cf. Վտտիմ.
· Calfa
Յապահովս առնիցէ ի տագնապէն, առ ի չվատել զհաւատսն երկիւղիւ. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 36։)
Զանարատ հոգիս մարմնոյս փափկութեամբ յաւէտ վտտեցի. (Նար. ՟Ի։)
Վտտեսցէ անարգեսցէ զնոսա, եւ արասցէ փախստականս. (Գէ. ես.։)
ՎՏՏԱՆԱՄ ՎՏՏԵՄ ՎՏՏԻՄ. διαφθείρω, -ομαι, ἁποσκορακίζω , ἁπόλλυμι եւ այլն. corrumpo, -or, diminuo, -or διενοχλέω moestus sum, turbo եւ այլն. Վտիտ լինել, եւ առնել. նուազիլ. նուազեցուցանել. նեղել. իլ. տկարանալ, տկարացուցանել.
dwelling, living in tents, nomad, bedouin;
ազգ —աց, wandering tribe.
· Calfa
σκηνοῦν ἑν σκηναῖς habitans in tabernaculis. (որ եւ ՎՐԱՆԱԲՆԱԿ, ԽՈՐԱՆԱԲՆԱԿ) Բնակեալն ի վրանս կամ ի տաղաւարս.
Ել գեդէոն ընդ ճանապարհս վրանաբնակչացն. (Դտ. ՟Ը. 1։)
dwelling in the same or a neighbouring tent.
· Calfa
Յուղեւորութեան վրանակիցք եւ տաղաւորակիցք պիտանացու են. (Փիլ. ել. ՟Ա. 3։)
Ե՛րթ զբարւոք ճանապարհդ ընդ հասակակիցսդ քո եւ ընդ վրանակիցս. (Բրս. ՟խ. մկ.։)
Կցորդ սիրոյ օրինադրէր լինել ի ճանապարհի՝ վրանակից եւ սեղանակից. (Լծ. ածաբ.։)
σύσκηνος contubernalis. Բնակեալ ի նմին վրանի, կամ դրացի այլում վրանաբնակչի. եւ յարկակից.
the inmost division or room in a tent.
· Calfa
Յարկ կամ բնակարան վրանի. ներքսակողմն կամ ներքին սենեակն վրանի.
Հնարս ելս իրացն գտանել՝ ի վրանայարկն փակեալ. (Արծր. ՟Գ. 9։)
anxiety, anguish, restlessness, embarrassment, perplexity, agitation, alarm, trouble;
crisis;
haste, precipitation;
—աւ, in haste, hastily, with all possible speed, in a hurry, hurriedly, precipitately;
anxiously, with anxiety;
— մտաց, grief, anxiety, mental torture, constraint, heaviness of heart, oppression;
— մահու, pangs or agony of death, death-struggle;
արկանել, մատնել ի —ս անհնարինս, to embarrass extremely, to place in a strait, in a scrape, embarrassment or perplexity;
արկանել զանձն ի —, to embarrass oneself;
կալ ի —ի, to be in trouble, anxiety or embarrassment;
հասանել ի յետին —, to be reduced to extremities;
եղիցի — հեթանոսաց, the nations shall be plunged in consternation;
եկն յանկարծակի դողումն եւ —, a sudden fear fell on them;
ամենայն — հասցէ ի վերայ նորա, every kind of grief shall fall upon him;
ըմբռնեալ յանլոյծ — հասանէր, he found himself embarrassed by that insuperable necessity;
— էր նմա յամենայն կողմանց, he was hemmed in by necessities;
— մեծ էր նմա, he had extreme difficulty, he turned on all sides;
հարից զամենայն երիվարս —աւ եւ զհեծեալս նորա յիմարութեամբ, I will turn the horses into stone and their riders will I stultify;
յետին — կալաւ զնա, he was brought to the last extremity;
փոյթ եւ — եղեւ ի ջուրս, the waters rivalled each other.
· Calfa
, ի-ա հլ. (յետնաբար կայ գրծ. -ով) «սրտադող, անձկութիւն, մեծ նեղու-թիւն, հոգս» ՍԳր. Ոսկ. յհ. ա. 9. բ. 32. Եփր. ծն. Եղիշ. որից տագնապաւ «շուտով, ստի-պով, փութով, աճապարանքով, հապճեպով» ՍԳր. տագնապել «նեղել, նեղը ձգել» ՍԳր. Մծբ. տագնապիլ «նեղուիլ, չարչարուիլ» ՍԳր. Կոչ. տագնապեցուցանել Բ. թագ. իբ. 5Ո. Դան. դ. 16. Եզն. տագնապութիւն Ոսկ. մ. ա. 15, բ. 3. տագնապափոյթ Ագաթ. բազմատագնապ Նար. մեղսատագնապ Նար. տագնապալի (նոր բառ)։
Եւ էր ի տագնապի։ Եւ յերկրի տագնապ։ Եղիցի տագնապ մեծ։ Ամենայն տագնապ հասցէ ի վերայ նորա։ Զգէր վախճանն յայնր վախճանի տագնապ։ Դողումն եւ տագնապ։ Համբաւք եւ տագնապք։ Վասն նեխոյն հոտոյ տագնապի։ Տագնապ է ինձ (յն. նեղ է ինձ) յամենայն կողմանց։ Հաստատեցից ի վերայ ձեր տագնապաւ տարակուսանս։ Հարից զամենայն երիվարս տագնապաւ։ Շտապ տագնապի։ Վարան տագնապի։ Խուճապ տագնապի. եւ այլն։
Վասնառանձնական տագնապի կոչնատեառն. (զոր օրինակ) կա՛մ յանկարծակի հիւանդանալ, եւ կամ լսել զկորուստ սիրելւոյ։ Վասն հասարակական տագնապի հասելոյ, (զոր օրինակ) կա՛մ հրայրեցութեան, կամ շարժման, կամ արշաւանաց բարբարոսաց ... ի տագնապէ հասելոյ. (Սահմ. ՟Թ։)
Ի մեծի տագնապի լինէր այրն յանձն իւր. (Եղիշ. ՟Զ։)
Վասն տագնապի ցաւոց փարատելոյ. (Մանդ. ՟Բ։)
Զոգիսն աններելի տագնապովն ի մարմնոցն ի բաց պահանջիցիմք։ Տագնապաւ տարակուսի։ Առ ճեպ տագնապի ահին պտկուցման։ Տագնապաւ մեծաւ. (Նար.։)
Միայն զի դու ազատեսցիս ի տագնապէդ (խղճի մտաց). (Շ. թղթ.։)
Տագնապ կախէ այսու զպարանոցէ իշխանացն. (Երզն. մտթ.։)
Սաստիկ խուճապ տագնապի էր կողմանցն երկոցունց։ Վտանգ ի վերայ ուրուք ոչ դնէ, եւ ոչ շտապ տագնապի. (Եղիշ. ՟Զ։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 9։)
Եթող զնա ի տագնապսն եւ ի տառապանս։ Ի մարդկային տագնապս անկանիցիմք. (Վրք. հց. ձ։ Ոսկ. յհ. ՟Բ. 32։)
Ես ընդ տագնապաւ (յն. (վտանգիւ), եւ դուք հաստատեալք. Ածազգ. ՟Գ։)
Փոյթ եւ տագնապ եղեւ ի ջուրս, թէ ո՞ ի նոցանէ աւելի քան զընկեր իւր աճեցուսցէ. (Եփր. ծն.։)
ՏԱԳՆԱՊ. ա. որպէս Տագնապական. տագնապիչ.
Զերկունս տագնապ տարակուսանաց. (Յհ. կթ.։)
Զարմացաւ, յարեաւ տագնապաւ։ Յորում երկինք տագնապաւ անցցեն։ Վարվաղակի տագնապաւ հատուցումն։ Տագնապաւ ելէք յեգիպտոսէ։ Ելցեն հրեշտակք յերեսաց իմոց տագնապաւ։ Գայր տագնապաւ։ Այսրէն վաղվաղակի տագնապաւ դառնային.եւ այլն։
Եւ նա տագնապով ստիպեալ գումարէ զօր բազում. (Յհ. կթ.։)
urgent, pressing, earnest;
— ստիպաւ, hurriedly, most hastily.
· Calfa
Ուր իցէ փոյթ եւ տագնապ. խուճապողական.
Տագնապափոյթ ստիպով դեսպանս արձակեալ. (Ագաթ.։)
cf. Տագնապեցուցանեմ.
· Calfa
Ստիպել տագնապել զհրէայսն՝ անցանել զհարցն օրինօք։ Արքունի հրամանաւն տագնապէր։ Ի խոշտանգանս գանի տագնապէին ուտել խոզենի։ Տագնապեաց զքեզ պատերազմ անհնարին։ Ամենակալն տագնապեաց զիս։ Նեղութիւն տագնապեաց զնա։ Տեսիլ գլխոյ իմոյ տագնապեաց զիս.եւ այլն։
Շտապեալ տագնապէ զմեղաւորս ի սիոն։ Մարմնոյ ցաւք նեղեն եւ տագնապեն զմարմին։ Բնութիւնք անմարմնոց ահիւ մեծաւ տագնապեն, յորժամ ձեւացեալ նոքա երեւին ումեք։ Իիւծեալ մեռօրէն տագնապէին զպահապանսն. (Մծբ. ՟Ժ՟Դ։ Իգն.։ Շ. ոտ. Շ. հրեշտ.։)
ἁναγκάζω, καταναγκάζω, ἑπάγω cogo, vi adigo, compello, urgeo ταράσσω conturbo θαμβέω obstupefacio κατασπεύδω festino. Ի տագնապ՝ ի նեղ արկանել. բուռն առնել. յոգիս ապաստան առնել. նեղել չարաչար. ստիպել. հարկեցուցանել, եւ փութացուցանել. խռովեցուցանել. նեղը խօթել, արտորցընել.
to put to trouble, to embarrass, to perplex, to puzzle, to torment, to grieve;
to constrain, to force, to tease, to importune;
to urge, to hasten, to solicit, to quicken;
ահիւ —, to strike with terror, to appall, to terrify.
· Calfa
cf. ՏԱԳՆԱՊԵՄ. որպէս Տալ այլում տագնապիլ.
Ուխք անօրէնութեան տագնապեցուցին զիս։ Երազն եւ մեկնութիւն նորա մի՛ տագնապեցուսցեն զքեզ. (՟Բ. Թագ. ՟Ի՟Բ. 50։ Դան. ՟Դ. 16։)
Զի մի՛ տագնապեցուցեալ՝ չտայցէ նմա ուշաբերել ապաշխարութեան։ Խարշեալ զաղիսն՝ տագնապեցուսցէ օգնել նմա. (Եզնիկ.։ Խոսր.։)
to be grieved, distressed, disturbed, embarrassed, to be torn with anguish, to be in great pain;
to have an urgent and pressing necessity, to be in despair;
to be hurried, in haste;
տագնապէր ջերմամբ մեծաւ, he had been seized with a violent fever.
· Calfa
Տագնապէեւր ջերմամբ մեծաւ։ Ահիւ մեծաւ տագնապէին։ Զի էր սիրտ նորա տագնապեալ վասն տապանակին աստուծոյ։ Յայնժամ տագնապեցան դատաւորք։ Տագնապեցաւ այր բենիամինի։ Տագնապեցաւ ի միջոյ չարեաց (այսինքն աճապարեալ ել)։ Յերեսաց նորա տագնապեցայց.եւ այլն։
Երկիւղիւ տագնապին։ Տագնապէր ի դիւաց։ Ի փախուստ եւ ի թագուստ տագնապիմք վասն կիզման նշուլիցն. (Իգն.։ Ճ. ՟Բ.։ Կոչ. ՟Թ։)
Եթէ զոմն փութամ չար առնել ի մերձաւորացն, տագնապիմ զչար ինչ ընկանուլ ի սմանէ. (Պղատ. սոկր.։)
Ո՛րպէս վտանգեալ տագնապիմ յամենայն ժամու յաղագս սուտ անուանս (ուրացութեան)։ Զի մի՛ եւ նոքա գայցեն յայս տեղի տանջանաց, յորում ինքն վտանգեալ տագնապէր. (Փարպ.։ Իգն.։)
συνέχομαι obtineor, comprehendor κινδυνεύομαι periclitor ἑξίσταμαι obstupefio եւ σπεύδω, σπουδάζω, κατασπουδάζω studeo, propero pavide եւ այլն. եւ այլն. Ի տագնապ անկանիլ. պաշարիլ ի վիշտ վտանգի. վարանօք փութեալ ճեպիլ. խուճապիլ. շփոթիլ՝ ստիպիլ եւ շտապիլ. պաշարուիլ, տակնուվրայ ըլլալ, արտորալ, նեղը ինկնալ, չարչրկիլ.
cogent, urgent, violent, acute, sharp.
· Calfa
Որ ինչ բերէ զտագնապ. տագնապօղ.
Ցաւ՝ մարմնոյն պատերազմող է եւ տագնապիչ։ Հեշտութեանցն, որ կարի իմն սաստկագոյն տագնապիչ է բնութեանս. (Սարգ. յկ. ՟Գ. եւ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ժ։)
cf. Տագնապ.
· Calfa
Որ ինչ տագնապութեան իրք կարծիցին։ Մովսէս նախ երկեաւ յօձէն բազում տագնապութեամբ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 15։ ՟Բ. 3։)
Դողացեալ զարհուրեալ էր եգիպտոս յառաջին տագնապութեանցն, որ եղեն ի նա յասորեստանւոյն. (Գէ. ես.։)
Անդադար տանջանք, եւ աններելի տագնապումն։ Ուժգին լլկանօք իսպառ տագնապմամբ ի ծովին։ (Խորտիկք) հեշտութիւնք միայն ճաշակելեացն են. իսկ տագնապումն եւ վիշտք՝ բոլորն շարունակեալ անդամոցն. (Մանդ.։ Նար. ՟Ծ՟Դ։ Մագ. ՟Ի՟Է։)
ՏԱԳՆԱՊՈՒԹԻՒՆ ՏԱԳՆԱՊՈՒՄՆ. ἁγωνία angor, angustia. Տագնապ. տագնապիլն.
cf. Տագնապ.
· Calfa
Որ ինչ տագնապութեան իրք կարծիցին։ Մովսէս նախ երկեաւ յօձէն բազում տագնապութեամբ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 15։ ՟Բ. 3։)
Դողացեալ զարհուրեալ էր եգիպտոս յառաջին տագնապութեանցն, որ եղեն ի նա յասորեստանւոյն. (Գէ. ես.։)
Անդադար տանջանք, եւ աններելի տագնապումն։ Ուժգին լլկանօք իսպառ տագնապմամբ ի ծովին։ (Խորտիկք) հեշտութիւնք միայն ճաշակելեացն են. իսկ տագնապումն եւ վիշտք՝ բոլորն շարունակեալ անդամոցն. (Մանդ.։ Նար. ՟Ծ՟Դ։ Մագ. ՟Ի՟Է։)
ՏԱԳՆԱՊՈՒԹԻՒՆ ՏԱԳՆԱՊՈՒՄՆ. ἁγωνία angor, angustia. Տագնապ. տագնապիլն.
painfully, with much trouble, laboriously, with difficulty.
· Calfa
Կացջի՛ր (յաղօթս) տաժանաբար, եւ արտասուեա՛ պնդութեամբ. (Նեղոս.։)
Տարժանաբար տանին տքնութեան եւ պահոց պնդութեան. (Իգն. (տպ. տաժանաբար)։)
working hard, very laborious;
troublesome, tiresome.
· Calfa
Ո՞ ոք տաժանագործ նիւթող կամ ոստայնանկ (իբրեւ զսարդ). (Փիլ. լիւս.։)
cf. Տաժանելի.
· Calfa
Զմեզ փրկեսցէ ի նանրական աշխարհէս, եւ ի սորա տաժանալից զբաղանացս. (Զքր. կթ.։)
cf. Տաժանելի.
· Calfa
Անցուցեր սովաւ հերքեալ առ ի մէնջ զտաժանական տապ մեղաց. (Նար. ՟Ղ՟Բ։)
cf. Տաժանելի.
· Calfa
Ուր լինի շատ տաժանումն. տաժանալից. դժնդակ.
Պտուղս հիահրաշս իւրոցն տաժանաշատ կրիցն։ Դառնաբեր վիժանաց տաժանաշատ եւ աղմկեալ ծփական տատանմանց (ծովու աշխարհիս). (Վրդն. լուս.։ Ոսկիփոր.։)
cf. Տաժանելի.
· Calfa
Տաժանաւորս աջով նկարել։ Ի տաժանաւոր աղիւս արկութեանցն. (Նար. ՟Ի՟Ը. ՟Հ՟Ե։)
walking with difficulty.
· Calfa
Եղեալն տաժանական քայլափոխութեամբ. տաժանմամբ քայլելով.
Արագելով հետիոտս եւ տաժանաքայլ՝ (կամ տարժանաքայլ) քրտնաթոր եւ աշխատակիր վաստակօք. (Նար. առաք.։)
to be disgusted, wearied, sick or tired of, to loathe, to nauseate;
տաղտակացեալ եմ ի մարդկանէ, I am weary of men.
· Calfa
Ընդ այլ տաղտկամք։ Զի մի՛ տաղտկայցէք ի նեղութիւնս յայսոսիկ։ Տաղտկասջիք յերեսաց անօրէնութեանց ձերոց։ Տաղտկացաւ երկիրն ի բնակչաց իւրոց։ Ի հրամնաց իմոց տաղտկացաւ անձն նոցա։ Տաղտկացայ ազգաւն այնուիկ։ Յումմէ՞ տաղտկացաւ, եւ այլն։ Տաղտկամ իբրեւ ի գարշելեաց. (Նիւս. թէոդոր.։)
Զի մի՛ տաղտկանայցէ եւ ձեօք երկիրն ի պղծել ձեր զնա, որպէս տաղտկացաւ ազգօքն՝ որ էին յառաջ քան զձեզ։ Յիւրաւանց իմոց տաղտկանայցեն անձինք ձեր. եւ այլն։
Սկսաւ ողողանել յանառակ ցանկութիւնս, մինչեւ տաղտկանալ (ի նմանէ) ամենայն նախարարացն։ Եթէ ես այսպէս տաղտկանամ ընդ այսր բանի թիւրութիւն, քանի՞սն առաւել Աստուած. (Խոր. ՟Գ. 63։ Լմբ. պտրգ.։)
Տաղտկացաւ բանն արքայի՝ առ յովաբայ. (՟Ա. Մնաց. ՟Ի՟Ա. 6։)
Այսոքիկ (զարդք) յաւուրս հարսնութեան վայելեն, բայց յետոյ տաղտկանան. (յն. թարշամին) (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 15։)
ՏԱՂՏԿԱՄ կամ ՏԱՂՏԿԱՆԱՄ. προαχθίζω, -ομαι , ἅχθομαι, βαρύνομαι infensus sum, abhorreo, graviter sive moleste fero ἁποδυσπετέω stomachor. Տաղտուկ համարել զիմն իբր աղտեղի եւ ախտաւոր, եւ դժուարին եւ ձանձրալի. գարշիլ. յետս քարշիլ. նողկտալ, զզուիլ. խորշիլ. տաղտապիլ. դժուարիլ. նեղիլ. ծանր համարել. յափրանալ. գանիլ, քաշուիլ, պեղրիլ, ձանձրանալ, դժարը գալ.
vn. fig. to become a temple of the Holy Ghost.
· Calfa
Տաճար եւ բնակարան լինել հոգւոյն աստուծոյ.
Արեւունս եւ զուարթունս պարտին լինել, որք յարդարեն զինքեանս տաճարանալ աստուծոյ։ Տաճարացան սրբոյ հոգւոյն։ Նորա գիտութիւն, հաւատն, եւ սէրն զսոսա ընդունի, եւ տաճարանայ. (Յհ. իմ. եկեղ.։ Սհկ. կթ. արմաւ.։ Լմբ. պտրգ.։)
sowing.
· Calfa
Զկատարեալ զօրութեանն իւրոյ, որ ունի մասն, ի սերմնավարութիւն, արկցէ յերկիր ի սերմանէն. (Փիլ. սամփս.։)
to sow.
· Calfa
Ո՞ ասասցէ զաստուծոյ զօրութիւնն, զի ընդ մարդկան սերմնարկեաց եւ տնկեաց զայսչափ զազդմունս. (Եփր. յենովք. եւ Եփր. յեղիա.։)
power of conception;
act of procreation.
· Calfa
Հաւատովք սառա սերմնարկութիւն ընկալաւ տարաժամ չափօք։ Զի՞նչ իցէ սերմնարկութիւն. յընդունել զսերմն ընկալաւ զօրութիւն մեռեալն եւ ամուլն. (Ոսկ. եբր. ՟Ի՟Գ։)
καταβολή σπέρματος jactio vel conceptio seminis. Արկումն եւ առումն սերման, հիմնարկութիւն ծննդեան. յղութիւն.
to blacken, to be or become black, to grow dark or brown.
· Calfa
Սեւացան ոտք նոցա. իբրեւ տեսին բժշկք զսեւանալ ոտիցն, եւ այլն. (Վրք. հց.։)
Հանին ի սեւացեալ (կամ սեաւացեալ) ազգացն նիւթս փայլողս՝ սուրբ վարս. (Տօնակ.։)
μελαίνομαι, καταμελαίνομαι nigreso. Սեաւ լինել. թխնալ. մթագնիլ. սեւնալ.
troops composed of nobles.
· Calfa
Առաջի ժողովրդեանն, եւ սեփականագունդ հեծելոցն. (Մեսր. երէց.։)
cf. Նշան.
· Calfa
ՍԻԳՆՈՆ ՍԻԳՆԱՅՔ. Բառ լտ. սի՛կնում, սի՛կնա. signum, -na. Նշան, նշանք. դրօշ.
Գունագեղ գնդօք տպազիոնք, սիգնայօք խյոսեփայլօք (ոսկեփայլիւք) Թղթ. (դաշ.։)
Simonian.
· Calfa
ՍԻՄՈՆԱԿԱՆ կամ ՍԻՄՈՆԱՑԻ, եւ ՍԻՄՈՆԵԱՆ. որպէս լտ. simoniacus. Սեպհական կամ Հետեւօղ սիմոնի կախարդի. աղանդաւոր. եւ կաշառատու եւ կաշառ առու ի հոգեւորս. ուստի եւ Սիմոնեան ախտ կամ Սիմոնականութիւն է կաշառակրծութիւն վասն հոգեւոր իրաց.
Զսիմովնական զմիտսն ունիս, որ ասէր, աղաչեցէք զտէր վասն իմ. (Ոսկ. ես.։)
մի երբեք լինիցիս սիմոնական, զի եւ զայս տէրն մեր ամենայնիւ ատեայ. (Մաշտ.։)
Հերձուածողք օձայիտք, սաբելացիք, սիմոնացիք. (Հ=Յ. մայ. ՟Ժ՟Բ.։)
Ձեռս վաղվաղակի դնէք ի վերայ տգիտաց. թողում ասել զսիմոնեանն ախտ ախտանալոյն, դատեսցին տուօղքն եւ առօղքն։ Թէ առեր մամոնայ եւ ձեռնագրեցեր զոք, զյուգայեան եւ զսիմոնեանն ախտացայք զախտ. (Խոսր.։)
Սիմոնական ախտ, այսինքն ցանկութիւն ունել վաճառել զհոգեւոր իրքն. (Կիր. երզն. խր.։)
capital, chapiter.
· Calfa
Զսիւնագլուխս նոցա արասցե՛ս յամենայն կերպարանս ի նմանութիւն կենդանեաց. (Ոսկիփոր.։)
little column;
ելեկտրական —, electric pile.
· Calfa
Որպիսի սիւնակք, կամ որպիսի ապարումք. (Ոսկ. ես.։) (Այլ է եւ սունակ. զոր տեսցես)։
cf. Սիւնակեաց.
· Calfa
cf. Սիւնակեաց.
Ետ պատասխանի նմա սիւնական ... ասէ ցնա սիւնականն։ Տեսեալ սիւնականին զահեղ սքանչելիսն՝ զարմացաւ յոյժ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։)
Սակաւ մի տկարացեալ էր բան սիւնականին. (Ոսկիփոր.։)
stylites, living on a column.
· Calfa
Աղաչէր զսիւնակեացն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։ ՃՃ.։ Յասմաւ։ Տօնաց. եւ այլն։)
Գիր սեռ. եւ սիւնակեցւոց կամ սիւնակեցոյ, առաւել վրիպակաւ, եւ կամ որպէս յուղղականն՝ Սիւնակեցի, սեռ, ցւոյ. որպէս թէ սիւնացի.
Սուրբ հօրն մերոյ սիմէոնի սիւնակեցի։ յիշատակ սուրբ հօրն մերոյ սիմէոնի սիւնակեցոյ. (Ժմ. յն.։)
στυλίτης stylites supra columnam locatus, in columna stans. Որ կեայ ի վերայ սեան. բնակեալ ի տաղաւարաւ. որ եւ ասի ՍԻՒՆԱԿԱՆ, ՍԻՒՆԱՄՈՒՏ.
columnshaped.
· Calfa
Հովանացեալ ամպովն, եւ սիւնաձեւ լուսովն։ Գունդ՝ սիւնաձեւ ճառագայթաձիգ. (Ագաթ.։)
Ունօղ զձեւ սեան. սիւնատեսիլ, նման սեան.
Ճաճանչ նշուլիցն սիւնաձեւ յիւրմէն փողփողէր զլոյսն յետոյ ինքնեան, զոր անուանել կոչէին աստղ գիսաւոր. (Ղեւոնդ.։)
cf. Սիւնակեաց.
· Calfa
cf. Սիւնակեաց.
Լուաւ վասն ումեմն սիւնամտի։ ասէ ցսիւնամուտն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։)
Ճգնութեամբ սիւնամուտ լեալ. (Ուռպ.։)
column-like.
· Calfa
cf. Սիւնաձեւ.
Սիւնատեսիլ ամպ։ Իմանալի աշտանակ՝ սիւնատեսիլ լուսով զարդարեալ. (Եպիփ. կուս.։ Անան. եկեղ։)
Ընդ լուսափայլ ամպոյն՝ ընդ սիւնատեսիլ հրոյն՝ երդակցելով հովուացն. (Շ. տաղ.։)
to soil, to dirty, to stain, to besmear with filth or grease, to befoul, to bedaub, to sully, to tarnish, to grease.
· Calfa
Ամենայն մեղք աղտեղացուցանեն զհոգին. (Ոսկ. յհ.։)
Տալ աղտեղանալ. աղտեղի առնել. աղտեղել. զազրացուցանել. շաղախել. պղծել. աղտոտել, կեղտոտել, մնտռել. քիրլէթմէք. պերպատ եթմէք. μολύνω, ῤυπαίνω polluo, inquino, sordido, maculo, conspurco, contamino
cf. Աղտեղացուցանեմ.
· Calfa
cf. ԱՂՏԵՂԱՑՈՒՑԱՆԵՄ. ըստ ամենայն առման։ Իսկ կր. իբր ձ. cf. ԱՂՏԵՂԱՆԱՄ. μολύνω, ἑμμολίνω, σπιλέω եւ այլն.
Եթէ միով իւիք աղտեղեսցի, ոչ կարասցէ ունել զանաղտութիւնն. (Նիւս. կուս.։)
Ընդէ՞ր զտանողացդ ոտից սրբութիւն ճանապարհաւն ժանդից աղտեղեր (այս ինքն աղտեղեցեր)։ Աղտեղեալ գունով զազրութեան։ Ոչ աղտեղիլ յուրուական ինչ պղծութենէ. (Նար. ՟Խ՟Զ. ՟Ի՟Ա. ՟Ղ՟Գ։)
soiled, dirtied, spotted, befouled, stained;
impure, filthy, obscene;
greasy, muddy, mucky, nasty, dirty.
· Calfa
Եւ ամօթալի. անհամեստ. անվայել. պիղծ. անարժան. αἱσχρός turpis, foedus այըպ.
Ոչ կարեմ յաղտեղի կենաց նորա տեսանել զնա. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
greasiness, dirtiness, foulness, stain, impurity;
turpitude, excess;
sweepings;
excrement;
տուն աղտեղութեան, privy, necessary;
անօթ աղտեղութեան, chamber-pot or utensil.
· Calfa
Ի բաց թօթափեալ զամենայն աղտեղութիւնս։ Զի մի՛ ունիցի ինչ արատ կամ աղտեղութիւն։ Ծագեսցեն երեսք քո իբրեւ զջուր յստակ, մերկասցես զաղտեղութիւն։ Հանին արտաքս զամենայն աղտեղութիւնս՝ որք գտան ի տանն տեառն։ Փորեսցես նովաւ, եւ ածեալ ծածկեսցես զաղտեղութիւն քո. (Յկ.։ Եփես.։ Յոբ.։ ՟Բ. Մնաց.։ Օրին.։)
Զներքին եւ զարտաքին աղտեղութիւնս մեր նոքօք (ջրովք) լուանամք. (Եզնիկ.։)
Տունս դաշտանաց եւ աղտեղութեան շինէք։ Անօթս աղտեղութեան կազմէք. (Փարպ.։)
Մարդիկ՝ լի ամենայն աղտեղութեամբք. (Փարպ.։)
Զսէր յեղաշրջեալ փոխէ ի յաղտեղութիւն։ Ցանկականիս բնական ներգործութիւնն՝ առ Աստուած սէրն է, եւ ո՛չ աղտեղութիւնն. (Լմբ. սղ.։)
miserable, wretched, sorrowful;
raging, violent.
· Calfa
Միակի մերովս աղցաւոր, յոքնապատիկ պատուով բիւրաւոր. (Նար. ՟Մ՟Ծ՟Բ։)
Աղցաւոր գոլով՝ նախ սրբել կարօտանամք. (Լմբ. պտրգ.։)
Աւելորդ է, զի չէ՛ աղցաւոր։ Առ կեալ աղցաւոր հաց եւ ջուր են, իսկ առ ի բարի՛ կեալ՝ անախտութիւն եւ առողջութիւն։ Աղցաւոր համարեցաւ մասն ընդունել։ Աղցաւորացն դիւրագիւտք լինէին. (Փիլ.։)
Որ յօրէնս երկրայինս աղցաւոր կրից զերկնային ածեալ մատուցեր. (Նար. կուս.։)
Աղցաւոր ծանրութիւնք հարկահանաց. (Եղիշ. ՟Ե։)
Զխոնաւն ի վեր առաքէ իբրեւ հանգանակ աղցաւոր. (Նիւս. կազմ. ՟Լ՟Բ։)
Որոշեալ յանշնչից եւ յաղցաւոր տարերց. (Անան. եկեղ։)
wretchedness, misery.
· Calfa
Խոնարհին ըստ յանցանացն Ադամայ ընդ մարմնոյ աղցաւորութեամբ եւ կրիւք։ Եցոյց իւր զբազմապատիկ չարչարանացն կիրս ի մարմնոյս աղցաւորութենէ. (Լմբ. սղ.։)
s. pl. evil, misery, grief, pain.
· Calfa
Աղցից եւ հարկի տեղի է ոգին՝ ի հակառակացն միշտ լցեալ։ Գաղտուկ շոպեսցեն գողանալով՝ յաղցիցն բռնադատեալք. (Փիլ. լին. եւ Փիլ. քհ.։)
s. adj. beggar, mendicant, pauper;
poor, indigent, needy, necessitous, miserable, beggarly.
· Calfa
πτωχός, πένης, πενιχρός pauper, inops, mendicus Չքաւոր յաղխից կամ յաղցից. անինչ. տնանկ. ցականեալ. կարօտեալ. տառապեալ. մուրող. ախքատ, մուրացկան. ֆագըր. ֆուգարէ. տիլէնճի. տէրպետէր.
Աղքատ ասէ զթափուրս յամենայն գոյից. (Սարգ. յկ. ՟Զ։)
Ակն աղքատի մի առնուցուս, եւ մի՛ երեսաց աչառիցես կարօտի։ Ոչ չոգար զհետ երիտասարդաց՝ զաղքատաց կամ զմեծամեծաց։ Ոչ ոք մնաց բաց յաղքատաց երկրին։ Զաղքատս անյարկս տա՛ր ի տուն քո։ Մի՛ դարձուցաներ դու զերեսս քո յամենայն աղքատոյ։ Որ կատակէ զաղքատով, բարկացուցանէ զԱրարիչն նորա. եւ այլն։
Եթէ աղքատ իցէ ի գնոցն. (Ղեւտ. ՟Ի՟Է. 8. (յն. խոնարհ, կամ ի վայր)։)
Ոչ քահանայութեան աղքատ այն որ յամենայն իսկ քահանայութենէ առնոյր զպաշտօն. (Սեբեր. ՟Բ։)
Եւ իբր տկար. չնչին. դուզնաքեայ. զէլիլ.
poorly, beggarly, like a beggar.
· Calfa
Փոխանակ զի աղքատաբար եւ տկարաբար ունէին նոքա (այս ինքն աբիոնացիքն) զՔրիստոս. (Եւս. պտմ. ՟Գ. 27։)
poor-house, almshouse, hospital for the poor.
· Calfa
Բնակարան վասն աղքատաց. տնանկանոց. եւ հիւանդանոց վասն աղքատաց. հոգետուն. ֆագըրխանէ.
Գանձանակ աղքատաց.
s. pl. poverty.
· Calfa
Աղքատանաց եւ տառապանաց եւ անշքութեան էր կենցաղն Յիսուսի. (Սկեւռ. յեսայ.։)
Կերակրեսցիս յիմում բարին՝ յաղքատանաց եւ ի չնչին։ Ընկալարուք վեհք ի տնանկաց՝ զընծայս բանի աղքատանաց. (Շ. յիսուս որդի. եւ Շ. հրեշտ.։)
that loves the poor, charitable.
· Calfa
φιλόπτωχος pauperum amans Սիրօղ եւ խնամօղ աղքատաց. ախքըտի սէր՝ գութ ունեցօղ.
Այդչափ աղքատասէր ես, եւ զաղքատս յամենայն տեղիս կարգեցի. (Զքր. կթ.։)
to impoverish.
· Calfa
Տէր աղքատացուցանէ, եւ մեծացուցանէ։ Թէ աղքատացուցանե՞լ (յն. աղքատանալ) կոչեցեր զմեզ այսր. (Ա. Թագ. ՟Ա. 7։ Դտ. ՟Ժ՟Դ. 15։)
πτωχίζω, πτωχεύω pauperem vel mendicum facio Աղքատ կացուցանել, տնանկացուցանել. աղքըտցընել. ֆագըր՝ սեֆիլ էթմէք.
cf. Աղքատիմաց.
· Calfa
ԱՂՔԱՏԻՄԱՍՏ ԱՂՔԱՏԻՄԱՑ Տկար եւ փանաքի իմաստիւք կամ իմացուածովք. անճարակ խելքով.
Աղքատիմաստ իմոց խոհարանաց շարժումն։ Իմով աղքատիմաստ բանգիտութեամբ. (Արծր.։)
Փոքր ի շատէ օրինակեալ աղքատիմաստ եւ աղօտ գիտութեամբ. (Զքր. կթ.։)
Ըստ իմում աղքատիմաց մտացս. (Անան. զղջ.։)
Զիմ զաղքատիմաց եւ զդուզնաքեայ ընկալցիս բան. (Նիւս. ստէփ։)
poor in understanding, shallow, empty, witless.
· Calfa
ԱՂՔԱՏԻՄԱՍՏ ԱՂՔԱՏԻՄԱՑ Տկար եւ փանաքի իմաստիւք կամ իմացուածովք. անճարակ խելքով.
Աղքատիմաստ իմոց խոհարանաց շարժումն։ Իմով աղքատիմաստ բանգիտութեամբ. (Արծր.։)
Փոքր ի շատէ օրինակեալ աղքատիմաստ եւ աղօտ գիտութեամբ. (Զքր. կթ.։)
Ըստ իմում աղքատիմաց մտացս. (Անան. զղջ.։)
Զիմ զաղքատիմաց եւ զդուզնաքեայ ընկալցիս բան. (Նիւս. ստէփ։)
poor, sorry, pitiful, vile, contemptible.
· Calfa
Ամենայն անօթք քո՝ անարգք եւ աղքատինք եղիցին. (Վրք. հց. ՟Դ։)
poverty, indigence, beggary, want, necessity, penury;
meanness.
· Calfa
πτωχεία, πενία paupertas, mendicitas Վիճակ աղքատաց. չքաւորութիւն. անընչութիւն. տնանկութիւն. ֆուգարելիք, եօխսուլլուգ.
Ոչ աղքատութեամբ կերիցես զհաց քո։ Ես ըստ աղքատութեան իմում պատրաստեցի։ Զաղքատութիւն եւ զնեղութիւնս մեր։ Աղքատութիւն զայր խոնարհ առնէ (կամ տնանկութիւն խոնարհեցուցանէ)։ Բեկումն ամբարշտաց, աղքատութիւն։ Զաղքատութիւն եւ զանարգանս ի բաց բառնայ խրատ. եւ այլն։
Կամաւոր աղքատութեամբ արքայութեանդ երկնից ընդ նմին լիցուք արժանի։ Աղքատութիւնն ուսուցանէ ամենայն մարդոյ զճշմարտութիւնն. (Շար.։ Վրք. հց.։)
cf. Աղքատասիրութիւն.
· Calfa
ԱՂՔԱՏԱՍԻՐՈՒԹԻՒՆ. φιλοπτωχία pauperum amor Սէր աղքատաց. գութ եւ խնամ առ աղքատս.
Առաւել եւս պատուական է աստուածութեանն աղքատսիրութիւնն յամենայն բարեգործութիւնս. (Փարպ.։)
Զարդարելով նախ զոր յինքն պատկեր՝ աղքատսիրութեամբ. (Շ. թղթ.։)
of or belonging to prayers;
that prays to God.
· Calfa
Ճոխացուցանէ պայծառապէս զամենայն աղօթական ժամակարգութիւնս. (Յհ. կթ.։)
Ձեռն իսկ է լեզու աղօթականաց, եւ նովաւ բուռն հարկանեմք զոտիցն Աստուծոյ։ Ո՛չ զաղօթականաց զգեցեալ զկերպարանս. (Ոսկ. մտթ.։ յորմէ եւ Մանդ. ՟Դ։)
Պէտք են աղօթականին՝ աներկմիտ հաւատով զաղօթսն Աստուծոյ նուիրել։ Յօրինակ աղօթականաց. (Խոսր.։)
Հոգի աղօթական ունէր եւ Աննա մարգարէուհի. (Լմբ. հանգ.։)
Դրդուեաց զաղօթականն զԻսահակ առ ի օրհնել զԵսաւ ո՛չ ողորմ, այլ՝ կարծիք ապաշխարութեան առ լաւն. քանզի ետես զնա՝ զի լայր. (Փիլ. լին.։)
cf. Աղօթկեր.
· Calfa
Աղօթակիրն քան զայն զոր աղաչեսցէ՝ խոնարհագոյն է. (Սեբ. ՟Թ։)
cf. Աղօթկեր.
· Calfa
Աղօթակիրն քան զայն զոր աղաչեսցէ՝ խոնարհագոյն է. (Սեբ. ՟Թ։)
cf. Աղօթկեր.
· Calfa
Աղօթկեարս արձակէր՝ առաքել նմա թիկունս օգնականութեան. (Եւս. քր. ՟Ա։)
that prays to God;
suppliant.
· Calfa
Ընկալեալ զամօթ պատկառանաց զաղօթկերին (Աբրահամու եւ Սառայի)։ Պատուիրէ իբր սիրելեաց՝ աղօթկերաց եւ հաւանողաց. (Փիլ. լին.։)
that prays to God, that addresses his prayers to God;
prayer-book.
· Calfa
Մատուցօղ աղօթից. քահանայ աղօթասաց. աղօթք ըսօղը.
chapel, house of prayer.
· Calfa
ԱՂՕԹԱՆՈՑ որ եւ ԱՂՕԹԱՏՈՒՆ, ԱՂՕԹԱՐԱՆ. εὑκτήριον oratorium Տուն եւ տեղի աղօթից. եկեղեցի. տաճար. մատուռն. աղօթք ընելու տեղ, ժամ. տուա եէրի. նամազկեահ, իպատէթկեահ.
Քրիստոս իբրեւ եկն, զամենայն երկիր սրբեաց, եւ ամենայն երկիր (կամ տեղի) աղօթանոց եղեւ. (Ոսկ. խչ.։)
Յամենայն տեղիս՝ եկեղեցիս եւ աղօթանոցս վերականգնեալ. (Վրք. գր. սքանչ.։)
that offers up his prayers to God;
suppliant.
· Calfa
Եւ եմ պատգամաւոր աղօթանուէր ամենայն աշխարհի։ Ի սմին աղօթանուէր լուսարան կենաց. (Նար. ՟Ի՟Ը. ՟Հ՟Ե։)
chapel, place of prayer.
· Calfa
Անօթ տանջանարանին (ցուլ պղնձի՝) եղեւ նոցա աղօթատուն. (Ճ. ՟Բ.։)
small chapel, chapel.
· Calfa
Եկեսցեն յաղօթարանն առ քահանայսն. (Շ. թղթ.։)
Կրօնաւորաց աղօթարան է. (Լմբ. պտրգ.։)
Յաղօթարանն վայրի ընդ պատաղմունս այսր կենցաղոյս շրջանակեցայ. (Նար. ՟Ի։)
adj. s. that prays to God;
that addresses God in prayer.
· Calfa
Եհաս առ նուաստս աղօթարար սուրբ թագաւորութեանդ։ Խոնարհ եւ աղօթարար։ Աղօթարար եւ աստուածազարդ քահանայիցդ. (Շ. թղթ.։ Ոսկիփոր.։)
Հիւրք եւ աղքատք եւ աղօթարարք՝ որք գնան ի վանքն, հանգիցեն. (Կանոն. եւ Երզն. խր.։)
to pray, to address one's self to God in prayer;
to supplicate;
to intercede.
· Calfa
Աղօթս առնել կամ մատուցանել առ Աստուած. յաղօթս կալ. աղաչել, պաղատիլ, խնդրուածս մատուցանել. աղօթք ընել. տուա էթմէք. նամազ գըլմագ. εὕχομαι, προσεύχομαι oro, precor
Եւ վասն այլոց ի մարդկանէ աղօթեցէ՛ք դառնալ առ Աստուած. (Ածազգ. ՟Գ։)
Աղօթէիր ի վերայ քո քարաձիգ ժողովոյն։ Անսահման ժամանակաւ աղօթել միշտ առ Աստուած հոգւով եւ մտօք։ Աղօթելով զայս ասէր, Հայր անցո՛ յինէն զբաժակս. (Շար.։)
Թէ թշնամւոյն չաղօթես՝ որպէս քեզ, ապա լա՛ւ է չաղօթել. (Եզնիկ խր.։)
Փրկութեանն մեր աղօթեն (հրեշտակք)։ Հանապազորդեան հացին աղօթեմ։ Եւ ոչ սատակման ինքեան աղօթեաց։ Որում սպասեմք, եւ յոր աղօթեմք. (Նար.։)
Աղօթէ Աստուծոյ զկործանումն, կամ զպատկառանս թշնամեացն. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. թղթ.։)
s. pl. prayer, orison, supplication;
աղօթս առնել, յաղօթս կանխել, յաղօթս կալ, cf. Աղօթեմ.
· Calfa
Աղաչանք առ Աստուած. (որպէս լինի եւ յամաչելոյ՝ ամօթ. ի ճանաչելոյ՝ ծանօթ. յարածելոյ արօտ) մաղթանք. խնդրուածք. պաղատանք. խօսք ընդ Աստուծոյ. եւ ուխտ սրտի առ Աստուած. որպէս եւ յն. եւխէ է աղօթք, եւ ուխտ. εὑχή, προσευχή, δέησις, ἰκετεία preces, precatio, oratio, petitio, supplicatio. տուա, տիլէք, նամազ, իպատեթ.
Աղօթք՝ ընդ Աստուծոյ խօսք, ցանկալեացն խնդիր, տեսութիւն իմանալեացն. (Ոսկ. հռ.։)
Աղօթքն՝ խօսք ընդ Աստուծոյ թարգմանի, կամ ստուգաբանի. (Վրդն. յաւետ.։) (Տօնակ.։)
Աղօթքն խօսք է ընդ Աստուծոյ, եւ յամենայն իրս պիտանացու։ Աղօթքն՝ խնդրուածք բարեաց են ի նմանէ. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Է։)
Դու Աստուած լուար աղօթից իմոց։ Տաց քեզ զաղօթս իմ օր ըստ օրէ։ Ուղիղ եղիցին աղօթք իմ։ Աղօթիւք եւ պահօք։ Յարուցեալ յաղօթիցն՝ եկն առ աշակերտսն։ Էին հանապազորդեալ միաբան յաղօթս։ Իմ կամք սրտի, եւ աղօթք առ Աստուած՝ վասն նոցա են ի փրկութիւն. եւ այլն։
Աղօթս առնեմ։ Աղօ՛թս արարէք։ Պա՛րտ է յամենայն ժամ յաղօթս կալ։ Յորժամ կայցէք յաղօթս։ Կացից յաղօթս հոգւով, կացից յաղօթս եւ մտօք։ Կանխեմք մեք յաղօթս մեր վասն ձեր. եւ այլն։
Կալ առ քեզ յաղօթս զաղօթս զայսոսիկ։ Զի զոր կամքն յաղօթս, որպէս արժանն իցէ, ոչ գիտեմք։ Զգոյն իսկ եւ աղօթս առնեմք վասն ձեր յամենայն ժամ։ Յոր եւ աղօթս առնեմք վասն ձեր. եւ այլն։
Եւ այնպէս աղօթս առեալ ի նմանէ՝ գնացաք. (Վրք. հց. ՟Ի։)
Յաղօթս անկեալ՝ նոքա ուրանան զգոյն (այս ինքն զունելն ինչ ի տալ). (Ոսկ. հերոդ.։)
ԱՂՕԹՍ ԱՌՆԵԼ, ՅԱՂՕԹՍ ԿԱԼ, ԿԱՆԽԵԼ ՅԱՂՕԹՍ. Այսպէս դնի միշտ ի սուրբ գիրս ՝ փոխանակ բայիդ ԱՂՕԹԵԼ. εὕχομαι, προσεύχομαι oro
obscurely, darkly, indistinctly, dimly.
· Calfa
Ծխոյ նմանութիւն ունել ասաց՝ ըստ աղօտաբար ակնարկութեան տեսութեանն. (Պիսիդ.։)
more obscure or dim;
very small or feeble.
· Calfa
Աղօտագոյն ունի զբաշխողականն երեւումն։ Լուսափայլութիւնք՝ ոմանց յայտնագոյն, եւ ոմանց աղօտագոյն բաշխին. (Դիոն.։ Մաքս.։)
Աղօտագոյն նրբից շարժմանց ոչ հմտանան. (Շ. իմ. եղակ.։)
to obscure, to cloud, to diminish the splendour of any thing or person, to eclipse, to extinguish;
to tarnish, to sully, to take away the polish from any thing;
to slander;
to enfeeble, to debilitate, to diminish.
· Calfa
Տալ աղօտանալ. նսեմացուցանել. նուազեցուցանել. քօղարկել. ընդ աղօտ ցուցանել. մթնցընել, պակսեցնել, գոցել.
Ստուերք հակառակասիրութեանն աղօտացոյց զիմանալի լոյս մտաց մեր. (Լմբ. պտրգ.։)
obscureness, darkness.
· Calfa
Ըստ յետին աղօտութեան հնչման քանակաբար զգալի. (Մաքս. ի Դիոն.։)
mill;
the teeth called grinders;
— ձերաց, hand-mill.
· Calfa
μύλων molatrina, mola Մեքենայ եւ գործի աղալոյ զարմտիս. ջաղացք. տէյիրմէն, ասիյապ.
Ետ զնա ի տուն աղօրեաց. (Երեմ. ՟Ծ՟Բ. 11։)
Որպէս հատ ի բազում հատից աղօրեօք (կամ աղօրիւք) մալեալ, եւ հրով փորձեալ. (Տօնակ.։)
Եւ աղօն. աղացօղ՝ այր եւ կին. որպէս եւ երկանաքարն. եւ նմանութեամբ՝ ատամունք, որք փշրեն զուտելիս. ἁληθοῦσα molitrix, moles
growth;
cf. Աճումն.
· Calfa
Վարս անախտական, աճ հրեշտակական, ոչ ցաւ ախտական. (Գանձրն.։)
Թէ ակներն արձակ լինի որթոյն, տե՛ս զբնաորթն եւ զուժովն, եւ անտի թող զաճն, մի աճ, եւ երկու։ Մի՛ թողուր՝ որ ծառն շատ բարձրանայ. զայլ աճն ի լայնքն տո՛ւր. (Վստկ. ՟Կ՟Զ. ՟Մ՟Ղ՟Բ։)
Եթէ անասուն բերեալ իցէ, զգլուխն տացէ. եւ զաճն յերկուս բաժանեսցեն՝ յաղագս աշխատելոյ ի պահելն. (Մխ. դտ.։)
Տունկք ընդ աչս. զգործնականն ընդ տեսականին. կամ ընդ աճս՝ յոքնաբեղունք լինել. (Ոսկիփոր.։)
cf. Աճելական.
· Calfa
αὑξητικός vegetabilis, crescens Որ ինչ աճումն ընդունի. տնկական. բուսական. աճեցական. պիթէր. նապիթ.
Կենդանեաց եւ աճականաց. (Սարկ. հանգ.։)
Կենդանաբոյս ելով աճական մարմինն։ Աճականք եւ անաճք ... Զաճականս եւ զանաճս ... Աճականաց եւ անաճից. (Մագ. թղթ. եւ Մագ. քեր.։)
Էառ ճշմարտապէս զաճականն, զգայականն, եւ զբանականն. (Մխ. ապար.։)
to make haste, to use diligence;
to forward, to hasten, to press or push forward;
to prevent, to anticipate, to get the start.
· Calfa
(ի բառէն ճեպ. շտապ. ջափուգ, աճէլէ) ταχύνω, φθάνω , προφθάνω, προκαταλαμβάνω, σπεύδω accelero, anteverto, praevenio, festino, propero Ճեպիլ. փութալ. յառաջել. կանխել. վաղվաղել. երագել. նախաժամանել. արտորալ. էվէթլէմէք. թէզ տավրանմագ.
cartilaginous.
· Calfa
Յաճառապատ փողսն՝ որ պարանոցաւն՝ ընդ խոշորութիւն շնչափողին երիւրեցելոյ հագագին ձեւանայ. (Երզն. քեր.։)
cf. Աճումն.
· Calfa
Առանձնականք ի ծննդոց աճելութենէ։ Անպակաս աճելութիւն լրման թերութեան։ Զպակասն աճելութեան յարմարական դրութեանդ աղերսեմ շնորհել. (Նար. ՟Զ. եւ Նար. կուս. եւ Նար. յիշ.։)
to grow, to increase, to be augmented, to grow tall or stout;
to make progress;
to vegetate, to sprout, to come up;
to be multiplied;
to be heightened, to grow upon or out of;
to grow dear.
· Calfa
αὑξάνομαι cresco, augeor Զարգանալ. մեծանալ եւ առաւելուլ իրաց իրաց, տնկոց եւ կենդանեաց՝ քանակաւ կամ հասակաւ. աճիլ, մենծնալ, երկննալ. պէօյիւմէք. արթմագ. ազմագ. իզտիատ պուլմագ.
Սերմանիքն բուսանիցին եւ աճիցեն։ Յորժամ աճիցէ, մեծ է քան զամենայն բանջարս։ Աճեաց մանուկն։ Աճեցին մանկունքն։ Մինչեւ աճեսցեն մօրուք ձեր. եւ այլն։
Թէ չէր ի քէն աճեալ ուղէշն երկնային. (Նար. կուս.։)
Աճէ եւ զարգանայ հասակաւ. (Ագաթ.։)
Որդն յառաւել աճելն՝ թռուցեալ վերանայ ի բարձունս. (Կլիմաք.։)
Թուով առաւելուլ. բազմանալ. սերիլ. շատնալ. չօզալմագ. քեսիր օլմագ.
Ուռճանալ. զարգանալ. յառաջադէմ լինել. յորդել. թէօրէմէք. սէրփիլմեք.
Յորմէ սովորեցին սիրելութեանն աճել բարիք։ Իմաստութեանցն աճեն հնարագիտութիւնք։ Ամենայն ինչ բնական ստացումն՝ կրթութեամբ աճէ։ Իմաստասիրացն աճեալ գիտութեամբ. (Պիտ.։)
Որդեա՛կ աճեցեալ Յովսէփ, որդեակ աճեցեալ նախանձելի. (Ծն. ՟Խ՟Թ. 22։)
vegetable, vegetative.
· Calfa
Ամենայն ինչ՝ որ աճեցական է, չէ կատարեալ. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Դ։)
vegetation.
· Calfa
Ծնչութիւն, եւ կենդանարարութիւն, եւ աճեցողութիւն. ուր վերջին բառդ կայ եւ ի յն. այլ ի մեր օրինակի պակասի։
Շառաւիղաց ընդունելով աճեցումն. Զանազան բուսոցն աճեցմունս։ Լուղակացն աճեցմամբ. (Պիտ.։)
grown, augmented.
· Calfa
ԱՃԵՑՈՒՆ որ եւ ԱՃՈՒՆ. αὑξανόμενος, ηὑξήμενος crescens, vegetus Ունօղ զաճեցումն. աճեցեալ. ուռճացեալ. զարգացեալ. յառաջադէմ. ծլած ծաղկած, մենծցած, մեծցօղ. գատտ չէքէն, նապիթ.
Աճեցուն արարի զգունդն Բելիարայ։ Զամենայն առ ինքն վերաբերեալ (խմորն՝) աճեցուն առնէ։ Զի բազմասցի առաւել աճեցուն եղեալ յաճախ տըւչութիւն անսահմանելի քոյդ սքանչելեաց. (Նար.։)
to increase, to make to grow, to augment, to enlarge, to heighten, to make stout, to multiply;
to exaggerate;
to make dear, to raise the price of.
· Calfa
αὑξάνω, αὕξω crescere facio, incrementum do, augeo, amplifico, cumulo, πολυωρέω mutiplico, τρέφω nutrio, alo Տալ աճել՝ ըստ ամենայն առման. զարգացուցանել աճմամբ. ուռճացուցանել. եւ ճոխացուցանել. բազմացուցանել. որ եւ ասի՝ մեծ առնել, բազում առնել. աճեցնել, մեծցընել. պիւյիւթմէք. արթըրմագ. իզաիատ վերմէք.
Իբրեւ զերկիր՝ որ աճեցուցանէ զծաղիկս իւր։ Ես տնկեցի, Ապողոս ջուր ետ, այլ Աստուած աճեցոյց։ Աճեցուցից զքեզ յոյժ։ Օրհնեցից զնա, եւ աճեցուցից զնա, եւ բազմացուցից զնա յոյժ։ Յաւուր յայնմիկ աճեցոյց Տէր զՅեսու առաջի ամենայն ազգին։ Եւ Տէր աճեցոյց զ Յովբ.։ Աճեցուսցէ զքեզ Տէր Աստուած քո յամենայն գործս ձեռաց քոց՝ ծննդովք որովայնի քոյ, եւ արդեամբք երկրի քոյ, եւ ծննդովք անասնոց քոց։ Աճեցուցեալ զվարսս. եւ այլն։
Եւ աճեցո՛ յիս վերըստին՝ զանապական սերմըն բանին. (Յիսուս որդի.։)
ashes;
յ— դառձուցանել՝ դատել, to reduce to ashes.
· Calfa
ՅԱՃԻՒՆ ԴԱՐՁՈՒՑԱՆԵԼ, կամ ՎԱԽՃԱՆԻԼ. Ի մոխիր դարձուցանել, կամ դառնալ. τεφρόω (Բ. Պետ. ՟Բ. 6)
Լցեալ լինին պարունակքն (ուղղոյ՝) աճեամբն, զոր գինին ի վեր գոլորշացեալ բերէ. (Բրս. արբեց.։)
Ամենայն՝ հրոյ կերակուր լինէր, եւ յաճիւն վախճանէր. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 12։)
cf. Աճական.
· Calfa
Ունի զօրութիւնս, զաճողականն, զսննդականն։ Զաճողականաց նոցա զօրութեանց. (Անյաղթ պորփ.։)
Զզարգալին եւ զերիտասարդականն հասակ (հրեշտակաց՝ իմա՛) զմեղս աճողականին կենդանական զօրութիւնն։ Իսկ զգօտիսն՝ զաճողականացն նոցա զօրութեանց պահպանութիւնն։ Հուր՝ զանխլաբար աճողական իւր՝ առ ընդունօղսն նիւթսն յայտնելով զիւր մեծութիւնն. (Դիոն. երկն. ՟Ժ՟Ե։ յորմէ եւ Շ. հրեշտ.։)
Աճական. աճօղ, աճեցուն, եւ ուռճացեալ. բեղնաւոր՝ առոյգ. ըստ յն. նաեւ աճեցուցանօղ. αὑξητικός, ἑπακμάζων, γόνιμος crescens, vigens, vegetus, faecundus, augens, auctrix
cf. Աճումն.
· Calfa
Յայտնել վարկանելի է՝ որպէս կանաչս, զմանկականութիւնն եւ զաճողականութիւնն. (Դիոն. երկն. ՟Ժ՟Ե։)
Կանաչն՝ զաճողութիւնն միշտ ի բարիս. (Շ. հրեշտ.։)