Definitions containing the research մանի : 1533 results

Փթթեմ, եցի

va.

to put or shoot forth, to cause to blow or blossom, to deck with flowers.

· Calfa

NBHL (1)

Գնացք ջուրցն յերկրէ փթթեն զանազան բոյսս։ Որպէս ջուրն յագեցուցանէ եւ փթթէ զիւրաքանչիւր բոյս ի վերա իւր արմատոյն. նոյնպէս սուրբ հոգւոյն ազդմունքն փթթէ ի մեզ զողջախոհութիւնն, զխոնարհւոթիւնն, զհաւատն եւ զսէրն՝ իբրեւ զքրքումս եւ զմանիշակս. (Լմբ. առակ.։)


Փշածին

adj.

bearing thorns.

· Calfa

NBHL (1)

Յանդտստան սահմանի ամենաբոյս փշածին բնութեանս. (Նար. ՟Ժ՟Է։)


Փոխամբարձեալ

adj.

taken up, translated to heaven.

· Calfa

NBHL (1)

Ի պատմոս կղզի արտասահմանի, եւ աստուստ փոխամբարձեալ եղեւ. (ՃՃ.։)


Փոխանցաբար

adv.

transitorily.

· Calfa

NBHL (1)

Շարժումն է գնդատեսակ, յորժամ փոխանցաբարնորգործէ. որպէս ի ջրոց ձկունք եւ թռչունք, եւ գնւնզանն մովսիսի յօձ, եւ այսպիսիքս։ Շարախառնապէս ներգործէ անձն, եւփոխանցաբար, յորժամ ընդ իմանալեաց իմանի. (Մաքս. ի դիոն.։)


Փոխատրութիւն, ութեան

s.

restitution, restoration, retribution, recompense;
change, mutation;
lending.

· Calfa

NBHL (1)

Որ տաս լիապէս առանց փոխատրութեան փոկանաց։ Այնպէս բարերար է, որպէս (զի ) եւ Ո՛չ զփոխատրութիւնսն պահանջէ, այլ շատանայ միայն սիրեցեալ (գոլ ) յոյս ետն։ Որք անսան հրամանին՝ հարցանէ ի փոխատրութեան ուսանիլ զպարգեւ սն. (Նար. ՟Զ։ Բրս. հց.։ Իգն.։)


Փողացաւ, ի

adj.

s. med. angina, quinsy, mumps, the croup, diphtheria;
attended with angina, having a quinsy.

· Calfa

NBHL (1)

Հող գերեզմանի նորա բժշկէ զժանտ եւ զփողացաւ. (Մեսր. երէց.։)


Փորահան

adj.

Caesarean.

· Calfa

NBHL (1)

Կեսար ոչ ըստ բնութեան ծնեալ ի մօրէն իւրմէ.. . անուտնեցին լատինացի լեզուաւ ճէսար, որ թարգմանի փորահան։ Օգոստոս՝ երկրորդ ինքնակալ զկնի յուլիոսի, զոր ասեն փորհան, որ եւ կայսր կոչեցաւ. (Ոսկիփոր.։ Վրդն. պտմ.։)


Փորեմ, եցի

va.

to dig, to hollow, to ditch, to excavate, to hollow out;
to sap, to undermine;
to engrave, to notch, to jag;
— զաչս, to tear out the eyes.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ փորեցի զջրհորդ զայդ։ Ի շիրմի անդ՝ զոր փորեցի ես ինձ։ Փորեցի շուրջ զգետով ջուր հմպելոյ։ Ցից լինիցի, փորեսցես նովաւ։ Գուբն՝ զոր փորեաց նմա գերեզման։ Գուբ հնձան փորեցի ի նմա։ Ի դուբ հորոյն՝ յորմէ փորեցորուք (յն. զոր փորեցիք )։ Փորեցի (զծակ վիմին ), եւ առի զսփածանելին։ Փորեն իբրեւ զգանձս։ Փորեցի զորմն ձեռամբ իմով։ Եդ ի նոր գերեզմանի, զոր փորեաց ի վիմի. կամ զոր էր փորեալ ի վիմէ. եւ այլն։


Տապան, աց

s.

large box or trunk;
Noah's ark;
coffin, bier;
tomb, sarcophagus, sepulchre, urn.

· Calfa

NBHL (1)

Եդին զնա ի տապանի յեգիպտոս։ Ինքն ի գերեզմանի գնաց, եւ ի տապանի տքնեցաւ.եւ այլն։


Տապանիմ, եցայ

vn.

to be buried.

· Calfa

NBHL (1)

Դնիլ ի տապանի, թաղիլ ի գերեզմանի.


Տատասկ, աց

s. bot. star-thistle;
caltrop;
— երկաթի, iron-thistle, instrument of torture.

· Calfa

NBHL (1)

τρίβολος tribulus. Փուշ դժնդակ՝ քերիչ մորթոյ. եբր. տարտար. (յն. դրի՛վօլօս. որ թարգմանի ի մեզ եւ Քերանք) ըստ ոմանց՝ երեքսայրի համարեալ. խարխալք


Տարբերեմ, եցի

va. vn.

to difference, to diversify, to distinguish, to vary, to change;
cf. Տարբերիմ.

· Calfa

NBHL (1)

Շրջօղ միայնակեաց՝ խռիւ անապատի. սակաւ ինչ զտեղի ունի, եւ դարձեալ տարբերի։ Միշտ ի յուզմանիէ մեղացն ալեաց տարբերիմք։ Սահեալք նշդեհութեամբ, եւ ի մէջ այլալեզու ազանց տարբերեալք. (Նեղոս.։ Լմբ. պտրգ. Շ. ընդհանր.։)


Տարլուծումն, ման

s.

corruption.

· Calfa

NBHL (1)

Զմարմինս նոցա տարեալ եդին ի գերեզմանի առ ի տարլուծումն. (Մխ. ապար.։)


Տարտարոս, աց

s.

Tartarus, hell;
մշտագիշեր —, the gloomy Tartarus.

· Calfa

NBHL (1)

Ի տարտարոսի. ի գեհենոյն ի սառնամանիսն. (Լծ. նար.։)


Տարրութիւն, ութեան

s.

elementariness, elementarity, substance, existence;
elements, rudiments.

· Calfa

NBHL (1)

Աստղ սահմանիչ երկակշիռ տարրութեանց (տուընջեան եւ գիշերոյ, այսինքն արուսեակն՝ որ լինի եւ գիշերավար). (Նար. ՟Ղ՟Գ։)


Տրիվղոն

s.

plate, disk.

· Calfa

NBHL (1)

Բառ յն. τρύβλιον , որ թարգմանի ի մեզ Սկաւառակ, ափսէ, կոնք, եւ խնկաղաց.


Րաբունի, նւոյ, նեաց

s.

rabbi, master, doctor, instructor;
—նեաց պետ, chief-rabbi.

· Calfa

NBHL (1)

Րաբունի, որ թարգմանի վարդապետ. (Յհ. ՟Ի. 16. (ա՛յլ ձ. րաբունի. ա՛յլ, ռաբբի)։)


Ցան, ի, ից

s. adj. adv.

sowing;
dispersion;
cf. Ցռօտ;
scattered, disseminated, spread;
— եւ ցիր, ցիր եւ —, scattered about, dispersed every where;
here & there;
— եւ ցիր առնել, կացուցանել, սրփել, to scatter here & there, to disperse;
— աստ անդ հարցանել, to interrogate (a scholar) promiscuously.

· Calfa

NBHL (1)

Սերմանել զսեմանիս օգտակար ցանից։ Ի ցանուն ժամու. (Ագաթ.։ Վստկ. ՟Ի՟Ա։)


Ցանեմ, եցի

va.

to sow, to strew;
to spread, to scatter, to diffuse;
to sprinkle, to besprinkle.

· Calfa

NBHL (1)

Զպատուական սերմն ցանիցեն։ Սերմանիքն սուրբ եւ օգտակարք ցանիցին ի ձեզ. (Մանդ.։ Խոսր.։)


Ցանկաջան

cf. Մշտաջան.

· Calfa

NBHL (1)

Ցանկաջան աղօթիւք եւ փառատրութեամբք վերին զուարթնոցն նմանիցէ. (Մանդ. ՟Ժ։)


Ցանկութիւն, ութեան

s.

desire, longing, envy;
will, pleasure;
sensual pleasures, lust, concupiscence, voluptuousness, sensuality, passion, love;
cupidity;
— փառաց, ambition;
գալ ի —, to desire, to wish;
լինել ի ցանկութեան մեծի, to desire ardently, to wish for eagerly;
առնել ընդ ցանկութեան անձին, to act according to one's caprice.

· Calfa

NBHL (1)

Ժողովուրդն սրբեալ ի միաբանութեանց առ կանայս, եւ յամնայն հեշտ ցանկութեանց արտաքոյ եկեալք. եւ կոչի ախտս այս սորա՝ հեշտ ցանթութիւն. (յն. թարգմանի եւ հեշտութիւն, փափկութիւն եւ այլն) (Փիլ. ՟ժ. բան.։)


Ցասկոտ, աց

adj.

inclined to anger, hasty, irascible, passionate, choleric.

· Calfa

NBHL (1)

Տիգրիս արիութիւն թարգմանի, կամ լայնութիւն, կամ ցասկոտ. (Վրդն. ծն.։)


Ցասմնական, ի, աց

adj.

fit to excite anger;
irascible;

· Calfa

NBHL (1)

Ցասմնական ցպով սաստկութեան յանդիմանիչն (մեծն Ներսէս). (Ճ. ՟Ը.։)


Տիեզերադատ

adj.

of the last judgment.

· Calfa

NBHL (1)

Ի լինել բարբառոյ ձայնից արդարոցն, եւ տիեզերասասատ պայմանին, յառնեն ի դատաստան ամենայն մարմինք. (Պիտառ.։)


Տիրապէս

adv. adj.

lordly, imperiously, authoritatively, sovereignly, absolutely;
in effect, properly, truly, verily;
proper, own, real, true, genuine, veritable;
— ազատ, really free;
— հաւատք, true faith;
— բարի, real good;
— խօսելով, properly speaking;
եթէ — կամիս գիտել, if you will to know thoroughly.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ զտիրապէս պատճառն յայտնելով։ Խոհականութեամբ խոնարհելն՝ տիրապէս խոնարհութիւն է. իսկ անիմաստաբարն՝ եղծումն։ Ոչ նմանին տիրապէս խոնարրհաց, որ առ ամենայն ինչ պիտանիք գոլով՝ առաւել զիջանին. (Մխ. առակ.։)


Տիփտիկոն, ի

s.

diptycha.

· Calfa

NBHL (1)

Ի տիփտիկոնն՝ յորում կարգ եպիսկոպոսացն սահմանի, գրեալ է. (Լմբ. առ ոսկան.։)


Տկարութիւն, ութեան

s.

weakness, debility, imbecility, infirmity;
languor, extenuation;
impotency;
indisposition, sickness;
fragility;
cf. Տկարամտութիւն;
— ածել or արկանել զաստուծով, to accuse God of weakness.

· Calfa

NBHL (1)

Մարդկօրէն ասեմ վասն տկարութեան մարմնոյ ձերոյ։ Պարտ է մեզ՝ որ կարօղս եմք, զտկարութիւն տկարացնզ բառնալ։ Վասն նորին տկարութեանն եւ անշահութեանն։ Ի տկարութենէ ձայնի աղօրւոյն։ Զի ծանիցէ ամենայն մարդ զիւր տկարութիւն։ Տկարութիւն՝ անպիտան յանդիմանի։ Իւրեանց տկարութեանզ մտօքն։ Մեռցի ի տկարութեան մովաբ.եւ այլն։


Տղայակոտոր

adj.

child-slaying.

· Calfa

NBHL (1)

Ի կշտամբութիւն տղայակոտոր հրամանին. (Իմ. ՟Ժ՟Ա. 8։)


Տղայասնոյց

s.

nurse.

· Calfa

NBHL (1)

κουροτρόφος parvulos nutriens. Սնուցիչ եւ դարմանիչ տղայոց.


Տնտեսական, ի, աց

adj. s.

economical;
cf. Տնօրինական;
—ն, economy.

· Calfa

NBHL (1)

Կարապետն յանապատի՝ սակս տնտեսական հրամանին յեզերս գետոյ. (Մագ. ձ։)


Տոհմագիրք, գրոց

cf. Տոհմաթիւք.

· Calfa

NBHL (1)

cf. ՏՈՀՄԱԹԻՒՔ. γενεαλογία . Ժամանակօք չափի եւ շօշափի, եւ ընդ տոհմագիրս մտանէ (այսինքն անցանէ ի գիր ազգաբանութեան). Կոչ. ՟Ժ՟Ա. (ուր թարգմանի, ընդ մատենագիրս մտանել)։


Տոհմական, ի, աց

adj. s.

of good family, high-born, illustrious, noble, patrician;
national;
relation, kindred;
—ք, produce, fruit, revenue, harvest.

· Calfa

NBHL (1)

Իբրեւ զերկիր ինչ պարարտ ընկալեալ զսերմանիս՝ պտղաբեր լիջիք եւ ձեզոյն լայնեալ տոհմականս բազմացուսջիք։ Ու սերմ է, արդ եւ բազում տոհմականք։ Որչափ ինչ վնաս արմտեացն լինիցի, թէպէտեւ տոհմական ոչ, սակայն զգլուխն տայ։ Անդն ոչ զցանեալն եւեթ պարտի բերել, այլ առաւել եւս տոհմականս. (Կոչ. ՟Ժ՟Ը։ Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. ՟ա. թես.։)


Տուիչ, տըւչի, չաց

s.

giver, donor.

· Calfa

NBHL (1)

Տուիչ բարեաց։ Որ կենաց տուիչ է, եւ դարմանիչ։ Գեղեցկութեանն տուիչ ինքն է, եւ բարութեանն՝ զանիշխանութիւնն արար պատճառ։ Զտուիչ եւ զլցուցիչ ամենայն բարութեանց։ Տուիչ պարգեւաց է ինքնաբուն բարի։ Զտուիչ ն ամենայն շնորհաց. (Յճխ. Եզնիկ.։ Փարպ.։ Նար.։ Սարգ.։)


Տուն, տան, տանց

s.

house, habitation, home;
house, family, race, nation;
family, household;
goods, fortune;
house, commercial house;
couplet, strophe, stanza, verse;
— ադամայ, the human race, mankind;
— թորգոմայ, the Armenian nation;
— թագաւորի or — արքայի, the king's household;
— մատենագրաց, library;
— պղատոնեայ, Plato's Academy or school;
փայտակերտ, աղիւսակերտ, քարաշէն, քարուկիր —, wooden, brick, stone house;
հանգիստ, բնակելի, լաւ, մեծ, փոքրիկ, գեղեցիկ, տձեւ or անպիտան —, commodious, inhabitable, good, large, small, fine, wretched house;
հիմունք, որմունք, տան, the foundations, the walls of a house;
վարձելի կամ վաճառելի —, house to be let or sold;
— ի տանէ, տանէ ի —, from house to house;
արտաքոյ տան, ըստ — ն, out, not at home;
ի տան, at home;
կալ ի տան, to stay, to be at home;
ելանել ի տանէ, to go out;
մեկնել ի տանէ, չուել, to remove, to move;
դառնալ, գնալ ի —, to go home again, to come home, to go home;
— վարձել, to let a house;
վարձել զ— իւր, to let his house;
— շինել, կառուցանել, քանդել, to build, to pull down a house;
ական հատանել զտան, to break into a house;
շրջել տանէ ի —, to wander from house to house.

· Calfa

NBHL (2)

Եւ ՏՈՒՆ ՇՏԵՄԱՐԱՆԱՑ. παστοφόριον. (՟Ա. Եզր. ՟Թ. 1։ ՟Ա. Մնաց. ՟Թ. 26.) (որ թարգմանի եւ շտեմարան, սենեակ, սրսկարան)։

ԱՌ ՏՈՒՆՆ. Այսպէս թարգմանի միշտ ի Պղատ. օրին. անունս Ե Ἐστία Vesta. ստեան կոյս՝ քրմուհի հեթանոսաց։


Տպաւորեմ, եցի

va.

to form, to figure, to model;
to imprint, to print, to mark;
to grave, to engrave;
to inculcate, to impress.

· Calfa

NBHL (1)

Առ նա հային, եւ տպաւորին։ Ընդէ՞ր ոչ տպաւորիք նոցա եւ նմանիք. (Դիոն.։ Ոսկ. յհ. ՟Բ. 19։)


Տէրունական, ի, աց

adj.

Lord's, dominical;
— աղօթք, the Lord's prayer;
— տուն, church;
— օր, sunday;
— գիրք, Holy Scriptures.

· Calfa

NBHL (1)

Արեգակն ի հարկէ ծառայէ տէրունական հրամանին։ Նուիրէին ի սպաս տէրունական սեղանոյն։ Շինել զտէրունական տուն։ Տարաւ ի տէրունական տունն։ Դառնալ ի տուն տէրունական (այն է եկեկղեցի, տաճար). (Եզնիկ.։ Եղիշ. ՟Գ։ Զենոբ.։ Աթ. անտ.։ Անան. եկեղ։)


Տէրունեան

adj.

cf. Տէրունական.

· Calfa

NBHL (1)

Տէրունեան սուրբ մարմինն։ Տէրունեան մարմնոյ եւ արեան։ Ի տէրունեան մեծի սուրբ զատկին։ Խոյս ի չարէն ետու առ ի լրըումն տէրունեան հրամանին։ Ծառայո չար եւ վատ ըստ տէրունեան յանդիմանութեանն. (Անյաղթ բարձր.։ Շար.։ Եղիշ. ՟Ե։ Յհ. կթ.։ Նար. ՟Է։)


Տեսակ, աց

s. gr. adj.

species;
sort, kind, race;
fashion, manner, way;
form, figure, appearance, look;
sight, countenance, aspect, air;
image, idea;
dress, costume;
form, species;
visible;
հաղորդել կրկին —աւ, to receive the Communion in both kinds;
սեռ՝ կենդանի, — մարդ, եւ տարբերութիւն՝ բանական, genus animal, species man, whose distinctive characteristic is the faculty of reason.

· Calfa

NBHL (1)

ՏԵՍԱԿ. εἷδος species. ազգ ազգ համանման էակաց անկելոց ընդ նովին սեռիւ, եւ որոշելոյ յիրերաց իւիք էական տարբերըութեամբ, ունելով միայն զանհաստ նմանիս, այն է Տրամաբանական տեսակ.


Քաջահոգի

adj.

lively, courageous, resolute, determined.

· Calfa

NBHL (1)

Կոչի յանուն նորա եւփսիխոս, որ թարգմանի քաջահոգի. (Հ. կիլիկ.։)


Քաջապտուղ

adj.

producing much or good fruits, abundant, fertile, fruitful.

· Calfa

NBHL (1)

Բուսոյց զսերմանիս եւ զծառս քաջապտուղ։ Որթ քաղցր եւ քաջապտուղ. (Փիլ. լին.։ Աթ. ՟Ը։)


Քաջարութիւն, ութեան

s.

act of courage or valour, great bravery, prowess.

· Calfa

NBHL (1)

Զօրացո՛ քաջարութեամբ լինել կատարիչ հրամանի քո. (Սկեւռ. աղ.։)


Քառակողմեան

adj.

quadrilateral;
square.

· Calfa

NBHL (1)

Ձեւն՝ զի քառակոմանի է, հրաւիրակ է չորից տնկեանց տիեզերաց։ Օծմամբն քառակողմանի. (Յհ. իմ. եկեղ.։)


Քառաքեաց, քեցի, ցաց

adj.

quadruped, four-footed, four-legged.

· Calfa

NBHL (1)

Ախտք ձիոյ նմանին, քանզի քառարքեաց է եւ ախտ իբր ձի. (Փիլ. այլաբ.։)


Քատակեմ, եցի

va.

to liken, to assimilate, to form, to proportion.

· Calfa

NBHL (1)

նմանեցուանել. ձեւացուցանել, համեմատել. յարմարել. եւ կր. իբր. ձ. նմանիլ. համեմատիլ.


Քարակոփ, ի, ից, աց

adj. s.

made or built of stone;
stone-cutter, stone-mason;
sculptor, carver.

· Calfa

NBHL (1)

Արծաթագործն եւ պղնձագործ, եւ քարակոփ, բրուտ։ Ոչ էր կափարիչն արուեսիւ քարակոփաց մածեալ ի վերայ գրգզմանին Եզնիկ.։ Սկեւռ. յար. յորմէ եւ Երզն. մտթ.


Քարաման

s.

cross-shaped distaff.

· Calfa

NBHL (1)

Ի տեղի արօտական ըզտուցն գտանէր զհնացեալ ստեւն, եւ առեալ զայն փայտիւ նիւթէր քարամանիւ, եւ տայր ի խորանաբնակ հովիւսն. եւ նոքա արարին զնիւթն զայն նմա հանդերձ զօրէն քրձի. եւ ի նմին հատեալ օձիս՝ ագանէր քրձազգեաց լինելով. (Եպիփ. ծն.։)


Քարայարկ

adj.

stone-roofed.

· Calfa

NBHL (1)

Սրբուհին մանի ի քոյդ քարայարկ այրի ... Այրդ լուսապայծառ եւ քարայարկ, եւ առաքինաբնակ. (Երզն. լս.։)


Քարանամ, ացայ

vn. fig.

to turn to or become stone, to be changed into stone, to be petrified;
to be stoned, hardened, obdurate.

· Calfa

NBHL (1)

Արձանաղի մածեալ քարանայր։ Կարծրացեալ քարանայ։ Քարացեալ ամենայն զգայարանօք։ Քարացեալ կռապաշտութեանց սառնամանիքին։ Յամուլ եւ ի քարացեալ յարգանդէ յառաջ եկն միտմօր. (Ճ. ՟Ա.։ Իգն.։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։ Խոր. հռիփս.։ Շ. բարձր.։)


Քարեայ

adj.

cf. Քարեղէն.

· Calfa

NBHL (1)

Հրամայեաց սալ քարեայ դնել ի վերայ գերեզմանի, եւ ծածկել, Հ. (կիլիկ.։)


Քարեղէն, ղինի, նաց

adj.

made of stone, stony, stone.

· Calfa

NBHL (1)

Հրամայեաց սալ քարեայ դնել ի վերայ գերեզմանի, եւ ծածկել, Հ. (կիլիկ.։)