cf. Հաւադիւթականն.
Ըղձութիւնք եւ հաւադիտութիւնք (կամ հաւագիտութիւնք) եւ երազք ընդունայն են. (Սիր. ՟Լ՟Ա. 5։)
augurial science.
ՀԱՒԱԴԻՒԹԱԿԱՆՆ. cf. ՀԱՒԱԴԻՏՈՒԹԻՒՆ. Հաւահմայութիւն, դիւթութիւն կամ սուտ գուշակութիւն հաւադիտաց.
Հաւադիւթականն է, յորժամ երբէք այս ինչ հաւու կամ այլ ինչ, յառաջ կամ զկնի՝ ընդ աջմէ կամ ընդ ահեկէ երեւելով, ասիցեմք՝ թէ զայս ինչ նշանակէ. (Նոննոս.։)
hen-house;
lurking or hiding-place.
Որպէս թէ Հաւու ալոցք, կամ վանդակ. տեղի թաքստի. (cf. ԱՒՈԼՈՑ. իբր տեղի փախստի)
pelican;
onocrotalus.
πελεκάν կամ πελεκᾶνος (իբրու տապարակտուց). pelecanus. Թռչուն կողմանցն եգիպտոսի, ջրայինն ի նեղս, նման սագի եւ բադի, եւ ցամաքայինն յանապատն նեղոսի նման արծուոյ կամ արագլի. րէխէմ. եբր՛՛. քաա, խաւիտա. որ եւ Ասիդ.
Չղջիկանք եւ բու եւ հաւալուսն. (Վեցօր. ը՝. (ըստ այսմ լինի իբ Հաւ անլոյս, կամ լուսն ունօղ յաչս. որպէս ռմկ. հաւկուր )։)
food for birds;
ի —երի դնել, ի սատակումն գազանագէշ —երի նուիրել, to give a prey to the fowls of heaven.
οἱωνόβροτος ab avibus comestus, depastus. Կեր կամ կերակուր հաւուց եղեալ՝ կամ լինելի. կուր լինելն թռչնոց.
scare-crow.
ՀԱՒԱՀԱԼԱԾ որ գրի եւ ՀԱՒԱԼԱԾ. Այն ինչ՝ որ հալածէ զհաւս. որպէս խրտուիլակ, գործի հողմաշարժ, կամ թռչուն վանդակաւ պահեալ առընթեր մրգապահաց՝ ի խրտուցանել զօդաթռիչ թռչունս.
cf. Հաւադէտ.
ՀԱՒԱՀԱՐՑ ԼԻՆԵԼ. οἱωνίζομαι auguror. Հաւադէտ լինել իբրեւ զհարցուկ կամ զգուշակ.
heath.
Բոյս նման մրտի, յորմէ կազմի աւել. եւ սերմն նորա լինի միրգ հաւուց, այսինքն ուտելի ամենայն թռչնոց։ Մխ. առակ.։ Եւ լայնաբար՝ Ամենայն տունկ վայրի, որոց ունդն է կուր թռչնոց, կամ այլոց կենդանեաց։ Գաղիան. իբր յն. βαλανηρά եւ այլն.
consentingly, willingly.
Տալ հաւանաբար զլսելիս յունկնդրութիւն։ Հաւանաբար ընդունել, կամ ուսանել եւ այլն. (Լմբ. սղ.։)
Եւ ի հաւանութիւն ածելով. թախանձելով. կամ Հաւանելի եւ լսելի լինելով.
persuasible, likely, probable, plausible;
— է, չէ —, it is likely;
unlikely.
πεπεισμένος, εὑπειθής persuasus, obsequens. Հաւան. հաւանօղ. ընդունօղ. բարեհաւան. դիւրահաւան. ինքնակամ. մտադիւր. հլու. եւ Հաստատողական. ստորասական.
Քահանայական շնորհի հաւանական կամօք արժանի լինել։ Անխզելի պահել զմիաբանութիւն եղբայրութեան հաւանական սուրբ սիրովն. (Յճխ. ՟Դ. ՟Ի՟Գ։)
Հաւանական լսելութիւն ըստ իւրոցն քաջահաճոյ կամաց. (Պիտ.։)
Զակամայիցն ընդ կամաւորացն, զբռնացելոցն ընդ հաւանականացն. (Նար. ՟Խ՟Ե։)
ՀԱՒԱՆԱԿԱՆ. πειθανός, πειθός probabilis, acceptus, persuasorius. Հաւանելի, ընդունելի, վասն որոյ եւ հաւանեցուցիչ, համոզիչ, կամ պատիր. հրապուրիչ.
cf. Հաւանեցուցանեմ;
cf. Հաւանիմ.
Հաւանեա՛ (կամ հաւանեցո՛) զնա ի ձեռն թղթոց. (Վրք. ոսկ.։)
pair, couple.
Իբր Ամոլք՝ ընկերակիցք. կամակից ընկերք. յն. լծակցութիւն.
to be persuaded, convinced;
to acquiesce, to hear, to consent, to agree, to condescend;
to accept, to admit, to approve;
չ-, to disapprove;
որպէս —եալ եմ, as I believe, as I think;
որ լռէ՝ —ի, silence gives consent;
—իմ, —իմ ընդ այս, I agree to it.
πείθομαι, πείσομαι persuadeor, confido συνθέλω consentio եւ այլն. (Արմատն է Այո՛. հա՛. թ. էվվէթ. լծ. ընդ Հաւատ. եւ Դաւան. եւ այլն) Հաւան լինել. ի հաւան գալ. անսալ. հաւատս ընծայել. համոզիլ. ամոքիլ. յօժարիլ. հաճիլ. անսալ. լաւ վարկանիլ. ընտրել. յանձն առնուլ. զիջանիլ. կամակից կամ համախոհ լինել. հաւնիլ, տեղիք տալ.
Հաւանել միմեանց երկիւղիւ տեառն։ Հաւանեալ ամենեցուն ի կամս առաջնորդին։ Զառաջնորդն դիւաց հանդերձ իւր հաւանելովքն. (Յճխ. ՟Ի՟Գ. եւ ՟Ժ։)
Հաւանեալ եմ գիտել քեզ. այսինքն հաւատամ, կամ հաստատեալ եմ. (Պտմ. աղեքս.։)
persuasion, consent, agreement, acquiescence;
approbation, suffrage;
միաշունչ, միաբան հաւանութեամբ, unanimously, by common accord or agreement, in concert, by a common or unanimous consent, jointly;
by mutual agreement;
ի հասարակ հաւանութենէ, by common consent;
— բերել, to consent, to accord, to agree;
ձեռն տալ հաւանութեան, to consent to, to assent;
ի — ածել, cf. Հաւանեցուցանեմ;
առանց քոյն հաւանութեան, without your consent.
ՀԱՒԱՆՈՒԹԻՒՆ πειθώ, πεῖσις, αἴρεσις , εὕνοια, ὀμόνοια, γνώμη, βουλή persuasio, electio, benevolentia, consensus, sententia, consilium եւ այլն. որ եւ ՀԱՒԱՆ. Հաճութիւն. ձայնակցութիւն. համակամութիւն. անսացողութիւն. հպատակութիւն.
Ածել կամ ալ ի հաւանութիւն. (՟Գ. Մակ. ՟Է. 2։ Եղիշ. ՟Գ. Խոր. ՟Գ. 12։)
Հասարակաց կամ միով հաւանութեամբ։ Ի հասարակաց հաւանութենէ։ Հաւանութիւն միաբանութեան կամ հարազատութեան.եւ այլն։
Հաւանութիւն եւ հնազանդութիւն։ Հաւանութիւն խրատուց եւ կարգաց, կամ աստուծոյ պատուիրանին. (Յճխ. ՟Է. ՟Ժ՟Ա. ՟Ի՟Գ։)
madge-owlet, brown or grey owl.
ՀԱՒԱՊԱՏԻՐ νυκτικόραξ corvus nocturnus. գրի եւ ՀԱՒՊԱՏԻՐ. Գիշերաբու. ազգ բուոյ, որ ըստ յունաց գիշերային ագռաւ ասի. որպէս պատրանօք որսօղ հաւ կամ հաւուց. Տե՛ս (Ղեւտ. ՟Ժ՟Ա. 17։ (որ ի գիրս Օրին. ՟Ժ՟Դ. 16։ եւ ՟Ա. Թագ. ՟Ի՟Զ. 20. թարգմանի ի մեզ Ագռաւ. եւ ի Սաղ. ՟Ճ՟Ա. 7. Բու։))
Նիքտիկոր. հաւապատիր ձագ, կամ հաւպատիր. (Գաղիան.։)
equally distributing.
Հաւասար կամ անխտիր բաշխօղ.
of the same power;
isodynamic;
equivalent, equipollent.
ἱσοδύναμος, ἱσόρροπων aequipollens, aequivalens. Որ հաւասար զօրէ կամ զօրութիւն ունի. համազօր.
companion, fellow, comrade, mate, partner.
Զհաւասարակից մարդկութեանս մերոյ յանձն իւր առեալ զչարչարանս. ըստ յն. պիտի հաւասարակիր, կամ նմանակիր։
of the same weight;
equivalent, equal;
— լինել, to counterbalance, to countervail;
կատարելութիւնք նորա — ախտիցն են, his good qualities compensate his vices.
Հաւասարակշիռ չափով, կամ պատուով. (Վեցօր. ՟Ե։ Կիւրղ. գանձ.։)
of equal measure, just, equal.
Հաւասարաչափ փառօք, կամ գերունակութեամբ. (Պրպմ. ձ։)
equicrural, isosceles.
ἱσοσκελής cruribus aequalibus constans. Որոց սրունք կամ կողմանք են հաւասար.
cf. Սողուկ.
ՍՈՂՈՒՍԿ կամ ՍՈՂՈՒԿ. Իբր Սողոսկուտ, լպրծուն, եւ սողուն.
slippery.
ՍՈՂՈՒՍԿ կամ ՍՈՂՈՒԿ. Իբր Սողոսկուտ, լպրծուն, եւ սողուն.
reptile;
creeping;
— ցաւ, gangrene.
(լծ. թ. սօղուլ. ճան ). ἔρπετον reptile. Զեռուն՝ որ սողի ի վերայ երկրի. ճճի անոտն կամ կարճոտն կամ բազմոտանի. տես (Ծն. ՟Ա. 24։ Ղեւտ. ՟Ժ՟Ա. 29. 41. եւ այլն։) Դադարք սողաց լեալ էին ամենայն անդամք ճգնողին. Իսիւք.։
ՍՈՂՈՒՆ. ա. ἐρπιστικός reptilis, humi serpens, repens χόλος claudus. Որ սողի, կամ զեռայ, կամ սպրդի իւիք օրինակաւ, եւ Կաղ.
Ի քաղաքին լիւստրացւոց ի վերայ սողնոյն (կաղի սպրդողի) բժշկութեան։ Կին մի սողուն ի մոկաց, զի կարկամեալ էր, եւ եկն սողալով։ Այր մի սողուն ցաւով եւ դօստացեալ ոտիւք կամեցաւ գնալ առ սուրբն. (Կոչ. ՟Ժ՟Է. կամ ժէ։ Ճ. ՟Գ.։ Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
today.
Ոչ դադարէ այրն, թէ ոչ կատարէ (կամ եթէ ոչ կատարեսցէ) սոյնօրին զբանն. (Հռութ. ՟Գ. 18։)
sossus, space of sixty years.
Նոյն եւ յ. σώσος sossus. Բառ քաղդ. իբր Ժամանակ վաթսուն ամաց կամ ամսոց.
simple;
common, ordinary;
depraved, devoid;
sharp, acute;
simply, solely;
terror, horror;
horrible.
simply, solely, only;
horribly.
Ոչ կամի աստուած, զի սոսկապէս լուիցուք, այլ բազում զգոնութեամբ։ Ոչ սոսկապէս, եւ ոչ ի քուն մտանելով հնար ինչ իցէ գտանել զմիտս նոցա. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 14. 20։)
to gargle.
ՍՈՍՈՐԴԵԼ. γαργαρίζω gagarizo. Ողողանել զսոսորդս ջրով կամ ջրի քացախով. կառկառ ընել.
famine, dearth, scarcity, penury;
hunger;
ի —ու, by famine.
Եղեւ սով յերկրին։ Զօրացաւ սով յերկրին։ Եօթն ամ սովոյ։ Յերեսաց սովոյն։ Սպանանել զամենայն ժողովուրդս ի սովոյ, կամ ի սով (յն. ի սովու, այսինքն սովով)։ Մաշեալք սովով։ Կերակրել զնոսա ի սովի։ Ի սովի փրկեսցէ զքեզ ի մահուանէ։ Սովք եւ սրածութիւնք. եւ այլն։
dying of starvation;
— առնել, to starve to death;
— կորնչել, լինել, cf. Սովամահիմ.
Ի սովոյ մահացեալ. կամ մերձեալ ի մահ. սովալլուկ. սովաբեկ. սովեալ. նքողեալ. խիստ քաղցած՝ անօթի.
to starve, to famish.
Սովեցուսցէ զմարմինն պռնկութեան (կամ ի պոռնկութենէ). (Եւագր. ՟Ժ՟Ա։ յորմէ եւ Ոսկիփոր.։)
habitually, as usual, customarily, ordinarily, commonly, usually, mostly, generally.
συνηθῶς pro more, pro consuetudine. Սովորակի. ըստ հասարակ կամ միշտ սովորութեան. ստէպ.
to be accustomed, habituated, to get used or inured, to grow familiar with, to be in the habit or practice of, to take a bent, to practise;
— հրոյ, to become accustomed to the fire;
— աշխատութեան, to become inured to, to inure oneself to labour, to become industrious;
յանիրաւութիւն —, to become obdurate or hardened in iniquity.
եւ հ. ՍՈՎՈՐԻՄ որ եւ ՍՈՎՈՐԵՄ. ἕθω, εἱώθε, συνεθίζομαι consuevit. Սովորեմ, է. սովորութիւն առնել կամ ունել. բնաւորիլ. վարժիլ. ընտելանալ. ուսանիլ. սովրիլ, սորվիլ.
to flow, to run out, to leak;
to creep into a hole;
— աչաց, to become weak, to have the sight fail or grow dim, to water, cf. Վատեմ, cf. Ծիւրեմ;
սորեալ աչք, hollow, sunken eyes.
ՍՈՐԵԼ ԱՉԱՑ. ἑκλείπω deficio. պակասիլ ջրոյ կամ լուսոյ աչաց. վատիլ. ծիւրիլ. պակսիլ.
to cause to flow or fall;
to weaken the sight.
σφακελίζω gangreni laborare facio, inficio. Տալ սորել. ծորեցուցանել. ծիւրեցուցանել. ի սուրբ գիրս ՝ որպէս Կկոցել. կամ վատեցուցանել զաչս.
theirs;
of those.
Առաքինեացն եւ խաղաղասիրացն, եւ սոցայցն հակառակի անխնայ արարողացն չար։ Շնութեան եւ գողութեան, եւ համանման սոցայցն կամ սայց ասացեալ չարեաց. (եւ այլն. Պիտ.։)
sudarium, white handkerchief;
veil.
Բառ լտ. սուտարիում. յորմէ յն. սուտարիօն. sudarium σουδάριον, κάλυμμα . Ի քրտանէ թաշկինակ. վարշամակ. ծածկոյթ կամ շուք գլխոյ կանանց.
immerged, submerged.
Որ ինչ հայի ի սոյզս եւ ի սուղումն կամ յընկղմումն. սուզեալն եւ սուզիչն յանդունգս.
ՍՈՒԶԱԿԱՆՆ գ. կամ սուզական կետ. Հակակայ եթերական կամ գագաթային կիտի՝ կողմն երկնի ընդ երկրաւ, եւ հարաւային բեւեռ աներեւույթ մեզ.
submersion;
waning.
Սուզանիլն. աներեւույթն լինել. որպէս լուսնի ի պակասման, կամ այլոց իրաց յընկղման իմիք.
cf. Սուզեմ.
Մոլորութիւն նորա սուղցի (կամ սուզեցի). (Էր ընդ եղբ.։)
to plunge, to sink, to immerge;
to cover, to hide.
Մոլորութիւն նորա սուղցի (կամ սուզեցի). (Էր ընդ եղբ.։)
armed with a bayonet.
Տիգաւոր. նիզակաւոր՝ ժանեւոր տիգաւ, կամ երեքարձենիւ.
whistling;
hissing.
ՍՈՒԼՈՒՄՆ կամ ՍՈՒՂՈՒՄՆ. συριγμός, συρμός sibilus, murmur. Սուլելն. շչիլն. շռնչիւն. սռիչն. շաչիւն. շչնջիւն.
staff, javelin-shaft.
Զնիզակաբեկս, զբեկորս աղեղանց, զտիգաբունս, զսւնակոթս (կամ զսունէակոթս). (Եզեկ. ՟Լ՟Թ. 9։)
cf. Սունկն.
ՍՈՒՆԿ ՍՈՒՆԿՆ. որ եւ ՍՈՒՆԳ, ՍՈՒՆԳՆ. μύκη fungus βωλίτης bolatus, fungi genus. Բոյս վայրի կամ առ արմին ծառող՝ վրանաձեւ սպնգանման. ուտելի, եւ անուտելի. ... (Գաղիան.։ Բժշկարան.)
ՍՈՒՆԿ. նմանութեամբ Պալար կամ կեղ ի մարմնի՝ նման սնկոյ կամ սպնգի. յն. վռօ՛դօս. βροτός (որ եւ շարաւ). fungosae carnis tumor եւ sanies, cruor.
Պռուդիաս. սունգն, կամ սունկն. (Գաղիան.։)
with naked sword;
cf. Սուսերաձիգ.
σπωμένος ῤομφαίαν trahens gladium. Որ մերկեալ ունի կամ մերկէ զսուրն ի պատենից. սուսերաձիգ. թուր քաշօղ.
cf. Սուտակասպասու;
սուտակասպաս լինիմ, cf. Կեղծաւորանամ.
Ի սուտակասպաս բարեկամէ եւ յերկխօսէ զգոյշ լեր. (Սիր. ՟Զ. 13։)
sharp, pointed, piercing, cutting, trenchant;
penetrative, acute, perspicacious, keen, subtle, lively;
sharpness;
sharply;
acute accent;
— ձայն, sharp sound, shrill voice;
— ազք, ակն, keen sight;
— ականջ, sharp ear;
— համ, acrid savour;
— ցաւ, acute pain;
— ունկն կալջիր խրատու հօր քոյ, be most attentive to your father's advice.
Ժանտ ախտս գործեն, սուր հիւանդութիւնս (կամ սրածութիւնս) մինչեւ հարկանիլ մարդ եւ անասուն առ հասարակ. (Շիր.։)
Սուր եւ արագատես միտք։ Սուր՝ մտածութեան՝ ակամբ տեսանել։ Միտս սուրս ստասցին. (Փիլ. ել.։ Պրպմ.։ Իգն.։)
ՍՈՒ՛Ր. ὁξύς acutus. Ըստ երաժշտաց՝ է մակդիր ազգոյ եւ նուրբ ձայնի կամ լարի. որ եւ սոսկ. բարակ. լերկ.
ՍՈՒՐ. մ. ὁξέως, ὁξύ acute, argute. Սրատես կամ սրամիտ գոլով, եւ սրունկն լինելով.
to run swiftly, speedily, to dash, to rush or fall upon, to dart, to gallop, to rush down or headlong.
ՍՈՒՐԱՄ կամ ՍՈՒՐՀԱՄ. τρέχω curro. Սուր եւ արագ լինել յընթացս՝ որպէս սուրհանդակ. սրանալ. վազս առնուլ. յարձակիլ. դիմել. (լծ. թ. սիւրսալ էթմէք .... եւ լտ. քու՛ռռռօ. յն. թռէ՛խօ ).