belonging to thy religion.
· Calfa
Որ ինչ հայի ի քո կրօնս՝ օրէնս՝ կարգաւորութիւն. Զյոքնահաւաք աւանդս ուղղութեան քոյինակօն լծոյդ քաղցրութեան. (Նար. ՟Լ՟Գ։)
ordered or imposed by thee or by thyself.
· Calfa
Օրէնս յարկայս օրհնաբանելիս ... քոյինահրաման պատուէրս կենաց. (Նար. ՟Զ՟Ե։)
done, produced by thee.
· Calfa
Իբրեւ այն թէ՝ ես ինքն եղեր ճշմարտիւ ... Պատարագեալ քոյինանիւթ զանգուածոյ նշխարաւդ կենաց լուսոյ. (Նար. ՟Ժ՟Գ։)
inspired by thee.
· Calfa
Քոյինաշունչ կտակարանաց։ Ըստ քոյինաշունչ գրոյն յուսադրութեան։ Քոյինաշունչ պատմադրութեացն. (Նար. ՟Լ՟Դ. ՟Ձ՟Ը. ՟Ղ՟Գ։ եւ Նար. գանձ հոգ.։)
created by thee.
· Calfa
Քոյինաստեղծ պատկերիս, կամ պատկերին. (Նար. ՟Ձ՟Բ։ Շ. գանձ վրդվռ.։)
like the Tartars.
· Calfa
Որո միանգամ քուշանաբար հինիւ սմբակափոխ արարեալ. (Խոր. ՟Ա. 12։)
s. bot. bittervetch;
cf. Գինձ.
· Calfa
(ի հլ. ըստ ՆՀԲ. կայ միայն ւետնառար սեռ.-ի) «ուտելի մի ընդե-ղէն, քրսամն, լտ. orobus tuberolus, ֆրանս. (ըստ Քաջունի, հտ. Գ. 255) sperguleν Վստկ. 56, Բժշ. սխալմամբ նաև գրուած գուշնայ։
= Արաբ. և պրս. ❇ [arabic word] kušnā «վիգն», որ բնիկ տեմական է. հմմտ. ասոր. [syriac word] ❇ kušnā «ոսպնավիգն». հայ ձևը իբրև շատ յետին բառ՝ արաբերէնից է և ո՛չ թէ ասո-րուց. հմմտ. նաև քրսամն։-Հիւբշ. 319։
ԳՒՌ (dialectal) Արբ. Բլ. Մշ. քուշնա «ոլոռ» (Ազգ. հանդ. Ե. 52). Սվեդ. քուշնօ։
Զբակլային եւ զսիսռան եւ զքուշնային եւ զոսպան յերդն միաչափ յիրար խառնեն։ Բակլայ եւ քոշնայ եւ ոսպ ցանեն։ Երբ ազոխն ի քուշնայի չափ լինի։ Ազոխ քան զքուշնայ մի լինի։ Քուշնայի ալիւր։ Սպիտակ քուշնայ. (Վստկ.։)
cf. Խարազնազգեաց.
· Calfa
Խարազնազգեաց (թերեւս յն. թռիխինօս ). եւ կամ Գրգլեակս զգեցեալ (ի ռմկ. քռթած կարկըտած բան հագնօղ)
Քռթենաւորին՝ թեզանաւորին, եւ գիսաւորին. (Գանձ ճգն.։)
Թէոդորոս քռթենաւոր, վարդապետ իմատասիրին յովաննու, որ եւ խարազն ի ներքոյ զգենոյր. (Հ. ապր. ՟Ժ՟Է.։)
cf. Քսանամեան.
· Calfa
Քսանամեայ էր տիտոս, յորժամ գնաց երուսաղէմ։ Հարիւր քսանամեայ վախճանէր. (Ճ. ՟Բ.։ Եւս. քր. ՟Ա։)
Արեւորելոյ վաթսնամենի, կամ մօրուս արձակելով քսանամենի. (Նիւս. բն.։)
Ի քսանամենից մինչեւ ցվաթսնամեանս։ Ի քսանամենից մինչեւ ցվասնամեանս։ Ի քսանամենից եւ ի վեր. (Ղեւտ. ՟Ի՟Է. 3։ Ել. ՟Լ. 14. եւ այլն։)
Թաղեաց թարա զնաքովր ի քսանամենից. (Եփր. ծն.։)
twenty years old;
of twenty years.
· Calfa
Քսանամեայ էր տիտոս, յորժամ գնաց երուսաղէմ։ Հարիւր քսանամեայ վախճանէր. (Ճ. ՟Բ.։ Եւս. քր. ՟Ա։)
Արեւորելոյ վաթսնամենի, կամ մօրուս արձակելով քսանամենի. (Նիւս. բն.։)
Ի քսանամենից մինչեւ ցվաթսնամեանս։ Ի քսանամենից մինչեւ ցվասնամեանս։ Ի քսանամենից եւ ի վեր. (Ղեւտ. ՟Ի՟Է. 3։ Ել. ՟Լ. 14. եւ այլն։)
Թաղեաց թարա զնաքովր ի քսանամենից. (Եփր. ծն.։)
icosahedron.
· Calfa
Հուրն հասաւ համանունակին հրաձեւի. իսկ օդն զութանիստն, եւ ջուր զքսանանիստն, եւ երկիր զքուայն. (Փիլ. լին. ՟Գ. 49։)
Հողն միանիստ, ջուրն քսաննիստ, հուրն՝ ութ քսանանիստ. (Մխ. այրիվ.։)
mighty, roaring, awe-compelling (Ocean).
· Calfa
Որ քստմնելով իմն ծածանի. կամ Որոյ ծածանումն է քստմնելի տեսողաց. Ի վերայ կապուտակ ալեացն ... եւ քստմնածածան ջուրցն ովկիանոյն. (Երզն. լս.։)
terrifying, striking with horror, making one's hair stand on end, horrible, fearful, awful.
· Calfa
Յիշատակաւ հարման հեղուսիցն՝ քստմնափուշ տաժանատեսիլ ոգեպահանջից. (Նար. ՟Ի՟Ը։)
having or bearing J.-C. in the heart.
· Calfa
ողջոյն տամ քրիստոսունակ կուսանաց. (Ածազգ. ՟Ը։)
χριστόληπτος christi sponsa. Ունօղ զքրիստոս յինքեան, եւ ըմբռնեալ ի քրիստոսէ. հարսնացեալ ի քրիստոսի.
to become a pagan priest, to perform the functions of priest of a divinity.
· Calfa
Յետ թագաւորացն կացին քուրմքն կառնայ՝ ՟Զ, որ քրմեցան ամս ՟Լ՟Զ։ Որոց առաջին քրմացաւ արքեղայոս։ Յարգոս քրմացաւ դուստր դանայեայ (հիւպէր մնէստրա անուն). (Եւս. քր. ՟Ա. ՟Բ։)
dwelt in by the cherubim.
· Calfa
Ուր իցէ բնակութիւն քերովբէից.
Հրաշակառոյց խորանացն քրովբէաբնակն (կամ սրովբէաբնակ) յարկաց. (Նար. խչ.։)
sudoriferous, sudorific, diaphoretic.
· Calfa
Քեւ լուծեալ բարձաւ քրտնաբեր անիծադրութիւնն ադամայ. (Թէոդոր. խչ.։)
all over in perspiration, bathed in sweat.
· Calfa
Աշխատեալ եւ քրտնագին եղեալ՝ որպէս մշակ ի տապ խորշակի. (Ոսկ. համբեր.։)
steeped in sweat (bread).
· Calfa
Վասն նորա փուշք։ վաս նորա քրտնազանգ հաց։ Քրտնելովն արիւն՝ զքրանազարդ հացն ի կենաց մանանայն դարձուցանէր։ Զարտմնածնութիւն որդւոցն, եւ զքրանազարդ հացն. (Մաշկ.։ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Դ։)
Տաժանել ի հնարս քրտնազանգուած պարենի. (Տօնակ.։)
cf. Քրտնալից.
· Calfa
Վարք առաքինութեանց քրտնալի (կամ քրտնալիր) է, եւ մեծ աշխատութեամբ առլցեալ։ Հնդետասանամեայ քրտնալիր աշխատութեամբն։ Այսպիսի ջան վաստակոց քրտնալից աշխատութեամբ անձամբ անձին մատուցանել. (Նար. երգ.։ Լաս. ՟Ժ։ Ագաթ.։)
cf. Քրտնալից.
· Calfa
Վարք առաքինութեանց քրտնալի (կամ քրտնալիր) է, եւ մեծ աշխատութեամբ առլցեալ։ Հնդետասանամեայ քրտնալիր աշխատութեամբն։ Այսպիսի ջան վաստակոց քրտնալից աշխատութեամբ անձամբ անձին մատուցանել. (Նար. երգ.։ Լաս. ՟Ժ։ Ագաթ.։)
full of sweat, in a profuse perspiration.
· Calfa
Վարք առաքինութեանց քրտնալի (կամ քրտնալիր) է, եւ մեծ աշխատութեամբ առլցեալ։ Հնդետասանամեայ քրտնալիր աշխատութեամբն։ Այսպիսի ջան վաստակոց քրտնալից աշխատութեամբ անձամբ անձին մատուցանել. (Նար. երգ.։ Լաս. ՟Ժ։ Ագաթ.։)
born of, or produced by sweat.
· Calfa
Քաղելով ի ձորձոց իւրոց զքրտնածին բծիծսն. (Նոննոս.։)
Բիծք, անիծք՞ եւ երամակք ոմանք քրտնածինք զազրաթորմիք. (Նար. ՟Կ՟Թ։)
sweat-struck, sweating profusely, too much fatigued;
cf. Քրտնաբեր.
· Calfa
Հարեալ ի քրտունս. քրտնեալ. եւ Քրտնեցուցիչ. քրտնալիր.
Յետ այսպիսի խոշտանգանաց եւ քրտնահար աշխատութեանց հատանէին սրով գլուխ նորա։ Չոգայ ի բարեհամ աղբիւրիկն, յորմէ զովացեալ սուրբքն լինէին ի տապոյ քրտնահար երկոցն. (Յհ. կթ.։)
cf. Քրտնախոնջ.
· Calfa
Քրտամբք չափ ջանացօղ, ջանացեալ, եւ ջանալի.
Քրտնաջան մշակին անդաստան. (Երզն. լուս.։ Քրտնաջան աշխատութեամբ ստանալ, կա կոփել, կամ ուտել. Սարգ. յկ. ՟Բ. եւ Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Ա։ Մաղաք. աբեղ.։)
to cause to sweat or. perspire, to throw into a perspiration.
· Calfa
Տալ քրտնալ. քրտնեցուցանել (իրօք կամ նմանութեամբ). Քրտնցընել.
անձրեւն շահեկան ... խարակիչ փայլատակամբք, եւ որ զջերմագոլն արկանել առ ի բոյսսն քրտնացուցանէ. (Ագաթ.։)
aiding, assisting, helping, auxiliary;
aid, helper, assistant, adjutant, coadjutor, colleague;
— զորք, auxiliary forces, reinforcements, auxiliaries;
— լինել, to help, to aid, to give help to, to succour;
— լինել միմեանց, to help one another;
— իւր առնուլ, to profit by, to avail oneself of զխաւար — առեալ, under cover or favour of the darkness.
· Calfa
Արտասուք դմա օգնական ըստ դմա։ Բայց ադամայ ոչ գտաւ (ի կենդանիս) օգնական նման նմա։ Անուն երկրորդին եղիազար. ասէ, աստուած հօր իմոյ՝ օգնական իմ։ Օգնական ի թշնամաց եղիցես նմա։ Որ ոչ արար զաստուած իւր օգնական։ Խաղաղութիւն քեզ, եւ խաղաղութիւն օգնականաց քոց։ թագաւորք օգնականք նորա։ Օգնական լինել (ի պատերազմի)։ Որպէս ձիւնաբեր ամարայնի՝ տօթացելոց օգնական է (այսինքն օգնէ, օգտէ. ὡφελεῖ prodest ) եւ այլն։
Մանաւանդ զի զգիշեր եւս իւր օգնական գործակից գտանէր. (՟Բ. Մակ. ՟Ը. 7։)
Երկչոտութեամբն օգնականաւ վարեսցիս (ի նմանութեան). (Ածաբ. մկրտ.։)
Օգնական առնիցեն զիւրեանց զամուրսն. (Արծր. ՟Գ. 2։)
Աղօթիցն օգնականք են ողորմութիւնքն եւ նուէրքն։ Յաջողելն՝ զձեռն տալն եւ զօգնական լինելն ասէ. (Խոսր.։)
cf. Օգնեմ.
· Calfa
Օգնական լինել. օգնել.
Բոլորեցունցն աստուած՝ իւրայոցն օգնականեաց բաւականապէս.
Յանբաժանելի երրորդութենէն օգնականեալք՝ առաջնորդիմք յարքայութիւնն. (Եպիփ. սղ.։ Թէոփիլ. ՟խ. մկ.։)
cf. Օգնութիւն;
alliance, league cooperation, collaboration.
· Calfa
Այլուստ լինի օգնականութիւն եւ փրկութիւն հրէից։ Մի՛ հեռի առներ զօգնականութիւն քո յինէն։ Օգնականութեամբ լցեալ բարձրելոյն։ Յուսացեալ յօգնականութիւն տեառն։ Զօրէնս յօգնականութիւն ետ։ Հազիւ կարացաք ըմբռնել զմակոյկն, զոր առեալ՝ յօգնականութիւն կապէին ընդ նաւն. եւ այլն։ Զմիմեանս օգտեցուցանել աննախանձ օգնականութեամբ. (Յճխ. ՟Ժ՟Է։)
Առաքեցի քեզ զօր յօգնականութիւն. (Խոր. ՟Գ. 5։)
Վարձականութիւնս օգնականութեան ինքեան լեալ. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Եթէ լոկ առանձին քննիցին (կիրք), կարիք կոչին. իսկ չափով եւ ըստ ժամանակի՝ օգնականութիւն օգնականութիւն են բնութեանս. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Զոր օրինակ ի բժշկացն օգնականութիւնս բազում բանջարս առնուն՞ եւ մի դեղ կազմեն. (Ոսկ. եբր. ՟Թ։)
βοήθεια, βοήθημα auxilium, juvamen, adjumentum, adjutorium, opitulatio. Օգնական լինելն. օգն օգնութիւն. ձեռնտուութիւն. եարտըմ, իմտատ, եարլըգ.
imperial.
· Calfa
Յինքնակալաց բնակեալ. կայսերական.
Մատուցեալ ի յօգոստաբնակ պաղատ զինուորէր. (Նար. խչ.։)
traversing, moving, flying in the air.
· Calfa
Արագ, եւ օդագնաց։ Թռչու՛ն եւ օդագնաց։ Ոչ օդագնաց եղեալ։ Ի յօդագնացից զցինն։ Մի մի ցամաքայնոց՝ ջրայնոց՝ օդագնացաց. (Փիլ.։)
Թռչնոց եւ օդագնացից. (Պղատ. տիմ.։)
Օդագնացից տիրեալ։ Օդագնաց թռչնոց. (Պիտ.։ Կոչ. ՟Թ։)
Ձիոց երկուց լեալ թեթեւ առաւել քան զպիդասոս երագութեամբ անբաւ, զորս ոչ երկրակոխս, այլ օդագնացս համարէին։ Երիվարս իբրեւ օդագնացս իմն. (Խոր. ՟Բ. 59։ Յհ. կթ.։)
տեսեալ զօդագնաց նաւավարն փութալով՝ ի նաւահանգիստն՝ զերկիրս բանայ նմա. (Ճ. ՟Ժ.։)
Կամ իբր Օդագնացական. թռչական.
Օդագնաց սլացութեամբն թեթեւս թռուցեալ. (Թէոդոր. խչ.։)
ἁερόπορος aerius. Որ գնայ ընդ օդս. օդախաղաց. օդաթռիչ. օդապարիկ. օդային. արագաթռիչ.
affected by damp, damped by the atmosphere.
· Calfa
Խոնաւացեալ յօդոյ. թաց հավայէն թուլցած.
Օդախոնաւ մեղկութեամբ զքաարս ձայնատրական ... Թուլադաշնակեալ. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
to be changed or resolved into air;
to be transparent as the air.
· Calfa
Հուր շրջեալ, եւ ի բաց եդեալ զչարութիւն՝ օդանայ. (Նիւս. բն.։)
Ձմեռն անկարծելի, եւ օդացեալ. (Փիլ. քհ. ՟Ե։) իմա՛ կամ գրեա՛, գարունացեալ. Յն. եարի՛զօ. ուր հյ. վերծանեալ է՝ աէրի՛զօ։
to lodge, to pass the night in, to sojourn, to dwell, to stay in a person's house.
· Calfa
Խառնաղանճից օթագայլելացն (կամ օթագելոցն) բացակն (ի բացի). (Երեմ. ՟Ի՟Ե. 24։ Յոբ. ՟Բ. 9։)
Ի քեզ գազանք օթագայանք օթագայանան. (Լաստ. ՟Ժ՟Ա։)
ՕԹԱԳԱՅԱՆԱՄ ՕԹԱԳԱՅԵՄ ՕԹԱԳԱՅԻՄ. ՕԹԱԳԱՆ ԼԻՆԻՄ ՕԹԱԳԱՆԱՄ ՕԹԱԳԱՆԻՄ. καταλύω diversor διανυκτερεύω pernocto αὑλίζομαι commoror, moror. Օթել՝ ագանել. երեկօթս առնել իջեւանիլ ուրեք զճանապարհայն՝ ընդ յարկաւ կամ բացօթեագ. դադարել՝ հանգչել ուրեք առ ժամանակ մի. լուծանիլ. հանել զգիշերն ի գլուխ. ինջնալ, գիշեր ընել, պառկիլ, մնալ.
Որ այնպէս օթագան եղեալ. (Տօնակ.։)
Զի՞նչ երկիր իցէ՝ յորում լոյսն օթագայեաց։ Յաղբիս ամենայն չարեաց օթագանեացաք (տպ. օթագայեցաք). (ՃՃ.։ Լծ. կոչ.։)
Զգիշերն ամենայն ի վերայ ձետն օթագացեալք էին։ Դիակունք բացընկեցիկ օթագացեալ ի վայրի, ի յարեւի եւ ի փոշոջ եւ անձրեւի եւ ի մրրիկ հողմոյ. (Ղեւոնդ.։)
Զուխտաւոր կանայսն իսրայէլի օթագացեալս. (Տօնակ.։ Ղեւոնդ.։)
cf. Օթագայանամ.
· Calfa
Խառնաղանճից օթագայլելացն (կամ օթագելոցն) բացակն (ի բացի). (Երեմ. ՟Ի՟Ե. 24։ Յոբ. ՟Բ. 9։)
Ի քեզ գազանք օթագայանք օթագայանան. (Լաստ. ՟Ժ՟Ա։)
Որ այնպէս օթագան եղեալ. (Տօնակ.։)
Զի՞նչ երկիր իցէ՝ յորում լոյսն օթագայեաց։ Յաղբիս ամենայն չարեաց օթագանեացաք (տպ. օթագայեցաք). (ՃՃ.։ Լծ. կոչ.։)
Զգիշերն ամենայն ի վերայ ձետն օթագացեալք էին։ Դիակունք բացընկեցիկ օթագացեալ ի վայրի, ի յարեւի եւ ի փոշոջ եւ անձրեւի եւ ի մրրիկ հողմոյ. (Ղեւոնդ.։)
Զուխտաւոր կանայսն իսրայէլի օթագացեալս. (Տօնակ.։ Ղեւոնդ.։)
Խառնաղանճից օթագայլելացն (կամ օթագելոցն) բացակն (ի բացի). (Երեմ. ՟Ի՟Ե. 24։ Յոբ. ՟Բ. 9։)
Ի քեզ գազանք օթագայանք օթագայանան. (Լաստ. ՟Ժ՟Ա։)
Որ այնպէս օթագան եղեալ. (Տօնակ.։)
Զի՞նչ երկիր իցէ՝ յորում լոյսն օթագայեաց։ Յաղբիս ամենայն չարեաց օթագանեացաք (տպ. օթագայեցաք). (ՃՃ.։ Լծ. կոչ.։)
Զգիշերն ամենայն ի վերայ ձետն օթագացեալք էին։ Դիակունք բացընկեցիկ օթագացեալ ի վայրի, ի յարեւի եւ ի փոշոջ եւ անձրեւի եւ ի մրրիկ հողմոյ. (Ղեւոնդ.։)
Զուխտաւոր կանայսն իսրայէլի օթագացեալս. (Տօնակ.։ Ղեւոնդ.։)
ՕԹԱԳԱՅԱՆԱՄ ՕԹԱԳԱՅԵՄ ՕԹԱԳԱՅԻՄ. ՕԹԱԳԱՆ ԼԻՆԻՄ ՕԹԱԳԱՆԱՄ ՕԹԱԳԱՆԻՄ. καταλύω diversor διανυκτερεύω pernocto αὑλίζομαι commoror, moror. Օթել՝ ագանել. երեկօթս առնել իջեւանիլ ուրեք զճանապարհայն՝ ընդ յարկաւ կամ բացօթեագ. դադարել՝ հանգչել ուրեք առ ժամանակ մի. լուծանիլ. հանել զգիշերն ի գլուխ. ինջնալ, գիշեր ընել, պառկիլ, մնալ.
ՕԹԱԳԱՅԱՆԱՄ ՕԹԱԳԱՅԵՄ ՕԹԱԳԱՅԻՄ. ՕԹԱԳԱՆ ԼԻՆԻՄ ՕԹԱԳԱՆԱՄ ՕԹԱԳԱՆԻՄ. καταλύω diversor διανυκτερεύω pernocto αὑλίζομαι commoror, moror. Օթել՝ ագանել. երեկօթս առնել իջեւանիլ ուրեք զճանապարհայն՝ ընդ յարկաւ կամ բացօթեագ. դադարել՝ հանգչել ուրեք առ ժամանակ մի. լուծանիլ. հանել զգիշերն ի գլուխ. ինջնալ, գիշեր ընել, պառկիլ, մնալ.
cf. Օթագայանամ.
· Calfa
Զմորիս առիւծուցն յիշեցուցանէ, յորում օթեգանայրն։ Զերկուս ուլս այծեմանն իմանալ, որ մերձ ի սիրտ հարսինն օթեգանան (կամ օթեգանին). (Նիւս. երգ.։)
Ոչ զմի օր կամ զմի ժամ, այլ զգիշերս ընդ տիւս միաբանեալ՝ օթեգանաս արտաքոյ. (Իսիւք.։)
hospitable;
host, innkeeper.
· Calfa
Որ ունի օթեվանս առ ընդունել զանցաւորս. վանատուր. պանդոկապետ.
Նման ես դու առն ճանապարհորդի, եւ ես նման եմ օթեւանաւոր ասպնջականի. (Ճ. ՟Ա.։)
inhabited by serpents.
· Calfa
Բնակեալ յօծից. ուր իցէ բնակութիւն օձից.
Ընդ օձաբնակ խաւար դըբին, ուր լուսատուն էր իմ անձին։ Զեկեղեցիսն՝ որ իւրեանց օձաբնակ տեղիս ի վաղնջուց շինեալ էին. (Յիսուս որդի.։ Լաստ. ՟Ի՟Գ։)
to become a serpent, or like a serpent;
to be changed into a serpent, to turn into a snake.
· Calfa
cf. Ազատատոհմ.
· Calfa
Պաշտօն ընդունի ո՛չ յանազատաց միայն, այլ եւ յազատատոհմիկ գաւառաց. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
s. adj. liberator, saver, deliverer.
· Calfa
Սուրբ մարիամ, մօրն եւայի բժիշկ, նախոյն ադամայ ազատարար ծնունդ. (Տաղ.։)
to liberate, to deliver, to save;
to enfranchise, to emancipate;
to free, to exempt, to disentangle, to disengage.
· Calfa
Ազատեա՛ զայնոսիկ՝ որ կան ի ծառայութիւն անարգելոց եւ պղծոց։ Ճշմարտութիւնն ազատեսցէ զձեզ։ Ազատեալք (կամ ազատացեալք) ի մեղաց՝ ծառայեցէ՛ք արդարութեանն։ Ազատեցին յօրինացն մեղաց եւ մահու։ Ազատեսցին ի ծառայութենէ ապականութեան. եւ այլն։
Բառնալ ի բաց. փարատել.
ἑλευθερόω, libero Ազատ առնել. ապրեցուցանել, զերծուցանել ի ծառայութենէ, ի գերութենէ, եւ յամենայն նեղութեանց. խէլաս էթմէք, գուրթարմագ
to free.
· Calfa
Զնախաստեղծն ի ծառայութենէ մահու ազատեցոյց. (Շար.։)
liberty, freedom;
exemption;
privilege;
emancipation, deliverance, enfranchisement;
nobleness;
generosity;
frankness.
· Calfa
Ոչինչ յիշեցին բնաւ զանուն փափկութեան մայրենի ազատութեանն. (Եղիշ. ՟Բ։)
Անձնիշխանութիւն. ազատ իշխանութիւն կամաց. ինքնակամութիւն. հաճոյք. իխթիյար, իրատէթ
Ունէր Ադամ ազատութիւն եւ անձնիշխանական կամս. (Ագաթ.։)
Ի կամս ազատութեան մերոյ գործեցաք զանարժանս։ Ցաւովք՝ որ ոչ ի կամս մերոյ ազատութեան է. (Եղիշ. ՟Ե. ՟Ը։)
Իսկ ընդէ՞ր բնաւ ազատութիւնս իմ դատիցի յայլոյ խղճէ մտաց. ՟(Ա. Կոր. ՟Ժ. 29։)
Սիրեցի զՏէր իմ, եւ ոչ գնամ յազատութիւն. (Ել. ՟Ի՟Ա. 5։)
Ազատեսցին ի ծառայութենէ մեղացն այնու ազատութեամբն, որ ի վեր է քան զամենայն ազատութիւնս. (Ագաթ.։)
Ազատութիւնս քահանայական. (Մագ. ՟Ժ՟Դ։)
Ազատութեամբ խօսիցի զհաւատն՝ որ ի Քրիստոս։ Այն որ յայտնապէս խօսէր եւ ամենայն ազատութեամբ. (Ոսկ. յհ.։)
Դարձուսցե՛ս յետս զաչս քո, զի մի՛ տեսցես զունայնութիւն. զի ազատութիւն սատակիչ է անձին. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Բ։)
Ազատիլն. զերծումն. փրկութիւն. ելք ի գերութենէ, ի ծառայութենէ, եւ յամենայն նեղութեանց. ազատլըգ, գուրթուլուզ
Ազատեսցին ի ծառայութենէ ապականութեան յազատութիւն փառաց Որդւոյն Աստուծոյ։ Ազատութեամբն՝ որով Քրիստոս զմեզ ազատեցոյց։ Նոցա ազատութիւն խոստանան, եւ ինքեանք ապականութեանն ծառայք են. եւ այլն։
cf. Ազատարար.
· Calfa
Կամէր ազատօրէն մեռանիլ՝ քան անկանել ի ձեռս անօրինաց. (Բ. Մակ. ՟Ժ՟Դ. 42։)
very close, serried.
· Calfa
Կոխել զամենայն անցաւորս, եւ թռչել անցանել ի վերայ ազբախումբ զօրութեանցս, որ աստէն առ մեօք պատաղիչքն. (Բուզ. ՟Դ. 5։)
genealogist.
· Calfa
Յեսովայ եւ դատաւորացն եւ հռութայ գիրքն, եւ թագաւորութեանցն չորեքին, եւ մնացորդացն ... են անսխալ ազգաբանքն արդարոցն ազգի. (Ղեւոնդ.։)
to draw or write a genealogy, to number ancestors.
· Calfa
Զորդի ի հօրէ ծննդաբանելով՝ ազգաբանիցեմք զբովանդակն։ Ազգաբանելով զնա յառաքինութեանց։ Նոյ եւ Յոբ ո՛չ ի հաւուց, այլ յառաքինութեանց ազգաբանեցան. (Խոր. ՟Ա. 1։ Փիլ. իմաստն.։ Երզն. մտթ.։)
many nations, many people;
various, different, manifold.
· Calfa
Ազգի ազգի իւղովք կամ անուշութեամբ. (Բ. Մնաց. ՟Ժ՟Զ. 14։ ՟Գ. Մակ. ՟Է. 11։)
Ազգի ազգի զինուք, կամ հնարիւք. (Եզնիկ.։ Եղիշ. ՟Ը։)
Յազգի ազգի տրտմութեանց։ Յազգի ազգի վնասս. (Խոսր.։)
Պէսպէս օրինակաւ.
Թէպէտ եւ բիւր եւ ազգի ազգի տանջիցէք զմեզ։ Զանազան հնարիւք, եւ ազգի ազգի ջանացեալ։ Ազգի ազգի պղծի. (Ագաթ.։ Պիտ.։ Խոսր.։)
διάφορος, παντοῖος, παντοδαπός, ποικήλος, diversus, varius Զանազան. պէսպէս. այլեւայլ. բազմպատիկ. կերպ կերպ. սօյ սօյ, տիւրլիւ տիւրլիւ
relation;
genealogy;
lineage.
· Calfa
Ազգաթիւ բարբարոսական ի զարմէ անմաքրի. (Նար. մծբ. այս ինքն քեռորդի Անակայ, կամ հօրաքեռորդի Լուսաւորչի. որպէս եւ յ Եւս. պտմ. ՟Գ. 11.)
relation, kinsman or kinswoman;
մերձաւոր —, next of kin;
like, analogous.
· Calfa
Հօրեղբօր քո կին՝ ազգական քո է։ Յազգականաց նոցա։ Որդւոցն գեթսոնայ ազգականացն ղեւտացւոց։ Ունիմք մեք հանգչել առ հռագուելայ, եւ նա ինքն ազգական է քո։ Եւ ահա Եղիսաբէթ ազգական քո։ Մի՛ կոչեր զազգականս քո եւ զբարեկամս. եւ այլն։
Վասն եղբարց իմոց եւ ազգականաց ըստ մարմնոյ, որ են իսրայէլացիք. (Հռ. ՟Թ. 3։ Նոյնպէս եւ Բուզ. ՟Գ. 13։ Երզն. մտթ.։)
Բնութենակից. մարմնակից.
Զի զգեցցի զմարմին մարդկեղէն, եւ ազգականաւն մերձեցուսցէ զմարդիկ առ քեզ. (Ագաթ.։)
Նմանակից. մերձաւոր իւիք բանիւ.
Ազգային, իբր հայրենական, եւ ցեղական. յայտարար ազգի.
συγγενής, cognatus Մերձաւոր. ի նմին ցեղէ եւ յազգատոհմէ. արենակից. արեանառու. խըսըմ
relationship, consanguinity, kin, cognation;
race, family;
likeness, analogy;
զօդք ազգականութեան, the ties of relationship.
· Calfa
Ել չորրորդ վիճակն որդւոցն Իսաքարու ըստ ազգականութեան իւրեանց։ Այս է ժառանգութիւն ցեղի որդւոցն Դանայ ըստ ազգականութեան իւրեանց. (Յես. ՟Ժ՟Բ։)
Խաղայ սատանայ ընդ մերասեր ազգականութեանս (այս ինքն ազգի մարդկան). (Նար. մծբ.։)
Հրաժարեալք ի կնոջէ, եւ ի մանկանց, եւ ի մարմնական ազգականութենէ. (Սարգ. ՟գ. յհ.։)
Բնութենակից. համագոյ.
Միւռոն՝ ստուգաբանեալ մեկնապէս ըստ մեզ՝ մեռելութեան ազգականութիւն։ Տե՛ս եւ զտպաւոր ստուերին յօրինակին զազգականութիւնն առ ճշմարտութիւնս. (Նար. ՟Ղ՟Գ։ Ոսկ. յհ.։)
συγγένεια, cognatio Մերձաւորութիւն ըստ ազգի եւ ցեղի եւ ազգատոհմի. ազգակցութիւն. արենակցութիւն.
parent, compatriot;
national, of the same nation;
allied to, near, like, similar, analogous.
· Calfa
Համասեռ. բնութենակից. եւ Մարդկային, մարդ.
Մարմնաւոր տեսլեամբ ի վերայ ազգակցին իւրոյ իջեալ։ Ազգակիցն քո՝ որդին։ Փչմամբ ազգակցին տպաւորեցաւ յառաքեալսն. (Յհ. իմ. պաւլիկ.։ Նար. ՟Լ՟Գ. ՟Լ՟Դ։)
consanguinity;
affinity, alliance by marriage;
analogy, likeness, resemblance.
· Calfa
Ի նախնեացն յարենէ որ ասին ազգակցութիւնքն։ Որ ինչ յազգակցութեան՝ առ որդիսն, ծնօղքն. (Փիլ.։)
Քանզի ազգակցութիւնն մի է։ Առ մարմնական ազգակցութիւնս այսպիսի ախտակցութիւնս ունիմք։ Ոչ հեռի ի միմեանց գոլով ժամանակաւ եւ ազգակցութեամբ. (Մխ. դտ.։ Սարգ. յկ. ՟Է։ Ճառընտ.։)
Որ անկաւն՝ դարձեալ կանգնեցաւ, գալով բանին յազգակցութիւն հողեղինացս. (Համամ առակ.։)
Ազգակցութիւն մարդկան ընդ վերնոց բնակութեանցն։ Եղբայրասէր կրօնաւոր ազգակցութիւն ունի առ Քրիստոս։ Լուսինն առ մեզ ունի ազգակցութիւն խոնարհութեամբն։ Ազգակցութիւն իմն առ նախկինսն համանգամայնքն ընդունին։ Խեցեաւն սրբէր զամանն խեցեղէն. ազգակցութեամբն զազգակիցն մխիթարէր։ (Յհ. իմ. եկեղ.։ Նեղոս.։ Շ. բարձր.։ Անյաղթ համանգ.։ Իսիւք.։)
συγγένεια, cognatio, conjunctio Ազգակիցն գոլ. ազգականութիւն. արենակցութիւն. եւ Բնութենակցութիւն. եւ Բնութիւն.
chief, father of a nation or race.
· Calfa
Հաւ կամ առաջին հայր ազգի եւ ցեղի. նախահայր.
national;
related, allied to by marriage;
parent, relation;
— բարք, national character;
աւանդութիւն —, national tradition;
— ժողովն Հայոց, the national assembly or synod of the Armenians.
· Calfa
Սեպհական ազգի եւ ցեղի. ցեղական. հայրենի. իր ազգինը, հօրենական.
Յազգայնոց եւ ի դայեկաց թագաւորին։ Ազգայինք ընդ ազգայինս ընդվզեալ ի նախանձ։ Յազգայնոյն սպանաւ սաւուղ։ Բնաւին ազգայնովքն սրբասիրովք։ Սէր՝ որ առ մարմնաւոր ազգայինս է։ Ոչ ոք յազգայինս կամ ի կարեւոր բարեկամսն հայեցաւ. (Պիտ.։ Յհ. կթ.։ Նար. ՟Ղ՟Գ. եւ Նար. խչ.։ Լաստ. ՟Ի՟Դ։)
chief, governor of a nation or family.
· Calfa
Գործակից լինէր ազգապետի մարդկան ամենայն ինչ։ Իսահակ այսչափ ազգի ազգապետ. (Փիլ. լին. ՟Ա. եւ ՟Դ։)
Աբորիգինացիք թարգմանին իշխանք ազգապետք, կամ նախծինք. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Իշխան եւ առաջնորդ ազգի. հրամանատար ժողովրդոց, ցեղապետ, եւ կուսակալ. ազգի գլուխ, կառավար.
γεναρχής, ἑθνάρχης, gentis auctor, princeps Պետ եւ նախածնօղ ազգի մարդկան, եւ առանձին ազգի. նախահայր. նախահաւ. նահապետ.
charge or office of a governor of the people.
· Calfa
Յազգապետութիւն եւ յազգածութիւն վիճակաւորեալ։ Յաղագս քահանայապետութեան եւ ազգապետութեան վիճէին։ Եթէ յազգապետութիւն ոք ձեռնարկէր՝ ոչ հրամայեալ նմա ի թագաւորէ, իրաւամբք պատուհասէր. (Դիոն.։)
ἑθνάρχη, gentilis principatus Պետութիւն կամ իշխանութիւն ազգի, ցեղապետութիւն. նախարարութիւն.
incest.
· Calfa
Անարժան խառնակութիւն ընդ ազգականի։
Ազգապղծութիւնն՝ հանապազ պոռնկութիւն է, եւ ոչ ամուսնութիւն. (Կիր. ՟ը. խորհ.։ Կանոնք.։)
loving his country or nation, patriotic.
· Calfa
Սիրող ազգի, ազգայնոց, եւ ազգականաց.
attachment to his country or nation, patriotism.
· Calfa
Սէր ազգի, կամ ազգականաց։ (Ճառընտ. ՟Գ։)
family, house, generation, progeny.
· Calfa
Հանդերձ ամենայն ազգատոհմիւն. (Խոր. ՟Բ. 24։)
Զաղէտ զազգատոհմիցն եւ զամենայն քաղաքին. (Վրք. հց.։)
throughout the nation, nationally.
· Calfa
Սատակեսցե՛ս զնա ազգովիմբ. (Խոր. ՟Գ. 15։)
place where a public notice is proclaimed;
instrument with which notice is given, horn, trumpet.
· Calfa
Ընդունարան՝ գործարան եւ գործի ազդմանց. զգայարան.
Պօղոս ... բնակարան՝ ազդարան՝ եւ ընդունարան բանին Աստուծոյ։ Խոպանացեալ սիրտ, աղխեալ ազդարան. (Նար. ՟Ծ՟Բ. ՟Հ՟Գ։)
advice, admonition, counsel;
warning, summons;
notice, information.
· Calfa
Ազդ առնելն. նշանակելն. ձայնատուութիւն, եւ պատգամաւորութիւն. խապէր
Ազդարարութիւն ժամահարին զգաբրիէլեան փողոյն ունի զօրինակ։ Ազդարարութիւն ժամուց. (Յհ. իմ. եկեղ.։ Ճառընտ.։)
to inform, to advertise, to announce;
to influence, to inspire, to dictate;
to work upon, move or affect;
to suggest, to insinuate.
· Calfa
Որ ինչ ի զգայնոցս ազդի, այն մարմնաւոր է. եւ որ զգայնոց ոչ ազգի, անմարմին։ Նուրբ է տարր հրոյ, այլ զի ջերմութեամբն ազդի մարմնոյ, մարմնաւոր է. (Եզնիկ.։)
Ի չարչարելն ոչ ինքն ինչ զայրանայ, եւ ի տանջելն ոչ ինքն ազդի. (Ոսկ. ես.։)
Ո՞ ազդեաց եւ արար զայս ամենայն. (Ես. ՟Խ՟Ա. 4։)
Արկին զնա ի բարձանց ի խորս, եւ ոչ ինչ ազդեաց նմա։ Զգան զվնաս վտանգին, զոր ազդեն մարմնոյն։ Զօդ վիրաւորելով՝ ընկերին կարծիցէ ազդել զխոցուածսն. (Մծբ. ՟Բ։ Նար. ՟Կ՟Թ։ Լմբ. ատ.։)
Կամ զօրել. օգտել. ստնանել. բանի գալ. էարամագ, գէար էթմէք
Ոչինչ կարաց ազդել նոցա։ Նետք հրեղէնք սատանայի՝ խաւարելոցն ազդեն։ Բան մեր թերեւս ուժգնագոյնս ազդեաց առ ձեզ. (Եղիշ.։ Խոսր.։ Ոսկ. յհ.։)
Երկնաւորացն աղերս՝ որ առ քեզ, հոգւոյս ազդեսցէ։ Ուր դրանն բաղխել ոչինչ ազդիցէ. (Նար.։)
Ազդեաց յօրէնսն, շնչեաց ի մարգարէսն։ Ազդես միայն (յաստեղս), եւ նոքա ընթանան։ Առ հեղիաս զօծելութիւնն ազդեաց յէուայ եւ ազայելի։ Ի քէն ազդեցաւ գրել ինձ զսոսին. (Նար.։)
cf. Ազդեցիկ.
· Calfa
Ի բնական եւ յազդեցական բնութենէ (շունչ անասնոց). (Եզնիկ.։)
efficacious, energetic.
· Calfa
Ի մարդկեղէն կերպարանաց զԱստուծոյ ազդեցիկ զօրութիւնն դրոշմէ։ Գալուստ զազդեցիկ զօրութիւնն կոչէ. (Ոսկ. ես. ՟Բ. եւ ՟Դ։)
notice, warning, admonition;
perception, instinct;
inspiration;
suggestion, instigation;
efficacy, force, power;
emphasis, energy.
· Calfa
Գիտել զազդեցութիւն բնութեանց։ Հայելի անարատ Աստուծոյ ազդեցութեանն։ Յաղթեաց՝ ո՛չ զօրութեամբ մարմնոյ, եւ ոչ զինուց ազդեցութեամբ։ Հաւատովք Աստուծոյ ազդեցութեանն։ Որոյ գալուստն ըստ ազդեցութեան սատանայի է. ազդեցութիւն մոլորութեան. եւ այլն։
Եւ ազդարարութիւն. նշանակումն. ազդ. լուր. նշանակ. խապէր
Հոգեւորն խորհի սրբութիւն ի Սրբոյ Հոգւոյն ազդեցութենէ։ Ոչ ի մարդկեղէն մտաց, այլ ի յազդեցութենէ Հօրն լուսոյ։ Վերին ազդեցութեամբ լուցեր զտաճար կռոց նոցա։ Որ յիս բնակեալ է, եւ ո՛չ որ յիս ազդեցութիւնս գործէ։ Այս ամենայն ազդեցութիւնք՝ բնական են յանասունսն, եւ ոչ խորհրդականք. (Յճխ. ՟Ժ։ Սարգ. յկ. ՟Դ։ Ժմ.։ Սեբեր. ՟Ե։ Եզնիկ.։)
cf. Ազդեմ
· Calfa
Զոր մարգարէն տերամբ ազդեցոյց։ Ազդեցոյց ի ձեռն դռնապանին՝ հօր վանիցն։ Ազդեցուցին վասն նորա՝ արքային ... Առաքեցայ ազդեցուցանել քեզ ... Ազդեցոյց ի գեօղն. (Նար. ՟Զ՟Բ։ Վրք. հց.։ Հ=Յ.։)
Մի էութենէ, որ զամենայն յամենայնի ազդեցուցանէ. (Եզնիկ.։)
Որ առ ի մէջ է բանիւս (տրամախոհութեան), մի զսա (զաշխարհս) ըստ վայելչականն բանին բնաւորեալ ազդեցուցանէ աստուած. (Պղատ. տիմ.։)
Թշնամին իմ դեւն զկոյս ոմն ազդեցոյց բերել առ իս ձեռագործ վշոյ. (Վրք. հց. ՟Ի՟Ա. ձ։)
efficacious, energetic;
adviser.
· Calfa
Օրհնեալ ես փայտ սուրբ պարարիչ ... ի մեռային նախ ջուրն ազդիչ. (Շ. ոտ. բարձր.։)
efficacious, energetic.
· Calfa
Ունօղ զզօրութիւն ազդելոյ. գործի նշանակելոյ զիրս ինչ.
Ոչ ձեռն (ունէի) ձգողական, որ համերցն է ազդողական։ Տեսեալ զազդողականացն գործի ապաձայն. (Նար ՟Ժ՟Ե. ՟Կ՟Զ։)
Զգայարան. զգայուն. զգայական. կենդանական.
Միայն մարդ բնաւորեցաւ ընդունել ըստ ազդողականին զգիտութիւն։ Երկաւորութեամբ ազդողական շնչոյս զօրացեալ։ Մասունս չափոց զազդողականաց հինգ զգայութեանց. (Սահմ. ՟Դ։ Նար. ՟Ի՟Ե. ՟Խ՟Զ. եւ ՟Ղ՟Գ։)
Աներեւոյթ սրով՝ հրամանաւ բարձրելոյն, որ ազդողական զօրութեամբն թափանցական է քան զամենայն սուր երկսայրի. (Ղեւոնդ.։)
efficacious, strong, energetic, penetrative;
pathetic, expressive, emphatic, significative;
active, vehement, spirituous, violent.
· Calfa
Բազում բանջարս առնուն, եւ մի դեղ կազմեն. եւ ի բազմացն մին կարի է ազդոյ. սոյնպէս եւ յապաշխարութեանն այս բանջար (ողորմածութիւն) ազդոյ է քան յամենայն. (Ոսկ. եբր.։)
Ողորմութիւնն է կարեւոր եւ ազդոյ քան զամենայն առաքինութիւնս առ ի զմեղս քաւելոյ։ Առաւել եւս ազդոյ է առ ի ցաւոցն փարատումն։ Ազդոյ (կամ աստոյ կամ ազդու) եւ օգտակար եւ կարեւոր են պահոց պնդութիւն։ Ազդոյ պատասխանի. (Մանդ.։ Եփր.։ Խոսրովիկ.։)
ՅԱԶԴՈՅ Ուժգնակի. սաստկապէս. տիրապէս.
Հաստ աղեղնն ազդո՛յ ձգէ զնետն ի թշնամին։ Յազդոյ եւ անաչառապէս հարկանէ. (Լմբ. սղ.։)
Զայնպիսի ազդոյ վէրս առեալ ի սատանայէ, եւս ազդոյ վէրս եդ՝ քան զոր էառն։ Ազդոյ (կամ ազդու) վէրս դնէ լսողացն վասն անհաւատութեան նոցա. (Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. յհ.։)
Զի մի՛ զազդոյ վէրն ի հոգիս մեր ընդունիցիմք։ Գէր ցուլն կարի ազդոյ ունի զախտն։ Առաւել պատշաճ մանկան՝ մարմնոյն հարուածք քան մտացն, զի այս ազդո՛յ է։ Դուք զազդոյ վէրս (այս ինքն կարեվէր) ի զօրութիւն նիզակի հարջիք զնա. (Սարգ. ՟գ. յհ.։ Լմբ. սղ. եւ Լմբ. առակ.։ Արծր. ՟Դ. 2։)
cf. Ազդեցութիւն;
ազդմամբ, cf. Իրաւ, cf. Իրօք, cf. Արդարև, cf. Իսկապէս;
— առնուլ, cf. Զգամ.
· Calfa
Յազդմանէ հոգւոյն զլինելոցս նախատեսեալ։ Յազդմանէ սատանայի։ Արկածք վնասուց յազդմանէ չարին։ Ազդումն ինչ, եւ ոչ էութիւն անձնաւոր։ Ոչ գիտեմ ասել՝ յորպիսի՛ ազդմանէ զմիմեանս կոտորեալ։ Ազդումն եղեւ հոգւոյս իմոյ։ Ի նմանէ նախ զազդումն ընկալցի։ Խափանումն ազդմանցն (աստեղաց). (Յհ. իմ. ատ.։ Վրք. հց.։ Յճխ.։ Խոր.։ Եղիշ.։ Լմբ.։ Բրս. ծն.։)
Ի կտակս օրինացն եւ մարգարէիցն՝ ազդումն եւ պատճառ։ Շարժարան շրթանց, ազդումն բանի. (Նար.։)
Են եւ ազդմունք ինչ բնականք։ Թափուր յազդմանէ բարեաց իմաստից։ Ի չորից բնութեանց (տարերց), որ անկանին ըստ ազդմամբ։ Ձայնի բնութիւն ի հեռաստանէ տայ զազդումն։ Ի գործելն միայն ունին զազդումնն (հեշտութիւնք). (Եզնիկ.։ Նար.։ Վեցօր. ՟Գ։ Շ. բարձր.։ Սարգ. յուդ. ՟Բ։)
Անդամոյ ցաւ ի գլուխն տայ զազդումն. ի գլխոյն եւ ամենայն զօրութիւնք ազդմանցն յայլս իջանեն. (Սկեւռ. յար.։)
Ազդարարութիւն, ձայնատուութիւն, զեկուցումն. լուր. ձայն. բարբառ. իմաց, ձան, խօսք. խապէր
Այս ամենայն ազդումն հասանէր առ զօրավարն պարսից։ Ազդմունք վայելչականք, օրհնեալ, գովեալ։ Ի գոչումն ազդման, ի ձայն ցնծութեան։ Զօրութիւն ազդման ի տուր հագագի։ Վաղազեկոյց ազդմամբ գուշակեցար ի գրոցն. (Եղիշ. ՟Է։ Նար.)
Նախ քան զզգալն զվտանգսն՝ յանհոգութեան կայ. եւ արդ յառնլոյ զազդմունս չարեացն՝ ի տագնապի կայ։ Որոց ոչ զկենդանութիւնն զգացեալ եւ ո՛չ զմահու ազդումն առնուն. (Եզնիկ.։)
Ասացաք՝ զօրութեամբ բաժանել զշարունակն, եւ ոչ ազդմամբ. զի ազդմամբ բաժանելն՝ տարորոշ առնէ։ Բանական գոլով մարդոյ՝ ոչ երբէք բաժանի, ոչ ազդմամբ եւ ո՛չ մտածութեամբ։ Եկեր (Ադամ), եւ մեռաւ զօրութեամբ, թէպէտ եւ ոչ ազդմամբ. (Սահմ.։ Լծ. պորփ.։ Իգն.։)
thigh;
back.
· Calfa
ԱԶԴՐ, դերի, րաց Նմանութեամբ երանաց եւ բարձից՝ մերթ Իրանք ուսոց, եւ բարձք թիկանց ի վերայ թիակաց. ուլն, եւ ողն. կամ անձն. շալակ, կռնակ. օմուզ, սըրթ, արգա
Ի յուս կենսունակ աստուածեղէնն ազդերի ամբարձեալ։ Ի պարանոց ազդերի ձերում ամբարձօղ։ Մի՛ ստուար ծանրութիւն բեռանցս մեղաց՝ տիրեսցէ թիկանցս ազդերաց. (Նար. խչ. եւ Նար. առաք. եւ Նար. ՟Ծ՟Ը։)
Առեալ յազդերս զմին լուծն, եւ զթեթեւ բեռն։ Ագահութիւնն իբրեւ զբեռն ի վերայ ազդերիս ծանրանայ։ Զայսպիսի ծանր բեռն փոքր ինչ յազդերէ մերմէ թօթափել ջանասցուք. (Լմբ. ովս. եւ Լմբ. սղ. ՟Բ։)
fine, good, exquisite, excellent, precious, rare, choice, worthy;
noble, great;
genteel, civil;
adv. int. well ! very well ! bravo !
· Calfa
Մանաւանդ՝ Պատուականն յամենայն ազգս իրաց. բարի. լաւ ընտիր. գեղեցիկ. անոյշ. աղէկ, ըռինտ, սիրուն, պտիուական, սօյ, ալէ, կիւզէլ, գըյմէթլի.
Ոսկի երկրին այնորիկ ազնիւ։ Զպատմուճանն ազնիւ։ Էր Յովսէփ ազնիւ երեսօք։ Իբրեւ զգինի ազնիւ։ Ազնիւ փայտակերտ, փայտ, ծառ, ձիթենի, անդեայք։ Իւղոյ նարդեան ազնուի մեծագնոյ. եւ այլն։
Մարթի եւ այսպիսի հանդերձիւք ընդողնել ե՛ւս չար՝ քան ազնուօք։ Վասն ազնիւ ապաշխարութեան նինուէացւոց խնայեաց. (Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. ես.։)
Եւ սրբազան. նուիրական. մեհենական. շէրիֆ, էշրէֆ.
Հիւկն յազնիւ լեզուն եգիպտացւոցն թագաւոր նշանակէ. (Եւս. քր. ՟Ա։)
genteelly, civilly;
nobly, generously.
· Calfa
Միատեսակ ազնիւ է Աստուած. վասն զի ոչ ցրուի յունակութիւն եւ տարբերութիւնս ազնուաբարս. (Մաքս. ի դիոն.։)
benign, clement, kind, merciful, humane.
· Calfa
Համամիտք իցէք, ազնուագութք, խոնարհք. (Ա. Պետ. ՟Գ. 8։)
nobility of nation, race.
· Calfa
Իբր թէ ազնուազգութիւն նոցա նուազէր եւ փոքրկանայր. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 9։)
civil, genteel, noble, generous;
gentleman.
· Calfa
Էր այրն այն ազնուական քան զամենայն արեւելեայսն։ Այր ոմն ազնուական։ Ոչ բազում իմաստունք ըստ մարմնոյ, եւ ոչ բազում ազնուականք։ Ի բարի եւ յազնուական յազգէ... Յարմատոյ եւ յազգէ մեծամեծաց. եւ այլն։
Յազնուական պատուոյն գարշեցուցանէին անարգեալ։ Զազնուական բարուցն յինքեան բերելով մտերմութիւն. (Եղիշ. ՟Բ։ Պիտ.։)
Հանդերձս ծիրանիս ազնուականս։ Մուտ ազնուական յուսոյն։ Նա աւանիկ ազնուականի իմն ցանկացեալ են, այս ինքն է երկնաւորին. եւ այլն։
Եթէ զճշմարիտն Աստուած ոք պաշտիցէ, գործ ազնուական գործէ։ Ազնուական եւ նոր օրինօքն։ Եւ այս յայտնագոյն է յազնուական գրոց. (Եզնիկ.։ Ոսկ. մտթ.։ Եւս. քր. ՟Ա։)
nobility, birth, gentility;
civility, genteelness;
generosity, nobleness.
· Calfa
Որոյ ազնուականութիւնքն յամենայն Աստուածաշունչ գրոց պատմի։ Ոչ ըստ մարմնոյ միայն հաղորդեալք նորին ազնուականութեանն, այլեւ հոգեւորապէս. (Կորիւն.։ Շ. ատեն.։)
pious, religious devout.
· Calfa
Արդար կոչեցաւ՝ վասն որ առ Աստուած ազնուապաշտօն լինելոյ, եւ առ ազգակիցսն խնամակալ. (Եւս. քր. ՟Բ։)
to improve, to civilize;
to refine;
to confer a title, to grant nobility, to ennoble.
· Calfa
ἁγαθύνω, bonum facio Տալ ազնուանալ. պատուական եւ արգոյ ընծայել. աղէցընել, ըռինտ ցցընել.
fineness, goodness, costliness, excellence, rarity;
genteelness, civility;
dignity, nobility.
· Calfa
Անկանել ի ձեռս անօրինաց, եւ պղծել զանձին ազնուութիւն։ Զրպարտողութիւն կորուսանէ զսիրտ ազնուութեան նորա. (Բ. Մակ. ՟Ժ՟Դ. 42։ Ժղ. ՟Է. 8։)
Որոշումն ամենալաւութեանն դնէ զանձին զազնութիւն. (Ոսկ. ՟բ. կոր.։)