջնոյս ասի.
to beat down, to beat, strike, to knock, to thump;
— զգետնո, to beat down, to throw on the ground, to strike down;
— զգլուան զորմով, to strike one's head against the wall;
— որգամբք, to breed worms (in the members).
τύπτω percutio, tundo, caedo որ եւ ԶԱՐԿՈՒՑԱՆԵԼ. Ուժգին արկանելով կամ ձգելով՝ հարկանել. բախել. զարնել, (զարկի)
Զարկ զերեսս նորա։ Հանեալ զսուրն՝ եզարկ զթիկամբն. (Ճ. ՟Բ.։)
Յորժամ կամիս դու վազել, զա՛րկ զագիդ քո ի վերայ իմ։ Եզա՛րկ աղուէսն զագին. (Վրդն. առակ.։)
percussion, striking, friction, knock, shock, conflict, blow.
Վերացո՛ յինէն զարկուածով գանին զհարուած մահուս։ Յընդոստ զարկուած երկուց միջնորդաց (ժամահարի)։ Զքնարս ձայնատրական, եւ կամ զարկուած վերածածկութեան ... կազմուածոյ թմբկիս գործականութեան (իբր թնդիւն ունկան). (Նար. ՟Լ՟Է. ՟Զ՟Բ. ՟Զ՟Գ։)
dreadful;
timid.
Զարհուրական իրք, կամ կիրք. (Լմբ. սղ.։)
Զարհուրական ցաւք, կամ պատմութիւն. (Ճ. ՟Բ.։ Լմբ. ամբակ.։)
cf. Զարհուրելի.
Զարհուրեցուցիչ կազմած պատերազմի, կամ սաղաւարտ, կամ պատասխանի. (Մխ. երեմ.։ Յհ. կթ.։ Բրս. հց.։)
to be frightened, terrified, to dread, to be much afraid, to tremble, to be alarmed;
to be confounded.
Զարհուրեցաւ ամենայն ժողովուրդն յոյժ։ Զարհուրեցան անկան ի վերայ երեսաց իւրեանց։ Զարհուրեցաւ անձն նորա, կամ սիրտ նորա, կամ յերեսաց նորա, ի սաստէ նորա, յաներեւոյթ տեսլենէ, ի մէնջ.եւ այլն։
charming, admirable;
wonder-working;
—ք, miracles, wonders, prodigies.
wonderful action;
miracle
θαυματουργία, θαυματούργημα, θαυματοποιΐα mirifica opera, miraculum, praestigiae Գործելն զզարմանալիս, կամ գործ զարմանալի. սքանչելագործութիւն, եւ սքանչելիք.
Եւ այլք այսպիսիք զարմանգործութիւնք անբաւք՝ միայն կամելով Աստուծոյ կատարեալ լինին. (Սարկ. մարդեղ.։)
several admirable ways, very admirable, wonderful, surprising, excellent.
Զարմանալի ըստ զանազանութեան կամ կերպի յօրինուածոյն. գեղեցիկ ըստ պէսպիսութեան. հրաշազան. սքանչելի. վայելչական.
Զօրութիւնս զարմանազանս եւ արուեստս բազմօրինակս։ Զարմանազան կենդանագրութիւն, կամ հանդիսարան. (Նար. ՟Հ՟Ե. ՟Զ՟Գ. եւ Նար. խչ.։)
variety or admirable beauty, magnificence.
Զարմանալի զանազանութիւն. վայելչազարդութիւն պէսպիսութեան կամ կերպի. որ ասի նաեւ պարզապէս ԶԱՆԱԶԱՆՈՒԹԻՒՆ. որպէս եւ ԶԱՐՄԱԶԱՆՈՒԹԻՒՆ.
admirable, astonishing, surprising, miraculous, wonderful, bewitching, incredible, extraordinary, excellent;
—ք, wouder;
miracle;
admiration;
—ք առնուլ զոք, to be astonished.
Ես ասացի ի զարմանալ իմում. (Սղ. լ. 23. ՟ճժե. 2.) ի յն. դնի, ի զարմացման, կամ յապշութեան։
admirably made, magnificent, charming.
Զարմանակերտ շինուածք, ուխտ, կամ փարախ, կամ վանք. (Սամ.։ Սկեւռ.։ Ուռպել.։)
wonderful, surprising.
Զարմանահրաշ իւղ, կամ ընդարձակութիւն. (Նար. ՟Զ՟Գ։)
Զարմանահրաշ շինուած, կամ գործ, սքանչելիք. (Սկեւռ.։ Մարաթ.։ Գէ. ես.։)
to admire, to wonder, to be astonished;
to be enraptured.
Զարմասցին ընդ նա։ Զարմանային ընդ իմաստութիւն նորա։ Զարմացեալ էի ընդ տեսիլն։ Զարմանայր վասն անհաւատութեան նոցա։ Զարմացան ի վերայ ամենայնի։ Զարմասցին ի վերայ քո։ Զարմանայցես ի վերայ իրացն, կամ ի վերայ բանից. ի վերայ բարեացն. եւ այլն։
ԶԱՐՄԱՆԱԼ. Պէսպէս յարմարական խնդրովք, ըստ յն. կամ հյ. ոճոյ.
Զարմացեալ կամ զխորհրդոյս. (Կոչ. ՟Ժ։)
cf. Զարմացումն;
wonder, miracle;
cf. Զարմ;
զարմանալ —ս, —ս առնել or համարիլ, ընդ —ս գալ, to be astonished or amazed, to be struck with admiration, to wonder, to marvel;
ի զարմանս ածել՝ կացուցանել, to astonish, to amaze;
ի զարմանս ըմբռնել, to strike with amazement;
որպիսի՛ — կալան զիս մինչ ..., what was my surprise when...;
— կալան զամենեսին, they were all amazed;
զի՞նչ — իցեն, what is there astonishing in that ? — են, it is wonderful, strange, surprising;
չեն ինչ —, ոչինչ են —, there is nothing wonderful in that;
no wonder, no marvel.
ԶԱՐՄԱՆՔ. գ. Իբր Զարմք, կամ զարմունք.
of admiration;
— նշան (՜), a note of (!).
ԶԱՐՄԱՑԱԿԱՆ ԶԱՐՄԱՑՈՂԱԿԱՆ. θαυμαστικός, ἑκστατικός mirificus, extaticus Զարմացուցիչ. զարմանալի. ուր կայ հիացումն կամ յափշտակութիւն.
admiration, astonishment, surprise;
enchantment, stupefaction, stupor;
ecstasy;
wonder;
ի զարմացման լինել, to be wrapped in wonder;
ի — գալ, to be in raptures;
— էառ զիս, I was struck with wonder, I was surprised;
զարմացաւ Իսահակ — մեծ յոյժ, Isaac wondered exceedingly;
զարմացայ տեսեալ զնա — մեծ, I wondered with great admiration.
to astonish, to surprise, to be seized with dmiration.
Ինքն զարմանայ, եւ զայլս զարմացուցանել կամի. (Ճ. ՟Թ.։)
misled, led astray;
anomalous, heteroclitical;
— անկանիմ գնամ, cf. Զարտուղիմ;
— հանեմ, cf. Զարտուղեցուցանեմ.
ԶԱՐՏՈՒՂԻ ὀ, ἠ, τὸ ἑκτός τῆς ὀδοῦ devius, -a, -um որ եւ ԱՐՏՈՒՂԻ. գրի եւ ԶԱՐՏՈՂԻ կամ ԶԱՐՏՕՂԻ, ԶԱՐՏԱՒՂԻ. իբր Զարտաքին ուղի, եւ Արտաքոյ ուղւոյ. թիւր. օտար. խոտորեալ. շեղեալ. խոտորնակի. շեղակի.
child, son, blood, infant;
descendants, descent, generation, posterity.
σπέρμα semen ἕκγονον foetus, soboles κατάλειμμα , ἑγκατάλειμμα residuum, reliquum Ծնունդ եւ սերունդ ուրուք. ուստր եւ դուստր. որդի. թոռն. զարմ. տոհմ. մնացորդ կամ յաջորդ ազգի ամենայն կենդանեաց. զաւակ, տղան, տղաքը.
act of propagating, generation, production
Սերումն կամ սերունդ զաւակաց.
intriguing, that meddles with many intrigues;
fond of play or trifles (child).
Որ սիրէ զզբաղանս կամ սնոտի խաղալիկս.
to intrigue;
to occupy, to amuse;
to distract, to busy.
Ընդէ՞ր զբաղէ սատանայ յաղօթս (այսինքն զմեզ ի ժամ աղօթից). զի ինքն սատանայ վասն այնորիկ անկաւ, զի ոչ կամեցաւ երկրպագել Աստուծոյ. (Վրք. հց. ձ։)
Զբաղեցուցանիցէ զսիրտն իւր. (Յկ. ՟Ա. 26.) թերեւս մերքն ի յն. ընթեռնուին σπάω կամ σπάττω . իսկ հասարակ օրինակն է՝ ἁπατάω որ է խաբել, պատրել։
cf. Զբաղեմ.
Ընդէ՞ր զբաղէ սատանայ յաղօթս (այսինքն զմեզ ի ժամ աղօթից). զի ինքն սատանայ վասն այնորիկ անկաւ, զի ոչ կամեցաւ երկրպագել Աստուծոյ. (Վրք. հց. ձ։)
Զբաղեցուցանիցէ զսիրտն իւր. (Յկ. ՟Ա. 26.) թերեւս մերքն ի յն. ընթեռնուին σπάω կամ σπάττω . իսկ հասարակ օրինակն է՝ ἁπατάω որ է խաբել, պատրել։
to be occupied or busy, employed in doing something;
to intrigue, to be embarrassed, to meddle;
to be distracted or agitated.
Զբաղել ընդ արեգակամբ. (Ժող. ՟Ա. 13։)
Վարեսցուք արարածովքս՝ զբաղեալք իբրեւ ի մանկութեան. յն. ջանիւ կամ փութով. (Իմ. ՟Բ. 6։)
Հեղեալք զբաղեալք առհասարակ ի փախուստ դարձան. յն. զեղեալք, կամ արտաքս հոսեալք. (Յուդթ. ՟Ժ՟Ե. 3։)
cf. Զբաղիմ.
Եւ դուք մի՛ խնդրէք՝ զի՛նչ ուտիցէք կամ զի՛նչ ըմպիցէք, եւ մի՛ զբաղնուք ըստ յն. μετεωρίζομαι, որ է՝ չափն ելանել, կամ շփոթիլ
cf. Զբաղութիւն.
Զբաղումն չար ետ Աստուած որդւոց մարդկան՝ զբաղել ընդ արեգակամբ։ Մեղանչականին ետ զբաղումն՝ յաճախել եւ ժողովել։ Եւ նա ի զբաղման չարի է. (Ժող. ՟Ա. ՟Բ. եւ այլն։)
Երազով կամ զբաղմամբ գիշերականաւ. (Յոբ. ՟Լ՟Գ. 15։)
cf. Զբօսնում;
to take some relaxation, to unbend one's mind.
ԶԲՕՍԱՆԱՄ ԶԲՕՍԱՆԻՄ. իբր յն. լտ. ἤδομαι, τέρπομαι delector, divertor, diversor եւ այլն. կամ ἁναψύχομαι recreor. որ եւ ԶԲՕՍՆՈՒԼ. (գրի եւ Զբուսնուլ կամ Սբօսնուլ).
Հեթանոսք յիւրեանց եւեթ զբուսեալք, եւ զիւրեանցն եւեթ կամին մեծացուցանել. (Ոսկ. ես.։)
cf. Զբօսանամ.
ԶԲՕՍԱՆԱՄ ԶԲՕՍԱՆԻՄ. իբր յն. լտ. ἤδομαι, τέρπομαι delector, divertor, diversor եւ այլն. կամ ἁναψύχομαι recreor. որ եւ ԶԲՕՍՆՈՒԼ. (գրի եւ Զբուսնուլ կամ Սբօսնուլ).
Հեթանոսք յիւրեանց եւեթ զբուսեալք, եւ զիւրեանցն եւեթ կամին մեծացուցանել. (Ոսկ. ես.։)
diversion, relaxation, refreshment, recreation, pastime, sport, amusement, toy;
occupation, distraction, care;
pleasure;
trouble, agitation, flutter of spirit;
water, torrent, tbe ebb and flow;
— ծովու, waves, fluctuation, storm;
— ջրոց, watering places, well watered pleasure-grounds or gardens, lake scenery;
— բարձանց, irrigated uplands;
— հովտաց, pleasant valleys;
— աչաց, proud or naughty glance.
ԶԲՕՍԱՆՔ գրի եւ ԶԲՈՒՍԱՆՔ, ՍԲՕՍԱՆՔ, ՍԲՈՒՍԱՆՔ. որպէս ἁνάψυξις recreatio. իտ. spasso Զբաղումն ի զուարճալիս. սփոփանք. սթափութիւն. հանգիստ բնութեան. եւ պատաղումն յանզանազանս՝ ախորժելով կամ ընկղմելով. դեգերանք ի զրոյցս, եւ այլն.
Զբօսանք զայն սովոր եմք կոչել, յորժամ մարդ զբաղեալ ի գործ ինչ կամ ի տեսութիւն՝ ի նոյն զբաղի, եւ զայլ ինչ ի հարկաւորացն մոռանայ։ Զբօսանք զայն սովոր եմք կոչել, յորժամ ոք ձայնէ առ մեզ, իսկ մեք ընդ գործ ինչ կամ ընդ խօսս զբաղեալ՝ անտես առնեմք զաղաղակն. (Լմբ. սղ.։)
Զբօսանս աչաց մի՛ տար ինձ. (որպէս բարձրայօնութիւն, կամ աչարձակութիւն). (Սիր. ՟Ի՟Գ. 4։ եւ ՟Ի՟Զ. 12։)
Կամ εὕριπος . Հոսանք կամ երթեւեկք ջուրց (որպէս առ եւրիպոս կղզեաւ. ռմկ. եյրիպօզ ).
love of diversions or pleasure.
Սէր զբօսանաց կամ պարապորդութեան.
cf. Զբօսուցանեմ.
ԶԲՕՍԱՑՈՒՑԱՆԵՄ ԶԲՕՍԵՑՈՒՑԱՆԵՄ, περισπάω distraho, occupo որ եւ ԶԲՕՍՈՒՑԱՆԵԼ. Զբաղեցուցանել. պատաղեցուցանել ի զուարճալիս կամ ի հոգս. զբաղեցնել աղէկ կամ փուճ բանով մը.
cf. Զբօսուցանեմ.
ԶԲՕՍԱՑՈՒՑԱՆԵՄ ԶԲՕՍԵՑՈՒՑԱՆԵՄ, περισπάω distraho, occupo որ եւ ԶԲՕՍՈՒՑԱՆԵԼ. Զբաղեցուցանել. պատաղեցուցանել ի զուարճալիս կամ ի հոգս. զբաղեցնել աղէկ կամ փուճ բանով մը.
to divert one's self, to make morry, to relax one's self, to unbend ones mind, to take some diversion, to recreate ones self;
to play, to amuse one's self;
to refresh one's self;
— (մտաց յաղօթս), to be dissipated, to get heedless.
Զբօսնուլ կամելով ի հովիտս. (Խոր. ՟Ա. 25։)
Հերովդէս զբօսնլոյ աղագաւ նշան կամէր տեսանել. (Տօնակ.։)
Հաստատեա՛ զսիրտ քո հացիւ, եւ զբօսի՛ր, մինչեւ շրջեսցի օրն. եբր. սպասեա՛ կամ դեգերեա՛. յն. զինուորեա՛ց, իբր սպայեա՛ թոշակաւ. լտ. ո՛յժ առ։