spent with fatigue.
Բառ ռմկ. Որ դատի կամ աշխատի ի չարիս.
Ասաց այն սեաւ թագաւորն ցկախարդն՝ թէ իմ չարադա՛տ մշակ, այսօր ի՞նչ ես արարեալ, եւ կամ ի՞նչ ես վաստակեալ. (Ոսկիփոր.։)
cf. Չարափառ.
ՉԱՐԱԴԱՌՆ կամ ՉԱՐԱԴԱՒ. Իբրու Կարի դառն, եւ կամ չարաչար դաւանող.
Առ յոյժ չարադառն (կամ չարադաւն) մշտնջենաւորեալ արկածի. (Պիտ.։)
evil genius, devil;
possessed with a devil;
diabolical, wicked.
Որք վատահաճոյքն եղեն աստուծոյ, չարադեւք են։ Ոչ կամին վերամբարձ ուղղել վատշուէրքն եւ չարադեւք. (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. լին.։)
ignoble, obscure, low, vile.
որ եւ ՉԱՐԱԶԳԵԱՅ. Վատազգի. վատատոհմիկ. յաննշան ազգէ կամ ի տանէ. եւ Չարատեսակ.
Ամենեքեան ոչ թուին սեաւք յաղագս ոմանց այնպիսեաց, եւ ոչ չարազգիք կամ զազրատեսիլք կամ խենէշք. (Առ որս. ՟Ժ՟Ե։)
armed with malice;
incited by the devil.
Զինեալ չարութեամբ կամ ի չարէն.
perverse, depraved.
Գտցես զչարաթիւր կամս դորա. (Ճ. ՟Գ.։)
very poisonous, very venomous, virulent;
poisoned, envenomed, baleful, deadly.
Ունօղ զթոյն չար՝ իրօք կամ նմանութեամբ. թունալից. ժանտ. վնասակար.
conventicle.
Ուր իցէ ժողով չար կամ չարաց.
evil-tongued, slanderous.
Որոյ լեզուն է չար, կամ սրեալ ի չարութիւն. չարախօս. եւ հայհոյիչ.
cruelly tormented, ill-treated, vexed, oppressed;
very painful, very grievous;
— տանջել, to torment, to torture;
— մեռանել, to die under atrocious tortures.
Չարաչար լլկեալ. մոլեգնեալ. այսահարեալ՝ իրօք կամ նմանութեամբ. խոշտանգեալ. վարակեալ. չար բանէ մը բռնըւած, ծեծկըւած, հէլլաք՝ պէրպատ եղած.
Ոչ կամէին ելանել յեգիպտոսէ, մինչեւ լլկեցին չարալլուկ եգիպտացիք. (Մծբ. ՟Ժ՟Ը։)
credulous of ill-tidings;
—ք, sad news;
incredible woes, unheard of disasters.
Ունկնդիր չարաց, եւ չարին սատանայի. կամ Անլսօղ.
ill-intentioned, meditating, designing or planning evil, malignant, malicious.
Չարախորհ. չարակամ. անզգամ.
severely, dangerously wounded.
Չարաչար խոցեալ. կամ չար խոցիւք վտանգեալ.
hurtful, pernicious.
κακοπαθής, κακόπαθος aerumnosus. Որ բերէ յինքեան կամ այլոց զչար ախտ, զկիրս, զվնաս. եւ Ախտացեալ զախտ չար. թշուառ.
very bad, cruel, intolerable, insufferable;
balefully;
— ցանկութիւնք, evil, bad passions.
Որպէս թէ Չարաչար կրիւք վատթարացուցիչ կամ վատնիչ. դժնդակ. թշուառ. անտանելի.
ferocious, cruel, inhuman;
cruelly.
Ի չար ախտից կամ ի կրից վարեալ.
evil-speaking, slanderous, backbiting, talebearing, calumniating, detracting, defaming;
— լեզու, venomous tongue, slanderer, backbiter;
— լինել, cf. Չարախօսեմ.
Զկապելոցն ոչ երբէք չարախօս կամէր լինել. (Եղիշ. ՟Ը։)
to speak ill of, to slander, to detract, to calumniate, to accuse, to defame;
to tittle-tattle, to gad about gossiping.
եւ ն. καταλαλέω maledico, obloquor διαβάλλω, ἑνδιαβάλλω defero, traduco, criminor. Չարիս խօսել զումեքէ կամ ընդդէմ ուրուք. բամբասել. զրպարտել. գէշ խօսիլ ուրիշի վրայ, անունը աւրել.
Որ չարախօսեսցէ զհօրէ կամ զմօրէ, մահու վախճանեսցի։ Նստան իշխանք, եւ չարախօսէին զինէն։ Զի որով չարախօսիցեն զձէնջ, յամօթ լիցին.եւ այլն։
Որ չարախօսէ զեղբօրէն կամ զառաջնորդէն։ (Մարիամ) չարախօսեաց զմովսէս. (Բրս. հց.։)
cf. Չարակնեայ.
Տան զինքեանս պճնութեան ... արակն, եւ այլ ազգի ազգի դեղոց եւ հնարից». (Բրսղ. մրկ.) իմա՛ զկանացի չարարուեստութիւնս առ ի յաչաղել (այսինքն նազար տալ) կամ վնասել աչօք։
to look on with an evil eye, with displeasure, enviously, to envy.
Չարակնեսցէ յեղբայր իւր, եւ ի կին կամ յայր ծոցոյ իւրոյ. (Օր. ՟Լ՟Ը. 54. 56։)
Պատճառս ի վերայ եդեալ, իբր թէ չարակնեալ (այսինքն չկամեցեալ առ նախանձու) զուրախանալն արքայի, կապեսցէ զնա։ Չարակնելով ագահեալ յամուրն արտագէրս. (Խոր. ՟Գ. 23. 31։)
to defame, to disparage, to sneer at, to blacken, to asperse.
Երթեալ առ հրէայս, չարահամբաւեաց զբառնաբայ (կամ զբառնաբաս). (Ճ. ՟Բ.։ եւ Հ=Յ. յունիս. ՟Ժ.։)
of evil origin, bad, wicked;
bad, unpleasant, disagreeable.
Որոյ նախածնօղն է չար. կամ Որ ինքն է նախածնօղ չար. եւ Որ ինչ ի չար սկզբնապատճառ է պատճառեալ իցէ. չարասէր.
Ապա թէ պահանջեսցէ եւ սպանիցէ, մի եթէ բնութիւն չարահա՞ւ էր ի նմա (կամ մի թէ բնութիւնն չարահա՞ւ երեւի նմա). քա՛ւ լիցի. (Եփր. համաբ.։)
author, origin of ill, of evil, of misery.
Սկզբնապատճառ կամ նիւթիչ չարեաց. չարախօս.
meditating or contriving evil, malignant, malicious, bad, wicked.
Գելարանօք՝ անուօք եւ առասանօք չարահնար տանջեալ». (Շար.) իմա՛ իբր ածական անհոլով, եւ կամ մակբայ՝ չարարուեստաբար։
disagreeable or harsh voice;
ill sound;
cacophony.
Սոցա քննութիւնս վասն չարաձայնութեան եղեւ. զի խոշորութիւն ինչ ծանեան լինել ի նոսա վարժասէրքն։ Առ ի գեղեցկաձայնութիւն ինչ կամ ի չարաձայնութիւն. (Քեր. քերթ.։ Նիւս. բն.։)
worthy of a cruel death;
mortally, to death;
— առնել, սատակել, to kill, to slay barbarously, to massacre;
— լինել, զմահ — մեռանել, to die, to perish miserably.
Չարամահ սատակեցաւ, կամ սատակեցան. (Արծր. ՟Ե. 2։ Լաստ. ՟Ժ՟Դ։)
cruel, barbarous, most painful death.
Չարաչար կամ ողորմ մահ.
Որք ի ծովու կորեան, կամ ի շանդից, եւ ի գազանաց, եւ ի սրոյ, եւ ամենայն չարամահութեանց. (Կանոն.։)
a bad or wicked mother;
unhappy mother.
Մայր չար. ծնօղ չարեաց. եւ Նման չար մօր. կամ չարութեամբ մայր եղեալ.
fighting with rabid fury;
combatting with malice.
Չար մարտիկ. չարութեամբ մարտնչօղ. եւ Ուր լինի չարաչար մարտ. կամ Յարուցանօղ զմարտ չար.
resentful, revengeful, rancorous, spiteful;
— լինել, to bear or owe a grudge, to foment rancour or hate.
Մի՛ նախանձոտ, մի՛ չարայուշ։ Մի՛ չարակամ, մի՛ չարայուշ. (Եփր. պհ.։ Ճշ.։)
Ամբարհաւաճ, կամ չարախօս, կամ չարայուշ. (Մաքս. եկեղ.։)
prone, disposed or inclined to evil.
Յօժարեալ ի չար անդր. չարասէր. չարակամ.
extremely envious;
vying in evil.
Զհաբէլ վասն յեղբօրէն զչարանախանձն կրելոյ». (Կամրջ.) իմա՛ կամ ընթերցի՛ր՝ զչար նախանձն։
to behave or act wickedly, to become worse, to fester, to rankle, to sour, to become exasperated;
cf. Նախանձիմ.
κακύνομαι, πονηρέομαι depravor, pervertor, nequiter ago χείρων γίνομαι pejor fio. Փոխիլ կամ բերիլ ի չար անդր. վատթարանալ. անզգամիլ. գէշնալ.
Իւրովի կամօք չարացեալ չարին՝ չար անուանեցաւ. (Ագաթ.։)
Կամօք չարանայ, եւ յորժամ կամի՝ կարօղ է զգօնանալ։ Տեսանեմք եւ զչարսն զգօնացեալս, եւ զգօնսն չարացեալս. (Եզնիկ.։)
ՉԱՐԱՆԱԼ. βασκαίνω invideo, aegre fero. Զչարիլ. չարանախանձ լինել. դժկամակիլ. զայրանալ.
foul, very stinking.
Չարաչար նեխեալ. չարահոտութեամբ. կամ չարահոտ.
bad, very ignoble, vile, infamous;
wicked, ferocious, cruel;
unfortunate, miserable, pitiful.
Կարի անշուք, անպատիւ, անարգ. որպէս թէ ունօղ զչար կամ զվնասակար ստուեր. վատթար. դժնդակ. դառն. ժանտ. խրոխտ. խիստ.
very ill, very bad, detestable, execrable;
excessive, extreme, great, enormous;
cruel, atrocious, unmerciful, insufferable;
very bad, worse, wickedly, cruelly, unmercifully;
very, much, enormously, extremely, greatly;
basely, miserably, detestably, abominably, execrably, devilishly;
— վարել, ի կիր ածել, to misuse, to make a bad use of.
Ի գաւառս չարաչարս լիբէացւոց կամէր փոխել զմեզ. (Եւս. պտմ. ՟Ե. 11։)
impious;
heretic;
idolatrous.
cf. Չարադէմ.
Տգեղ պատկերաւ կամ տեսլեամբ. գարշատեսիլ. ձառադէմ.
cf. Չարաչար.
Որք ըստ եւտիքեայ եւ կամ յուղիանեայ չարապէս զմին իմացեալ ասէին. (Յհ. իմ. երեւ.։)
cf. Չարախօս.
Բարեկամք եւ բարիասացք հպարտաց, չարասացք եւ ատելիք խոնարհաց. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
inclined to evil, perverse, evil-minded, malevolent, malignant, wicked, mischievous.
φιλοπόνηρος amator mali, improborum amans, pravus. Սիրօղ զչար եւ զչարս. չարամիտ. չարասիրտ. չարակամ. չար.
Փոփոխեա՛ զչարասէր կամս մտաց իմոց. (Սարկ. աղ.։)
evil-heartedness, malign disposition, malevolence.
Կրճտէ զատամունս, այս չարասրտութեան է. իսկ կրճել ատամանց եւ լալ, այս ակամայ առ նեղութեան է. (Արիստակ. գրչ.)
very ferocious.
Որպէս զչար վիրագ. կամ Կարի վայրագ.
tormenting, fastidious, troublesome;
— լինել, to be in difficulties, to suffer extremely.
Չարաչար տանջանօք լլկօղ կամ լլկեալ.
pessimist, croaker;
cf. Չարատեսիլ.
ՉԱՐԱՏԵՍ ՉԱՐԱՏԵՍԱԿ ՉԱՐԱՏԵՍԻԼ. κακοειδής, δυσειδής mala specie, deformis. Չար տեսլեամբ. դժնեայ ըստ հայեցուածոյ իւրոյ կամ ըստ տեսութեան յայլոց. գարշ. յոռի. չարադէմ. ժանտ.
Շուն մի քոսոտ եւ սովեալ եւ վտիտ եւ չարատես։ Գրեցի՛ր թէ իցէ ոք մարդ՝ որ հուր յաչաց արկանիցէ, թուխ, չարատես։ Երեւեսցի գարշելի եւ չարատես։ Որպէս բոզքն չարատեսք (գուցէ՝ չարարուեստք. զի յն. է՝ չարաստեղծք կամ չարահնարք. κακόπλαστος ) (Ոսկ. կողոս. Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. եբր.։)
of a horrible appearance, ill-looking, evil-faced, very ugly, dreadful, horrible.
ՉԱՐԱՏԵՍ ՉԱՐԱՏԵՍԱԿ ՉԱՐԱՏԵՍԻԼ. κακοειδής, δυσειδής mala specie, deformis. Չար տեսլեամբ. դժնեայ ըստ հայեցուածոյ իւրոյ կամ ըստ տեսութեան յայլոց. գարշ. յոռի. չարադէմ. ժանտ.
Շուն մի քոսոտ եւ սովեալ եւ վտիտ եւ չարատես։ Գրեցի՛ր թէ իցէ ոք մարդ՝ որ հուր յաչաց արկանիցէ, թուխ, չարատես։ Երեւեսցի գարշելի եւ չարատես։ Որպէս բոզքն չարատեսք (գուցէ՝ չարարուեստք. զի յն. է՝ չարաստեղծք կամ չարահնարք. κακόπλαστος ) (Ոսկ. կողոս. Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. եբր.։)
to do evil, to harm, to injure.
Եթէ այլք կամիցին մոլել, եւ այնպէս ինչ ընդ մեզ չարարարել. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 34։)
artfulness, craft, shuffling, cheating.
Ոչ գիտէ զբանից դարձուածս, կամ զարիստոտէլի արուեստիցն զչարարուեստութիւնն. (Առ որս. ՟Ժ՟Բ։)
to render bad, wicked or worse, to provoke or excite to evil;
to incite to anger, to exasperate, to envenom.
Որք զկամսն են չարացուցեալ, բնաւ ոչ տան խրատողին տեղի. (Լմբ. առակ.։)
heterodox;
heretical, erroneous.
Յաղագս արիոսի չարափառի։ Ոմանք ի չարափառացն (կամ ի չարափառն) աշակերտացն ... գնացին յաշխարհն հայոց. (Խոր. ՟Բ. 86։ ՟Գ. 61։)