Entries' title containing նա : 6571 results

Փոխանակութիւն, ութեան

s.

change, exchange, barter, counter-change;
supplying the place, substitution;
succession, permutation;
turn, vicissitude;
— բդեշխի, vice-consulship;
proconsulship.

· Calfa

NBHL (2)

Յերեկոյէ մինչեւ յառաւօտ հրամայէ այրել բազմակս.. . փոխանակութեամբ տունջենական լուսոյ. (Փիլ. բագն.։)

διαδοχή successio. Փոխանակելն, իլն. յաժորդութիւն.


Փոխանունաբար

adv.

denominatively.

· Calfa


Փոխարէնատրութիւն, ութեան

s.

recompense.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ արժանի են չարչարանք ժամանակիս առ ի փոխարէնատրութիւնն Աստուածայ. (Վրք. հց. ձ։)


Փոխելանամ, ացայ

vn.

to go mad.

· Calfa

NBHL (3)

Փոխիլ՝ անկանիլ՝ թափիլ ի խելաց կամ ի մտաց. անմտանալ. խելագարիլ. ցնորիլ. յիմարիլ.

Մի յիմարիր, եւ մի փոխելանար։ Մի փոխելանար եւ փոխիր յայնմ բարի խորհրդոցս. (Ճ. ՟Ա. Ճ. ՟Բ.։)

Մի փոխելանար ո՛վ մարդ, եւ վաճառական լինիր անմիտ, ընդ առօրեայ հեշտութեանս զփափկութիւն դրախտին վաճառել. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Է. ձ։)


Փոշիանամ

cf. Ի փոշի դառնամ.

· Calfa


Փորձանակից

cf. Փորձակից.

· Calfa

NBHL (1)

Փորձեաց, զի փորձանակից լիցի. (Լմբ. պտրգ.։)


Փորձանաւոր

adj.

tried, tempted.

· Calfa

NBHL (3)

Զի որով ինքն չարչարեցաւ՝ զփորձ առեալ, կարօղ է եւ փորձանաւորացն օգնական լինել. (Եբր. ՟Բ. 18։)

Իւրովք փորձութեաբքն փորձանաւորացս օգնական լինիցի. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ժ։)

Յորժամ փորձանաւորն զաղօթս արդարոյ եւ զխրատ օգնական առնուցու, յոյժ զօրանայ։ նա՝ որ տեսանէ զնոսա անիրաւեալ, նիւթէ այսու փորձանաւորացն փառս. (Լմբ. ժղ.։)


Փութանակի

cf. Փութապէս.

· Calfa

NBHL (4)

Փութանակի ուտիցէք, զի զատիկ տեառն է։ Բռնադատէին փութանակի եգիպտացիքն զժողովուրդն հանել զնոսա։ Փութանակի հասանէին իրքն այն եւ ի շուշան քաղաք։ Փութանակի ընդ առաջ եղեւ նմա։ Եկին փութանակի.եւ այլն։

Փութանակի չուէր խաղայր։ Փութանակի դարձեալ գայր. (Եւս. քր. ՟Ա։ Խոր. ՟Բ. 41։)

Ըստ հապճեպ տալոյ խնդրակացն ի կոստանդնուպօլսէ՝ գնայ կայսրն փութանակի. (Յհ. կթ.։)

Կամ իբր ա. ταχύς, ταχεῖα celer. Արագագոյն. վաղահաս. Փոյթ. Ամբոխէ զտեսանելիսն փութանակի շարժութիւնն։ Վասն փութանակի եւ լուսաւորագոյն յարութեանն։ Հայելով ի փութանակի եւ անյայտ կենցաղոյս վախճան. (Նիւս. բն.։ Ագաթ.։ Փարպ.։)


Տապանագիր, գրոյ

s.

epitaph.

· Calfa


Տապանակ, աց

s.

chest, box, coffer, small trunk;
poor's box;
tabernacle;
cf. Ուխտ;
— պրտուեայ, ark of bulrushes.

· Calfa

NBHL (9)

Արասցե՛ս տապանակ վկայութեան յանփուտ փայտից։ Զտապանակն ուխտին տեառն աստուծոյ։ Ի տաճարի տեառն՝ ուր էր տապանակ աստուծոյ. եւ այլն։ Որ եւ Արկղ կտակի կամ կտակարանաց կոչի. եւ յայն անուն կոչի մին ի տօնից եկեղեցւոյ առ մեզ՝ Տօն տապանակի. (Տօնաց. Շար.։)

Սափոր ոսկի, եւ տապանակ կտակարանաց։ Տապանակաւ խաչին հրաշագործեալ նոր իսրայէլի. (Շար.։)

Կարօղ էր եւ առանց տապանակի ապրեցուցանել զնոյեանսն։ Տապանակ ապրեցուցիչ. (Շ. թղթ. Շար.։)

κιβωτός, θίβη (որ է բառ եբր. թիպա ). arca, arcula, fiscella. Տապան փոքր. արկղ. սնտուկ. սանտըգ. վր. կիտօպանա՛կի.

Ունէին արկեղբ զնշխարս նախաստեղծիցն ի տապանակին (նոյեանք). (Շ. բարձր.։)

Իցէ՞ թէ յաւելից հայել զբազմախորտակելի տապանակ մարմնոյս իմոյ նորոգեալ։ Տապանակաւ մարմնոյս թանձրութեան. (եւ այլն։ Նար. ՟Ի՟Ե. ՟Ձ՟Բ։)

Ա՛ռ մայրն նորա տապանակ պրտուեայ, եւ ծփեաց զնա։ Տեսեալ զտապանակն ի խաղի անդ. (Ել. ՟Գ. 2. 5։)

Եւ Գանձանակ.

Եւ առ յովիդայէ քահանայ տապանակ մի, եւ ծակեաց ծակ ի բերան նորա։ Ետես՝ թէ բազում է (արծաթ) ի տապանակի անդ. (՟Դ. Թագ. ՟Ժ՟Բ. 9. 10։)


Տապանակակիր

s.

Tabernacle-bearer.

· Calfa

NBHL (4)

Կրօղ այսինքն բարձօղ յուսս զտապանակ ուխտին.

Տապանակակիրքն եկին հասին ի յորդանան ... քահանայք տապանակակիրք. (Եփր. յես.։)

ՏԱՊԱՆԱԿԱԿԻՐ. Կրեալն, այսինքն եդեալն ի տապանակի ուխտին.

Զտապանակակիր տախտակացն, զհնոյն օրինաց, եւ զնորոյս աւանդութեան. (Նար. առաք.։)


Տապանաձեւ

adj.

coffer-shaped.

· Calfa

NBHL (2)

Ունօղ զձեւ տապանի կամ տապանակի.

Ի վերայ արծաթապատ կազմածին, որ տապանաձեւ յօրինեալ կայր. (Ճ. ՟Ա.։)


Տապանամ, ացայ

vn.

to grow warm, to be excessively hot, to be burnt, scorched;
to be in a fever.

· Calfa

NBHL (4)

Անկեալ դնէր տապացեալ ... եւ եթող զնա ջերմնն։ Ի ծագել արեւուն տապացաւ. (Մտթ. ՟Ը. 14։ ՟Ժ՟Գ. 6։)

Ո՞ գայթագղի, եւ ոչ ես տապանամ։ Տապացան մարդիկ ի տապ մեծ. (՟Բ. Կոր. ՟Ժ՟Բ. 29։ Յայտ. ՟Ժ. 6։)

Ճառագայթիւք տապանայր ծովն սառնապատ լճիւն։ Ի տօթոյ տապանայ, եւ ի ցրտոյ բրտանայ։ Թէ տապացեալ ոք կարօտեսցի զովանալոյ. (Շար.։ Մանդ. ՟Ը։ Փարպ.։)

Չէ՛ ինչ օգուտ ի քաղցր օդոյ՝ ա՛յնր, որ ջերմամբ տապանայցէ. ո եւ՛չ ի մարմնոյ ողջութենէ, որ ի մեղաց տագնապիցի. (Գէ. ես.։)


Տապանատեղ

s.

niche or place for a sarcophagus.

· Calfa

NBHL (1)

Ի տապանատունն իւր մտեալ՝ տեսանէր զտապանատեղն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)


Տապանատուն

s.

cemetery, burial-ground;
— եկեղեցւոյ, church-yard.

· Calfa

NBHL (3)

Գերեզմանատուն. քնարան. կիմիտրիոն. շիրիմք.

Շինեաց իւր տապանատուն։ Տ տապանատունն իւր մտեալ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)

Ետ տանել զինքն ի տապանատուն հարցն ի վանսն գլակայ։ Թաղեցին զաշոտ ի տապանատունն առաջին թագաւորացն հայոց. (Մամիկ.։ Ուռհ.։)


Տապանաքար

s.

tomb-stone.

· Calfa


Տառապանամ, ացայ

vn.

cf. Տառապիմ.

· Calfa

NBHL (2)

Տառապանամք, եւ սպասաւորեմք ծառայապէս սպասաւորութեամբ։ Միշտ նիրհէ եւ արբենայ, եւ յայնմանէ տառապանայ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 35։)

Որ տառապանայ ի կեանս յայս, մտանէ՞ յարքայութիւն. (Հց. աթ. կիւրղ.։)


Տասնաբանեայ օրէնք

sn.

Decalogue.

· Calfa


Տասնալիտր

s.

decalitre.

· Calfa


Տասնակրամ, ի

s.

decagram.

· Calfa


Տասնաղի, ղւոյ

adj. s.

ten-stringed;
decachord, lyre, harp.

· Calfa

NBHL (7)

Տասնաղեայ սաղմոսարանաւ սաղմո՛ս ասացէք նմա. (Սղ. ՟Լ՟Բ. ՟Ղ՟Ա. ՟Ճ՟Խ՟Գ։)

Հնչէր նովաւ զերգ սաղմոսին՝ իմաստնապէս ի տասնաղին. (Յիսուս որդի.։)

Արի՛ք ննջեցեալք երգով ընդառաջ, շարժեա՛ զտասնաղիդ՝ դաւիթ օրհնութեամբ. (Տաղ.։)

Կախարդէ զնա ձայնիւ տասնաղեացն. (Վրք. հց. ՟Ժ։)

Լարեա՛ տասնաղի ընդդէմ իմ քնարահարութիւն. (Եփր. զղջ.։)

Այսօր դաւիթ հայրն քո յօրինեսցէ զլարս տասնաղւոյն իւրոյ. (Եփր. ի ծն. քրիստոսի.։)

δεκάχορδον decachordum, decem chordarum. Ունակ տասն աղեաց կամ լարից, որպիսի էր քնարն դաւթի, որ եւ սաղմոսարան.


Տասնամատնեայ

adj.

ten-fingered.

· Calfa

NBHL (1)

Ժամ հաւաքմանն տասներորդն. զի եւ մեք տասնամատնեայ ոտիւք գնացաք ի չարիս, եւ գործեցաք զանօրէնս տասնմատնեայ ձեռօք. (Տօնակ.։)


Տասնամեայ, էի, ից

adj.

cf. Տասնամեան.

· Calfa

NBHL (2)

Թողլով որդի տասնամեայ՝ անուն արտաշէս։ Ի տասնամենից եւ ի վեր. (Խոր. ՟Գ. 55։ Սոկր.։)

Զտասնամեանն ունէին իշխանութիւն։ Փոխեցաւ ի տասնամեանն. (Եւս. քր.։)


Տասնամեան, մենից

adj.

decennial, of ten years;
ten years old.

· Calfa

NBHL (2)

Թողլով որդի տասնամեայ՝ անուն արտաշէս։ Ի տասնամենից եւ ի վեր. (Խոր. ՟Գ. 55։ Սոկր.։)

Զտասնամեանն ունէին իշխանութիւն։ Փոխեցաւ ի տասնամեանն. (Եւս. քր.։)


Տասնամեդր

s.

decameter.

· Calfa


Տասնամսեայ, էի, ից

adj.

of six months.

· Calfa

NBHL (3)

Տասնամեայ ժամանակաւ (լուսնի) մածեալ. (Իմ. ՟Է. 2։)

Ըստ առակողին տասնամսեայ մածուցեր զիս. (Տօնակ.։)

Ըստ ծննդեան կատարեալ թողուլ զտասնամեայսն նշանակէ. (Արշ.։)


Տասնայարկ

adj.

ten-storied.

· Calfa

NBHL (1)

Կայր աշտարակ տասնայարկ. (յն. δωδεκάστεγος . երկոտասանայարկ) (Պտմ. աղեքս.։)


Տասնանկիւն

s.

decagon.

· Calfa


Տասնապատիկ

cf. Տասնպատիկ.

· Calfa

NBHL (1)

cf. ՏԱՍՆՊԱՏԻԿ։ Վրք. հց. ձ։ Հողն միապատիկ, ջուրն տասնապատիկ (չափով) ... հուրն միապատիկ ծանր, օդն տասնապատիկ. (Մխ. այրիվ.։)


Տասնապետ, աց

s.

decurion, corporal.

· Calfa

NBHL (3)

Յիսնապեսա, եւ տասնապետս. (Ել. ՟Ժ՟Ը։ Օր. ՟Ա։)

Իշխանս ... տասնապետս. (՟Ա. Մակ. ՟Գ. 55։)

Հաստատէ տասնապետն զտասունս իւր։ Տասնապետն պատժէ զիւրսն. պատժի եւ տասնապետն, եթէ ոչ հնազանդի իւրում հարիւրապետին. (Արիստ.։ Մխ. դտ.։)


Տասնաստեր, ի

s.

decastere.

· Calfa


Տասնաւոր, աց

adj.

denary, ten, half-a-score.

· Calfa


Տասնյովանակեան

adj.

drawn by six donkeys.

· Calfa


Տատանական, ի, աց

adj.

hesitating, doubtful.

· Calfa

NBHL (1)

Աւաղելի եւ՝ տարակուսեալ տատանական անտեղի տրտմախոհութեամբ։ Տարակոյս տատանական։ Յայսպիսում տատանական տեւել կենդանութեան. (Մագ. ՟Բ. ՟Ժ՟Զ. ՟Լ՟Գ։)


Տարաբնակ, աց

adj.

living abroad, expatriated;
excluded.

· Calfa

NBHL (6)

Հիասցին սակս սիրական կառուցման քո առ իս, տարաբնակ կարծելով եւ անարգ. (Մագ. ՟Լ։)

Տարաբնակացս եղեւ տեղի ապաւինի. (Տաղ.։)

Ոչ տարաբնակք գոլով. սակայն թշուառականք. (Պղատ. օրին. ՟Ը։)

ՏԱՐԱԲՆԱԿ ԼԻՆԵԼ. Գնալ ի տար աշխարհ. տարաբնակիլ.

Կարօտէի տարաբնակ լինել ի բնակութենէ աստի. (Յհ. կթ.։)

ἁπόδημος peregrinus. Օտար աշխարհաւ եւ բնակութեամբ. օտարազգի. եւ վտարանդի.


Տարաբնակ լինիմ

sv.

cf. Տարաբնակիմ.

· Calfa


Տարաբնակիմ, եցայ

vn.

to dwell abroad, afar off;
to estrange oneself, to be removed.

· Calfa

NBHL (3)

Բնակել ի հեռաւոր կամ ի տար աշխարհի.

Սակս այսորիկ գնացեալ տարաբնակէր ի յոյնս. (Յհ. կթ.։)

Նոր երկինք նորաձեւեալ բանն աստըուած զորովայն կուսին՝ եւ ի նմա տարաբնակիլ հաճեցաւ. (Ճ. ՟Գ.։)


Տարաբնակութիւն, ութեան

s.

act of living at a distance, removal, pilgrimage.

· Calfa

NBHL (3)

Զտարաբնակութ Հօտարութեանն յակոբու զմտաւ ածեալ։ Զամենայն արտակացութիւն եւ արտալուծութիւն հանդերձ տարաբնակութեամբս ըստանձնեալ։ Հեռասցին տարաբնակութեամբ։ Ամպատեսիլ եւ միգապատ տարաբնակութեամբն. (Նար. խչ.։ Մագ. ՟Ե։ Կանոն.։ Անան. եկեղ։)

Իսկ խոհերքն հեռասցին ի միմեանց տարաբնակութեամբ. (Կանոն.։)

ἁποδημία peregrinatio. Բնակութիւն ի տար աշխարհի. օտարութիւն. պանդխտութիւն. եւ Հեռաւորութիւն բնակութեան.


Տարագնաց

adj.

expatriated, banished, estranged.

· Calfa

NBHL (2)

Որ ինչ հայի ի գնալն ի տար աշխարհ.

Տարագնաց ելիւք յերկինս՝ պարակցեալ ընդ անմարմնոցն. (Շար.։)


Տարականամ

vn.

constitute itself, to proceed, to issue.

· Calfa

NBHL (2)

Ուրոյն կայանալ կամ տարրանալ. բաղկանալ որպէս քանակ տարորոշ. տիրապէս բովանդակիլ. յերիւրիլ.

Հմուտ ես թուականութեանն, յորմէ բոլորն ուսումնական արհեստ յառաջ խաղացեալ տարականայ։ Թուականութեանն եւ երաժշտականութեանն որ են ի տարորոշ քանակէ տարակացեալ։ Իսկ թուոցն լիագոյն եւ քառանկիւն տարակացեալ. (Մագ. ՟Խ՟Բ. եւ ՟Ի՟Ե. եւ ոտ. խչ։)


Տարակուսանամ, ացայ

vn.

cf. Տարակուսիմ.

· Calfa

NBHL (3)

Տարակուսանալ անգիտութեամբ։ Պարտ է խնդրել, կամ տարակուսանալ ... Եթէ ոք տարակուսանայցէ. (Անան. եկեղ.։ Սահմ. ՟Ժ. ՟Ժ՟Բ։)

Եւ վասն զի տարակուսանայր յայնպիսի փրկանս, անմեղին յաղագս մեղուցելոցս մեռանել պարտ էր. (Պրոկղ. կուս.։)

Կասկթածէր յաճախ վտանգիցն տարակուսանալ. (Ոսկ. ՟ա. թես.։)


Տարանկիւնային

adj.

rhomboidal, rhombic.

· Calfa


Տարանկիւնանիստ

s.

rhomboid, rhomboheder.

· Calfa


Տարմանամ

vn.

to flock together, to form troops.

· Calfa

NBHL (2)

ՏԱՐՄԱՆԱԼ. Երամանալ որպէս զտարմ. խումբ կազմել.

Տարմացեալ է մարախոյն ազգ, եւ անորիշ ի միմեանց, եւ ոչ բնաւ զատանին. (Լմբ. յովէլ.։)


Տարրաբանական, ի, աց

adj.

chemical.

· Calfa


Տարրանամ, ացայ

vn.

to be compounded of elements, to be reduced to elements, to be produced, formed, to exist, to be;
to incorporate, to adhere, to be united, attached;
to be inculcated, impressed or imprinted;
բանիւ տարրացեալ մարմինք, created beings furnished with reasoning faculties;
սողոմոն տարրանայր ի խորս էակաց, Solomon penetrated the secrets of nature;
յերկիւղի նորա տարրասցուք, let us keep his fear in our hearts;
տարրացեալ են ի սիրտ իմ, they have penetrated to my inmost soul;
տարրացաւ խաւարն ի վերայ երկրի, darkness covered the face of the earth;
տարրացեալ առ աստուած սիրով, bound to God by love.

· Calfa

NBHL (5)

Ունակութիւն եղեալ ի նմա տարրասցի։ Յորմէ տարրացեալք ամենայն մարմինք ... բանիւ տարրացեալք մարմինք։ Յորում տարրացեալ է զօրութիւնն աստըուծոյ։ Թանձրացեալ տարրացաւ խաւարն ի վերայ երկրի։ Հանդերձն տարրանայր իբրեւ զանկողին ինչ ի խորութեան. (Անյաղթ ստորոգ.։ Փիլ.։ Լմբ. պտրգ.։ Եղիշ. խաչել.։ Լմբ. էր ընդ եղբ.։)

Տարրանալ ի հանդէս բարեպաշտութեան։ Յամենայն վարս բարեգործութեան տարրանայր։ Տարրացելոցն առ աստուած սիրով։ Ըստ նորին սրբութեան տարրանամք, հաղորդեալք իրերաց, եւ միացեալք ի քրիստոս։ Յեղկեղի նորա տարրասցուք. (Սոկր.։ Ճ. ՟Ա.։ Լմբ. սղ. եւ Լմբ. պտրգ.։ Տօնակ.։)

Որ եւ յոյժ անվայելուչ էր իմոյս լրբանաց՝ ի վեր տարրանալ առ այդքան բարձրագոյն եւ երկնային իհրողութիւնսն. (Նանայ. յռջբ։)

Սողոմովն իմաստնացեալ, որքան առաւել տարրանայր ի խորսն (յն. , միջամուխ լինել), այնքան յաճախագոյնս ցնորէր. (Առ որս. ՟Է։)

Հաստատիլ իբր տարր բնական. բնաւորիլ. սերտ միանալ. ապաւորիլ՝ դրոշմիլ որպէս տառ. խորամուխ լինել. ընդմտանել. ծաւալիլ. զօրանալ. արմատանալ։ Իսկ յն. στοιχέω մեկնիլ ի լտ. incedo, sequor aliquid mente, animo, factis.


Տարօրինակ

adj.

unlike, dissimilar, unequal, extraordinary, strange, eccentric, odd, singular, uncouth, outlandish.

· Calfa

NBHL (2)

Անօրինակ. աննման.

Անունակն նիւթոյ յանցանաց, տարօրինակն մարմնաւորաց. (Նար. մծբ.։)


Տափանամ, ացայ

vn.

to be flattened.

· Calfa


Տգեղանամ, ացայ

vn.

to grow ugly, to become deformed, to disfigure oneself.

· Calfa

NBHL (3)

Տգեղ լինել. անշքանալ. տգեղնալ.

Քարեղէն պատկերացն առեալ զքարքարոս ժանկոցն՝ զազրացեալ տգեղանան։ Տգեղանանյ գեղեցկութիւնն։ Քանզի ճրագի նմանեցայ, որ տեսողացն ըզլոյսըն տայ, այլ ինքըն մրով տգեղանայ. (Ագաթ.։ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Գ։ Յիսուս որդի.։)

Իսկ մարդ արտաքոյ բնութեան անձնիշխանութեամբն զնոյն տգեղութիւն տգեղանայ. (Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Դ։)


Տգիտանամ, ացայ

vn.

to be ignorant, unaware of, unacquainted with.

· Calfa

NBHL (4)

Եւ արդ տգիտացար յայդմնկ։ Ապա թէ ոք տգիտանայցէ, տգիտասցի. (՟Բ. Մնաց. ՟Ժ՟Զ. 9։ ՟Ա. Կոր. ՟Ժ՟Դ. 38։)

Ի հեղգալն կամ ի տգիտանալն՝ որ ինչ վասն ժողովրդեանն. (Խոսր.։)

Տգիտանան զբարւոյն ծանօթութիւն. (Պիտ.։)

Տգիտանալով իրաւանց։ Տգիտացաւ նա ի մերս իմաստութենէ։ Կամաւ տգիտանային. (Լմբ. առակ. եւ Լմբ. պտրգ.։)


Definitions containing the research նա : 10000 results

Անկանոն

adj.

irregular, anomalous.

· Calfa

NBHL (2)

Օտար ի կանոնաց. անկարգ. անօրէն.

Դատաւոր անկանոն կրօնիցն։ Մի՛ անկանոն կրօնիւք ամբարձջիք ի տան նանրութեան. (Յհ. կթ.։)


Անկաշառ

adj.

that does not take bribes, incorruptible, honest.

· Calfa

NBHL (1)

ἁδέκαστος, -ον. incorruptus, -um. Որ չառնու զկաշառ, եւ ուր չիք հնարք կաշառաց. անաչառ. րիշվէթ ալմազ. րիշվէթսիզ.


Անկաշառառու, ի, աց

adj.

cf. Անկաշառ.

· Calfa

NBHL (1)

Զորս՝ զի չարք են, դատեցաւ անկաշառառուն եւ անաչառ հայրն։ Որոց բնութիւնն յանկաշառառու ատենին դատապարտեաց մահու. (Փիլ. լին. եւ Փիլ. նխ. ՟բ.։)


Անկապ

adj.

loose, untied, free.

· Calfa

NBHL (2)

Անկապ անասուն. (Խոսր.։)

Ազատ ի կապոյ. արձակ. ἁνένδετος. non colligatus. եւ անժոյժ. անարգել. անսանձ. ἁκρατής. incontinens. կապ չունեցօղ, անզուսպ. պաղսըզ. զափթսըզ.


Անկապուտ

adj.

that cannot be plundered or robbed.

· Calfa

NBHL (3)

Առանց կապտեալ լինելոյ. անվնաս. անքոյթ.

Կուսութեան նորա անկապուտ մնալով. (Զքր. կթ. ննջ.։)

Անկապուտ զնորայն պահելով զեղանակ շարժման. (Մագ. ՟Թ։)


Անկասելի, լւոյ, լեաց

adj.

incessant, unceasing.

· Calfa

NBHL (1)

Կերան զբաղարջն զխիստն եւ զանկասն. (Ճ. ՟Թ.։) եւ (Տօնակ.։)


Անկասկած, ից

adj. adv.

sure, certain, indubitable;
cf. Անկասկածելի.

· Calfa

NBHL (4)

Զի անկասկած լիցի ի մտանելն առ նա եւ յելանելն. (Յհ. կթ.։)

Զի տանէն անկասկած եւ անյերկուանալի գաղութ բնակափոխութեանն. (Փիլ. իմաստն.։)

Զանկասկած կենաց օգնութիւն։ Յանկասկած յապահովութեան. (Պիտ.։)

ԱՆԿԱՍԿԱԾ. ՅԱՆԿԱՍԿԱԾԻ. ՅԱՆԿԱՍԿԱԾՍ. ἁνυπόπτως, μετὰ ἁσφαλείας. sine suspicione, tuto. Առանց կասկածելոյ կամ կասկածանաց. աներկիւղաբար. յապահովս. առանց վախի. գօրգուսուզ.


Անկասկածաբար

cf. Անկասկածելի.

· Calfa

NBHL (1)

Դուք անկասկածաբար երթա՛յք ի տօնն յայն. (Նանայ.։)


Անկատար, աց

adj. adv.

imperfect, incomplete, defective, faulty;
imperfectly, incompletely, faultily;
s. gr. imperfect tense.

· Calfa

NBHL (6)

Անկատար ժամանակօք տունկք մրգաբերք. (Իմ. ՟Ժ. 7։)

Ըստ մասինն՝ անկատար ելով՝ ո՛չ է ամենայն։ Ծնանի՝ ոչ կատարեալ գործ, այլ անկատար, իբր թէ մանուկ։ Ուր ոչ է մերձ Աստուած, անկատար է այն ամենայն. (Փիլ.։)

ἁτελής, ἁτέλεστος. imperfectus. Որ չէ կատարեալ. ոչ լրացեալ. թերի. թերակատար. պակասաւոր. տհաս. քեմալսըզ. նաթէմամ. գուսուր. էքսիք.

Իմաստասէրն խնամ տանի անկատար ոգւոց։ Միոյ մասին պակաս ելոյ՝ հարկ է զբոլորն անկատար գոլ. (Սահմ. ՟Ե. ՟Ժ՟Թ։)

Ամենայն գրեալք կատարեսցին ի հանդերձեալսն. զի յոլովագոյնք (դեռ) են անկատարք. (Շ. բարձր.։)

Ոչ ձեզ անլուր լինել, եւ անկատար հրամանացն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 41։)


Անկատարած

adj.

infinite, endless.

· Calfa

NBHL (1)

Ծածկել ոտիցն՝ զանկատարածին նշանակէ. (Շ. հրեշտ.։)


Անկատարելութիւն, ութեան

s.

imperfection, incomplete state;
defectiveness, want, faultiness.

· Calfa

NBHL (2)

Ի գործոց՝ բազումս անկատարելութեամբ յարել՝ ո՛չ է պիտանացու. (Բրս. հց.։)

Անկատարութիւն ոգւոյն բանականի. (Խոր. ՟Ա. 2։)


Անկատարութիւն, ութեան

s.

cf. Անկատարելութիւն.

· Calfa

NBHL (2)

Ի գործոց՝ բազումս անկատարելութեամբ յարել՝ ո՛չ է պիտանացու. (Բրս. հց.։)

Անկատարութիւն ոգւոյն բանականի. (Խոր. ՟Ա. 2։)


Անկար

adj.

seamless;
not sewed;
incapable, unable, weak, feeble, impotent;
impossible;
— է, it is impossible.

· Calfa

NBHL (9)

Մերկացուցին զանկար պատմուճան նորա, եւ զանփորտիկն։ Արկին վիճակ ի վերայ անկար պատմուճանին. զայս պատմուճան Աբգար առաքեաց. (Տօնակ.։)

Հիւանդ է անկար ի պահել պահս. որոյ թողացուցանեն պատուիրանք. (Տօնակ.։)

Անկար եմ՝ արժանապէս որպէս պարտ է՝ իմանալ. (Լմբ. պտրգ.։)

Իրս իմն առաջի եդեալ իւր անկարս։ Ապա եթէ անկար իցէ, որպէս անկար է, կայ մնայ ասել՝ ոգւոցն գոլ հոդ այցելութեան. (Փիլ.։)

ԱՆԿԱՐ Է. դիմազ. Չկարէ լինել. անհնար է. անմարթ է. չըլլար. օլմազ. օլամազ. գապիլ տէյիլ.

Ի հոսանուտ գետի ի նոյն ջուր անկա՛ր է երկիցս թանալ զոտն. (Սահմ. Ա։)

Այսպիսեացս անկար է ուղիղ ընթանալ վասն ինքնիշխան լինելոյ. (Լմբ. բենեդ.։)

Անկարացն է՝ ինքն ինքեան գոլ ինչ ներհական։ Յոյժ դժուարացն կամ յանկարացն էր լուծանիլ. (Արիստ. քանակ. եւ Արիստ. առինչ.։)

ἁδύνατον. impossibile. Անկարելի. անհնարին. չըլլալու. օլմայաճագ. գապիլսիզ. միւմքիւնսիւզ.


Անկարգ

adj. adv.

without order, in disorder, disorderly, irregular, confused, indistinct, not methodical;
intemperate, inordinate, immoderate, excessive, licentious;
յանկարգ, cf. Յանկարգ

· Calfa

NBHL (6)

Օտար ի կարգէ եւ ի կանոնէ. անտեղի. անիրաւ. խառնակ. անպատշաճ. (յն. եւ լտ. պէսպէս լինի). եօլսուզ. նիզամսըզ.

Յանկարգ գիջութեան գնացից. (՟Բ. Պետ. ՟Բ. 7։)

Ոչ ինչ անկարգ եւ անօրէն գնացիւք։ Համարիցի՞ս զՏեառնէ անկարգս ինչ առնել. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Դ. 23։ Յոբ. ՟Լ՟Դ. 12։)

Ամուլ էր Սառա, եւ ծնաւ որդի յանկարգ ժամանակի։ Արդ ամլոյն ծնանել (որպէս եւ պառաւոյ՝) անկարգ էր. (Կոչ. ՟Ժ՟Բ։)

Յանկարգ դդմենւոյդ (Յովնանու) փորձեա՛ եւ ճաշակեա՛, թէ զի՞նչ համ է գթութեանն Աստուծոյ. (ՃՃ.։)

Եր բեմն անկարգ գնան. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա։)


Անկարգաբար

cf. Յանկարգ.

· Calfa

NBHL (4)

Ոչ կարգիւ, այլ՝ խառն եւ անկարգաբար։ Անկարգաբար յարուցեալ ընդդէմ։ Անկարգաբարն վարել հրամանաւ. (Պիտ.։)

Զզանազանութիւն ընտրելեացն շփոթեն անկարգաբար. (Սարկ. պատկ.։)

Ի սաստկութենէ անձրեւաց անկարգաբար հեղեղք յառնեն ... եւ անկարգաբար բերման նորա ոչ ոք ընդդիմանայ. (Սարգ. յկ. ՟Ը։)

Որք եկեալ՝ անկարգապէս բանակեցան. (Խոր. ՟Գ. 67։)


Անկարգութիւն, ութեան

s.

disorder, confusion, irregularity;
inordinateness, intemperance, excess, immoderation.

· Calfa

NBHL (3)

Անկարգ ինչ. եւ խոտորումն ի կարգէ. անտեղութիւն. խառնակութիւն. ցոփութիւն. (յն. պէսպէս). եօլսուզլուգ. օրանսըզլըգ.

Յանդգնել առ բանն՝ անկարգութեան նշանակ. (Բրս. հց.։)

Միոյն անկարգութեամբ ամենայն կարգակիցք նորա անգոսնեսցին. (Շ. ընդհ.։)


Անկարեկիր

adj.

incompassionate, cruel, inhuman;
inflexible, inexorable.

· Calfa

NBHL (1)

Ի մահուն անկարեկից մեռանին իբր ի մէջ թշնամեաց. (Պիտ.։)


Անկարծ

adj. adv.

unexpected, unforeseen, extraordinary, unaccountable;
յ—ս, suddenly.

· Calfa

NBHL (6)

ἁδόκητος. inopinatus. Ոչ կարծեցեալ. անկարծելի. անակնկալ. յեղակարծ. չի կարծած. գաֆիլ. ումուլմազ.

Թռանելն զանկարծն եւ զարագն նշանակէ. (Խոսր.։)

Անկարծ հաւատով գնա՛ ի խոստացեալ ժառանգութիւնն. (Լմբ. սղ.։)

Ուստի՞ ծնանիցին իրքս այս, բայց եթէ յանկարծ ի վատթար անձանց. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 2։)

ՅԱՆԿԱՐԾՍ. Առանց կասկածանաց. իշքիլսիզ.

Բանակեալ էր յանհոգս յանկարծս եւ աննենգ խաղաղութեամբ. (Բուզ. ՟Ե. 38։)


Անկարծելի, լւոյ, լեաց

cf. Անկարծ.

· Calfa

NBHL (2)

Անկարծելի ժամանակ, տեղի. (Վրք. հց.։)

Որ չէր կարծելի. անկարծ. արտաքոյ կարծեաց. անակնունելի. յանկարծական. եւ Նորահրաշ. հրաշափառ. նոր իմն. որպէս յն. ἁδόκητος, παράδοξος եւ այլն. inopinatus, inexpectabilis եւ այլն.


Անկարկատ

adj.

mended, not repaired;
irreconcilable.

· Calfa


Անկարող

adj.

unable, feeble, incapable.

· Calfa

NBHL (3)

Սահման ժամանակին առաւել քան զանկարողացն լիցի. (Մխ. դտ.։)

Միտք յառաջանալ ի բնութիւն անհասիցն անկարող գոն. (Բրս. ծն.։)

Տկար իմաստիւք, եւ անկարող մտանել եւ ելանել ի խորս համատարած ծովուս. (Տօնակ.։)


Անկարօտ

adj.

not indigent, not in want.

· Calfa

NBHL (8)

Անկարօտ է այլոց իրիք, եւ ինքնաբաւ անձին. (Փիլ.։)

Պարունական՝ անպարունակ, անկարօտ այլոց. (Դիոն.։)

Եթէ նախ քան ի մէնջ խնդրելն դու կարկառեսցես, անկարօտ ես. (Նար. ՟Խ՟Զ։)

Որովայն անկարօտ թշնամանէ զառաջնորդականն. (Մաշկ.։)

Անկարօտ զրկօղ։ Անկարօտիցն հանգունաւոր (իբր անկարիք). (Նար. ՟Խ՟Ը. եւ Մծբ.։)

Անկարօտ բեղմնաւորութիւն, կամ բերկրանք, կեանք. (Պիտ.։)

Խոնարհեալ ի վերուստ, անկապուտ մնալով փառացն աթոռոյ, եւ անկարօտ դիմացն ծնողին իւրոյ. (Նար. ՟Լ՟Դ։)

ἁπροσδεής. non indigus, non egens. Որ չէ կարօտ իմիք. չունօղ զկարիս ինչ. ունօղ զամենայն պէտս կարեւորս առատութեամբ. ճոխ. աննուազ. ապէնիազ. բանի մը պակասութիւն կամ կարօտութիւն չունեցօղ, ունեւոր. եհթաճ՝ միւհթաճ օլմայան, իհթիյաճը եօգ, վարլը.


Անկարօտաճեմ

adj.

not compelled to move on the ground.

· Calfa


Անկաւոր

cf. Յանգաւոր.

· Calfa

NBHL (2)

ԱՆԿԱՒՈՐ գրի եւ ԱՆԳԱՒՈՐ. Անկ. յանկաւոր. դիպող. պատշաճեալ. արժանաւոր. տիւշէր, ճայիս, այըգ. միւնասիպ.

Զտուն հօր՝ կրսեր որդւոցն սովոր են տալ. բայց տեսցի անկաւորին լինել։ Ամենայն շնորհ իսկ բովանդակ յանկաւորսն երթիցէ։ Զի չվայելէ զսրբոյ եկեղեցւոյ ժառանգութիւնն յանկաւորացն հեռացուցանել, բայց եթէ անկաւորացն կամաւորութեամբ. (Մխ. դտ.։)


Անկեղակարծ

adj.

certain, sure.

· Calfa

NBHL (1)

Մահ ճշմարի՛տ եւ անկեղակարծելի։ Անկեղակարծելի ասիւք. (Անան. եկեղ։)


Անկեղծ, ից

adj. adv.

sincere, candid, frank, ingenuous;
true, loyal, faithful;
sincerely, ingenuously, candidly.

· Calfa

NBHL (1)

Զպատմուճան մտաց եւ զգոգս բնութեան անշաղախ եւ անկեղծ պահեսցուք. լինի իմանալ եւ անկեղտ, կամ անեղծ։


Անկեղծութիւն, ութեան

s.

sincerity, candour;
loyalty, fidelity;
honour, truth.

· Calfa


Անկենդան

adj.

lifeless, dead;
cold, without ardour, — animation;
inanimate;
s. chem. azote.

· Calfa

NBHL (1)

Կամ իբր անկենդանական.


Անկեր

adj.

that does not eat;
not eaten;
that has nothing to eat, famished.

· Calfa

NBHL (5)

Անկեր, անխում, պարկեշտ. (Տօնակ.։)

Սերմանեն ի նա խորհուրդս անկերս եւ անարբս եւ անքունս. (Վրք. հց. ՟Բ։)

Եկեալ յանապատէ՝ անկերակուր, խարազն զգեստիւ. (Իգն.։)

Անկերակուր եւ վնասակար իրք է օձուտ հեշտ ցանկութիւն. յն. ἅτροφος. անսնունդ. իբր ոչ սնուցիչ, եւ կամ անյագ։

Յանապատ տեղւոջ կալով՝ յանկերակուր եւ յանջուր առապարի. (Տօնակ.։)


Անկերակրութիւն, ութեան

s.

want of food;
hunger;
phthisis.

· Calfa

NBHL (1)

Ի հողմոց՝ ոմանք դիւթացեալ առնեն զհպեալսն, եւ այլք անկերակրութիւն տան, եւ այլք ամենեւին սպանանեն. (Արիստ. աշխ.։)


Անկերպ

adj.

shapeless;
unformed, imperfect;
ugly.

· Calfa

NBHL (2)

Ամենաձեւ, ամենատեսակ, անկերպ. (Դիոն.։)

Եւ ի վեր քան զամենայն կերպ. օտար ի մարմնեղէն կերպարանաց. անմարմին. ἅμορφος, ἁμορφώτος, ἁσχημάτιστος. qui figurari nequit.


Անկերպարան

cf. Անկերպ.

· Calfa

NBHL (2)

Նաեւ ասելն անկերպարան՝ զկերպարանացն յայտ առնէ (չեւ կատարելոց). (Եզնիկ.։)

Անկերպարան ամենայն իրօք՝ եւ անձեւ է. (Նիւս. կուս.։)


Անկերպութիւն, ութեան

s.

cf. Անկերպարանութիւն.

· Calfa

NBHL (3)

Ակնարկելով առ անկերպութիւն առաջիկայիցն (դիականց) ամենայն տաղտկութեամբ լցեալ. (Նիւս. թէոդոր.։)

Ի բաց բառնալով յաշխարհէ զզարդն՝ ընդունել սպասել զայն՝ որ էրն բնական իւր անկերպութիւն։ Գեղեցկութիւնք ի բաց բարձեալ են, տխուր անկերպութեամբ ամենայն ինչ զգածաւ. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)

Ի կերպ անկերպութեան իւրոյ իշխանական կերպիւն զմերս զարդարեաց տեսակ. (Ասող. ՟Գ. 1։)


Անկերպաւոր

cf. Անկերպ.

· Calfa

NBHL (1)

Ի բառաչ ձայնի բարբառոյ, որ անկերպաւոր՝ աննշանական։ Անիւք անկերպաւորք. (Նար. ՟Ժ՟Ե. ՟Կ՟Թ։)


Անկէտ

adj.

without a point;
without pause, eternal.

· Calfa

NBHL (1)

Որոյ չիք կէտ աւարտման կամ սահման. անեզր. անվախճան. եւ անսկիզբն. անժամանակ. կամ անչափ. անբաւելի. վերջ չունեցօղ, յաւիտենական. նիհայեթսիզ. էպէտի.


Անկին

adj.

unmarried.

· Calfa

NBHL (3)

ὀ ἅγαμος. caelebs եւ viduus. Չունօղ զկին. ոչ կապեալ ի կին. չեւ ամուսնացեալ, կամ հրաժարեալ կամ զրկեալ ի կնոջէ. ամուրի. անամուսին. կնիկ չունեցօղ, ազապ. էրկէն. էրմէլ.

Զի՞նչ արասցուք եւ վասն այլոց անկանանցն. (Դտ. ՟Ի՟Ա. 16։)

Ամուրեացդ անկանայցդ, այս ինքն որ այրիք լեալ են արք եւ կանայք. (Եփր. ՟ա. կոր.։)


Անկիր

adj.

not subject to passions;
impassive, incapable of suffering.

· Calfa

NBHL (2)

Որոյ ոչ գոն զգալի կիրք. որ չկրէ ինչ. անկարիք. անախտ. անչարչարելի.

Անկիրն կարեաց վշտաց յանցանաց. (Նար. խչ.։)


Անկիրթ

adj.

uncultivated, uncivilised, unpolished;
indocile, untractable.

· Calfa

NBHL (1)

Անկիրթ մարմնական կրից (Աստուած). (Լմբ. սղ.։)


Անկից

adj.

not united, separate;
not closed, not healed.

· Calfa


Անկնիք

adj.

not marked, unsealed;
not baptized.

· Calfa

NBHL (4)

Անկնիք ոսկի դիւրաւ ձեռնարկանելի է գողոց. (Բրս. մկրտ.։)

Շրջանակեալ (սուրն բոցեղէն) յորժամ տեսցէ զոք յանկնքիցն, ի բերան պատահէ. (Բրս. մկրտ.։)

Բազումք կան մնացեալ անկնիք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 6։)

Իսկ մեք ընդ անկնիքսն խառնակիմք. (ՃՃ.։)


Անկշիռ

adj.

that cannot be weighed;
inestimable, incomparable.

· Calfa

NBHL (2)

Անկշիռ կենացն. (Յճխ. ՟Բ։)

Անկշիռ սահման, կամ իշխանութիւն, խոնարհութիւն։ Անկշիռ եւ անհամեմատ գովեստիւք։ Ի սպաս մարտիրոսաց անկշիռք եւ անզուգականք. (Նար.։)


Անկշռելի, լւոյ, լեաց

cf. Անկշիռ.

· Calfa


Անկոխ

adj.

untrodden, desert.

· Calfa

NBHL (9)

Յերկիր անկոխ։ Յանկոխ երկրին։ Անապատ անկոխ։ Անկոխ ճանապարհ։ Յանկոխս (այս ինքն յանկոխ վայրս) հարին զխորանս։ Թողլոյ զնա յանապատ, եւ առցէ նոխազն յինքն զանօրէնութիւնս նոցա յանկոխն։ Յագեցուցանել զանկոխն եւ զանշէնն. եւ այլն։

Ընդ խիստ եւ ընդ քարուտ եւ ընդ անկոխ հետեւել եւ ընդ անճանապարհ. (Փիլ. բագն.։)

Սերմանել եւ ի վիհս անկոխս, թէ հնար ինչ իցէ. (Սահմ. ՟Թ։)

Լեռնաձեւ անկոխ կուտակմանց. (Անան. եկեղ։)

Անկոխ դրախտին ճանապարհ բացաւ. (Ոսկ. ես.։)

Զանկոխն օձի զարքունի գնալ ճանապարհ. (Անան. ի պետր.։)

Վայր անմխիթար, եւ ամենայն մարդկային գնացից անկոխելի. (Կլիմաք.։)

Գերազանց քան զբնակութիւն ի յանկոխելին տեղի ձեռնարկէր։ Իմաստասիրութիւն վերնական եւ անկոխելի. (Նար.։)

ԱՆԿՈԽ ԱՆԿՈԽԵԼԻ. ἅβατος, ἁνεπίβατος, ἁτριβής. invius, non tritus. Ոչ կոխեալ. ոչ կոխոտեալ. դժուարակոխ անապատ. մարդ չիկոխած. պասըլմամըշ. իզսիզ. գըր. եէպան.


Անձրեւաթաց

adj.

wet with rain.

· Calfa

NBHL (2)

Անձրեւաթաց եւ արեգակնակէզ լինել. (ՃՃ.։)

Անձրեւաթացին, եղեմնապատին. (Գանձ.։)


Անձրեւածին

adj.

that engenders rain;
copious.

· Calfa

NBHL (1)

Անձրեւածին ամպք. (Կոչ. ՟Ժ։ Ոսկ. ծաղկզրդ.։ Սիսիան.։ Անան. ի յհ. մկ.։)


Անձրեւաձիր

adj.

that gives or engenders rain.

· Calfa

NBHL (1)

Ով ցօղոյն կենաց՝ հօրէն լուսոյ իջեալ, ամպ անձրեւաձիր՝ ծարաւելոցս յարբումն. (Տաղ.։)


Անձրեւայոյզ

adj.

rainy.

· Calfa

NBHL (1)

Ի պատճառս շոգոյ խոնաւութեան առնին անձրեւայոյզք. (Վեցօր. ՟Զ։) (Շիր.։)


Անձրեւաջուր

s.

rain-water.

· Calfa

NBHL (1)

Հեղեղատէ զնա անձրեւաջուրն. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)


Անձրեւասնունդ

adj.

produced by rain.

· Calfa


Անձրեւեմ, եցի

vn.

to rain, to shower, to pour down;
անձրեւէ, it rains.

· Calfa

NBHL (2)

ԱՆՁՐԵՒԷ, եաց, ել. չ. դիմազ. Անձրեւ գայ. անձրեւանայ. որպէս զանձրեւ իջանէ. տեղայ.

Յորժամ անձրեւէ, հարկ է իմաստնոյն՝ թէ արտաքոյ ուրեք շրջել, թանալ. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)