Definitions containing the research ձիթենի : 76 Results

Պատուաստեմ, եցի

va.

to engraft, to graft;
to inoculate, to vaccinate;
to insert, to interpolate;
to annex, to join, to reunite, to attack.

· Calfa

NBHL (1)

Դու՝ որ ձիթենի վայրենի էիր, պատուաստեցար ի նոսա։ Ասիցես, ոստքն փշրեցան, զի ես պատուաստեցայց։ Կարօղ է աստուած միւսանգամ պատուաստել զնոսա. (եւ այլն. Հռ. ՟Ծ՟Ա. 17 = 20։)


Կատակաբան

adj.

droll, facetious, jocular, waggish.

· Calfa

NBHL (1)

Ուտի առանձնակգ լինիի նմա ձիթենի, եւ ի հաւուց կատակ. (Խոր. աշխարհ.։) (Կայ պ. քէսեգ, որ է անծեղ. արաբ. ագագ. թ. սազսըզան.


Սաղարթազուարթ

adj.

cf. Սաղարթազուարճ.

· Calfa

NBHL (1)

Զձիթենի ծառն սաղարթազուարթ արարեալ՝ ետուր մեզ. (Մաշտ.։)


Սերկեւիլ, եւլի

s. bot. cf. Սերկեւլի.

· Calfa

NBHL (1)

Սերկեւիլն, եւ ձիթենին գեղեցիկ, եւ մուրան, եւ ընկոյզն. (Ագաթ.։)


Սերկեւլի, լւոյ, լեաց

s. bot. quince;
սինձ սերկեւլի, quiddany;
quince-tree.

· Calfa

NBHL (1)

Սերկեւիլն, եւ ձիթենին գեղեցիկ, եւ մուրան, եւ ընկոյզն. (Ագաթ.։)


Պտղալի

cf. Պտղալից.

· Calfa

NBHL (1)

Կանաչազուարճ ձիթենի, արմաւենի պտղալի. (Տաղ.։)


Պտղալից

adj.

full of or loaded with fruits, rich, fertile, prolific.

· Calfa

NBHL (1)

Սէր սուրբ ձիթենի պտղալից է ի սրտի բարեխորհին. (Յճխ. ՟Ժ՟Ա։)


Պտղակորոյս

adj.

fruitless, unfruitful, sterile, barren.

· Calfa

NBHL (2)

Զվայրենի պտղակորոյս ձիթենիքս՝ պտղալից արար իւրով պատուաստելովն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)

Ժանգատեսիլ եւ այլուստ գայր ջուր, եւ պտղակորոյս զձիթենին առնէր. (Մխ. առակ.։)


Պտղաւէտութիւն, ութեան

s.

abundance of fruits;
fertility.

· Calfa

NBHL (1)

Պանծայր ձիթենի յարազուարճութիւն եւ ի պտղաւետութիւն. (Մխ. առակ.։)


Սնանամ, ացայ

vn.

to become empty, to be emptied.

· Calfa


Վայրենի, նւոյ, նեաց

adj.

wild;
rustic, unmannerly, clownish, boorish, ill-bred, uncivil, savage, ferocious, fierce.

· Calfa


Սոնոպրի

s.

pistachio-tree.

· Calfa


Վարնկենի, նւոյ, նեաց

s.

cucumber-plant.

· Calfa

NBHL (1)

Ուստի ... լինի ի նմա ձիթենի, վարնկենի (կամ վայրնկենի), եւ յասմիկ։ Վարդենիք, նռնենիք, արմաւենիք, վարնգենիք, եւ նմանք սոցա. (Խոր.։ Վրդն. ծն.։)


Վարոց, աց

s.

switch, stick, rod, verge;
penis, member, genitals.

· Calfa


Վարսաւոր, աց

adj. ast. bot. s.

hairy, long-haired;
blazing-tailed;
comose, leafy, tufted;
Nazarite;
comet.

· Calfa


Փիճի, ճւոյ

s. bot. pine-tree;
cf. Հաճարի;
beech-tree.

· Calfa


Տերեւատ

s. bot. camellia.

· Calfa

NBHL (1)

Անուն խոտոյ, որ ըստ յն. դեանաձիթենի. χαμελαία olea pumila, oleago, oleastellum, mazarion.


Քաջապտուղ

adj.

producing much or good fruits, abundant, fertile, fruitful.

· Calfa

NBHL (1)

Քաջապտուղ ձիթենի անկեալ ի տէրունեան տաճարի. (Պիտ.։)


Քաջավայելուչ

adj.

very suitable, very decent;
very elegant, handsome, charming.

· Calfa

NBHL (1)

Զյոյժ քաջավայելուչ՝ պատուականութեամբ զբարգաւաճեալն ի տունկ ձիթենի. (Պիտ.։)


Օտարազգի, զգւոյ, զգեաց

adj.

of an another nation, foreign, outlandish.

· Calfa

NBHL (1)

Թզենին զնմանն իւր ծնանի, եւ ոչ զօտարագին զձիթենին. (Սարգ. յկ. ՟Ը։)


Իւղ, ոյ

s.

oil olive-oil;
butter;
ointment, salve, ungnent;
pomatum;
essence, essential oil;
perfume;
—ք անուշունք, անուշից, perfumery;
— օծութեան, extreme unction;
holy oil;
chrism;
— ողորմութեան, alms, charity;
օծանել զերեսս անոյշ —ով, to anoint one's face with precious ointment;
առնուլ զհոտ —ոյ, to smell of oil;
զտել զ—, to clarify oil;
խանութ —ոյ, oil-shop;
հնձան —ոյ, oil-press;
վաճառականութիւն —ոյ, the oil-trade;
շիշ —ոյ, oil-bottle, or cruet;
— սեղանոց, salad-oil.

· Calfa

Etymologies (2) · Adjarian

, ո հլ. «եղ, ընդհանուր առմամբ պարարտութիւն, մասնաւորապէս՝ ձեթ, կա-րագ, եկեղեցական միւռոն» ՍԳր. Ոսկ. որից ունինք՝ ծառ իւղոյ «մի տեսակ ծառ. eleag-nus angustifolius L» (ըստ Արթինեան. Ածա-շունչի տունկերը, էջ 158) Ես. խա. 19. իւղա-գործ ՍԳր. իւղաթուրմ Գ. մակ. դ. 6. իւղեալ Ոսկ. ես. իւղիկ Ոսկ. ա. տիմ. ժդ. իւղեփեաց ՍԳր. ևն։ Գրուած է նաև եւղ կամ եղ. վերջի-նը գաւառական մի ձև է, որի հոլովական ձե-ւերն են՝ սեռ. եղու Շնորհ. առ միք. պտր. (տե՛ս Շնորհ. ընդհ. տպ. Եմ. 162), բց. լե-ղոյն Կոստ. երզն. 79, որից եղագլխութիւն Վահր. յար. եղաման Եղիշ. երէց. եղարկել «օծել» Լմբ. պտրգ. եղենի «ձիթենի» Վստկ։ Նոր բառեր են իւղաներկ, իւղանկար, իւղա-նկարիչ ևն։ Եղեցան «իւղ սրսկելու գործիք». ունի Արծր. հրտր. Պատկ. էջ 257 (ըստ Թոփ-չեան, Mitteilungen des Seminars fur Ori. ent Spr. Berlin 1904, էջ 145)։

= Փոխառեալ է Միջերկրեան կորած մի լե-զուից, որից են նաև յն. ἔλαιον «իւղ», ελαια «ձիթենի» (հին ձևերն են ἐλαιfον, ἐλαίfα). յունարէնից են ծագում լտ. oleum, olivum «իւղ», olea, oliva «ձիթենի». և սրանցից՝ ուղղակի կամ անուղղակի փոխառութեամբ՝ հֆրանս. oil, ֆրանս. huile, իտալ. olio, սպան. oleo, ռում. oleǰ, գոթ. alēw, հբգ. olei, oli, հոլլ. olie, անգլսք. ele, գերմ. öl, անգլ. oli, հսլ. olèǰ, ռուս. eleù, սերբ. olaǰ, չեխ. լեհ. oleǰ, լիթ. alēǰus, հին կիմր. oleu, ալբան. uli, հունգար. olaǰ ևն հոմանիշները (Walde 538, Boisacq 237, Berneker 264, Kluge 355)։-Հիւբշ. 393։


Կոտինդ

s.

mug, drinking-vessel.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

ծեցեալ ընդ յն. ϰότινος որ է հատ խաղողոյ կամ չամչի»։ Բայց այս բառը նշանակում է «վայրի ձիթենի». և սրա համաս ՀԲուս. § 1496 համարում է «վայրի ձիթենւոյ կուտ», իսկ ԱԲ «խմե-լու աման, գաւաթ». Նորայր ՀԱ 1921, 335 կարդալով կոնդինտ՝ կցում է յն. ϰόνὸν «մեծ բաժակ» բառի հետ և դնում է պրս. իբրև «բաժակ»։ Նոյնպէս և Հա-ցունի, Ճաշեր 104 համարում է «ռաս ժակ»։ Այս մեկնութիւնը չի կարող լի-նել ուղիղ, որովհետև վկայութեան մէջ ասուած չէ ի կոտինդն, այլ ընդ կո-տինդն։


Ձէթ, ձիթոյ, ով

s.

olive-oil;
oil;
olive;
կթել —, to gather olives.

· Calfa

Etymologies (3) · Adjarian

, ո հլ. «ձիթաիւղ, ձիթապտուղի իւղ» ՍԳր. «կնճիթի, կտաւատի և ուրիշ բոյ-սերի իւղ» Շնորհ. Ոսկիփ. «մեռոն» Յհ. իմ. Մեկն. ղկ. «ձիթապտուղ» ՍԳր., որից ձիթենի ՍԳր. Եզն. ձիթաստան Կոչ. Ագաթ. ձիթաս-տանեայ Կորիւն. ձիթապտուղ Ոսկ. եփես. ձիթագործութիւն Փիլ. ձիթել Ոսկիփ. մոլա-ձիրենի Փիլ. նշաձէթ Մխ. Բժշ. ձիթուն «ձի-թապտուղ, զեյթուն» էֆիմ. 64, կպրաձեթ Գնձ. (եթէ պէտք չէ ուղղել կպրաձիւթ)։

= Սեմական բառ, որ ընդհանուր տարած-ուած է Արևելքում. այսպէս՝ ասոր. [syriac word] zaitā (բացարձակ ձևը zēϑ), եբր. [hebrew word] zayiϑ, արամ. zait, արաբ. [arabic word] zait, եթովպ. [other alphabet] zayt, խպտ. č̌oιt, հեգիպտ. sd? սրանցից են փոխառեալ քրդ. zeit, zei-tun, թրք. zeytin, zetin «ձիթապտուղ», վը-րաց. ზეთი զեթի «իւղ», ზეთიანი զե-թիանի «իւղային», ზეთის եე զեթիս խե «ձիթենի», թուշ. ზეთ զեթ «ձէթ». ուա zeyt, zit, ափխազ. azet, մինգր. xet'i, սվան. zet'y, չէրքեզ. zeyitin «ձիթապտուղ», գնչ. λeiti «ձեթ» ևն։ Կարծւում է, որ սեմական. ներն էլ փոխառեալ են հեգիպտ. sd ձևից։ Ոստ Hehn Kulturpflanzen III 8 ձիթենին Առաջաւոր Ասիոյ հարաւային կողմերին յա-տուկ մի բոյս է և Ասիոյ խորագոյն մասերի մէջ չի գտնւում. չի գտնւում նաև բուն հայ-կական հողի վրայ. բայց ըստ Ստրաբոնի, Խորենացու և Կաղանկայտուացւոյ առատու-թեամբ աճում է Ուտեաց, Տայոց և Գուգա-րաց նահանգներում. այսօր էլ յայտնի է Արդուինի ձիթապտուղը. բայց այս նահանգ-ները չեն վերաբերում բուն Հայաստանի. այս պատճառաւ հայերէն բառը փոխառեալ է, հաւանաբար, ասորերէնից։ -Հիւբշ. 309։

Ամէնից առաջ Schröder, Thesaur. 45 դրաւ եբրայեցերէնից։ ԳԴ արաբ. զէյթ -ից փոխառեալ։ ՆՀԲ եբր. զայթ և վրաց. զէ՛թի։-Peterm. 23, 35 եբր. և ասոր. ձևերը։ Lag. Arm. Stud. § 1347 հյ. ձէթ բառի բոլոր տառերն էլ անհա-մաձայն գտնելով ասորու հետ, կար-ծում է, որ ընդհակառակը սեմաևան ձևերն են փոխառեալ հայերէնից. ձիթե-նու հայրենիքն է Փոքր-Ասիոյ արևելեան կողմը և ձէթ բնիկ հայ է. ծագում է ghi արմատից, իբր *ghēti ձևից. սրանց հետ համեմատել յն. ἔρνος «ծիլ», ἐλαίης «ձիթենի» և γαίτη «մազեր, տերև, բոյս»? Նոյն հեղինակը Gottin-gen-ի Nachrichten թերթում, 1889 մայ. 29, թրգմ. ՀԱ 1889, 159 պնդում է, թէ


Մքռայ

s.

crevice in the earth, chink.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

«հողի ճեղք կամ պատռուածք». ունի Վստկ. քանիցս (գրուած նաև մգռա). Եթէ ի սպիտակ գետինն պատառած մքռա յամառան չորութենէն զառնէ խիստ մգռա (էջ 15). Սպիտակ հողն և ոչ մքռայն.. մքռայն ամենևին վատ է (էջ 159). Բայց ի խորու և ի հաստ գետինն՝ որ մքռայ ունե-նայ, ամենևին չէ պարտ տնկել ձիթենի (էջ 176)։


Ւ՛

conj.

and.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

գործածական չէ բառասկզբում. յետին տաղաչափների կողմից միայն՝ ւ-ով սկսող բառեր ունենալու համար՝ հնարուած են մի խումբ ձևեր. սրանք շինուած են՝ 1. հ-ով սկսող բառերի սկիզբը հ-ի տեղ դնելով ι. ինչ. ւիանալ<հիանալ Շնորհ. տաղ. ւիւանդ <հիանդ Գնձ. ւիւթ <հիւթ Գնձ. Նար. տաղ. ւիւծեալ<հիւծեալ Շար. ժմ. ւիւել <հիւսել Շար. տաղ. տվիւ<հովիւ Տաղ. հմմտ. նոյն։ պէս ւ տառի անունը՝ հիւն. 2. իւ-ով սկսող բառերի սկիզբը աւելացնելով ւ ինչ. ւիւղե-նի<իւղենի «ձիթենի» Նար. տաղ. յար. ւիւր<իւր Շնորհ. տաղ.։ Սրանցից դուրս գտնուած բառերը հետևեալներն են-