capital, that de serves capital punishment.
Գլխով չափ պարտաւոր, կամ պարտական գլխատման. մահապարտ.
hat;
cap, bonnet.
Իջցէ օրհնութիւն ի վերայ այսմիկ գլխարկիս, զոր աղախին քո կամի արկանել զգլխով իւրով. (Մաշտ. ջահկ.։)
prince, master, superior, deacon;
capital, principal, fundamental, essential, first.
Արք գլխաւորք։ Զամենայն գլխաւորս ի նոցանէ։ Գլխաւորք ժողովրդեանն, կամ գնդիցն. (Թուոց. ՟Ժ՟Գ. 3. եւ 4։ ՟Ժ՟Զ. 2։ ՟Բ. Թագ. ՟Դ. 2։ Ղկ. ՟Ժ՟Թ. 47։)
to finish, to end, to terminate;
to abridge, to reduce.
Զգուշութեամբ գլխաւորել զսուրբ պահս, կամ զհրաման արքունի, եւ այլն. (ՃՃ.։)
to have the pre-eminence, to be at the head;
to be finished;
to bud.
Իբր Գլուխ կապել, կամ սերմն հասուցանել բուսոց.
Առնուլ զգլխաւորութիւն, կամ զվերակացութիւն. մեծարիլ գոհերեցութեամբ.
himself, personally, in person;
all, totally, entirely.
ԳԼԽՈՎԻՆ. Ի ԳԼԽՈՎԻՆ. Ինքնին՝ գլխով եւ անձամբ իւրով. ըստ յն. ինքն իսկ. զինքն կամ ինքեա անգամ (յամենայն դէմս եւ հոլովս). եւ ամենայն մասամբ. բոլորովին. եւ Տի՛ նա. բուն ինքը, ինքն ալ.
Նա ինքն գլխովին (է), որ զհեղիոդորոսն շարժեաց եւ լլկեաց։ Զմատեանն ի գլխովին։ Ինձ իսկ ի գլխովին (կամ գլխովին). (՟Բ. Մակ. ՟Դ. 1. եւ ՟Բ. 33։ Հռ. ՟Ժ՟Զ. 2։)
to roll.
Մի՛ կամօք ձերովք ի բարձր վիմաց գլորէք զանձինս ձեր. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 17։)
defeat, ruin.
Կործանումն, խորտակումն ի մարտի. յաղթութիւն, կամ պարտութիւն.
traced, sketched;
designer;
draught;
drawing;
sketch;
writing, letter.
Եբրայեցւոցն իմաստնագոյնքն գծագրովքն իւրեանց (կամ իւրովք) զաստուածութիւն պատուեցին. (Առ որս. ՟Է. յն. յատուկ նշաննկօք։)
to trace, to draw, to delineate, to design;
to project, to describe, to paint;
to sketch;
to write, to form.
Գծագրեա՛ քո արեմբդ զմուտ սեմոց սենեկիս։ Գծագրել զաւետիս, կամ յաւետարանի։ Զամօթն մշտնջենաւոր աստէն գծագրել։ Որ ի սկզբանդ գծագրեցար. եւ այլն. (Նար.։)
cf. Գծուծ.
ԳՁՈՒՁ կամ ԳԾՈՒԾ. εὑτελής, σμικρός , πενιχρός tenuis, vilis, frugalis, frivolus, rudis, pauperculus (լծ. հյ. կծծի. եւ արաբ. խէսիս, խէզէլէ) Անշուք. անպաճոյճ. աղքատին. որ ինչ լինի դոյզն ծախիւք. արհամարհ. փոքր. չնչին. փանաքի. դուզնաքեայ. անարգ. նուաստ. խոնարհ. փուճ.
Կարճ հասակաւ, եւ գծուծ (կամ գձուձ) տեսլեամբ. (Խոր. ՟Բ. 60։)
Ձեւանալ կամ ունել զանձն խոնարհ եւ գծուծ. (Սարգ. յկ. է։ Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
in the shape of a dome, vaulted, convex.
Ի ձեւ գմբեթի. կամարաձեւ. վրանաձեւ. խորանայարկ.
Որպէս խորան գումբեթաձեւ եւ կամարակերպ վրանանման բոլորեալ. (Զքր. կթ.։)
cf. Գմբեթաձեւ.
Որոյ յարկն կամ ծածկոյթն է գմբեթ. գմբեթաձեւ.
to lie down.
ԳՄԵՄ կամ ԳՄԵԼԵՄ. Բայ յն. գիմի՛զօ, կամ գիմա՛օ. κοιμίζω, κοιμάω in lecto colloco, sopio, opprimo ՆՆջեցուցանել, տալ քունել. քնացնել. պառկեցնել. ուստի Ակումիտ, անքուն.
cf. Գմեմ.
ԳՄԵՄ կամ ԳՄԵԼԵՄ. Բայ յն. գիմի՛զօ, կամ գիմա՛օ. κοιμίζω, κοιμάω in lecto colloco, sopio, opprimo ՆՆջեցուցանել, տալ քունել. քնացնել. պառկեցնել. ուստի Ակումիտ, անքուն.
to go, to walk, to repair;
to abandon;
to behave one's self, to conduct one's self;
to flow, to flow away;
to be in circulation;
to act, to prevail;
to run, to overflow;
— զկնի, զհետ —, to follow, — ճանապարհ, զճանապարհաւ, ընդ ճանապարհ, զկողմամբք, to walk;
— ի վերայ ջրոց, to swim;
— ի չորս, to go on hands and feet, to grope;
որ գնայ ի ձեռս or ի վերայ ձեռաց, that walks on its hands, or who walks on his hands;
յապականութիւն անցեալ —, to be corrupted;
ի բաց —, to go away;
to depart;
— յաշխարհէ, to die;
ոչ ինչ գնան առ նոսա բանք սպառնալեացն, the threats make no impression on them;
ընդդէմ —, to resist;
— արուեստի, to be in use, vogue or fashion;
գործք գնացեալք, things that are past;
ի գնացելում աւուր, yesterday, the other day;
գնացեալ, deceased.
Ոտս ունին, եւ ոչ գնան։ Կաղք գնան։ Գնայցէ՞ ոք ի վերայ կայծականց հրոյ։ Տեսի ես զամենայն կենդանիս, որ գնան ի ներքոյ արեգական։ Ի վերայ լանջաց եւ որովայնի քո գնասցես։ Գնա՛ դու ի ճանապարհս սրտի քոյ անբիծ։ Գնալ ի չորս (որպէս չորքոտանիք). կամ ի վերայ ձեռաց (որպէս կապիկն)։ Ըստ իրաւանց նորա ոչ կամեցան գնալ։ Գնացին նոքա ըստ կամս անձանց իւրեանց։ Գնալ ի խորհուրդս ամպարշտաց, կամ յօրէնս տեառն, յարդարութեան կամ արդարութեամբ, ի ճշմարտութեան կամ ճշմարտութեամբ. յամբծութեան, ակմ ուղղութեամբ. եւ այլն։
ԳՆԱԼ ԶՃԱՆԱՊԱՐՀ կամ ՃԱՆԱՊԱՐՀ, կամ ԶՃԱՆԱՊԱՐՀԱՒ, եւ ԶԿՈՂՄԱՄԲՔ. Երթալ ի ճանապարհ, կամ դէպ ի, կամ ընդ, շուրջ. եւ նմանութեամբ՝ Քաղաքավարիլ.
Գնալ զկողմամբք եկեղեաց, կամ տարոնոյ, կամ զլերամբն արեւելեան հիւսիսոյ. (Խոր. եւ այլն։)
ԳՆԱԼ, ասի ոճով, Հոսիլ խաղալ ջուրց, եւ Անցանել իրաց, կենաց, ժամանակի, կամ վախճանիլ. եւ Վարիլ ի պէտս, լինել. եւ այլն.
ԳՆԱԼ ԶԿՆԻ, կամ ԶՀԵՏ ԳՆԱԼ. Հետեւիլ. եւ Հպատակել. պաշտել. ետեւէն երթալ. տե՛ս (Մտթ. ՟ը. 1. 23։ ՟թ. 9. 19։ եւ ՟դ. 20. 22. եւ այլն։)
gait, step, pace, course;
passage;
walk;
departure;
circuit;
way, journey;
current;
conduct, behaviour, demeanour, manners, custom;
գնացին եբից աւուրց գնաց ճանապարհի՝ յերկիր անապատ, they walked three days through the desert;
դառնալ ի գնացից չարաց, to reform, to lead a better life.
ԳՆԱՑՔ. βίον vita, ἑπιτήδευμα, ἁναστροφή institutum, conversatio Ընթացք վարուց եւ գործոց. քաղաքավարութիւն՝ չար կամ բարի, եւ Տեւողութիւն.
Յայլմէ յայլ փոփոխումն՝ գնացք են. (Առ որս. ՟Զ.) յն. գնալ, կամ անցանել. βαδίζειν
southernwood.
ԳՆԴԱԾԱՂԻԿ կամ ԳնՏԱԾԱՂԻԿ. Ծաղիկ վայրի գնտաձեւ փնջիւ, որպէս բարձուենեակ բացվէնէկ։ (Բժշկարան.։)
globule, globe, bowl, spherical or round body;
pincushion;
apple;
— խաղու or խաղալիկ, ball, bowl;
ball (at tennis);
— մեղուաց, swarm of bees;
— հրացանից, ball;
bullet, large ball;
— ձեռնածուաց, juggler's cork-ball;
— որթոյ, bud, button.
ԳՆԴԱԿ կամ ԳՆՏԱԿ. σφαῖρα, σφαιρίον sphaera, globus, globulus, palla, pila Գունտ փոքրիկ. բոլորակ լի, իբրու կծիկ կամ բլիթ կամ կոշտ եւ կունտ մարմին բոլորչի. կնտակ. թօփ, կիւնտէ, կիւլլէ.
ԳՆԴԱԿ ՈՐԹՈՅ. ἔλιξ capreolus, volumen, involucrum Բարունակ, ոստ, կամ ստեղն, որպէս եւ խիղբն ոլորեալ եւ պատատեալ եւ գնտացեալ։ (Ծն. խթ. 11։ Վեցօր. բ։ Զքր. կթ.։ Փիլ. լիւս.։ Նիւս. երգ.։)
ring of an ear-ring.
ԳՆԴԱԿԱԼ որ եւ ԳՆԴԱՆՈՑ. Օղ կամ մանեակ, զորմէ կախի գինդ մեծագին.
cf. Դասակից.
Գնդակից եղեն մարդիկ՝ վերին զօրութեանց։ Գնդակից լինել ընդ հրեշտակս, կամ հրեշտակապետաց, կամ քերովբէից, կամ ընդ քրիստոսի. (Ոսկ. ես. եւ Ոսկ. մ. ՟Ա. 1. 19. ՟Բ. 12։ եւ Ոսկ. կողոս. ՟Գ։)
round, spherical, orbicular, spheroidal.
ԳՆԴԱՁԵՒ կամ ԳՆՏԱՁԵՒ σφαιροειδής, σφαιρόμορφος , σφαιρωτήρ, στρογγύλος sphaericus, globosus, pilaris, rotundus, teres Գնդատեսակ. գնդատեսիլ. ունօղ զձեւ գնտոյ. բոլորակ. բոլորշի. գնդակի ձեւով, կունտ, կըսկլոր, թօփիկ. եումրու, եուս եուվարլագ.
to make round or spherical;
to condense;
to become round.
Գնդաձեւ առնել. բոլորել. կծկել. խտացուցանել. սեղմել. կր. գնդանալ. կնտել, թօփ կամ կունտ ընել՝ ըլլալ, սըխմել, սըխմըւիլ.
gipsy.
Թլուատ. թոթվ. կակազ. քէքէջ, փէփէկի, փէլթէք. կամ Որ ընդ քիմս խօսի. կմկմացօղ
bosom;
lap;
hollow, cavity;
— լերանց or վիմաց, grotto, cavern, den;
— ծովու, handle;
creek;
— նաւու, hold of a ship;
— գործել or —ս առնուլ, to be concave or filled.
κόλπος (յորմէ իտալ. golfo ) sinus, gremium Ծոց, գիրկ փոր, որպէս փորոքեալ, գոդեալ. խորշ պորտոյ, եւ հանդերձի ամփոփելոյ. ծոցաւոր ընդունարան կամ տեղի հանգստեան. (եբր. խէյիք. յն. գօ՛լբօս)։
կամ ԳՈԳ. ԳՈԳՑԵՍ. եւ ԳՈԳՑԵՍ ԹԷ. ԳՈԳՑԵՍ ԻՄՆ. մանաւանդ՝ իբր մ. կամ շ. Գրեա՛ թէ. գրեթէ. ասա՛ թէ. դի՛ր թէ. իբր թէ. սայքի. սանքի.
to say.
κόλπος (յորմէ իտալ. golfo ) sinus, gremium Ծոց, գիրկ փոր, որպէս փորոքեալ, գոդեալ. խորշ պորտոյ, եւ հանդերձի ամփոփելոյ. ծոցաւոր ընդունարան կամ տեղի հանգստեան. (եբր. խէյիք. յն. գօ՛լբօս)։
կամ ԳՈԳ. ԳՈԳՑԵՍ. եւ ԳՈԳՑԵՍ ԹԷ. ԳՈԳՑԵՍ ԻՄՆ. մանաւանդ՝ իբր մ. կամ շ. Գրեա՛ թէ. գրեթէ. ասա՛ թէ. դի՛ր թէ. իբր թէ. սայքի. սանքի.
as, about, almost, nearly.
κόλπος (յորմէ իտալ. golfo ) sinus, gremium Ծոց, գիրկ փոր, որպէս փորոքեալ, գոդեալ. խորշ պորտոյ, եւ հանդերձի ամփոփելոյ. ծոցաւոր ընդունարան կամ տեղի հանգստեան. (եբր. խէյիք. յն. գօ՛լբօս)։
կամ ԳՈԳ. ԳՈԳՑԵՍ. եւ ԳՈԳՑԵՍ ԹԷ. ԳՈԳՑԵՍ ԻՄՆ. մանաւանդ՝ իբր մ. կամ շ. Գրեա՛ թէ. գրեթէ. ասա՛ թէ. դի՛ր թէ. իբր թէ. սայքի. սանքի.
cf. Գոգաւոր.
Գոգաձեւ փոճոկք ցորենոյ, կամ հասկի. (Վեցօր. ՟Ե։)
to be hollow, to become hollow.
Ունել զնմանութիւն գոգոյ կամ ծոցոյ. գոգիլ. քոսնալ.
leprous;
venereal
Մտեալ առ ուրուկն՝ աղօթելով առ աստուած՝ արար ողջ զգոդին (կամ զգոթին). (Հ=Յ. յնվր. ՟Ա։)
pour, exhalation, smoke, expiration.
ԳՈԼՈՇԻ կամ ԳՈԼՈՐՇԻ ἁτμίς, ἁτμός vapor, ἁναθυμίασις exhalatio որ եւ ՇՈԳՈԼԻ. Շոգի ջերմ. գոլ եւ ոգի. մշուշ շողագին. ծուխ խոնաւութեանց, եւ այլոց իրաց ցնդելոց յերեսաց ջերմութեան. արտաշնչութիւն. գոլոշտիք.
Կամ ի ձեռն հոտոց, կամ ի ձեռն գոլորշեաց։ Հիւթոց եւ գոլորշեաց։ Վասն յերկրէ եւ ի ջրոյ գոլոշոյն (կամ գոլորշոյն) եւ այլն. (Փիլ.։)
Նոյն օրինակ եւ ի ջրոյ եւ յերկրէ ի վեր գոլոշի, որպէս ի բաղանիսդ սովորեալ է լինել. (Փիլ. նխ. ՟բ.) կա՛մ կայ այլ բայ զօրութեամբ, եւ կամ Գոլոշի է բայ. իբր գոլորշանալ, ի վեր ցնդիլ։
to evaporate.
ԳՈԼՈՇԱՆԱՄ կամ ԳՈԼՈՐՇԱՆԱՄ ἑξατμίζομαι exhalo Ցնդիլ ի գոլորշի.
to thank, to return thanks.
Յորժամ կամիցիս խնդրել ինչ յաստուծոյ, նախ գոհացի՛ր զորոց առերն։ Գոհանալն շնորհակալութիւն է. (Խոսր.։)
precious stone, gem, diamond;
a precious thing;
**** —, false stone, paste;
****** -**, facet.
λίθος, ὁφθαλμός gemma Ակն կամ քար պատուական. գրի եւ ԳԱՒՀԱՐ, ԳՕՀԱՐ, ԳՈՒՀԱՐ. գիւհէր, կիւհէր, կէվհէր, ճէվհէր, ճէվահիր. (իտ. ճիօ՛յա. լտ. ճէ՛մմա).
that praises, returns thanks.
Գոհացողական բան, կամ ձայն, քարոզ, երգք. թուղթ, պատմութիւն. (Փիլ.։ Կիւրղ. ղկ.։ Անյաղթ բարձր.։ Յհ. իմ. եկեղ.։ Լաստ. ՟Ի՟Գ։ Խոր. ՟Գ. 19։ Լմբ. պտրգ.։)
cf. Գոհացողութիւն.
εὑχαριστία gratiarum actip, grati animi significatio, αἵνεσις laus, laudatio Շնորհակալութիւն. նշանակք գոհ սրտի՝ կամ հաճութեան. գովութիւն կամ օրհնութիւն ընդ առելոց երախտեաց առ բարերարն.
Սրբազնական կամ սրբազնագոյն գոհութիւն։ Աստուածայնոյն, կամ սրբոյ գոհութեան հաղորդութիւն (այսինքն մասնակցութիւն). (Դիոն.։)
like a thief.
Գողաբար ի բաց զերծանել, կամ սողիլ, մատնել, եւ այլն. (Փիլ. լին.։ Եղիշ. ՟Դ։ Շ. թղթ.։ Մագ. ՟Ծ՟Է։ Վանակ.։ Վրդն.։)
to rob, to steal, to take clandestinely, to take away, to purloin;
to pillage, to filch;
to embezzle, to misapply;
գաղտ —, to juggle;
հնարիւք —, to cheat;
զմիտս, զսիրտ, to captivate, to entice.
κλέπτω (լծ. հյ. կողոպտել) κληποφωρέω, κρύπτω, αἵρω furor, furtum facio, celo, tollo եւ այլն. Գաղտ բառնալ զիրս այլոյ ընդդէմ կամաց նորա. գողնալ.
Մի՛ գողանայցես։ Զիա՞րդ գողանայաք ի տանէ տեառն քոյ արծաթ կամ ոսկի։ Գողանայցի ի տանէ առնն։ Գողութեամբ գողանայցէ ի նմանէ.եւ այլն։
Գողանալով գողացան զիս յերկրէն եբրայեցւոց։ Գողացան զքեզ եղբարք մեր։ Գողացաւ զնա ի միջոյ որդւոց արքայի սպանելոցն. իմա՛ անյայտաբար տանել, կամ յափշտակել։ (Երեմ. ՟Ի՟Գ. 30.)
Գողանան զբանս իմ՝ իւրաքանչիւր յընկերէ իւրմէ. (կամ՝ Ես. ՟Ե. 23.)
Գողանալ զայլոյ ամուսնութիւն կամ զհարսանիս. այսինքն շնալ. (Եզնիկ.։ Կանոն.։)
ԳՈՂԱՆԱԼ. որպէս Ղօղել, ղուղակել, քօղարկել զիրս կամ զհնարս. խաբել. պատրելով դաւաճանել. որսալ. գողտուկ բան տեսնել, ուսուլ բանեցնել, վարդապետութեամբ խաբել.
(Դեւն) գողանայ զմիտս մեր՝ յիրաւն միտելով կամս. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
(Հերովդէս) այն որ կամեցաւ զմիտսն զուարթնոցն գողանալ, գողացեալ եղեւ ինքն ի նենգեցելոց անտի. (Եփր. համաբ.։)
Ասնե, թէ (առիւծն) կամելով զինքն գողանալ յորսորդացն՝ ձետովն ծածկէ զշաւիղս իւր, զի մի՛ գիտասցեն. (Մաքս. ի դիոն.։)
to hide, to conceal;
to rob.
Ադոնիա գողեաց զթագաւորութիւն. այսինքն զմիտս թագաւորելոյ իւրոյ. կամ հնարիւք կամեցաւ գողանալ. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
theft, robbery, rapine, expilation;
extortion, plunder.
by road.
Գողուղի (կամ գողունի) հետեւանաց արահետ. (Պիտ.։)
mild, delicate, soft, morbid.
ԳՈՂՏ կամ ԳՈՂԿ. Ըստ Հին բռ. Մահիճք։
Ըստ մարմնոյն վտիտ եւ գողտր, եւ ըստ գունոյն շեկ կամ թուխ. (Տօնակ.։)
theft, larceny, thing stolen.
ԳՈՂՕՆ ԳՈՂՕՆՔ. κλέμμα, κλοπή furtum գրի եւ ԳՈՂՕՆԻ, նիք, նէք. կամ ԳՈՂՈՒՆՔ. Գողունի ինչ. իրք գողացեալք. գողցած բան.
Ի գողօնս համարեալ լիցի ինձ։ Ես յանձնէ տուժէի զգողօնի (կամ զգողունի) տուընջեան, եւ զգողօնի (կամ զգողօնս) գիշերոյ. (Ծն. ՟Լ. 33։ ՟Լ՟Ա. 39։)
salsify, goat's beard.
ԳՈՃԱՄՈՐՈՒՍ կամ ԳՈՃՄՈՐՈՒ. Ի բժշկարանի մեկնի Քօշմօրուք, աֆթիմոն, հայֆարիխոն. եւ ի բառս Գաղիանոսի երեւի լինել անուն խիժի իրիք։
that exists;
substantive.
Ա. ձայնաւոր, եւ ձայնաւորաց առաջադիր, եւ ամենից սկիզբն գոյականաւ եւ թուականաւ. իմա՛, ըստ իսկութեան կամ ըստ իրին, եւ թուով։
of the same nature;
consubstantial, coexistent.
Իսկ յարարածս՝ իբր Նոյնօրինակ եղանակ. հաղորդակից ի միում տեսակի կամ սեռի, եւ միանգամայն ըստ ժամանակի՝ ուր իցէ բանն զյատկութենէ իրաց. συνύπαρχων, συνῶν, συνοῦσα, συνόν cum alio existens
to be created, to exist, to be;
to be formed, produced.
Յատւոկն, որ յատկապէս ումեք գոյանայ. իբր ա՛նկ է, կամ ներգոյ. (Սահմ. ՟Զ։)
substantial;
essential.
οὑσιώδης, ὐπρακτικός Յայտարար կամ սեփհական գոյացութեան եւ գոյութեան.
substance;
reality;
essence, being, creature.
Գոյացութեամբ ի նմա, իսկ զօրութեամբ արտաքոյ։ Այժմ ի մարմինս իմում իշխանական առաջնորդականն ըստ գոյացութեան է. իսկ ըստ զօրութեան յիտալիա կամ ի սիկիլիա. (Փիլ. այլաբ.։)
Պա՛րտ է զմի աստուածութիւն պահել, եւ զերիս դէմսն խոստովանել եւ կամ զերիս գոյացութիւնսն. (Յհ. իմ. երեւ.։)
existing, extant;
rich, opulent, wealthy.
Բուն գոլոլվ գոյաւոր, եւ կենդանի ի կենդանի հօրէ։ Քանզի է որդի կենդանի եւ գոյաւոր կամք հօր, եւ բանն նորա՝ որով զամենայն ինչ գործէ. (Կիւր. գնձ.։)