cf. Կծանեմ.
ԿԾԱՆԵՄ ԿԾԱՏԵՄ ԿԾԵՄ ԿԾԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. καθάπτομαι, δάκνω pungo, mordeo եւ այլն. Խածանել, եւ խայթել՝ իրօք կամ նմանութեամբ. կսկծեցուցանել. մորմոքել. մարմաջեցուցանել. խածնել, կճել.
Գիտաց պօղոս, թէ այս կծեաց նոցա (որպէս ռմկ. դպաւ)։ Զմիմեանս խածատել եւ կծատել (կամ կցացել). (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 8. եւ 3։)
ԿԾԱՆԵԼ. Բրդել. բեկանել եւ բաշխել զհաց, եւ խզել կամ գզել զայլ իրս.
Յորժամ ոտն կծիցէ կամ ձեռն։ Լեզուին կծել. եւ ըմպանին կըծել. (Եզնիկ.։)
cf. Կծանեմ.
ԿԾԱՆԵՄ ԿԾԱՏԵՄ ԿԾԵՄ ԿԾԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. καθάπτομαι, δάκνω pungo, mordeo եւ այլն. Խածանել, եւ խայթել՝ իրօք կամ նմանութեամբ. կսկծեցուցանել. մորմոքել. մարմաջեցուցանել. խածնել, կճել.
Գիտաց պօղոս, թէ այս կծեաց նոցա (որպէս ռմկ. դպաւ)։ Զմիմեանս խածատել եւ կծատել (կամ կցացել). (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 8. եւ 3։)
ԿԾԱՆԵԼ. Բրդել. բեկանել եւ բաշխել զհաց, եւ խզել կամ գզել զայլ իրս.
Յորժամ ոտն կծիցէ կամ ձեռն։ Լեզուին կծել. եւ ըմպանին կըծել. (Եզնիկ.։)
shabbiness, meanness, avarice, stinginess, penu-riousness, sordidness, parsimoniousness, sordid avarice;
impurity, foulness.
ԿԾԾԱՆՔ ԿԾԾՈՒԹԻՒՆ. Կծիծ կամ կծծի գոլն. գողաբարոյութիւն. գծծութիւն ագահութեան.
cf. Կծծանք.
ԿԾԾԱՆՔ ԿԾԾՈՒԹԻՒՆ. Կծիծ կամ կծծի գոլն. գողաբարոյութիւն. գծծութիւն ագահութեան.
to wind, to coil up, to make into a clew or coil;
to bind, to narrow, to contract, to straiten.
συσφίγγω constringo, contraho, cogo κάμπτω, διακάμπτω flecto, inflecto ἕχω teneo καταστέλλω reprimo. առնել որպէս զկծիկ, կամ որպէս զկուզ (ըստ յն) ամփոփել. յինքն ժողովել. պինդ ունել. կաշկանդել. կր. կարկամիլ, կորանալ. եւ այլն. կծկել, սխմել, կծկտիլ, ետ քաշել, քաշուիլ.
shrinking, contraction, shortening, shrivelling;
squatting;
cramp.
Կծկիլն. կարկամութիւն. կաշկանդումն.
to weave with the shuttle.
ὐφάω, ὐφαίνω texo, detexo κερκίζω radio discrimino fila. Հենուլ կկոցաւ կամ մագուգաւ. ոստայնանկել. անկանել. նիւթել. կտաւ գործել, բանիլ.
scowling, lowering, gloomy, sullen, austere.
Ոյր յօնքն են կկզեալ, կամ կոկոզացեալ. բարձրայօն. ընքուիները կծկած կամ լարած.
weaver's shuttle.
Կոյսն վարդենի ի ձեռին ունէր զկըկոցս (կամ զկկոց, կամ զկկուս) ոստայնին. եհար յաչս իւր, եւկուրացոյց զերկոսեանն. (Հ. մայ. ՟Թ.։)
to grow hollow, to sink in;
կկոցեալ աչք, hollow, sunken eyes;
ի դուրս կկոցեալ աչք, startingeyes.
ԿԿՈՑԻԼ. σκαφελίζω . Կկոցաձեւ լինել, կամ ըստ յն. մակուկաձեւ լինել տկար աչաց՝ փոս գործելով.
cuckoo.
κόκκυξ coccyx, cuculus, avis clamans κόκκυ cuccu. Թռչուն՝ որպէս ազգ ինչ կաքաւու, նման հաւփալի, այսինքն վայրի աղաւնոյ. ռմկ. կուկու. պրս. քիւքիւ, կիւկիւ. թ. էօկյիք. կամ գուգու գուչի, էօյկէ. զի ստէպ ձայնէ կու՛ կու. կամ գու՛ գու՛ գու՛, այլ եթէ ոք տացէ զայս ձայն, ինքն փոխէ զձայնն, եւ ասէ, բի՛ բի՛ բի՛, կամ պի՛ պի՛ պի. ուստի կոչի թուրքերէն նաեւ իպիպիկ.
to blow, to blossom, to bloom, to open.
Որպէս ծաղիկ գարնանոյ՝ մինչդեռ կկչեն, ուրախ ունին (կամ առնեն) զտեսիլ երեւաց. իսկ յորժամ անցանիցեն, բառնան զբերկրութիւն յաչաց. (Ոսկ. ես.։)
cf. Կղեր;
clerical, priestly.
ԿՂԵՐ ԿՂԵՐԱԿԱՆ ԿՂԵՐԻԿՈՍ. Ասի եւ Գղեր. եւ Գղերիկոս. յն. κλῆρος clerus. որ է Վիճակ. ժառանգութիւն. եւ Ուխտ եկեղեցւոյ. վիճակաւորք. Ժառանգաւորք. եւ κληριός clericus. Ոմն ի ժառանգաւորաց. եկեղեցական ոք. եւ Ստորինն ի պաշտօնեայս եկեղեցւոյ. որպէս դպիր, կամ փոքր աստիճանաւոր.
cf. Կղեր.
ԿՂԵՐ ԿՂԵՐԱԿԱՆ ԿՂԵՐԻԿՈՍ. Ասի եւ Գղեր. եւ Գղերիկոս. յն. κλῆρος clerus. որ է Վիճակ. ժառանգութիւն. եւ Ուխտ եկեղեցւոյ. վիճակաւորք. Ժառանգաւորք. եւ κληριός clericus. Ոմն ի ժառանգաւորաց. եկեղեցական ոք. եւ Ստորինն ի պաշտօնեայս եկեղեցւոյ. որպէս դպիր, կամ փոքր աստիճանաւոր.
clerkship;
holy orders.
κλήρωσις clericatus, sortitioin officium Ecclesiae. Վիճակաւորութիւն կամ ժառանգաւորութիւն եկեղեցւոյ. եկեղեցական կարգ եւ պաշտօն վերին կամ ստորին.
to knot, to tie in a knot, to make a knot, to tie up.
որպէս թէ Կուղ առնել ի կապն կամ կապելով. պնդել. հանգոյց առնել կամ ձկտել. կղթկապ կամ հանկուրց ընել.
cf. Կղկաթեմ.
ԿՂԿՂԱԼ. Իբր Կղկաթել. (կամ այսպէս է գրելի).
defecation, purification.
Կղկղելն, եւ իլն. մղումն. διΰλισις defecatio. Մանաւանդ Կլումն, եւ ընկալումն՝ իբր ծծելով, կամ անցանելով ընդ քամոցն ի վայր. κατάποσις deglutitio, absorptio.
of marble, marble, marmorean.
անդ էին թակոյկք կճեալք վեց. (կամ մարմարեայք). (Խոր. ՟Բ. 32։)
marble-roofed.
Որոյ յարկն կամ շինուածն է ի կճէ.
pot, earthen-pot, pipkin.
ԿՃԻՃ կամ ԿՃՈՒՃ (որպէս թէ ի կժոյ կժեղէն). Պնակ խեցեղէն. խժիժ, խժուժ, կրիճ, պտուկ, պտիկ, ճլօլիկ.
cf. Թաթահերձ.
Կճղակահերձ իցէ, կամ ոչ իցէ. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Ա. 4. 26։ Օր. ՟Ժ՟Դ. 7։)
cf. Թաթահերձ.
Կճղակահերձ իցէ, կամ ոչ իցէ. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Ա. 4. 26։ Օր. ՟Ժ՟Դ. 7։)
hoofed, having hoofs.
որ ուն կճղակս, կամ կճղակաբաշխ.
cf. Կմախիք.
Կմախք։ ոսկերք, կամ կոտորածք։ Կմախել. կարթահարել, կամ ջղատել։ (Ուստի Կամախ անուն քաղաքի, ուր էր դամբարան թագաւորացն հայոց, այն է հինն Անի։)
umbo, the boss of a shield or buckler.
ὁμφαλώδης, ὅμφαλεις կամ ὁμφαλόεις umbelici modo, umbono munitus. (Արմատն երեւի Կումբ. յորմէ եւ կմբթ) որպէս Կմբեթայ. պորտաւոր. այսինքն ուռուցիկ ի ձեւ պորտոյ կամ փորոյ. որ եւ ԿՄԲԱՒՈՐ կամ ԿՄԲՐԱՒՈՐ. cf. ՈՍԿԻԿԸՄԲԵԱՅ.
cf. Գմբեթ.
who puts away his wife.
ԿՆԱԹՈՂ ԿՆԱՀԱՆ. Որ թողու ըզկին իւր, կամ ի բաց հանէ զօրինաւոր ամուսին իւր.
Կնաթողանց արանց, կամ այրաթողաց կանանց. (Շ. ընդհանր.։)
Կնահանէից, պոռնկաց. որպէս թէ ուղղ. իցէ կնահանեայք կամ նէք։
cf. Կնաթող.
ԿՆԱԹՈՂ ԿՆԱՀԱՆ. Որ թողու ըզկին իւր, կամ ի բաց հանէ զօրինաւոր ամուսին իւր.
Կնաթողանց արանց, կամ այրաթողաց կանանց. (Շ. ընդհանր.։)
Կնահանէից, պոռնկաց. որպէս թէ ուղղ. իցէ կնահանեայք կամ նէք։
effeminate, timid, weak.
Առընթեր կանանց եւ կնամարդեաց (կամ կնեայ մարդեաց). (Ոսկիփոր.։)
cf. Կնամարդ.
Առընթեր կանանց եւ կնամարդեաց (կամ կնեայ մարդեաց). (Ոսկիփոր.։)
effeminate.
Որպէս զկին եղեալ թոյլ եւ մեղկ, կամ լիրբ.
bald;
cf. Կնտակ.
cf. ԿՆՏԱԿ, եւ ԳՆԴԱԿ, եւ ԿՈՒՆՏ կամ ԿՈՒՆԴ։
producing incense, thuriferous.
λιβανοφόρος thurifer. Բերօղ կամ ուսուցիչ կնդրկաց.
olibanum, frankincense;
benzoin;
— երեւելի, pure —.
ԿՆԴՐՈՒԿ λίβανος, λιβανωτός thus, tus, lacryma odorata . իտ. olibano, incenso. որ եւ ԼԻԲԱՆՈՍ, եւ ԼԻԲԱՆԱՆ ասի. վր. գունտրո՛ւկի. Ազգ խնկոյ ազնիւ, որ է խիժ կամ արտօսր ծառոյ, առաւել յերջանիկն արաբիա, եւ ի լերինս լիբանանու. (համարեալ յոմանց ասըլպէնտ, որ է ըստ այլոց զմուռսն) Ըստ եբր. լիպանօն ՝ է լիբանան, եւ կնդրուկն՝ լիպօնա. իսկ ըստ յն. երկոքին եւս լի՛վանօս. թ. կէօնիլք, քիւննիւկ. պուխուր ։ Տե՛ս (Ղեւտ. ՟Բ. 1. 2. 15. 16։ ՟Ե. 11։ ՟Զ. 15։ Երգ. ՟Գ. 6։ ՟Դ. 6։ Ես. ՟Խ՟Գ. 23։ Ովս. ՟Ժ՟Դ. 7։ ՟Ա. Մնաց. ՟Թ. 29։ ՟Գ. Մակ. ՟Ե. 2։)
Կնդրուկ երեւելի. իմա՛ թափանցիկ, այն է սպիտակն եւ պատուականն ժողովեալ յառնան, եւ ոչ թխագոյնն քաղեալ ի ձմերան կամ ի գարնան՝ ճեղքմամբ կեղեւոյ ծառոց՝ մինչչեւ է ինքնին եփեալ եւ ծորեալ։
sedge, flag, rush.
σχοῖνος, βούτομος juncus, pratum, carectum. Ազգ պրտուոյ, որպէս խոշորատերեւ սէզ, կամ նրբատերեւ եղէգն. բոյս գիճին վայրաց, յորմէ լինի հիւսել անօթս պէսպէս.
միթէ կանաչանա՞յ պրտու առանց ջրոյ, կամ բարձրանայցէ՞ կնիւն առանց ըմպելոյ։ Առ պրտուով եւ եղեգամբ եւ կնիւնոյ. (Ածաբ. մկրտ.։)
hooded, wearing a hood or cowl;
capuchin monk or nun.
Ունօղ զկնկուղ, կամ զկնգուղ ի գլուխ. վեղաւոր. զոմփաւոր.
affected, prim;
flattering, wheedling.
Ունօղ զձայն՝ կամ քծնօղ շան, կամ կնճաց՝ այսինքն խոզից.
to become as a wildboar;
to grow haughty, proud, fierce, insolent.
siphon.
Քթափողք իբրու գալարեալք, կամ ծորանք ըմպանակաց.
having a large snout.
Ունօղ զկնճիթ, զքիթ մեծ կամ զցռուկ.
sesame, sesamum.
ԿՆՃԻԹՆ կամ կնճիթ, կնջիթ, կնջիւթ, կնճութ, ի. σήσαμον, -ος sesamum. Շուշմայ. ունդ իբրեւ զկորեակ, եւ իւղ նորա ձիթանման՝ ծանրահոտ. եւ բոյս նորա. կունճի, կնջութ, կնջիթք. սուսամ, յորմէ սուսամ եաղը ... (իսկ յն. սիսա՛մի. լտ. սէ՛սամա. σησάμη sesama, կարծի յոմանց ցորեան ինչ ի հնդիկս)
Ձիթենի եւ ընկուզի եւ բեւեկնի, եւ շուշմայի՝ զոր մեք կնճիթ (կամ կնջիթն) ասեմք. (Սանահն.։)
Սեսմոն, կնճիթ, կամ կնջիթ. (Գաղիան.։)
female sex;
womanhood;
marriage, matrimony;
լինել ումեք կնութեան, to marry, to wed a husband;
առնուլ կնութեան ou ի —, to take to wife, to espouse, to take in marriage;
տալ ումեք զդուստր իւր կնութեան, to give one's daughter in marriage.
Խօսել կնութեան։ Ածել ի կնութիւն կամ ի կնութեան. (Եւս. քր. ՟Ա։ Մծբ. ՟Ժ՟Բ։)
ԿՆՈՒԹԻՒՆ. Բնութիւն կնոջ կամ կանացի.
baptism.
ԿՆՈՒՆՔ կամ ԿՆՈՒՔ. Ռամկականն բառիս Կնիք, ըստ որում մկրտութիւն։ (Մաշտ. հին.։)
Ի կնունքն, եւ ի պսակն ո՛չ է պարտ արբենալ, կամ գուսան կոչել. (Ոսկիփոր.։)
to grunt.
ԿՆՉԵԼ կամ ԳՆՉԵԼ. Խանչել որպէս կինճ, եկ կանչել. Ճչել.
Խոզացեալ՝ մեծաձայն ճչել, կնչել (կամ գնչել, կամ կանչել). (Ագաթ.։)
to become bald.
ԿՆՏԱՆԱԼ կամ ԿՆԴԱՆԱԼ. φαλακρόομαι calvesco. Կունա կամ կունդ լինել. թափիլ հերաց գլխոցն. ճաղատ գտանիլ.
Ամենայն գլուխք կտացեալք (կամ կնդացեալք). (Եզեկ. ՟Ի՟Թ. 18։)
plectrum, ivory wand to play on a musical instrument with;
bow, fiddle-stick.
Որ յաղիսն կտնդոցին շարժումն որոշեալ երգեսցէ։ Որպես երաժշտական ոք զթուլացելովք աղեօք քնարին բախեալ զկտնտոցն (կամ զկտնգոցն)։ Որք զկտնդոց ածեն։ Գործարանք ձայնի բազումք, իսկ խօսիցն բերան, լեզուիցն եւ կոկորդիցն զկնանտւցի (կամ զկտնդոցի) օրինակ ունելով, եւ վերնատանն՝ հնչման. (Նիւս. կազմ. եւ Նիւս. բն.։)
Իբրեւ կտնտոցաւ (կամ կնտնդոցաւ) հարկանէ բարի բանիւ եւ գործովք երդեալ աստուծոյ։ Քնար է հոգին, եւ կնտնտոց միտքն. (Վրդն. սղ.։)
baldness, depilation;
chondrine.
ԿՆՏՈՒԹԻՒՆ կամ ԿՆԴՈՒԹԻՒՆ. φαλάκρωμα calvities. Կունտ կամ կունդ գոլն. ճաղատութիւն. ճեղութիւն. եւ Կեղ գլխոյ՝ որ թափէ զհերս.
ի կնտութեան (կամ ի կնդութեան) նորա կամ ի ճեղութեան։ Մի՛ գերծուցուն զգլուխս իւրեանց ի վերայ մեռելոյ ի կնտութիւն. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Գ. 42. 43։ ՟Ի՟Ա. 5։)
oblation at baptism.
Դրամ տուեալ կամ առեալ յանդէպս՝ վասն կնիք տալոյ, այսինքն մկրտութեան. կնունքի ստակ.
godfather, sponsor;
— լինել, to stand godfather.
Մի՛ յանհաւատից արանս կամ կանանց ... առցէ ոք կնքահայր՝ մանկանց մկրտելոց. (Շ. ընդհ.։ որպէս Կանոն. եւ Վրդն. պտմ.։)