necessaries, the necessary, the needful;
need, want, necessity, indigence;
exigence, necessity;
use, employ, business;
concise narration;
— or — մարմնոյ, needs, jobs, going to stool;
ի պէտս, for use or service;
for;
յի՞նչ պէտս, for what use or purpose ? why ?
— կենաց;
the necessities of life;
— են, — է, ի պէտս է, it must, it is necessary;
չեն —, it must not, it is not necessary;
յոչինչ պէտս, in vain, uselessly;
յանձին ունել, to have care, to be concerned, to reck;
պէտս ունել, to want, to need, to be or to stand in want of;
ի պէտս գալ, to be useful or serviceable;
պէտս առնել, պիտօք վարիլ, to use, to make use for, to avail oneself of;
պէտս ունել զիմեքէ, to devote or apply oneself to;
զպէտս հոգւոյն հատուցանել or վճարել տեառն, to breathe one's last, to die;
պէտս ունիմ or — են ինձ երթալ, I must go;
նստիլ ի պէտս, վճարել զպէտս մարմնոյն, to go to stool, to evacuate the bowels.
χρεία, χρῆμα, χρῆσις , ἁσχολία necessitas, indigentia, negotium, sus, vacatio τὸ χρείσιμον, δέοντα utile, debita, necessaria. Որ ինչ պիտի կամ պիտոյ լինի, պիտանի գտանի իրք կարեւորք կենաց. եւ ի կիր արկանելիք կարիք. տես եւ ՊԻՏՈՅՔ. Պիտանաւորութիւն, պետք եղած բանը, պիտոյքը.
ԶՊԷՏՍ ՀՈԳՒՈՅՆ ՀԱՏՈՒՑԱՆԵԼ, կամ ՎՃԱՐԵԼ ՏԵԱՌՆ. որպէս Աւանդել զոգին։ Վրք. հց. ՟Իղ։
ՊԷՏՔ ԵՆ. ՉԵՆ ՊԵՏՔ. χρή, δεῖ opus est, necesse est. Գոյ կամ չիք պիտանաւորութիւն, հարկ. պիտոյ է, պիտի. չէ պիտոյ. պետք է.
ՊԷՏՔ. (ի հոլովականն՝ Պիտոյից). յն. խռի՛ա. χρεία . ըստ ճարտասանից է Վճռական առած պիտանի, կամ ործն հետեւելի. զորմէ ճառէ բովանդակ մատեանն մովսեսի քերթողի՝ անուանեալ Պիտոյից, սկիզբն առնելով այսպէս.
to detest, to hold in aversion, to abhor, to loathe, to hate, to execrate.
ἑπαισχύνοαι pudet me. Ամօթ կամ պիղծ համարելով՝ խորշիլ. գարշիլ.
discord or obstinacy.
wasp, drone, hornet, ox-fly, gad-fly;
բոյն —աց, wasp's nest.
σφήξ, σφηκία vespa, crabro. Ազդ իշամեղուի կամ ձիաստացի. պիծէկ.
impure, unclean, profane;
filthy, foul, dirty, abominable, detestable, execrable;
— առնել, cf. Պղծեմ.
Որ մերձեսցի ի պիղծ ինչ, կամ ի մեռելոտիս անասնոց պղծոց, կամ ի մեռելոտիս սողնոց պղծոց։ Զատել ի մէջ սրբոց եւ պղծոց։ Ի բարին եւ ի չարն, ի սրբումն եւ ի պղծում։ Ոչ եմուտ ի բերան իմ ամենայն միս պիղծ.եւ այլն։
pinna, pinna-marina.
ՊԻՆ ՊԻՆԱՅ. գրի եւ ՊԻՆՆՈՍ, ի. եւ ՊԻՆՆԱՅ. եւ ՊԻՆՆԵԱԿ. (Վրիպակաւ եւ Իպանիոս). Բառ յն. բի՛ննա. πίννα pinna. Խեցեմորթ մեծ կրկնապատեան՝ երկայն եռանկիւնի, որ բերէ մազս իբրու մետաքս խոշոր, կամ ասր կարմիր. եւ գտանի խրեալ յաւազուտս եւ ի տղմուտս. ունի եւ մարգարիտս մեծամեծս, այլ տգեղս.
cf. Պին.
ՊԻՆ ՊԻՆԱՅ. գրի եւ ՊԻՆՆՈՍ, ի. եւ ՊԻՆՆԱՅ. եւ ՊԻՆՆԵԱԿ. (Վրիպակաւ եւ Իպանիոս). Բառ յն. բի՛ննա. πίννα pinna. Խեցեմորթ մեծ կրկնապատեան՝ երկայն եռանկիւնի, որ բերէ մազս իբրու մետաքս խոշոր, կամ ասր կարմիր. եւ գտանի խրեալ յաւազուտս եւ ի տղմուտս. ունի եւ մարգարիտս մեծամեծս, այլ տգեղս.
cf. Պինասպասեակ.
ՊԻՆԱՍՊԱՍ ՊԻՆՆԱՍՊԱՍԵԱԿ. Սպասաւոր պինայի, այն է փոքրիկ խեչափառ, ազդարարօղ նմին զգալուստ որսոյ կամ թշնամւոյ. զի յայնժամ խփէ պինն զպատեանս իւր.
Են եւ ի ձկանց, որ սէր եւ բարեկամութիւն ունին, եւ զորցասեալսն ի միասին ճարակեն. որպէս պինայքն եւ պիննասպասայք (Վրդն. ծն.։)
the nostrils.
Երկու ակն ունին, եւ ՟Բ ունկն, եւ ՟Բ պինջ ըռնգաց. (Դամասկ.։) (ռմկ. եւս բինճ կամ փինճ ասին մանաւանդ երկաքանչիւր արտաքին կողմանք ռընգաց ։)
cf. Բորոտ.
Պիսակոտ, կամ ուրուկ. (Կանոն.։)
cf. Բորոտութիւն.
Բորոտութիւն, պիսակութիւն, եւ դիւահարութիւն։ Պիսակութիւն կամ այլ ինչ արատ՝ որ փոփոքելով իցէ։ Զամենայն պատահար չարեաց յառաջ բերէ. այսինքն զուրկութիւն, զպիսակութիւն։ Ապականեն զմարմինս մարդկան ուրկութեամբ, պիսակութեամբ, եւ այլ պէսպէս վիրօք. (Կանոն.։)
cf. Բորոտութիւն.
Որ միանգամ սպիք նշանեալք (կամ նշանակեալք), եւ պիսակուց չարութեան իցեն ի մեզ. (Եփր. աւետար.։)
pistachio.
ԲՈՒՍՏ կամ ՊԻՍՏ. բուսդէր, պիսդ, պուսսէդ, վիւսսէդ. Գոհար ծովային՝ իբր բոյս քարացեալ. (Բժշկարան.։)
abusively, falsely, improperly;
catachrestically;
— վարիլ, to abuse, to use improperly.
ՊԻՏԱԿԱԲԱՐ ՎԱՐԵԼ կամ ՎԱՐԻԼ. καταχράομαι abutor. Չարաչար վարել զիմն յումպէտս առնուլ ի կիր.
to degenerate, to fall away.
νοθέομαι adulteror, pro adulterino habeor. Պիտակ եւ անհարազատ գտանիլ, կամ երեւել.
cf. Պիտանամ.
δέομαι opus habeo. Պէտս ունել՝ իրիք, կամ իմիք. cf. ՊԻՏԱՆԱՄ.
Սրբութիւն ոչ աստուածութեանն պիտայր, այլ մարմին (կամ մարմնոյ). (Ոսկիփոր.։)
cf. Պիտանամ ;
to use, to employ, to make use of.
Զհմտանալն՝ ամենայն իսկ կենցաղոյս իրք հարկաւորաբար խնդրեն ի մարդկանէ. բայց մանաւանդ պատերազմականս՝ պիտանայ (կամ պիտանայ) ամենավայելուչ խելամտութեամբ առնուլ զտեղեկութիւն. (Պիտ.։)
necessary, useful, advantageous;
—ք, necessaries, the needful;
ոչ ումեք է —, it is useful to no one;
ոչ եւս իմիք է —, it is no longer good for anything.
Ժառանգեն ծառայքն պիտանացուք զքաղաքս իւրաքանչիւր . իմա պատուականք, կամ յարգիչք տաղանդաց։
to render useful, to make profitable.
Պիտանացու առնել. ընտիր ընծայեցուցանել. կամ պիտանի ցուցանել.
useful, profitable, advantageous, necessary;
good, excellent.
χρήσιμος, εὕχρηστος, εὗ (լծ. թ. էյի ). utilis, commodus, bonus, bene. Որ ինչ լինի ի պետս. որում կարեմք պէտս ունել. պիտանացու. կարեւոր. օգտակար. դիւրիչ. լաւ. ընտիր. ընտրեալ. պէտք էղած կամ ըլլալու, աղէկ, բանի էկող.
to deliver oracles, to foretell, to predict;
to use, to make use of.
Որպէս թէ պէտս անօղ. կամ առեալ ի պէտս շահեկանս. այն է Հրամանահան. պատգամատու. վկայ հաւատարիմ, կամ օգտակար եւ շահավաճառ. իբր յն. χρησμοδός qui oracula edit. կամ χρεώδης, χρήσιμος utilis եւ χρηματίστης negotiator եւ այլն.
Ինձէն եղեալ ականատես եւ ականջալուր նորա սքանչ հրաշիցն, որում բոլորն այն ծովահայեացն քաղաք թագաւորական պիտառ հռոմայեցւոցն նահանգին, սակս հասարակաց գոլով յայտնի ի նմանէ (կամ ի նմա) եղելոյ ի վերին տեսչութեանցն. (Ճ. ՟Գ.)
to want, to be wanting.
want, indigence;
necessity;
witness, testimony.
կամ պիտանութիւն. կարեւորութիւն.
one must, it is necessary;
սակաւիկ ինչ պիտեցաւ, it was within a hair's breadth of.
Որ ինչ ինձ պիտի, յորմէ կամիմն խնդրել՝ նորա չիք, եւ ոչ տալ կարէ։ Թէ պիտի եւ այլ եւս ինչ, ասա։ Շատ մարդկան բազմութիւնք պիտին։ Որոց ոչ պիտէր եւ առ վայր մի կեալն՝ քան թէ զայնպիսի տեսանել աղէտս. (Փարպ.։)
Յիւրոց իսկ կամաց անսուաղացեալ՝ աստուածոյ ընծայէր զպիտելի ճաշակսն. (Յհ. կթ.։)
necessary;
suitable;
— է, cf. Պիտիմ;
it is becoming, proper, suitable;
զի՞ եւս — են մեզ վկայք, what need have we of witnesses ?
(ի սեռական է բառիս Պէտ). δέον, χρήσιμος, ἑπίκαιρος , ἑπιβάλλω necessarius, utilis, opportunus, debitus, -a, -um. կամ բայիւ χρῄζω, χράομαι, χρείαν ἕχω opus habeo, opus est. Ի պետս վարելի. պիտանի. կարեւոր. հարկաւոր.
cf. Պիտանութիւն.
cf. պիտանութիւն. Աղէ ցուցէք այր մի, որ թէ վասն պիտոյութեան, եւ կամ ի կռուի վաստակ եւ գործ ցուցանելոյ գտեալ է. (Փարպ.։)
cf. Պիւրամիտ.
ՊԻՒՐԱՄԻԴ որ գրի եւ ՊԻՐԱՄԻԴ, ՊԻՒՌԱՄԻԴ, ՊԻՒՐԱՄԻՏ . Բառ յն. πυραμίς, -ίδος, pyramis, -idis. Բուրգն. հուրան. ցուրան. այն է մարմին հաստատուն բազմանկիւնի՝ սրածայր յանդեալ, որպիսի եղեն բրդունք կամ կոթողք եգիպտոսի. տիքիլի թաշ, հերեմ.
cf. Բիւրեղ.
Պաշտօնեայքն հուր հանցեն ի պլօրէ եւ կամ ի քարէ, եւ անտի վառեսցի մոմեղէն մի. (Մաշտ. ջահկ։)
Platonic;
— սէր, platonic love;
Platonist.
Հետեւող կամ աշակերտ Պղատոնի իմաստասիրի.
doing shameful or filthy things, immodest, impure, dirty, obscene, lascivious.
αἱσχροποιός turpia perpretrans, foedae actionis author, immundus. Գործող պղծութիւն կամ զամօթալիս. զաարագործ. պիղծ եւ անսուրբ.
of an impure faith.
Որոյ պիղծ է դաւանութիւն կամ դենն.
sacrificing to unclean idols.
Որ զոհէ պղծոց կամ զպիղծս.
full of filth, sunk in nastiness, dirty, impure, lewd.
Լցեալ՝ կամ լի պղծութեամբ.
of unclean lips.
Ունող զպիղծ կամ զանմաքուր շրթունս. (որպէս մեկին գնի ի յն).
to soil, to contaminate, to stain, to spot;
to profane, to pollute, to abuse;
to abhor, to detest, to execrate;
— զկոյս, to violate, to dishonour.
Պահեսջիք զշաբաթս, զի սրբութիւն է այն տեարն եւ ձեզ. պղծեսցէ զնա. մահու մեռցի։ Զձեռին գործին քո մերձեցուցեր ի նա, եւ պղծեալ է ։ Մի պղծեսցես զանուն իմ սուրբ։ զսրբութիւն տեարն պղծեաց։ Մատուցանեք ի սեղան իմ հաց պղծութեան. եւ ասէք. ի՞ր պղծեցաք զնա։ Ամենայն անօթք նոցա պղծեալ էին։ մինչեւ հեթանոսս եւս եմոյծ ի տաճարն եւ պղծեաց զսուրբ տեղիսն։ Որ եւ զտաճարն իսկ կամեցաւ պղծել. եւ այլն։
ՊՂԾԵԼ. որպէս յն. κοινόω . յորմէ լտ. inquino. եւ թ. քէնլֆ. իբրու Հասարակ եւ խառնակ կամ պիղծ ինչ առգնել. որ ի լտ. հասարակօրէն թարգմանի՝ communico. որպէս թէ հասարակ կացուցանել.
contamination, stain, filth, obscenity, lewdness, impurity, debauchery;
profanation, pollution;
abomination, execration;
— կուսի, violation, rape;
ի — մատնել զանձն, to prostitute oneself.
copper-nailed, copperfastened.
Պղնձով ագուցեալ կամ հեղուսեալ.
copper-coloured, bronzed;
calcedony, chalcedony.
χαλκηδόν chalcedon. Ակն ինչ պատուական, որպէս Ակատ, կամ բազմագունի ակն, կամ պղինձ ծխեալ. եւ այլն.
coppersmith, brass-founder;
brazier, tinker;
copper, bronze.
cf. Պղնձախառն.
Որ լի կամ խառն է պղնձով.
chalcoceramus.
χαλκοκέραμος chalcoceramus. Որ ինչ է ի պղնձոյ եւ ի խեցւոյ, կամ ունի զնոցին նմանութիւն.
Յաղադս թէ զիարդ խոցեալ լինի արէս, կամ որպէս ի պղնձախեցի զընդանեալ։ Կապեցաւ ի պղնձախեցի. եւ պղնձախեցի՝ քաղաք է, այսպէս կոչեցիալ. եւ կամ տեսակ դժուարագոյն եւ դժուարալոյծ կապանաց. (Նոննոս.։)
cast in copper or in bronze.
ՊՂՆՁԱԿՈՒՌ ՊՂՆՁԱԿՌԱԾՈՅ. Կուռ պղնձով. կռեալ կամ կռածոյ ի պղնձոյ.
cf. Պղնձահատք.
Հանք կամ մետաղք պղնձոյ. ... որ եւ յատուկ անուն մենաստանի.
bronzevoiced.
Որ ունի կամ հանէ զձայն պղնձոյ. Տե՛ս ի յաջորդ բառն։
cf. Պղնձի.
Զճակատն՝ պղնձեան եւ տախտակամածի յօրինուածովն ամրացուցաներ ։
cf. Պղնձի.
Զճակատն՝ պղնձեան եւ տախտակամածի յօրինուածովն ամրացուցաներ ։
copper, made of copper;
—ձիք, copper utensils, cauldron, copper kettle.
copper-coloured.
Ըստ գունոյն՝ շէկ կամ թուխ, խարտեաշ, պղնձոտ. (Տօնակ.։)
cf. Պղտորական.
θολερός turbidus. (լծ. հյ. պիղծ ջուր. եւ թ. պուլանըգ. եւ որպէս թէ պուլուքլու կամ պուլաղըգ ). Խառնակ եւ անմաքուր. ժխորեալ աղտով. յետնեալ ի յստակութենէ եւ ի պայծառութենէ, իրօք կամ նմանութեամբ.
not clear or pure;
(ջուր) turbid, troubled, muddy;
(գինի) thick;
(օդ) obscure, misty, foggy, gloomy;
erroneous, perverse;
— հայելի, dim looking-glass.
Ծանրաբուղխ աղբիւրք, եւ կամ պղտորական վտակք. (Ոսկ. ապաշխ. ՟Է։)