aid, succour, assistance, help, furtherance, support, stay, prop;
favour, relief, resource, means;
forces;
դրամական —, pecuniary aid, relief, subsidy, grant;
փութալ, հասանել յ— ուրուք, to hasten to a person's aid.
utility, profit, interest, advantage, emolument, gain, lucre;
useful, advantageous;
great, much;
— or յ— է, օգտի է, են, it is good for, it is useful, profitable;
գտանել զ— իւր, to find one's interest;
— քաղել, to derive or reap benefit from;
— լինել, to be useful, advantageous, to serve;
յ— արկանել, յ—ի կիր or ի վար արկանել, յ— անձին վարել, յ— իւր շրջել, առնուլ, to profit by, to avail oneself of, to turn to account, to turn to the best account;
յաչս դնել զամենայն ի շահ օգտի անձին, to sacrifice all to one's interest;
վասն օգտի քո է, յ— քոյին է, it is for your good, for your interest;
զ— ժամս աւուրն, the greater part of the day;
cf. Շահ.
Զի՞նչ շահ է, կամ զի՞նչ օգուտ, զի հանդիպեսցուք նմա։ Զի՞նչ օգուտ է՝ թէ հանդիպեսցուք նմա։ Զի՞նչ օգուտ է՝ թէ պարզեսցես զճանապարհս քո։ Զի՞նչ օգուտ է քեզ յարենէ իմմէ։ Օգուտ ոչ եղեւ քեզ (ի դեղոյ)։ Ոչինչ են քեզ աւետիքն յօգուտ՝ երթալոյ (յն. երթողի)։ Խօսիւք՝ որ ոչ իցէ յօգուտ։ Զի այն ո՛չ յօգուտ ձեր է։ Այրն այն ո՛չ օգտի եւ խաղաղութեան բանս խօսի։ Առնուն ակն երեսաց՝ վասն օգտի։ Վասն օգտի հասարակաց եւ շինութեան. եւ այլն։
self-interested, selfish, covetous.
Որ զանձին օգուտ եւեթ ժողովէ. շահասէր. կամ Որ բազում ինչս ժողովէ.
cf. Օգտաժողով.
ՕԳՏԱԾԱՐԱՒ կամ ՕԳՏԱԾԱՐԱՒԻ. Որ ծարաւին է օգուտ իւր. օգտաժողով. օգտախնդիր. շահախնդիր. շահասէր.
variable, changeable, uncertain as the wind.
Այսպիսի մարդկան կենցաղս, անհաստատուն ծով, օդադիւր՝ երազ անվստահանալի. (Մաշկ.։)
whose floor or pavement is in the air.
Դաս դաս խորդոց հաւուց ... օդայատակ թեւոցն գարշապարաց կոխտն առնեն զանհաստատն ճանապարհս. (Ագաթ.։) (ուր լինի ընթեռնուլ եւ Օդահատակ, իբր օդակոտոր, օդահեղձիկ։)
cf. Քաղաքագեղ.
Գայր հասանէր ի քաղաքագիւղն բագուն, (որ եւ) դից աւան։ Շինեաց զաւանս զայս, որ եղեւ քաղաքագիւղ՝ վաճառօք։ Մերձեալք ի քաղաքագեօղն՝ որ կոչի առեստ։ Ի քաղաքագեօղն շաւարշան. (Ագաթ.։ Խոր. ՟Բ. 62։ Փարպ.։)
composed of all the towns-people;
public meeting;
popular assembly;
— ընկերութիւն, society.
Ընդ ամենայն տեղիս՝ ո՛ւր եւ հասանէր հրաման հրովարտակին, գաւառակոյտ քաղաքաժողով ուրախութիւն լինէր հեթանոսացն. (՟Գ. Մակ. ՟Դ. 11։)
behaviour;
policy;
police;
good breeding, civility, urbanity, courtesy, politeness, affability;
— կենաց, personal conduct;
անսագիւտ —, unimpeachable morality or integrity;
ծայրացեալ —, deep policy.
Հալածեալք լիցին ի քաղաքէ եւ ի քաղաքավարութենէ. իմա՛ ի կենակցութենէ կամ ի հասարակութենէ.
wall of a town, fortification, rampart;
interval between two lines of defence.
to gather, to gather together, to collect, to assemble, to amass;
to draw, to extract;
to pick, to pluck up, to take away;
— զոգիս, զշունչ ուրուք, to keep in suspense, to amuse, to keep at bay;
— բանս ի բերանոյ ուրուք, to catch something out of one's mouth;
to get, to obtain his secret surreptitiously;
սկսաւ ոգի նորա քաղիլ ի նմանէ, he began to faint away;
լոյս իմ քաղի, my life is consuming;
cf. Ընկոյզ.
Քաղէին (զմանանայն) այգուն այգուն։ Քաղեսցես ձեռօք քովք զհասկն։ Ի մէջ որայոցն քաղիցէ։ Հովիւ էի եւ թուզ քաղէի։ Քաղէին զփշրանս ի ներքոյ սեղանոյ իմոյ։ Քաղեաց մանուկն զփքինսն։ Քազեցին զբանսն ի բերանոյ նորա։ Զզէնս քաղէին զանկելոցն։ Ո՛ քաղէ զհոգիս իշխանաց։ Քաղէին ոգիք նորա։ Քաղելով գործեսցես զտապանն (վերաժողովելով, կամ ի վեր կոյս ամփոփելով).եւ այլն։
sweet tongue, kind things, honeyed, fine or soft words, flattering discourse, flattery, wheedling, blarney.
Ի դէպ է ի հասակակցացն պատրիլ, եւ ի քաղցրաբանութենէն մոլորիլ ... Քաղցրաբանութեամբ ասէ ջանան արբուցանել քեզ հրապոյրս պղտորս. (Լմբ. առակ.։)
cf. Քաղցրահամ.
Այսպիսի քաղցրաճաշակ սէր ի խաչելութեանն ծառոյ անտի է։ Ողջոյնս հասարակաց անհամբուրիցն հեռաւորաց քաղցրաճաշակս հրամայեցեր։ Յառաջ մատուցեալ յայնմանէ յաստուածեղէն քաղցրաճաշակ գիտութիւն. (ՃՃ.։ Նար. կ.։ Լմբ. սղ.։)
sweet and desirable (sleep).
Քաղցրատենչ քունն ի վերայ հասանէր՝ որ զպահպանութիւն գիշերոյն պահէին. (Արծր. ՟Դ. 3։)
cf. Քամակակոտոր.
Ի ժամանակի հնձոց իջեալ ընդ արտորայ՝ քամակակոր, զերեսս ի գետին, ձեռն ի հասկ. (Ոսկ. հերոդ.։)
brokenbacked, hipshot;
cast down, cowed, craven, dismayed.
Ի ժամանակի հնձոց իջեալ ընդ արտորայ՝ քամակակոր, զերեսս ի գետին, ձեռն ի հասկ. (Ոսկ. հերոդ.։)
humped, hump-backed.
Ի ժամանակի հնձոց իջեալ ընդ արտորայ՝ քամակակոր, զերեսս ի գետին, ձեռն ի հասկ. (Ոսկ. հերոդ.։)
pace, step, stride;
— մի ոտին, a foot of earth;
— առ —, — —, step by step;
ընդ — —, at each step;
հազար —, mile;
առնուլ զառաջին —, to take the first step, to break the ice;
—ս փոխել, to step, to walk;
եւ — առ —յուշիկ ընթաց՝ վարեալ տանի քաջ անդր ի բաց, fair and softly goes far in a day.
ՔԱՅԼ ԵՐԿՐԱՉԱՓԱԿԱՆ. ὁργνία passus. Չափ կրկին հասարակ քայլափոխի. ուստի հազար քայլ է մղոն մի.
to dissolve, to undo, to destroy, to take to pieces;
to disperse, to break up;
— զմիտս, to dissipate, to distract;
— զխաւար, to chase the darkness.
Զոմանս ի փոխուստ ցրուեալ քայքայեցին։ Զբազում խաւարն ցրեալ քայքայէ։ Քայքայի եւ ցրուի։ Ոչ տայ բաժանել եւ քայքայել զհասարակաց բարին։ Զարեգականն եւս ճառագայթս խախատէր եւ քաքայէր (յն. յաղթէր)։ Ոչ ախտն քայքայեաց (յն. շփոթեաց) զմիտս նորա. (Փիլ.։ Յճխ. ՟Ժ՟Ա։ Ոսկ. մ. ՟Ա. 5։ ՟Բ. 1։)
cf. Քայքայումն.
Տեսանե՞ս զվիմին հաստատութիւնն, եւ զաւազոյն զքայքայութիւն, զիա՛րդ վաղվաղակի կործանի։ Ոչ քայքայութիւն ինչ, եւ կամ լուծումն։ (Ոսկ.մ. ՟Ա. 24։ Ճ. ՟Է.։)
dissolution, destruction, division, separation;
looseness;
— մտաց, dissipation.
Տեսանե՞ս զվիմին հաստատութիւնն, եւ զաւազոյն զքայքայութիւն, զիա՛րդ վաղվաղակի կործանի։ Ոչ քայքայութիւն ինչ, եւ կամ լուծումն։ (Ոսկ.մ. ՟Ա. 24։ Ճ. ՟Է.։)
more than, more, under, beneath, over;
as, as well as, as much as;
or;
—եթէ, —թէ, that;
more, than;
անդր —, further, beyond;
ոչ ոք — զնա, no one but he;
առաւել -զե րեսուն եւ հինգ ամք են իմ, I am more than thirty five years old;
զքեզ ըն տրեաց -զազգս ամենայն, he chosed thee before all the nations;
պատրաստ եմք մեռանել —անցանել ընդ օրէնս հայրենիս, we are ready to die, rather than violate our country's laws;
հասաւ — զամենայն սուր, much keener than any other sword;
ո՛րքան քաղաղութիւն է ի տունս շինականաց — ի տունս թագաւորաց, when will peace reign alike in the cottage and in the palace !.
having a quantity.
Ժամանակական բերմամբ առլցեալ քանակաւոր ձեւով ըստ հասարակաց բնութեան մարդկան։ Քանակաւորն. եկաց ադամ այնքան, եւ այսքան մանասէ, եւ այնպիսիքն. (Զքր. կթ.։ Երզն. քեր.։)
demolition, destruction, dismantling.
Առումն քաղաքաց, եւ քանդումն ամրոցաց։ Ահագին իմն շարժմանց եղելոց ի դուին, առհասարակ քանդումն եւ գողումն առնոյր քաղաք. (Խոր. ՟Գ. 68։ Յհ. կթ.։)
cf. Քանի;
— ! — եւս! — առաւել՞, how much more! with still more reason.
Ապա քանիօ՛ն եւս հասցէ ոմա երկրպագական փառաւորութիւն. (Անան. եկեղ։)
quantity, number, measure.
Ի վերայ քանիօնութեան ամսոյն՝ ուրանօր հանդիպեցաւն՝ հաստատեցաւ. (Շիր. յայտն.։)
probity, integrity, honesty;
fortune, good fortune.
Ի ծայրն հասեալ քաջաբարութեան։ Իրագործութիւն (նաւարկութեան) որ այսպէս բոլոր բոլորովին ունի զքաջաբարութիւն. (Փիլ. տեսական.։ Պիտ.)
lightfooted, nimble.
Ժիր եւ քաջագնաց երիվարօք հասանէր ի քաղաքն տիսբոն. (Կաղանկտ.։)
cf. Քաջազուարճ.
Տեսանես զհասկ քաջազուարճ. (Փիլ. յովն.։)
flourishing, full-blown;
cheerful, brisk, joyous, merry-looking.
Տեսանես զհասկ քաջազուարճ. (Փիլ. յովն.։)
in haste, hastily, diligently, promptly, rapidly, quickly, soon.
Գնաց ի լեռնակողմն փութապէս։ Փութապէս տարաւ զդանիէլ առաջի թագաւորին։ Ելեալ փութապէս յերուսաղէմ։ Յայնժամ փութապէս յոտս հասանէին ոնեայ։ փութապէս յղեցի զնա։ Ամք նոցա փութապէս անցին.եւ այլն։
to make haste, to hasten, to urge, to solicit, to accelerate, to dispatch, to expedite.
Փութացոյց վաղվաղակի հասուցանել։ Փութացուցանէին հրեշտակք զզովտ։ Փութացոյց զծառայսն իւր գնալ.եւ այլն։
root or stalk;
bunch, nosegay, bouquet;
— հրեղէն, bouquet, girandole, crowning-piece;
—ս յօրինել, to make a nosegay.
Եօթն հասկ ելանէին ի միում փնջի. (Ծն. ՟Խ՟Ա. 5. 22։)
oven;
bake-house;
kiln;
ծակ փռան, kiln-hole;
— հացագործի, baking-oven;
— խորովածոյ, Dutch oven;
— հասարակաց, common, parish oven;
— խոհակերոցի, kitchen-range;
— խնայողական, economical stove, soup-kitchen;
— կղմինտրի, brick-kiln;
— կրելի, portable oven;
portable air furnace;
ի — or փռան, in the oven;
ջեռուցանել զ—, to heat the oven, to charge, to fill;
արկանել ի —ն, to put in the oven;
cf. Թի.
rotten, putrid, spoiled;
rottenness, corruption, putrefaction;
— ատամանց, caries, cariosity;
cf. Ատամն.
Առնեն կարծրագոյն (կաւ) զլոյծն, եւ երեւի հաստ փուտն. (Սեբեր. ՟Դ։)
breath, wind;
intestinal gas, fart, wind, flatulency, windiness;
swelling, puffiness;
turgidness, bombast;
— հպարտութեան, gust or fit of pride;
անձայն —, noiseless fart, fizzle, foist;
—ս արձակել, հանել —ս, to fart, to let a fart, to break wind;
(անձայն) to fizzle, to foist;
— արձակող, farter;
fizzler, foister.
Զի որք խրոխտ փքով եկին, ի սուրբ կուսէն պատուհասին. (Ներս. մոկ.։)
little, small;
few;
inconsiderable, trifling;
minor;
— ինչ, — մի, somewhat, a little;
փոքու իմն, in few;
almost;
յետ փոքու, զկնի փոքու ինչ, յետ — ինչ, shortly after, in a short time, shortly;
ի փոքուստ, from small matters;
ի փոքուն, in small things;
ի փոքուստ or փոքրուստ, in infancy, yet young;
— —, առ — —, ըստ փոքու փոքու, առ ի — —, by little and little, little by little, by degrees, insensibly;
— մի յառաջ, shortly before;
— մի եւս՝ եւ, — միւս եւս, — ինչ՝ եւ, little was wanting, there was little wanting to, almost, nearly;
— միւս եւս եւ անկանէի, I was very near falling in;
— մի եւս սասանեալ էին ոտք իմ, my feet were near sliding;
— ինչ համարել, վարկանիլ, — իմն թուիլ յաչս, to hold as trifles, to consider as insignificant;
ի փոքունս յարեալ հայիլ, to stand upon trifles, to lay much stress upon things of no importance.
ՓՈՔՈՒՍՏ, կամ ՓՈՔՐՈՒՍՏ. (առաւել ռմկ. ) Ի փոքր հասակէ. ի մանկութենէ. պըզտըկուց.
pusillanimous;
shortwitted, shallow, weak-minded;
light, easy;
բեռն —, light burden;
— առնել, to lighten, to lessen, to ease.
Մարդկեղէն գիտութեամբ եւ փոքրոգի իմաստութեամբ անդր հասանել անհնար է։ Անկմամբ իմով գայթակղեցին՝ որ փոքրոգիք յիմաստս էին։ Ոչ յաղագս բնաւորականին միայն կապակցութեան արեան, որ հանուրց է առիթ եւ փոքրոգեաց. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Ա։ Յիսուս որդի.։ Շ. մտթ.։)
cf. Փռնչեմ.
Զհիմամբ հաստատեալս քամահեն փռընկալով. (Սարկ. հանգ.։)
to sneeze;
to cry, to bellow;
to neigh.
Զհիմամբ հաստատեալս քամահեն փռընկալով. (Սարկ. հանգ.։)
pronounced on the top of tongue.
Թօթափեալ ի ծայրից լեզուի, որպէս զծաղիկ անհաստատ. ցիսի փիսի, լեզուի ծարով կամ փստելով խօսուած.
to pinch, to test the ripeness of fruit.
ՓՏՂԵԼ. Որպէս թէ պտղել. պտեղամբ՝ կակուղ ծայրիւ մատին ճմլել զպտուղ՝ առ իմանալ զհասունութիւն. զի թէ կորիզն մնայ մերկին անշաղախ ի հիւթոց մսոյն, հասուն է.
to detach, to separate, to take away;
— զմածուցեալն, to unglue, to unsolder;
— զնետն, to let fly an arrow;
— զբեւեռեալն, to unnail, to unhook;
— զշղթայն, to unchain, to unfetter, to unshackle.
Առեալ զհաստաբեստ աղեղն իւր, եւ լայնալիճ գրկօք կորովակի փրթուցեալ զնեան ի վեր յօդն. (Ուռպ.։)
cf. Փրկանք.
Եթէ չլինիցի (աղախինն արծաթագին) հաճոյ տեառն իւրում՝ որում հաստեցաւ, փրկանի տացէ զնա. (Կիւրղ. ել.։)
Saviour, Redeemer, saver, liberator;
թուական or թուականութիւն փրկչին, christian era.
Դու ես Աստուած փրկիչ իմ։ Աստուած իմ փրկիչ իմ տէր։ Ապստամբեաց յԱստուծոյ փրկչէ իւրմէ։ Որ ամենեչուն փրկչդ ես։ Ահաւասիկ փրկիչ քո հասեալ գայ։ Ծնաւ ձեզ փրկիչ, որ է օծեալ (Քրիստոս) տէր։ Երեւեցաւ շնորհն Աստուծոյ փրկիչ ամենայն մարդկան.եւ այլն։
to undo, to unmake, to untie, to loosen, to unbind, to detach, to disjoin, to disunite, to dissolve, to resolve;
to destroy, to demolish, to beat down, to take to pieces, to take asunder, to dismount;
— զկարեալն, to unsew, to unstitch, to rip up;
— զհիւսեալն, to unweave, to unravel;
— զբեռինս, to unpack;
— զբարձս, to dislocate, to put out of joint, to disjoint;
— զազդերս, to make hip-shot, to dislocate one's thighs;
— զոք յաթոռոց, to depose from the throne;
— զբարեկամս, to part, to separate, to sever;
զկնի քակելոյ տօնիցն, the holidays being finished.
Քակեսցես զսեղանն բահաղու։ Քակեաց զամուրս։ Ժամանակ քակելոյ, եւ ժամանակ շինելոյ։ Քակեսցեն զքարինսն։ Քակեալ քանդեցին զպարիսպն։ Քակեաց զհզօրս յաթոռոց։ Քակեցէ՛ք զտաճարդ։ Զմիջնորմն ցանկոյն քակեաց։ Հողմ մեծ ուժգին որ զլերինս քակիցէ։ Քակել զբարձս քո։ Քակեսցին բարձք նորա։ Քակեցաւ անտառն անկախիտ։ Քակեցէ՛ք քակեցէ՛ք, մինչեւ ի հասուցէ՛ք.եւ այլն։
pontifically.
Առ հասանելի նմանութիւն աստուածասիրաց իմացութեանց քահանայապետաբար երեւեալք։ Ո՛րք են (ի հրեշտակս), որք մեզ քահանայապետաբար վերակացուք եղեն. (Դիոն. երկն.։ Մաքս. ի դիոն.։)
sacerdotal order or function.
Զի յառաջագոյն իսկ ի կարգս քահանայավարութեանն իւրաքանչիւր ոք տարեալ հաստատ եսցի. (Յհ. կթ.։)
priestess.
ἁρκετός (լծ. ընդ հրիք). sufficiens, ἰκανός satis (որ եւ Շատ). Այնչափ՝ որչափ պիտոյ իցէ. որ ինչ հասանէ ի խնդրելին չափ. չափաւոր. հերիք. շատ. առատ. լի. երկար.
ԲԱՒԱԿԱՆ. Ձեռնհաս. հասու. ատակ. կարօղ.
Նաեւ արդ իսկ ոչ էք բաւական հաստատուն կերակրոյն. (Եփր. ՟ա. կոր.։)
τὸ ἁρκοῦν sufficientia, ut sufficiat Բաւելն, բաւականութիւն. կարողութիւն. չափ. հասողութիւն.