advancing, progressing;
improving, making proficiency;
forward;
coryphaeus;
proficient;
— է, he is advancing in his studies;
երթալ — եւ մեծանալ, to improve;
to increase in prosperity;
իրք առնն — յաջողէին, that man prospered greatly.
Գինի կոչէ տէրն զբանական ուրախութիւնն. զորոց յառաջադէմ միտք ոչ փոքր ինչ ունին զխնամակալութիւնն. (Բրս. յուդիտ.։)
standing forward, presenting or offering oneself, eager, forward, earnest, assiduous;
competitor;
— լինել, to advance, to present or offer oneself, to be forward, eager, warm.
Ճշմարիտ որդի բնաւոր, ո՛չ ի ծառայութենէ յառաջամատոյց որդեգրութեամբ, այլ ի բնութենէ անհաս ծննդեանն. (Կոչ. ՟Ժ՟Ա։)
skirmish, brush.
cf. Յառաջամարտիչ.
skirmisher;
champion;
— զօրք, the flower of the army.
announced, narrated beforehand.
Յառաջապատում (վկայութիւնս) գրով գտցես. (Կիւրղ. եէմի առ կոստանդ.։)
Առ ի յուշ առնելոյ նոցա օրինօք զյառաջապատում չարչարանաց իւրոց. (Ագաթ.։)
cf. Յառաջասացեալ.
Հեռանալ յառաջասացեալ հայհոյութենէ։ Խոստովանեա՛ յառաջասացելոցն զքեզ մի ոք գոլ ի չարապաշտից. (Յհ. իմ. երեւ.։)
predicted, foretold, prophesied.
Հեռանալ յառաջասացեալ հայհոյութենէ։ Խոստովանեա՛ յառաջասացելոցն զքեզ մի ոք գոլ ի չարապաշտից. (Յհ. իմ. երեւ.։)
to advance, to surpass;
cf. Յառաջատիմ.
Բոլոր մարտիւրոսացն գունդք յառաջատեալ յուսով իմանալին գեղոյ. (Գր. սքանչ. ի ստեփ.։)
to advance, to push on, to urge on, to bring or drive forward, to accelerate, to quicken;
to cause to advance, to help on.
Զպոռնիկսն յառաջեցոյց յերկնային արքայութիւնն. (Նար. ՟Լ՟Գ։)
bottom;
pavement;
floor;
ground, earth;
the buttocks;
— հայրենի or հայրենեաց, native land or country, birth-place, home;
— գետոց, canal, bed of a river;
— աղիւսակերտ, brick pavement;
— սալայատակ, stone pavement;
— նաւու, keel of a ship;
առ —աւ կործանել, քանդել մինչեւ ց— or —ս, to raze to the ground, to level or lay even with the ground, to demolish, to raze or pull down;
to sap, to undermine;
լի լինել գետոյն յամ —ս իւր, to be swelled very high, to rise, to swell beyond, to overflow.
(որ յոչն ունել զնախդիր ի, կամ յունելն զնախդիր զ, կարծի գրեալ ի բնէ Ատակ. լծ. ռմկ. տակ. մանաւանդ ոտից տակ. զի յա, է որպէս այագ. այսինքն ոտն, որ եւ աք ասի. նոյն է վր. իատա՛կի. լծ. եւ հյ. գետին. եւ յն. է՛տաֆօս) ἕδαφος solum, pavimentum. Ոտնատեղի. երես երկրի. հողն կոխեալ. ստորին կողմն ամենայն խորութեան. ներքոյք. խարիսխ ստորին. եւ Խորք.
to be appropriated, separated, distinguished.
proper, own, particular, special, peculiar, private;
essential, natural;
alone, separate;
singular, unexampled, alone of its kind;
cutting, sharp, taunting (answer);
cf. Յատկաբար;
— անուն, proper name.
Ոչ յատուկ անուամբ ասէ յուդա։ Տաղտապիլ եւ նեղիլ. զի այս է չարին յատուկն. (Բրսղ. մրկ.։)
adjacent, adjoining, contiguous, next, attached, joined;
equal, conformable;
always, continually, incessantly;
— եւ նման, — եւ յարմար, quite alike, resembling;
— միանգամայն, all at once;
— եւեթ, — եւ հանապազ, successively, often, frequently, very often, many times.
Միանգամայն յար ի ժամանակն թուիցեմք զազատութեանն խառն ընդ ծառայութեան։ Յար առ նոսա. (Եւս. քր. ՟Ա։ Եւս. պտմ. ՟Դ. 7։)
Զգայուն, եւ յար են բանականաց. (Վրդն. ծն.։)
to heap up, to agglomerate;
to compound;
to add.
Եւ է շարադրականն շինողական, որ յայլական սեռիցն յարաբարդեալ ժողովի ի մի գոյութիւն. (Անան. եկեղ։)
ever-living, imperishable, everlasting, permanent, perpetual;
continually, always, incessantly;
constantly, eternally;
epact;
preter-imperfect;
celestial hemisphere.
μόνομος constans, perpetuus. Որ յար կայ եւ մնայ. մշտակայ. մշտատեւ. մնայուն. մնացական. տեւողական. մշտնջենաւոր.
perpetual order;
continuation.
Շնչոյ յարակարգութիւն, զգայութեան տեւողութիւն. (Նար. ՟Ձ՟Դ։)
very erudite, learned.
Յար կրթեալ. յերկար դեգերեալ յուսմունս.
Յարակիրթ ճարտարօքն յունաց. (Կաղանկտ.)
Յարակիրթ ճարտարացն յունաց։
to continue, to prolong, to cause to last.
Հաւատոց մասն, որ յարաձգեալ մնայ անվթար։ Ի վեր քան զմտաց անարգելութիւն՝ յարաձգեալ ամենայն ուրեք բովանդակ (ներկայութիւնն Աստուծոյ). (Նար. ՟Ժ. ՟Հ՟Ե։)
very solid, firm;
thick;
dark, obscure;
յարամրի ի ներքո մտանել, to obtrude or introduce oneself by stealth, to insinuate or worm oneself into.
Զնոսա սպրդողս անուանէ, որ կերպարանին եւ նեղին յարամրի առ մեզ ի ներքս մտանել։ Զկերպարանս աստուածպաշտութեան, եւ առաքինութեան զգեցեալք՝ յարամրի ի ներքս մտանեն. (Սարգ. յուդ. ՟Ա։ եւ Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Բ։)
denominative;
concrete.
Յարանունք (կամ յարանուանք) ասին, որք միանգամ յումեքէ տարբերեալք հոլովիւ (կամ յանգիւ), զըստ անուանն զառասութիւն ունին. ո՛րզան, ի քերականութենէն քերականն, եւ յ՛արութենէն արին. (Արիստ. ստորոգ.։)
accented on the penultimate.
ՅԱՐԱՇԵՇՏ ՅԱՐԱՇԵՇՏՈԼՈՐ. προπερισπόμενος . Ունօղ զշեշտն միով հեգիւ յառաջ քան զվերջին վանկն, իմա՛ ըստ յունական առոգանութեան.
circumflected on the penultimate.
Ունօղ զպարոյկ միով հեգիւ յառաջ քան զվերջին վանկն, ըստ յունական սովորութեան.
perseverance, assiduity;
perpetuity, endless continuity, everlastingness.
ՅԱՐԱՏԵՒՈՂՈՒԹԻՒՆ ՅԱՐԱՏԵՒՈՒԹԻՒՆ. παραμονή permanentia, perseverantia, assiduitas եւ այլն. Հանապազորդութիւն. մշտնջենաւորութիւն. եւ ի սպառատոկունութիւն կամ համբերութիւն. յարամնայութիւն.
to respect, to pay respect to, to honour, to render honour, to revere, to think very highly of, to value highly;
to esteem, to value, to prize, to make much of, to account, to consider;
to exercise, to employ, to make use of, to turn to account;
— զհանճար, զտաղանդ, to employ or exercise one's talents.
Աստուածութիւնն ոչ յարգի յումեքէ, եւ ոչ անպատուի. (Յճխ. ՟Բ։)
Որ զզգայութիւն յարգէ՝ որ է ոտն, ի խաւարի ունի՛ զմիտսն. (Նախ. ժող.։) (Եւ տր. խնդ)
cf. Յարգոյ.
Նորա միայն յարգի՛ լիցուք վկայութեան. յն. հերիքասցուք տեսութեամբ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 2։)
respectable, honourable, estimable, dear, precious, commendable;
good;
reverend;
— դահեկան, current money;
օր —գոյ, feast-day.
Մինչ յարեւմուտս մեծ արքային՝ առ յունականս յարգոյ լինին. (Լմբ. ի շնորհ.։)
cf. Արձակեմ.
Զորս յետ սոցա էութիւնքն՝ առ փափագելին սոքա յարձակեցուցանեն։ Մեր առ նա յարձակելոյ եւ յարձակեցուցանելոյ։ Յարձակեցուցանել զտրուպսն յառաջ կոյս, իսկ նոցա եւ յառաջ երթալ։ Որպէս գոյութեամբ բարի՝ յամենայն էսս յարձակեցուցանէ զբարերարութիւնսն. (Դիոն.։)
cf. Արձակեմ.
Զորս յետ սոցա էութիւնքն՝ առ փափագելին սոքա յարձակեցուցանեն։ Մեր առ նա յարձակելոյ եւ յարձակեցուցանելոյ։ Յարձակեցուցանել զտրուպսն յառաջ կոյս, իսկ նոցա եւ յառաջ երթալ։ Որպէս գոյութեամբ բարի՝ յամենայն էսս յարձակեցուցանէ զբարերարութիւնսն. (Դիոն.։)
cf. Յարմար.
Յարմարականն բաղազանս ունելով բերմունս՝ այսոցիկ, որ ի մեզ են հոգւոյ շրջագայութիւնք. (Պղատ. տիմ.։)
resurrection;
act of rising;
elation, puffing up, pride, haughtiness;
օր յարութեան, sunday.
ՅԱՐՈՒԹԻՒՆ ասի անսովոր առմամբ՝ եւ Յար գոլն. եւ Յարիլն, եւ Յարումն. յարակցութիւն. զօդ. յարմարութիւն. եւ Յարատեւութիւն. յարամնայութիւն.
pertaining to the resurrection.
Զյարութիւնական յուսովն ծաղկեցուցեալ. (Ագաթ.։)
increase, increment;
multiplication.
Յաւելաւ (օրէն) վասն յանցաւորութեան. եւ եցոյց վասն նոցա, թէ յաւելուածութիւն եղեւ։ Խնդրեսցո՛ւք զարքայութիւն եւ զարդարութիւն նորա, զի ընկալցուք ի տեառնէ զյաւելուածութիւն. (Մծբ. ՟Բ. ՟Զ։)
cf. Յաւելուած;
addition.
Եւ արդ ի փիւնիկեցւոց վկայութիւնն զի՞նչ պարտ իցէ աւելի յաւելումն (յն. յաւելուլ). (Եւս. քր. ՟Ա։)
perpetual, eternal, immortal;
always, without end, perpetually, eternally.
Ասէ յաւէժ զմիշտն եւ զհանապազ. (Վանակ. յուրախացիրն.։)
cf. Յաւէժ.
Յաւէժական յուսով պաշտպանեալք. (Նար. առաք.։)
perpetuity, eternity.
ἁϊδιότης sempiternitas. Մշտնջենաւորութիւն. յարակայութիւն. հանապազորդութիւն.
more;
at most;
much more, a great deal, better;
rather, more worth while, so much the better, still more;
— զի, above all, principally, especially;
cf. Յաւէժ;
— կամ նուազ, more or less.
Ե՛ւս յաւէտ մերձեցաւ ի վերայ իմ արքայութիւնն Աստուծոյ։ Որ քան զամենայն դժնեայս յաւէտ վրիպեցայ։ Ի զգուշանալն առաւել՝ յաւէտ վնասեցայ. (Նար.։)
eternity;
perpetuity;
age;
life;
world;
—, —ս, always, perpetually, eternally;
—ենից, ի —ենից, ab eterno, from all eternity, since the world is world;
ի —ենից ոք ոչ լուաւ, such a thing was never heard of since the world began;
—ս —ենից, for ever and ever, to all ages, ever world without end, everlastingly, eternally;
հանդերձեալ —, future life;
— աշխարհի, duration of the world.
Արքայութիւն քո արքայութիւն յաւիտենից։ Յուշ լիցին քեզ աւուրքն յաւիտենից։ Զամենայն յաւիտեանս ետ ի սիրտս նոցա։ Գնաց մարդ ի տուն իւր յաւիտենից (յն. յաւիտենի իւրոյ).եւ այլն։
established from the beginning of the world, from time immemorial, perpetual, eternal.
Ի սկզբանէ աշխարհի եդեալ, եւ մնայուն յաւիտեանս.
highwayman, brigand, bandit, assassin;
thievish.
ՅԵԼՈՒԶԱԿ կամ ՅԵՂՈՒԶԱԿ. գրի եւ ԵԼՈՒԶԱԿ. Յուզակ ուղւոյ կամ ելից ճանապարհաց ի կողոպտել զանցաւորս. աւազակ. հուղկահար կամ յուղկահար. հրոսակ. ասպատակաւոր. մեկնակազէն. թիւրիւտիւ. ճէլալի.
reprehensive, reproachful.
cf. Եղանակ;
season;
chapter;
custom, habit, deportment, bearing, manners;
աղջիկ ոմն —աւ գովելի, a praiseworthy girl;
—աւ իմն, in any manner or way, anywise;
որով —աւ, how ? in what manner ?
ընդ քանի —ս, in how many ways ?
ընդ երկուց —աց, in two ways;
ընդ հինգ —ս, in five ways;
եւ ոչ միով —աւ, in nowise;
—աւ կոչման նրան, according to his vocation;
որով or որպիսի եւ իցէ —աւ, in whatever way it be, in all ways, some way or other.
Շրջագայութեամբ չորիւք յեղանակօք կատարելագործեն զտարեւոր սպասաւորութիւնն. (Եղիշ. ՟Բ։)
to turn upside down, to turn topsy turvy, to upset, to overset, to turn over, to change, to convert, to transmute.
Զոր յեղաշրջեցի ի հայ բարբառ։ Նոցա (յունաց) բարբառովն ուրեք ուրեք եդեալ են բանք եւ անուանք, եւ ոչ յեղաշրջեալ. (Լմբ. յիշ. թղթ. պապին. եւ Լմբ. պտրգ.։)
to lean upon, on or against;
to confide in, to rely on, to trust, to put one's trust or confidence in, to be based or grounded on;
cf. Յեցուցանեմ;
— յորմն, to lean against the wall;
—ի ծառ, to lean or set one's back against a tree;
— արմկամբ, to lean on one's elbow;
to rest one's elbows on;
— ի ցուպ, to lean upon a stick;
կալ դատարկ յեցեալ յինչ, to loll;
— ի ցուպ եղեգնեայ, to trust to a broken reed, to hope in, to rely or depend upon one who has no power, no interest;
— յոք, to rely, to depend upon a man's power, credit or protection;
— ի ծերութիւն, to advance or grow in years, to age, to become or get old;
— ի հպարտութիւն ամբարտաւանութեան, to grow proud, to be puffed up;
— ի վաղակաւորն, to unsheathe, to draw a sword;
ամեն ինչ ի նա յեցեալ կայ, all depends upon him, all hope is in him;
յեցի՛ր յիս, lean upon me.
Կենաց փայտ անուանեալ, յոր յենողացըն յուսացեալ. (Մագ. խչ.։)
Ի սոյն յենոյր առաքեալ զաշակերտսն՝ ասելով, մի՛ յամօթ համարիր զվկայութիւն Տեառն մերոյ Յիսուսի Քրիստոսի. (Լմբ. առակ.։)
consoling, comforting, consolatory, alleviating, soothing.
Ո՛չ է բանս մխիթարական, այլ խոցոտիչ եւ յուսահատելի. (Բրսղ. մրկ.։)
comfort, consolation, solace;
balm, balsam.
παράκλησις, παραμυθία, -ιον consolatio. որ եւ ՄԽԻԹԱՐ. Մխիթարանք. բան եւ գործ մխիթարիչ. սփոփութիւն. հանդարտութիւն սրտի. յորդոր. յուսադրութիւն. քաջալերութիւն խառն ընդ աղերս. արգահատանք.
incestuous;
lecherous, libidinous, lewd;
name of various ancient sectaries.
Զմծղնէիցն դիցեն նոցա կարգ. եւ մծղնեայք են պաւլիկեանք։ Թէ յուրուք ժողովրդեան մծղնեայ գտցի։ Լինէր յաճախումն մծղնէիցն. (Կանոն.։)
to christen, to baptize;
to wash, to purify by ablution;
to bathe;
— զկաթն, զգինի, to put water into milk, wine;
վերստին —, to rebaptize.
Ե՛րթ լուա՛. եւ էջ նէեման, եւ մկրտեցաւ ի յորդանան եօթն անգամ ընդ բանին եղիսէի։ Մկրտէր ի բանակի անդ յաղբիւրս ջուրցն ըստ օրինի հրէիցն (յուդիթ), եւ իբրեւ մկրտէր, կայր յաղօթս։ Եթէ ոչ բռնալիր լուանան զձեռս, հաց ոչ ուտեն. եթէ ոչ նախ մկրտին, ոչ ուտեն։ Զարմացաւ, զի նախ ոչ մկրտեցաւ յառաջ քան զճաշ։ Ամենեքին ի մովսէս մկրտեցան՝ յամպն եւ ի ծովն։ Մկրտին վասն մեռելոց. եւ այլն։
to push, to give a push to, to thrust, to push forward;
արտաքս —, to unload, to discharge, to empty, to cast forth;
— զմիմեանս, to press or crowd on one another;
— զպատերազմ, զճակատ, to fight, to make or wage war, to give battle to;
— զախոյեան, to win, to conquer, to subdue, to depress, to prostrate;
զհոգաւոր կռիւն —, to fight against temptation;
ընդդէմ իրերաց զբարկութիւնն մղել, to be exasperated one against another;
— զանասուն, to train to labour, to break in or teach animals to work;
cf. Ճաշ.
Երինջ էգ զմարմինս ասէ, զի երինջ երկրագործ է՝ եւ ակօսաձիգ. զորս պարտ է մեղլ, զի զլուծն յուս առցէ, որ է խաչն քրիստոսի. (Մեկն. ծն.։)