Definitions containing the research նա : 10000 results

Երկթերթի

cf. Երկթերթ.

· Calfa

NBHL (1)

Գետն բերանաբացեալ դարաւանդօք ափանց զերկթերթիսն նշանակէ շրթունս. (Խոր. ՟Բ. 39։)


Երկթեւեան

cf. Երկթեւ.

· Calfa

NBHL (2)

Եւ մարդիկ երկթեւեանս ծնանել, եւ զայլս չորեքթեւեան. (Եւս. քր. ՟Ա։)

Երկթեւեան նշանս տէրունական. (Շ. բարձր.։)


Երկժանի

s.

fork, prong;
table-fork;
— զապանակաւոր, trigger, brake with spring.

· Calfa


Երկիցս

adv.

twice;
— անգամ, two times.

· Calfa

NBHL (2)

Եւ փոխանակ գրելոյ՝ Երկիր, այսինքն երկրորդ. (Մագ. ՟Կ՟Բ։ եւ իբր Երկիցս. Պղատ. օրին. ՟ժբ։)

Փոխանակ ասելոյ կամ գրելոյ, Երկուց. (Մագ. ՟Ի՟Է. եւ ՟Ի՟Ը։)


Դառնենի

adj.

whose fruits are bitter.

· Calfa

NBHL (2)

Դառնաբեր (ծառ).

Իբրեւ զնռնենիս թթուենիս, եւ զնշենիս դառնենիս. (Վեցօր. ՟Ե. յն. զդառնագոյնս ի նշենեաց.)


Դառնիճ, նճի

adj.

s. bot. endive;
wild lettuce;
bitter.

· Calfa

NBHL (2)

Մեղացն արմատ դառն է քան զամենայն դառնիճ. (Ոսկ. եբր.։)

Բաղարջ ընդ դառնըճաց կերիջիք ... Դառն եւ տարժանելի կրիւք կալ ի ժամանակեանս. (Իգն.։)


Դառնոստեան

adj.

whose branches are bitter.

· Calfa

NBHL (1)

Ունօղ զոստ դառնաբեր.


Դառնորակ

cf. Դառնահամ.

· Calfa


Դառնութիւն, ութեան

s.

bitterness, disgust, sharpness, gall, distaste;
grief, displeasure, vexation;
rigour;
enormity;
mordacity.

· Calfa

NBHL (4)

πικρία amaritudo, amarulentia, πικρασμός exacerbatio Համ դառն. դառն կամ դառնացեալ գոլն. դաժանութիւն. ժանտութիւն. եւ Նեղութիւն. նեղսրտութիւն.

Ողկոյզ նոցա դառնութիւն։ Լցոյց կամ արբոյց զիս դառնութեամբ։ Դառնութիւն մաղձի։ Խիթք դառնութեան (յն. դառն)։ Դառնութիւն եւ բարկութիւն։ Դառնութիւն անձին։ Ոչ ունի դառնութիւն տնակցութիւն նորա. եւ այլն։

Գոյժ կամ գործ կամ հնարք դառնութեան. այսինքն դառն, չար. (Եղիշ. ՟Գ. ՟Զ։ Խոր. ՟Գ. 55։)

Դառնութեամբ յանդիմանէին զամպարշտութիւն թագաւորին. այսինքն դառնապէս, չարաչար. (Ճ. ՟Ա.։)


Դասագլուխ

s.

chorister, master of the choir.

· Calfa

NBHL (3)

Գլուխ դասու, մանաւանդ երգչաց.

Դասագլուխ ունելով զնա՝ զնորայսն ասեմք (երգով) ուղղութիւնս. (Ճ. ՟Գ.։)

Փոխանակ քաղցրաձայնութեան երգոցն այժմ բուէճք եւ տտաղեղունք դասագլուխք են. (Լաստ. ՟Ժ։)


Դասալիք

adj.

deserter;
— լինել, to desert;
to apostatise.

· Calfa

NBHL (1)

Դասալքից՝ որք թողին զարդարոյն զդաս, վրէժս առնուլ։ Ի բարեպաշտ մարգարէութենէն նա դասալիք եղեւ. (եւ այլն. Փիլ.։)


Դասախմբութիւն, ութեան

s.

meeting, assembly.

· Calfa

NBHL (1)

Ի սերկեան աւուրս դասախմբութեամբ. (Տօնակ.։)


Դասախումբ

adj.

ordered, assembled.

· Calfa

NBHL (1)

Դասադաս խմբեալ. յոգնախումբ.


Դասակ, աց

s.

troop, order, division;
flock (of sheep, etc.);
herd (of oxen, etc.).

· Calfa

NBHL (3)

Նուաստ կամ անարգ դաս. երամակ. վոհմակ. հոյլ. ջոկ անբանից եւ նմանեաց նոցին. յն. պէսպէս ἁγέλη, βουκόλια, ἑσμός եւ այլն.

Զամենայն դասակս հերձուածողացն. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Դ։)

Դասակն (այսինքն դաս զօրականաց) հոռոմոց յափշտակեցին զնա. (Ոսկ. գծ.։)


Դասական, ի, աց

adj.

ordinal;
classical;
arranged, divided.

· Calfa

NBHL (2)

Չորեքհարիւր հազարաց դասականաց, եւ երեսուն հազարաց դասականաց յուդայ. (՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Ե. 4։)

τακτικός ordinalis Ուր գոյ կարգ դասուց. յայտարար կարգի դասաւորութեան. որպէս ըստ քերականաց՝


Դասակարգ

s.

order, class.

· Calfa


Դասակարգեմ, եցի

va.

to put in order, to associate, to enrol.

· Calfa

NBHL (2)

Դասակարգել ընդ զօրս անմահից. ընդ անմարմնական բազմութիւնսն. ի դասս մատենագրի. (Զքր. կթ.։ Շար.։ Նար. գանձ.։)

Ի բանականութեանն ընդ անասունս դասակարգեալ. (Նար. ՟Ի՟Գ։)


Դասակարգութիւն, ութեան

s.

order, sign;
enrolment;
choir;
hierarchy;
category.

· Calfa

NBHL (1)

Դասակարգութիւն եկեղեցւոյ, կամ անմարմնականացն պարուց. (Լմբ. եկեղ. եւ Լմբ. ստիպ.։)


Դասակից

adj. s.

of the same order or class;
colleague, comrade.

· Calfa

NBHL (1)

Կարգեալ ի նոյն դաս. խմբակից. պարակից. ձայնակից.


Դասակցիմ, եցայ

vn.

to be in the same class or society, to enrol one's self.

· Calfa


Դասակցութիւն, ութեան

s.

admission, company.

· Calfa


Դասապետ, աց

s.

the first of an order or class;
chorister, precentor, master of the choir.

· Calfa

NBHL (3)

ταξίαρχος, ταξιάρχης ordinum ductor, praefetus cohortis, tribunus, centurio Պետ եւ գլուխ դասու յոր եւ է կարգի. դասագլուխ. պարագլուխ. մանաւանդ՝ Զօրագլուխ, կամ հազարապետ.

Տէրունեան դասուն դասապետ (քահանայապետն). (Փիլ. քհ.։)

Յորժամ փողն նշանակէ զօրավարին, դասապետն զդասն կազմէ. (Արիստ. աշխ.։)


Դասապետեմ, եցի

vn.

to be the first or chief in an assemblage.

· Calfa


Դասապետութիւն, ութեան

s.

office of a master of the choir;
hierarchy.

· Calfa

NBHL (2)

Վերին, կամ երկնային դասապետութիւնք. (Իգն.։ ՃՃ.։ Տօնակ.։)

ταξιαρχία ordinis, vel cohortis praefectura Կարգապետութիւն. դասակարգութիւն. կարգաւորութիւն ըստ աշտիճանաց. դաս կամ քահանայապետութիւն երկնային զօրաց.


Դասաւորեմ, եցի

va.

cf. Դասեմ.

· Calfa

NBHL (3)

Դասաւորէր զնա (զկոյրն) ի դասս իւրոց աշակերտացն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 12։)

Դասաւորեալ եմք յերկնային զինուորուըթիւնս. (Ճ. ՟Ա.։)

Ըստ որում մարգարէն դասաւորէ՝ ասելով. ժողովեցարո՛ւք ի լեառն սիոն քահանայք եւ ծերք. (Յհ. կթ.։)


Դասաւորութիւն, ութեան

s.

order, ordonnance, arrangement;
system;
— բառից, syntax.

· Calfa

NBHL (1)

Ուսումնականն զմիջինն ընկալաւ դասաւորութիւն. (Սահմ. ՟Ժ՟Ա. եւ ՟Ժ՟Է։)


Դասեմ, եցի

va.

to put in order, to order, to arrange, to distribute;
to enrol, to associate.

· Calfa

NBHL (1)

Դասել ընդ բարիսն։ Ի մի շար, կամ ի սոյն կարգ դասեալ։ Դասիմ ի պարս հեզոց։ Նախնի դասեցի զթշնամեացն իմոց աղերսանս։ Առաջին դասեալ զմարդասիրութիւնն. (Նար.։)


Դաստիարակարան

s.

place of educa-tion;
preceptor.

· Calfa

NBHL (1)

Զքեզ (զխաչդ) եդ առաջի բանալիք բացարան, իբրեւ զընդակից դաստիարակարան. եւ այլն. (Նար. խչ.։)


Դաստիարակեմ, եցի

vn.

to bring up, to educate, to instruct, to train up, to discipline.

· Calfa

NBHL (4)

Եւ ի հրեշտակաց դաստիարակին ի հոգեղինացն վարս. (Յճխ. ՟Լ՟Ա։)

Որ զարուսեակին անզգայ էութիւն իբր երաստնաւ իմն դաստիարակես. (Նար. ՟Կ՟Գ։)

Բազմապատիկ խնամակալութեամբ դաստիարակէ բնութեանս մերոյ. (Իգն.։)

Ծնելոցն ոչ ոք դաստիարակէ զսնունդ օրինացն. (Երզն. լս.։)


Գալարափող, ոց

s.

horn, trumpet;
— անօթ, matrass, retort.

· Calfa

NBHL (1)

Էր մարիամ մագդաղենացին՝ գլուխ երգողաց գալարափողից. (Գանձ.։)


Գալուստ, գալստեան

s.

arrival, approach, accession.

· Calfa

NBHL (5)

Մարմնաւոր գալուստ փրկչին. (Աթան. է։)

Բայց թէ յինչ պատճառանաց այսր գալուստ նռցա, ոչ գիտեմ. (Խոր. ՟Բ. 54։)

Ի կարգի եկեղեցական գրոց՝ Գալուստ ասի Քրիստոսի, Մարդեղութիւն, Տեառնընդառաջն, Ծաղկազարդն, եւ Կատարած աշխարհ. որպէս եւ Գալուստ հոգւոյն սրբոյ՝ Օրն պենտեկոստէից։ (Շար.։ ՃՃ.։ Տօնակ.։)

Անսովոր է յոքնականն.

Նոյի պատմութիւն յայտնէ զերկուց գալստեանցն Քրիստոսի, ծով գոլով աշխարհս. (Տօնակ.։)


Գահագլխութիւն, ութեան

s.

cf. Գահերիցութիւն.

· Calfa

NBHL (1)

Զամենայն ժամանակ եւ զհասակ պատշաճ վարկանին վարդապետութեան եւ գահագլխութեան. (Լծ. ածաբ.։)


Գահագլուխ

s.

first rank, head, first place;
president.

· Calfa

NBHL (2)

πρωτόθρονος primo loco sedens Գահերէց. նախապատիւ.

(առաւել յոքնակի). πρωτοκλισία primus in convivio locus Գահերիցութիւն. յառաջագահք. առաջին բարձ.


Գահակալեմ, եցի

vn.

to succeed to the throne, to take the place of some one in dignity.

· Calfa

NBHL (1)

Սուրմակայ ակնկալեալ փոխանակ սրբոյն սահակայ գահակալիլ յաթոռն. (Յհ. կթ.։)


Գահանշան

adj.

remarkable in dignity, royal prince.

· Calfa

NBHL (2)

Նշանաւոր գահու. թագաւորազն.

Արշակունեաց գահանշանաց. (Նար. մծբ.։)


Գահասիրութիւն, ութեան

s.

ambition, immoderate desire of honour and grandeur.

· Calfa

NBHL (2)

Սէր բարձի եւ պատուոյ. իշխանասիրութիւն.

Քահանայք գահասիրութեամբ մի հակառակեսցեն ընդ միմեանս. (Կանոն.։)


Գահավիժեմ, եցի

va.

to precipitate.

· Calfa

NBHL (3)

Գահավէժ առնէին զնոսա ի ծայրից բարձրավանդակին. (՟Բ. Մնաց. ՟Ի՟Է. 12։)

Ածին զնա մինչեւ յարտեւան լերինն ... գահավէժ առնել զնա. (Ղկ. ՟Դ. 29։)

Զայլս այլուր տարեալ գահավիժեաց. (Վրդն. ծն.։ Տօնակ.։)


Գահավիժութիւն, ութեան

s.

precipitation;
high precipice.

· Calfa

NBHL (1)

Ցրուեալ անապատաց եւ գահավիժութեանց. (Խոր. ՟Գ. 68։)


Գահաւանդ, աց

s.

cf. Գահաւանդակ.

· Calfa

NBHL (1)

ԳԱՀԱՒԱՆԴ մանաւանդ ԳԱՀԱՒԱՆԴԱԿ κρημνός praecipitium, λοφία cacumen ( ի սուրբ գիրս ՝ իտաբիրիոն. որ է ըստ եբր. թաբոր լեառն, եւ κάρταλλος որ եւ կողով սրածայր՝ որպէս դարան եւ թակարդ քուաւոր)։ Բարձրաւանդակ տեղի. գահ. դար. ծայրք եւ սարք կամ դարաւանդք լերանց. ուչուրում, վարդա.


Գահաւանդակ, աց

s.

cap, height, ele vation, precipice, very high and steep place.

· Calfa

NBHL (1)

ԳԱՀԱՒԱՆԴ մանաւանդ ԳԱՀԱՒԱՆԴԱԿ κρημνός praecipitium, λοφία cacumen ( ի սուրբ գիրս ՝ իտաբիրիոն. որ է ըստ եբր. թաբոր լեառն, եւ κάρταλλος որ եւ կողով սրածայր՝ որպէս դարան եւ թակարդ քուաւոր)։ Բարձրաւանդակ տեղի. գահ. դար. ծայրք եւ սարք կամ դարաւանդք լերանց. ուչուրում, վարդա.


Բանբեր, աց

s.

messenger, envoy.

· Calfa

NBHL (1)

Բանաբեր. լրաբեր. պատգամաւոր.


Բանդագուշիմ, եցայ

vn.

to talk extravagantly, to talk nonsense, to rave, to dote;
to vacillate, to totter, to stagger.

· Calfa

NBHL (4)

φαντάζομαι, πλάνομαι եւ այլն. imaginor, erro, deliro եւ այլն. Ցնորիլ. երեւութանալ. երազել. յայլոց խելս լինել. կապիլ մոշոյ. ափշիլ. ընդվայր յածիլ. թափառիլ. տատանիլ. վարանիլ. յիմարիլ. մոլորիլ. մոլիլ.

Մինչդեռ առողջդ էք մտօք, եւ չճանաչէք զայլ աւետարան, մի՛ ուրեք բանդագուշիք։ Այսր անդր հայիցի բանդագուշեալ, եւ զվայրօք զաչսն յածիցէ. (Ոսկ. գաղ.։ եւ Ոսկ. մ. ՟Ա. 19։)

Որդիք անառակ ծնողօք բանդագուշեցան. (Պիտ.։)

Յամառեալ բանդագուշիս յագահութենէ, յանառակ արբեցութենէ, եւ այլն. (Եփր. քրզ.։)


Բանդեմ, եցի

va.

cf. Բանտեմ.

· Calfa

NBHL (2)

Բանդեաց զնա յամուր մախանաց։ Զաղքատս եւ զօտարս զրկէ եւ բանդէ. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. առակ.։)

Բանդեաց ի փոր կիտին (զՅովնան). (Երզն. մտթ.։)


Բանեղ, աց

adj.

verbose, eloquent, voluble, fluent.

· Calfa

NBHL (1)

Հեթանոսացն իմաստունք եւ բանեղք։ Բանն Աստուծոյ յինքն քարշէր զմեծամեծս եւ զտնանկս, զբանեղս եւ զծանրալեզուս. (Պրպմ. ՟Լ՟Թ. եւ ձեռ։)


Բանիբուն

adj.

learned, skilful, experienced, versed, wise;
eloquent.

· Calfa

NBHL (5)

ῤήτωρ rhetor Կորովաբան. պերճաբան. ճարտարաբան. ճարտասան. ըստ յն. հռետոր. խօսող ոք. զօրաւոր բանիւ, եւ խելամուտ ամենայն բանի.

Անդէն յառաքելոցն ժամանակս յարոյց Աստուած քարոզս բանիբունս՝ ճարտարախօսս։ Ապողոս՝ բանիբուն եւ զօրաւոր գրովք եւ մտօք, եւ բանիբուն մեկնութեամբ. (Սեբեր. ՟Դ։)

Փիղոն Աղեքսանդրացի այր բանիբուն ճանաչէր. (Եւս. քր. ՟Բ։)

Երանելին Ագաթանգեղոս այր բանիբուն գիտութեամբ, եւ լի ամենայն հրահանդիւ. (Փարպ.։)

Զնոյն անուանս դնէ ջրհորոցն, զոր հայրն եդ. զի բանիբուն հայրն կոչեաց, շատացաւ եւ նա. (Փիլ. լին.։)


Գերազանցեմ, եցի

vn.

to surpass, to surmount, to excel, to exceed.

· Calfa

NBHL (5)

Յերկնաւոր հարսանիս գերազան փեսայիդ. (Բենիկ.։)

Գերազանցէ զմերովս գիտութեամբ։ Քան զօրինակս զօրութիւն գերազանցելով. (Կիւրղ. գանձ.։)

Գերազանցեալ քան զամենայն, որք զայնու ժամանակաւ էին առաքինիք. (Խոր. ՟Գ. 67։)

Գերազանցէ քան զհեղեղին յորդութիւն։ Անդր քան զօրինակն գերազանցեաց ճշմարտութիւն ի նշանս, եւ այլն։ Հօրն կրիցն գերազանցեաց։ Անճառ ես բանից, եւ գերազանցեալ քննութեանց. (Նար.։)

Սքանչելի է խորհուրդ փրկագործութեանս՝ ամենայն մտաց եւ բանի գերազանցեալ. (իբր գերազանց). (Սկեւռ. ես.։)


Գերազանցութիւն, ութեան

s.

excellence, sublimity

· Calfa

NBHL (3)

Որպէս գերազանցութեամբ ասացեալ, կենաց կեանս. (Վրդն. ծն.։)

Գերազանցութիւն աստի չարեացս, կամ անարագութեան, մեղանաց. (եւ այլն. Ոսկ. յհ.։ Լմբ. սղ.։)

Գերազանցութիւն ձայնից եւ կամ կերակրոց զլսելիս վնասիցեն կամ զմարմինս. (Առ որս. ՟Ա։)


Գերազանցօրէն

adv.

excellently too much.

· Calfa

NBHL (1)

Գերազանց օրինակաւ. եւ Ինքնիշխանաբար՝ զանցանելով ըստ օրէնս.


Գերազարդ

adj.

well ornamented, rich, superb.

· Calfa

NBHL (4)

ὐπερκόσμιος supermundanus, supermundialis Առաւելեալ զարդուք. եւս վայելչազարդ, շքեղ. պանծալի. գերագոյն կարգաւ. մանաւանդ Գերաշխարհիկ, եւ չնաշխարհիկ. ըստ հոմաձայնութեան յունին, զի աշխարհ եւ զարդ՝ մի է ըստ յն.

Ի տիպ վեհիցն եւ գերազարդ քահանայապետութեանց. (Սկեւռ. լմբ.։)

Գերազարդիցդ հանդիսարան. այսինքն՝ իմանալեաց աշխարհ. (Բենիկ.։)

Մեծացուցանէ ( ի նոր օրէնս) գերազարդ պատուով եւ իշխանութեամբ զքահանայութեան խորհուրդ. (Սարկ. քհ.։)


Գերազօր

adj.

powerful.

· Calfa

NBHL (2)

ὐπερδύναμος, ὐπερδυναμῶν praepotens, praevalens Գեր ի վերոյ զօրութեամբ. մեծազօր. կարօղ ամենայնիւ.

Զգերազօրն աստուած արհնաբանեմք որպէս ամենազօր, որպէս զերանելի եւ միայն հզօր. (Դիոն.։)